ئەگەری پارچە پارچەبوونی عیراق و ڕێ و شوێنی ئێمە ئەناركیستان

پێشتر لە ھەڵوێستنامەیەكدا تێڕوانینی خۆمان [سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان] لەبارەی جەنگ و ھێرشی داعش و كێشمەكێشی ڕامیارانی سوننە و شیعە لەسەر دەسەڵات خستەڕوو، لێرەدا ھەوڵی خستنەڕووی ھەڵوێستمان لەمەڕ ئاكامی نەخشەی ڕامیاران و جەنگ دەدەین.

بە تێڕوانینی ئێمە لە ساڵی ١٩٩١ بەملاوە عیراق وڵاتێكی یەكپارچە نەبووە، بەتایبەت پاش ڕوخانی ڕژێمی دیكتاتۆریی پێشوو و داگیركردنی لەلایەن ھێزە ھاوپەیمانەكانی ئەمەریكاوە لە ساڵی ٢٠٠٣دا، كە بەكردەوە عیراق بەسەر سێ ناوچەكەدا دابەشبووە؛ ھەرێمی كوردستان بەو جۆرەی كە لە ڕاپەڕینی ئازاری ١٩٩١دا سەربەخۆیی خۆی بەدستھێنا، تا ئێستاش بە جۆری فیدراڵی دەوڵەتیی سەربەخۆیی لاوەكی خۆی ھەبووە، ناوچەی سوننەنشین بەردەوام لەتەك حكومەتی نێوەندیدا لە كێشەدابووە و لە ھەموو خزمەتگوزاریی و گرنگیپێدانێك بێبەشبووە، ناوچەی سێیەم، ناوچەی دەسەڵاتی فەرمانداریی نێوەندییە، كە جڵەوی لە دەست ڕامیارانی زۆرینەی شیعەدایە.

سەرباری ھەموو ھەوڵ و پیلانە ڕامیارییەكانی دەسەڵاتخوازان، ھێشتاكە خەڵكی عیراق [ئەوانەی كە بێدەسەڵاتن] لە باكوورەوە تا باشوور لەڕووی پەیوەندی كۆمەڵایەتییەوە پێكەوە دەژێن، ھەرچەندە لە ماوەی نیو سەدەی ڕابوردوودا بەردەوام باجی كێشمەكێش و دەمارگیریی ڕامیاریی و تەقینەوە و جەنگ و ئەنفال و كیمیاباران و ڕاگواستن و سووتاندنی گوند و شارۆچكەكانیان داوە و قوربانی جەنگی دەسەڵاتخوازانەی پارتە ڕامیارییەكان بوون.

بەڵام تەقینەوەی ئەم جارەی ململانێ سەربازییەكانی دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازان بە جێیەك گەییشتووە، كە ئایەندەی ئەم دەڤەرەی خستووەتە سەر دوویانی جەنگ یا جیابوونەوە، كە لە ھەر دوو بارەكەدا لێكدابڕینی ڕیزی خەڵكی ژێردستەیە بە قازانجی دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازان، ئەگینا لە دەرەوەی كێشمەكێش و كیندەدۆزی ڕامیاران و دەسەڵاتداران، خەڵكی ئاسایی بێدەسەڵات، ھیچ كێشەیەكی لەتەك ھاوسێ و ھاوكار و ھاپۆل و ھاودەم و ھاوەڵەكانیدا نییە و پرسە کۆمەڵایەتییەکان و خواستە هاوبەشەکان بەسەر دەمارگیریی خێڵەکیی و نەتەوەیی و ئایینیدا زاڵن.

ھەڵبەتە، بۆ ئێمە ئەناركیستەكان ڕێگەی سێیەم ھەردەم بوونی ھەیە و پێشنیارە، كە ڕێكخستنەوەی كۆمەڵە لەسەر بنەمای پێكھێنانی ھەرەوەزیی و كۆمونە ئازادەكان، كە بە خۆبەڕێوەبەرایەتی سەربەخۆ لەسەر بنەمای دێمۆكراسی ڕاستەوخۆ پشتئەستوور بێت. بەڵام بەداخەوە لەم ساتەدا كە ھێزەكانی دەوڵەت و میلیشیاكان لە ھەوڵی كۆمەڵایەتییكردنەوەی جەنگی دەسەڵاتخوازانەیاندان، ھێزی كۆمەڵایەتیی جەماوەر یا لە ناھوشیارییدا بەسەر پارتییەكان و میلیشیاكاندا دابەشبووە یا پڕشوبڵاو و ناھوشیار و گیریخواردووە. لەبەرئەوە ئەگەر لە باری ناھوشیارییشدابێت، باشترین ئەڵتەرناتیڤ ئەوەیە، كە بڕیارەكان بۆ خودی جەماوەر بگێڕینەوە، تەنیا لەیەك باردا نەبێت، كە بڕیاری جەنگ و قوبانیبوونە بۆ سەروەریی سەرمایەداران و ڕامیاران، ئەگینا لەم ساتەدا ھەر شتێك كە بەر لە ڕوودانی جەنگی نێوان ئێتنی و مەزھەبەكان بگرێت، وەك ھەنگاوی یەكەم بۆ دەربازبوون لە ماڵوێرانییەك كە لەوانەیە جینۆساید و كۆمەڵكوژیی ملیۆنی لێبكەوێتەوە، پەسەندترە. بەتایبەت ئەوەی كە لە مێژووی ڕژێمە یەك لە دوای یەكەكانی عیراقدا بینەری جەنگی (٣٠) ساڵەی ڕژێمەكان دژی سەربەخۆخوازی كوردان و جینۆسایدی سەدان ھەزاری گوندنشێنانی كوردین بەناوی ئەنفال لە ساڵی ١٩٨٨ و كیمیارانی چەندین گوند و شارۆچكەی كوردنشین و سووتاندنی زۆنگاوە شیعەنشینەكانی خوارووی عیراق بووین و ئەوەی كە ئەم ڕۆژە لە ڕووداندایە درێژكراوەی ھەمان ڕابوردووە بە پشتیوانی دەوڵەتانی ناوچەكە و سەروران و دەسەڵاتخوازانی نێوخۆی عیراقە و پارتییە ڕامیارییەكان لەپێناو گەییشتنیان بە دەسەڵات، لە كۆمەڵایەتییكردنەوە و ڕەھەند [بوعد] پێبەخشینی كینەدۆزی و كوشتاردا ڕۆڵی سەرەكی دەبینن و پیادەكەری ڕامیاریی نیئۆلیبرالیزم و نەخشە ئابورییەكانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی و زلھێزە داگیركەرەكانن.

– ئەگەرەكانی جیابوونەوە

لێرەدا پرسیارێك یەخەی ئێمە دەگرێت، دەسەڵاتدارانی ھەرێمی كوردستان چ دەوڵەتی سەربەخۆی بۆرجوازی كوردیان ھەبێت یا حكومەتی ھەرێمیی وابەستەی عیراق، وەك دەوڵەتەكانی ناوچەكە و حكومەتی نێوەندیی عیراق، چەوسێنەری كرێكاران و خەڵكی زەحمەتكیشن و نوێنەرایەتی زلھێزەكان و كۆمپانییە جیھانخۆرەكان دەکەن. لەبەرئەوە لە بارێكی ئاوا دەوڵەتبوونیان نابێتە ھۆی دەسەڵاتێكی توندتر یا نەرمتر، بەڵكو بە ھەمان شێوەی تا ئێستایان درێژە بە چەوسانەوە و دستەمۆكردنی ژێردەستانی ئەم دەڤەرە بۆ بەرژەوەندی ئابووریی و ڕامیاریی زلھێزەكان دەدەن.

ڕاستە جیابوونەوەی بەشەكانی عیراق دەبێتە ھۆی لەیەك دووركەوتنەوەی خەباتی چینایەتی ژێردەستانی دەڤەرەكان، بەڵام لە ڕاستیدا لە پاش خەباتی كرێكارانی (گاورباغی) و ھاوخەباتی ساڵانی پەنجاكانی سەدەی ڕابوردوو، ئیدی لە سەرەتای ساڵانی دەھەی شەست بەملاوە ڕیزی چینایەتی ژێردەستان ھەردەم لەژێر كارایی جەنگ و كێشە ڕامیارییە ئێتنی و مەزھەبییەكاندا لە یەكترازاندا بووە و بەداخەوە لە ئێستادا لەژێر كارایی ڕووداوەكاندا ھێندەی دیكە ئەو بارە خراپتر بووە. ئەمەش ئەگەری پەرەسەندن و ھەڵگیرسانی جەنگی ھەمەگیر و كۆمەڵایەتییبوونەوەی ڕەھەندەكانی زاقتردەكاتەوە، ھەڵبەتە بێجگە لەوەی كە لە كۆتایی جەنگی (عیراق-ئێران)ەوە دەزگە سیخورییە جیھانییەكان بە ھەموو شێوەیەك خەریكی پێكھێنانی باندە مافیایی و دەستە تیرۆریست و گروپە مەزھەبی و ڕامیارییە توندڕەوەكانن و لە ڕێگەی ئەوانەوە زەمینە بۆ جەنگە ناكۆتاكان خۆشدەكەن.

لە بارێكی ئاوادا كە ئەگەری جەنگی كۆمڵكوژییانە لە یەكگرتنی ڕیزی چینایەتی زیاترە، لەوانەیە ڕاپرسی (ڕیفراندۆم)ی خەڵكی لەسەر بڕیاردان لەسەر پرسەكان، باشترین و ئاوەزگیرانەتربێت، ھەرچەندە بە حەز و ئارەزوومەندیی ئێمە نییە و ئێمە خوازیاری بڕیاردانی سەربەخۆی جەماوەررین لە دەرەوەی پێشنیار و نەخشەكانی ڕامیارانەوە و لە (٩) ساڵی ڕابوردوودا ھەوڵ و بانگەوازی ئێمە بۆ خەباتی سەربەخۆی جەماوەریی و پێكھێنانی ھەرەوەزییە گەلییەكان و فێدراسیۆنە ئازادەكان و یەكگرتنەوەیان بووە لە كۆنفیراڵییە ناوچەیی و ھەرێمییەكاندا، بەڵام لەبەرئەوەی كە مەترسییەكان لە ئومێدەكان زەقتر و دەركەوتەترن، باشترین ھەڵبژێر بڕیاردانی ڕستەوخۆی دانیشتووانی ھەرێمەكانی عیراقە لەسەر داھاتووی خۆیان.

لە بارێكی ئاوادا ئێمە چاوەڕێی بڕیاردانی خەڵك لەسەر بنەمای پاگەندەی ژەھراوی ڕامیاریی لایەنە دەسەڵاتخوازەكان نامێنینەوە و لە ھەنگاوی یەكەمدا ئەركی سەر شانمانە كە لە مەیدانی پاگەندەی بەردەوامەوە دژی ھەوڵ و پاگەندەی نوێڼەرانی لیبراڵ و ناسیونالیست و مەزھەبیی بۆرجواكان، كار بۆ پێكھێنانی ڕێكخراوە سەربەخۆ جەماوەرییەكان و گروپە خۆجێییەكان و خۆبەڕێوەبەرایەتییە گەلییەكان و جێخستنی بنەماكانی دێمۆكراسی ڕاستەوخۆ بكەین، چ وەك بەرپەرچدانەوەی پیلانەكانی ئێستا و چ وەك ئامراز و مەیدانەكانی خەبات لە داھاتوودا.

ھەڵبەتە ئەمە بەواتای پەسەندکردن و پەسەندبوونی سەرەنجامە نەخواراوەكان نییە، بەڵكو بۆ ئێمە خەباتكارانی دژی سیستەم و سەروەریی چینایەتی، ژێردستی ھەر دەوڵەت و فەرمانداریی [حكومەت] و ڕێكستڼێكی قوچكەیی بین، خەباتمان لەپێناو كۆمەڵی ئەناركیدا ناوەستێت و لەو ساتەوەش كە عیراق بەسەر چەند دەوڵەتی جیاوازدا دابەشببێت، ئێمە وەك ئێستا لەسەر تێكۆشان و پەرەدان بە چالاكییەكانمان بەرەدەوام دەبین و لە ھەر شوێن و گۆشەیەكی ئەم جیھانەدا بێت، بە ھەمان گیانی ھاوخەباتی چینایەتی و ئەناركییەوە، بە ھاوپشتی ھەمیشەیی و بەردەوام لەتەك هاوڕێ و هاوچێنە عەرەبزمان و تورکزمان و فارسیزمانەکانمان، خۆمان لە ڕیزی خەباتكارانەی ئەواندا دەبینین و وەك ئێستا خۆجێی چالاكی دەكەین و گەردوونی بیردەكەینەوە و خەبات بۆ جیھانێكی خاڵی لە سنوور و سەروەریی و مشەخۆریی دەكەین.

– ڕیفراندۆمی ئازاد

پێش ھەموو شتێك ئێمە لەوە دڵنیایین، كە لە سایەی سەروەریی چێنایەتیدا ھیچ كات ئەگەری ڕوودانی ڕیفراندۊمی ئازاد بوونی نییە، چونكە بەرلەوەی كە بڕیاری ڕیفراندۆمەكە بدرێت، ئامانجەكانی ڕیفراندۆمەكە بەگوێرەی بەرژەوەندی چینی بۆرجوا و دەسەڵاتداران و ڕامیاران داڕێژراون و ھیچ پەیوەندییەكیان بە خواست و پێداویستییەكانی ژیانی ڕۆژانەی خەڵكەوە نییە. لەبەرئەوە تەنیا كاتێك دەكرێت و لە توانادا ھەیە كە ڕیفراندۆمێكی ئازاد ڕووبدات، كە تاكەكانی كۆمەڵ لە ڕووی ئابوورییەوە سەربەخۆبن و لە ڕووی دەسەڵاتەوە یەكسان بن و مافی خۆبەڕێوەبەریی و بڕیاردانیان ھەبێت، هەروەها ڕاگەیاندن لە چنگی دەوڵەت و پارتییەكان ڕزگاربووبێت.

لەبەر ئەو ھۆیانەی سەرەوە، ڕیفراندۆمێك كە بڕیارە لە ھەرێمی كوردستان یا ھەر ھەرێمێكی دیکەی عیراقدا بەرپابكرێت، ناتوانێت ئازاد و لە دەرەوەی ویست و بڕیاری سەروەران و زلھێزەكانی جیھان بێت. لە ھەرێمی كوردستاندا لە دوو دەھەی ڕابوردوودا چەند جار ڕاپرسی ئەنجامدراون، بەڵام لەبەرئەوەی كە لە بەرژەوەندی زلھێزە داگیركەرەكانی عیراق و خودی دەسەڵاتدارانی ھەرێمی كوردستان نەبوون، سەرەنجامەكان فڕێدراونەتە سەبەتەی زىڵی پارلەمان و ڕامیارانەوە.

بەڵام هەرگیز ئەمە بەو واتایە نییە، كە ھێزە ئازادیخواز و سۆشیالیستخوازەكان نەتوانن ھاوكێشەكان پێچەوانە بكەنەوە، بەپێچەوانەوە ئەگەر لەسەر بنەمای خەباتی سەربەخۆ و میكانیزمگەلێكی شۆڕشگێڕ [دژە-سیستەم/دژەباو] خەبات و چالاكی بۆ ھەڵخڕاندنی ڕای گشتی و وروژاندنی خودھوشیاریی تاك و كۆمەڵە سەربەخۆكان بكرێت، دەتوانرێت سەرەنجامێكی دیكە ھەبێت، بۆ نموونە ئەگەر ئاراستەی ڕاپرسییەكە دژی ئامانجە گەلییەكانی چین و توێژە بندەستەكان بن، ئەوا بە بایكۆت یا بەشداریكردن بە كارتی سپی، دەتوانرێت ڕەوایەتی و سەركەوتوویی ئامانجی گڵاوی ڕامیاران پووچەڵبکرێتەوە.

ڕیفراندۆمێك كە لە ئێستادا ڕامیاران پێشنیاریدەكەن، لە بۆ ھەڵبژاردنی جۆری ڕێكخستن و شێوازی بەرھەمھێنان و خۆبەڕێوەبردن و چێكردنی كۆمەڵگەی ئازاد و کۆمەڵی ھەرەوەز نییە، بەڵكو بۆ دیاریكردنی سنووری دەسەڵات و سەروەریی بۆرجوازی و ڕامیارانی سوننە و شیعە و كوردزمانە، كە سەرەنجام ھەر بەردەوامیی بە سیستەم و سەروەریی چینایەتی و مشەخۆریی ڕامیاران و كۆیلەمانەوەی ئێمەی ژێردەستە بە سوننە و شیعە و و كوردزمانەوە، دەبەخشێتەوە.

– دەوڵەت؛ ھەرێمیی ، نێوەندیی ، جیھانیی ؟

پێش ھەموو شت ئێمە دەوڵەت و بیرۆكەی دەوڵەتێك كە پاگەندەی بۆ دەكرێت ڕەتدەكەینەوە، نەك لەبەرئەوەی كە واژەی فریودەرانەی “كوردی” دەكرێتە پاشكۆی، نەخێر. لەبەرئەوەی كە دەوڵەت ھیچ كات ناتوانێت كوردی، عەرەبی یا ئینگلیزی بێت، بەواتایەكی دیكە دەوڵەت وەك پاگەندەی بۆ دەكرێت، پارێزەر و ڕێكخەری بەرژەوەندی و ژیان و كاروباری خەڵكی نییە، بەڵكو دەوڵەت ئامرازی سەركوتی چین و توێژە كوردزمان و عەرەبزمان و ئینگلیززمان و…تد و بەكردەوە لە ژیانی كەتواریی ڕۆژانەی خۆمان و لە ئەزموونە مێژووییەكانی ھاوچینانماندا دەیبینین، دەوڵەت ڕێكخراوی یەكخستن و تەباییپێدانی خواست و بەرژەوەندی و ویستی [ئیرادەی] سەرمایەدارانی سەروەر و ڕامیارانی مشەخۆرە بۆ سەركوتكردنی یاخیبوونی چەوساوان و كۆیلەڕاگرتنیان.

لەبەرئەوە، ئێمە دەوڵەت لە ھەموو شێوە و قەبارە و بە ھەموو جۆرەكان و ڕەنگەكانییەوە ڕەتدەكەینەوە، لە بەرامبەردا خوازیاری كۆمەڵگە ئازادەكانین، كە لەسەر بنەمای ھەرەوەزیی كۆمەڵایەتی و سەربەخۆیی ئابووری و یەكسانی دەسەڵات و دادپەروەریی و ھاوپشتی جیھانی پێكدێن و یەكگرتن و جیابوونەوە و بڕیاردانیان لەسەر بنەمای پێكھاتە و ڕێكخستنی ئاسۆیی فێدراسیۆن و كۆنفێدراسیۆنە پشتبەستووەكان بە دێمۆكراسی ڕاستەوخۆ و سەربەخۆیی تاك و كۆمیونیییەكان دێتەدی.

لەسەر ڕۆشنایی ئەو تێڕوانین و بنەمایانەی سەرەوە، ئێمە هەردەم دژی دەوڵەت پاگەندە دەكەین و ئەگەر لە ئێستادا خەڵكی بندەست دەوڵەتی بۆ لەنێونەجێت، ئەوا خوازیاری ئەوەین كە بەلایەنی كەمەوە ھەندێك داخوازیی و مافە سەرەتاییەكان و ئازادییەکان تاكی بێدەسەڵات مسۆگەربكرێن، لەوانە :

– یەكسانی و ھاومافیی گشت ئێتنیی و كۆمەڵە ئایینییەكانی چوارچێوەی ئەو دەوڵەتە ئەگەرییە بەناوی كوردەوە.

– یەكسانی ڕەگەزیی و بنەماییكردنی مافی منداڵان و دەستكۆتاكردنی ئایین و پارتە ڕامیارییەكان لە ژیانی خەڵكدا.

– سەپاندنی ئازادییە كەسیی و جڤاكییەكان : خۆڕێكخراوبوونی سەربەخۆ و ئازادی پێكھێنانی ھەرەوەزییەكان و ئازادی چۆنیەتی ژیان و ڕادەربڕین و نووسین و ڕەخنەگرتن و خۆنیشاندان و بڕیاردانی تاك و كۆمەڵەكان لەسەر ژیانی خۆیان.

– ھەبوونی مافی خۆبەڕێوەبەرایەتی سەربەخۆی جڤاكی ناوچە و ھەرێمەكان … .

– ئازادی ھەڵبژاردن و بەكاربردنی زمانی دایكی ھەر گروپ و ئێتنییەك وەك زمانی كارگێریی و پەروەردە و خوێندن و ڕاھینان و پەیوەندی.

– مسۆگەریی مافی جیابوونەوە و یەكگرتنی ھەر ناوچە و ھەرێمێك لەتەك ئەوانی دیكەدا…

– ڕێكخستنی خۆبەڕێوەبەرایەتی كۆمەڵەکان لەسەر بنەمای ئۆتۆنۆمی كۆمیونیتی و ناوچەكان …

– ھەڵوەشاندنەوەی خەرج و مووچەی تایبەتی پارتییەكان و ڕامیاران و دەزگە ئایینییەكان و لابردنی لەسەر ھەزێنە و داھات و سامانی كۆمەڵ.

– سەندنەوەی بەرتەریی ئابووریی و خانەنشینی تایبەتی ڕامیاران و پۆستی سەرۆكایەتی و مووچە و خانەنشینیی پاشایانەی ئەو …

– سەندنەوەی شاخ و دەشت و گرد و زەوییەكان و كەرتەكانی بەرھەمھێنان لە كۆمپانییە پارتیی و تایبەتەكان و گێرانەوەیان بۆ سەر دارایی كۆمەڵایەتی/ گشتی.

– دەستكۆتاكردنی كۆمپانییە جیھانخۆرەكان و سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی جیھانی و زلھێزەكان و دەوڵەتی نێوەندی …

– دابینكردنی مافی پەنابەریی و ھاوتایی لە نێوان گشت دانیشتووان لە ھەر ڕەگەز و نەژاد و ئێتنیی و ئایین و…تد و ھەڵوەشاندنەوەی یاسای ڕەگەزنامەی پلە یەك و پلە دوو، یاساخبوونی دیپۆرتكردنەوەی ھەر پەنابەرێك

– یەكسانی ھەمە لایەنە لە ماف و كرێ و یەکسانیی ھەلی كار لە نێوان كرێكارانی نیشتەجێ و كرێكارانی كۆچەر…

– ….. ھیدیكە ….

وەك پێشتر گوتمان، ئێمە خوازیاری كۆمەڵی سۆشیالیستی/ ئەناركین و ھەموو سیستەمێكی ڕامیاریی و سەروەریی ھەر كەسێك بەسەر ئەوانی دیکەدا ڕەتدەكەینەوە. ھەروەھا خوازیاری پێكەوە ژیان و مانەوە و ھاوخەباتی ھەمووانین، بەڵام ئەگەر مانەوە و پێكەوەژیانی پێكھاتەكانی عیراق لەبەردەم ھەڕەشەی جەنگی خێڵەكی و ئایینی و نەتەوەییدا بێت، ئەوا لەبەر دووبارە نەبوونەوەی نەھامەتیی و كۆمەڵكوژییەكانی بۆسنە و ھەرزەگوین و ..تد، كە ھەموو كات باندە مافییەكانی سەرمایەداری زەمینەیان بۆ خۆشدەكەن، ڕەوایەتی بە بڕیاردانی ھەمووانیی دانیشتوانی ھەرێمەكانی عیراق لە ڕیفراندۆمی ئازاددا دەدەین و ئەگەر لە سەرەنجامی ئەو ڕێكفراندۆمەشدا چین و توێژە بندەستەكان لە ئاستی خودھوشیاریی و خۆبەڕێوەبەرایەتی سەربەخۆی كۆمیونیتی و ھەرەوەزییەكانی خۆیان نەبن، ئەوا ھەوڵ بۆ دروستكردنی فشار لەسەر دەوڵەتی نێوەندی و ھەر دەوڵەتێكی دیكە كە بڕیارە دروستبێت، دەەین، تاوەكو بە ھەر رادەیەك كە ھەوڵ و خەباتی چەوساوان لە توانایدا ھەیە، سنووری دەسەڵاتداریی سەروەریی و مشەخۆریی سەرمایەداران و ڕامیاران بەرتەسك بكەینەوە و پانتاییەك بۆ ڕێكخستنی ژیانمان بەو جۆرەی كە دەمانەوێت، دابینبكەین.

نا بۆ دەوڵەت و سیستەمی ڕامیاریی

نا بۆ كۆمەڵگەی چینایەتی و جەنگی كۆمەڵایەتی

بەڵێ بۆ خەبات و جەنگی چینایەتی

بەڵێ بۆ پێكەوەژیان و تەبایی ھەموو ئێتنیی و ئایینداران و چین و توێژە پڕۆلیتێرەكان

سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان

٥ی جولای ٢٠١٤

دەوڵەت بابەتێك بۆ گفتوگۆ لە نێوان مارکسیستان و ئەنارکیستانی کوردستان

لەم مشتومڕە ئازاد و كراوەیەدا، كە لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبووك ئەنجامدراوە و لە سایتە كوردییەكاندا خراوەتە بەرچاوی خوێنەران، ئەم ھێژایانەی خوارەوە بەشدارییان كردووە:

زاھیر باھیر، ** ****، ھەژێن، تاھیر ساڵح شەریف، سیروان عەلی، سەلام عارف، شێخ عەبدول

بەرایی:

هاوڕێ زاهیر باهیر، کە ئەناركیستێکی ڕەخنەگری” دەوڵەت ” و ڕەخنەگری تێزی ” دیکتاتۆری پرۆلیتاریا “ی مارکس و مارکسیستەکانە، لە لاپەڕەی فەیسبووکی خۆیدا چەند پەرەگرافێکی لە وتارێکی ” میخائیل باکۆنین* ” لە بارەی دەوڵەتەوە بڵاوکردەوە. بەڕێز ** **** کۆمێنتێکی ڕەخنەیی لەسەر هەمان بابەت نووسی. پاشان هاوڕێ هەژێن هاتە ناو گفتوگۆکەوە. بەدوای ئەویشدا، من [تاھیر ساڵح]، بە کۆمێنتێک بەشداری گفتوگۆکەم کرد و مشتومڕەکە دەربارەی پێویستبوون و پێویستنەبوونی “دەوڵەت” لەڕوانگەی مێژووییەوە درێژەی کێشا و چەند بابەتی لاوەکیش هاتە نێو گفتوگۆکەوە.

لەم گفتوگۆیەدا، دوو تێڕوانینی مارکسیستی و ئەناركیستی بەرامبەر بە “دەوڵەت ” بەرچاو دەکەون، دوو تێڕوانین، کە لە بناغەوە مامەڵەی جیاواز لەگەڵ چەمکی ” دەوڵەت “دا دەکەن. خاڵی سەرنجڕاکێش  لەم گفتوگۆیەدا، تێڕوانین و تێگەیشتنە ناکۆک و جیاوازەکان نییە، بەڵکو دەرکەوتنی شێوازو گیانێکی نوێیە لە گفتوگۆی نێوان مارکسییەکان و ئەناركیستەکانی کوردستاندا. سەرەڕای جیاوازییە فیکری و جیهانبینییەکان، هەموو لایەک بە گیانێکی هاوڕێیانە، ڕێزنان لە بیروڕای یەکتری و دوور لەسکتاریزمی گروپی و مهاتەرات مامەڵە لەگەڵ یەکتریدا دەکەن، کە ئەمەش دیاریدەیەکی نوێیە لەناو ئەو گەڕەلاوژە و شیروتیر لەیەکهەڵکێشانەی نێو دنیای سیاسەت و فیکری کوردیدا.

پێویستە ئەوەش بڵێم، کە ئاستەمە ئەم باس و مشتومڕانە لە چوارچێوەیەکی سنوورداری وەک فەیسبووکدا جێگایان بێتەوە. لەسەر پێشنیاری هاوڕێ ” هەژێن ” بڕیارماندا ئەم تەوەرەیە بگوازینەوە بۆ نێو (سایتی کوردستانپۆست ئینفۆ) و (سایتی سەکۆی ئەنارکیستانی كوردستان). بابەتی ” دەوڵەت “، تەوەرەیەکی کراوەیە و هەر کەسێک کە خوازیاربێت بیروبۆچوونی خۆی لەسەر بنووسێتەوە، یان بۆچوون و ڕەخنەکانی خۆی لەسەر ڕوانگەی بەشداربووانی ئەم تەوەرەیە بنووسێتەوە، دەتوانێت بۆ هەردوو سایتەکەی بنێرێت.

دوایین شت کە پێویستە ئاماژەی پێبدەم، ئەوەیە کە ئەمەی لێرەدا دەیخوێننەوە، سەرەتایەکە بۆ لێکۆڵینەوە لە چەمکی “دەوڵەت” و هیچ  یەکێک لە بەشداربووانی ئەم تەوەرەیە، ڕوانگەی کۆنکرێتی خۆی و ئەنجامگیری تەواوەتی خۆی سەبارەت چەمکی ” دەوڵەت ” نەخستۆتەڕوو. بەهۆی دەستپێکردنی سەرەتایی باسەکەش، کۆمێنت و بۆچوونەکان پەرژوبڵاون و بە ناچاری پەل بۆ چەند کێشەی لابەلای دیکە دەهاوێژن، کە لەدەرەوەی تەوەرەی [ دەوڵەت و چەمکی دەوڵەت ]ن. بەو هیوایەی کە لە داهاتووی مشتومڕەکاندا، خۆ لە باسی لاوەکی بپارێزرێت.

بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە لەسەر کۆمپیوتەر و مۆبایل، کلیک لەسەر ئەم لینکەی خوارەوە بکە

Click to access dewllet-%20online%20version.pdf

http://issuu.com/home/docs/dewllet-_print_version/edit/embed

بۆ چاپکردنی پەرتووکەکە لەسەر کاخەز، کلیک لەسەر ئەم لینکەی خوارەوە بکە

Click to access dewllet-%20print%20version.pdf

http://issuu.com/home/docs/dewllet-_online_version/edit/embed

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر- سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

بەشی یازدەهەم و کۆتایی

بەرئەنجام و دوا قسەم :

دەتوانرێت لە ڕوانگەو تێڕوانینی جیاوازەوە هەر لە چەپ و ڕاست و مارکسیستەکان و کۆمۆنیستەکان تا دەگاتە ئازادیخوازەکان، ئەنارکیستەکان، قسەو پێشبینی لەسەر داهاتووی ئەو ئەزموونەی ڕۆژاوا، بکرێت و لێکدانەوەی زۆریشهەڵبگرێت.

لای منێکی ئەنارکست/ئەنارشی مەسەلەکان، ڕووداوەکان هەرگیز ڕەش یان سپی، نابینم، هیچ کاتێکیش حەلێکی ئامادەکراوم لەلا نییە، هەروەها لە دووتوێی کتێبەکانیشەوە نە لە ئێستای ئەو ڕووداوانە و نە لە داهاتووشیاندا، ناڕوانم، قسەو دەقی بڕگەی مردووەکان بەسەر ڕووداوکاندا ناسەپێنم و جێ بە جێی ناکەم، واتە لای من واقیع هزر دروستدەکات نەك پێچەوانەکەی.

من بە مێشکێکی کراوە و بە لەبەرچاوگرتنی ڕودانی دەیەها ئەگەر، داهاتووی ئەو ئەزموونە دەبینم، فۆرمیلەیەکی حازر و چارەسەرێك و نووشتەیەکی نوسراوم پۆ ئەو ڕوداوە، پێنییە ، هەر لەبەر ئەوەش دەیبەستمەوە بە دەیەها هۆکار و ڕوودانی ئەم ئەگەر و ئەو ئەگەرەوە.

دەبێت ئەوەش بڵێم کە دوو شت لای من لە هەموو ڕووداو و ڕاپەڕین و شۆڕشێکدا گرنگن، کە یەکەمیان: شۆڕش هەڵچوون و تێکۆشان و پیلانی سیاسیو سیاسییەکان نییە و بە تەنها هەڵوەشاندنەوەی ژێرخانی (ئابووری) کۆمەڵگە و لە بەینبردنی چینەکان نییە، کە ئەمە بۆچوون و پێناسەکردنی شۆڕشە لای هەم کۆمۆنیستەکان و هەم مارکسییەکانیش، هۆی ئەمەش لای ئەوان، بینینی تەواوی پەیوەندییەکانە بەشێوەیەکی میکانیکیانە. بەڵام بە بۆچوونی من، ئەگەر شۆڕشیش سەربکەوێت و سەروەرێتی چینایەتیش نەمێنێت، هێشتا دەشێت و ئەگەرێ هەیە کە لە کەتواردا سەروەرێتی لەناو خێزاندا لەسەر کار لە خوێندنگاو شوێنەکانی دیکەش هەر بمێنێت. دەشێت هێشتا جیاوازی نێوان پیاو و ژن هەر بمێنێت، دەکرێت کولتووری خۆپەسەندی وچاوچنۆکی و توندوتیژی لەتەك گەلێك دیاردەی دیکەی پاشماوەی سیستەمی سەرمایەداریدا هەر بمێنن.

لای من ئەوەی سەرەوە، واتە بە تەنها گۆڕینی ژێرخانە ئابوورییەکەی کۆمەڵگە، بەتەنها دەستەبەری شۆڕش و مانەوەی ناکات، بۆیە لە لایەنەکانی دیکەشدا دەبێت شۆڕش بکرێت و پێشوەختیش بکرێت.بناغەی ڕودانی شۆڕشە ئابوورییەکە، واتە هەڵوەشاندنەوەی بنەما ئابوورییە چینایەتییەکان، سەرکەوتوو نابێت، ئەگەر سەرکەوتووش بێت بە هۆی ئەوەی کە خەڵکی لە ڕووی مێنتەڵییەوە ئامادەنییە، پاشاگەردانی ڕوودەدات. هەر لەبەر ئەمەش، دەبێت پێشوەخت شۆڕشی کۆمەڵایەتی لە کولتوردا، لە ڕۆشنبیرییدا لە خودی تاکدا لە هەڵسوکەوتی بیرکردنەوەیدا، بکرێت.

من کێشەکان هەر ئاوا بەو میکانیکییە نابینم، کە ئەگەر شۆڕشی ئابووری و ئاڵوگۆڕی سیاسی [ئەوەی پێی دەڵێن شۆڕشی سیاسی] کرا، ئیدی ئاوا یەکاویەك لەسەر هەڵسوکەوتی کۆمەڵگەو تاکەکانی ڕەنگدەداتەوە. لای من بێزاری خەڵك لە سیستەمی سەردەم و قەناعەتبوون بە گۆڕینی، هەبوونی گیانی بەرگری و بەرهەڵستی و بەگژاچونەوە ( مقاوەمە)، گیانی یاخیبوون، زۆر گرنگە. بەکورتی ڕەتکردنەوەی کولتووری سەردەم، جێگرتنەوەی بە کولتووری یاخیبوون و مقاوەمە، نەك هەر بناغەی شۆڕشە، بەڵکو دەستەبەری مانەوەشێتی.

چۆن ئەو خاڵەی سەرەوە بە ئەزموونی ڕۆژاواوە پەیوەستدەکەمەوە؟

ئەو ئەزموونە لە ڕۆژاوا زیاتر لە دوو ساڵە هەیە، دوای ئەمەش نەوەیەکیزۆر گەنج شاهیدحاڵی ئەو ئەزموونەن، لێرەشەوە گیانی مقاوەمەیان بەخۆیانەوە گرتووە، لە ژینگەیەکی ئازاد و سەربەستدا دەژین، کولتووری ژیانی تەبایی و لێبورن وباوەڕبوون بەخۆو ڕۆحیەتی کارکردنی خۆبەخشیانە و هاریکاری لەوێ، لە برەودایە. ڕاستە لەوێ ژیان سەختە، ڕاستە سادەیە و ستاندەری ئەو ژیانە نزمە و خەڵکی لەوێ لە زۆر پێداویستی سەرەکی ژیان بێبەشن، بەڵام ڕوخۆش، بەخەندە، بەختەوەر، سادە و ساکار، نەبوونی جیاوازییەکی چینایەتی گەورە لەوێ هەموو ئەمانە کەموکوڕییەکانی ژیانی لەوێ پڕکردۆتەوە. ئەمەی کە لە سەرەوە باسمکرد ئەم خەڵکەی فێرکردووە، کە لە داهاتوودا مل بۆ دیکتاتۆرییەت، بۆ سەرکوتکردن، بۆ ملکەچێتی، بۆ ژینگەی نائازاد، بۆ ئەوەی کە کەسانێكی دیکە بڕیارەکانی بۆ بدەن، نادات. ئەمانە هەمووی ئاوا دەکات، کە خەڵکی خۆبەدەستەوەدان ڕەتبکاتەوەو دیسانەوە لەسەر پێی خۆی هەڵسێتەوەو مقاوەمەبکاتەوە، دەستبەو کولتوورەوە کە ماوەیەکە تیایدا دەژی، بگرێتەوە.

دووهەم: گریمان [بەو جۆرەی کە کە خەڵکانێك هەیەو پێمان دەڵین] ئۆجەلان و پەکەکە و پەیەدە هەر هەموویان بە دژی تەوژمی ئەم ئەزموونەوە ڕۆیشتن، ئیدی ئەوەکۆتایی بەم ئەزمونە دێنێت، یاحوکمێکی دیکتاتۆریانە جێگای دەگرێتەوە. ئەمەئیحتیمالە و قابیل بە ڕوودانە. بەڵام لەم بارەشدا جارێکی دیکە نە سوریاو نە ڕۆژاواش حکومەتێکی دیکتاتۆری یا بەلشەفی ئاسا بۆ ماوەیەکی درێژ بەخۆیەوە نابینێت، ئەو زەمانە ڕۆیشت، کە شێوە حوکمێکی وەکو صەدام یا حافز ئەسەد، کە لە شاری حەڵەبدا زیاتر لە ٣٠ هەزار کەس لە ماوەیەکی کەمدا قەسابی بکات، ئەو زەمانە گوزەشتیکرد، لە ڕۆژاوای کوردستاندا خەڵکی زۆر لە سەرجەمی هەر هەموو تەیار و ڕێکخراو و گروپە قەوەمییەکان و دینییەکان و کۆمۆنیستەکان و مارکسییەکانی باشووری کوردستان هۆشمەندترن، ئەوەی ئەم گروپانە لە ٥٠ بۆ ٧٠ ساڵ لە باشووری کوردستاندا نەیانتوانی بیکەن، خەڵکی ڕۆژاوا لە دوو ساڵدا کردیان و بەرەو تەواوکردنی ئەو ئەزمونە دەڕۆن.

ئەوەی ماوەتەوە بیڵێم ئەوەیە، ئەم ئەزموونەی کە لە ڕۆژاوادا هەیە فکرەیەکی تایبەت بە ئۆجەلان نییە و لە مێشکی ئەوەوە نەهاتۆتە دەرەوە، وەکو کۆمەڵیکی زۆر لە خەڵکی پیمان دەڵێن، بەڵکو لێرەدا ئۆجەلان کرێدتی (Credit ) ئەمەی پێدەبڕێت تەنها لەبەر ئەوەی، کە ئەو لە بەندیخانەدا خۆی پێ ئاشناکردووە و پاش خوێندنەوەیەکی دوورودرێژو تێفکرینێکی زۆر و تاووتوێکردنێکی بێ ئەندازەی سەرجەمی ئەزمونەکانی دیکەی جیهان، گەیشت بەو قەناعەتەی کە دەوڵەت لە هەر پێست و ناوەرۆکێکدا بێت هەر دەوڵەتە و دەوڵەتیش بەدروستکردنی دەوڵەتی دیکە لە جێگای، لەناو ناچێت.

ئۆجەلان لە کونی ژوورەوە، لە بەندیخانەدا، لە ژووری ئینفرادیدا بەو ئاکام و ئەنجامە گەیشت، بەڵام لە هەرێمی کوردستان وناوچەکە نەك هەر سەرکردەکانلە دەرەوەن و بەندیی نین،تەنانەت ڕۆشنبیرەکانیش سەرەرای هەموو ئیدیعا و وێناکردنێك کە لەسەر خۆیان هەیانە، نەیانتوانیوە و بەو سەرنجامە نەگەیشتون، جونکە نایانەوێت وەها بەرخودانێك لێرە و ناوچەکە سەرهەڵبدات، چونکە لە بەرژەوەندی مشەخۆریانە و سەروەریخوانەیان نییە، لەبەرئەوەیە کە بە هەموو شیوەیەک دژایەتی دەکەن و دەیانەوێت بەر بە پەڕینەوەی ئەو ئەزمونە بۆ هەرێمی کوردستان و وڵاتانی دیکە بگرن.

ئەمە بەرەنجامێکە کە من لە گەشتەکەم بۆ ڕۆژاوا و گفتوگۆکردنی ڕاستەوخۆم لەگەڵ خەڵکی ئەوێ و لێکدانەوەی و بەراوردکردنی بە ئەزموونەکانی پێشووتری شۆڕشی گەلان، پێیگەییشتووم. دەکرێت دیتنی هەر شتێك بەگوێرەی بەرژەوەندی و لە گۆشەنیگای جیاوازەوە، جیاوازبێت و هەموومان لەیەک کاتدا نەتوانین وەك خۆی بیبینین، بەڵام ئەمە ڕەتکەرەوەی ئەوە نییە، کە بۆچوونە جیاوازەکان و میتۆدە جیاوازەکانی لێکدانەوە و بەرەنجامە جیاوازەکان لەسەر مێزی گفتوگۆی کراوەی ئامانجدارانە و ڕاستخوازانە لە تۆڕ و سایت و ڕۆژنامە و رادیۆ و تەلەفزیۆنەکاندا کۆببنەوە و هەوڵی لەیەک تێگەییشتن و پەردەلادان لەسەر لایەنە پۆزەتیڤ و نیگەتیڤەکانی ئەم ئەزموونە بدەن و ڕێگرەکان وەلابنرێن و سەرکەوتنەکان پەرەپێبدرێن. من وەك بینەرێکی ئەو ئەزموونە و وەك نووسەری ئەم ڕاپۆرتە زنجیرەییە، ئامادەی هەموو گفتوگۆیەکی کراوەم و هەوڵیشی بۆدەدەم.

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر- سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

بەشی دەیەم:

مەترسییەکان و پێشبینییەکان

• گەمارۆی ئابووری و سیاسی و کۆمەڵایەتی وڕۆشنبیری وفەرهەنگیی:

کە لە ێستادا کاریگەرییەکەی بە باشی دەبینرێت و گەر لە داهاتوودا بەردەوام بێت گومانی تیادانییە کە فشارێکی یەکجار گەورە دەبێت لەسەر کۆمەڵگەی ڕۆژاوا. پێویستم بە درێژکردنەوەی ئەم مەترسییە نییە چونکە لە بەشەکانی پێشتردا پەنجەم بۆ کارایی ئەو گەمارۆیانەی سەرەوە ڕاکێشاوە و هەروەها تیشکیشم خستۆتە سەر پێداویستییەکانی ئەو کۆمەڵگەیە، کە لە هەنووکەدا چین و چۆنیش دەتوانرێت یارمەتییان بدرێت و کۆمەکیان پێبکرێت.

• لاوازبوونی بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی، تەڤدەم:

لاوازبوونی ئەو بزوتنەوەیە مەترسییەکی گەورەیە کە کارایی خۆی لەسەر کۆمەڵگەی ئێستاو ئایندەی ڕۆژاوا، دادەنێت. لاوازبوونی تەڤدەم ، یانی لاوازبوونی ” ماڵی گەڵ” پووکانەوەی لیژان و گروپ و کۆمیتییەکان و کۆمونەکان، دەبێتە هۆی تێشکانی هەموو ئەوانەی کە مایەی دڵخۆشی و هەبوونی ئەو تایبەتمەندییە کە من دەڵێم ئەوەی کە لەوێ ڕویداوە ئەزمونێکی نوێیە.

پێشتر سەرنجی خوێنەرم بۆ ئەو خاڵە گرنگە ڕاکێشا کە ئەزمونەکەی ڕۆژاوا لەگەڵ بەهاری عەرەبی و تەجروبەی کوردستانی باشووردا، جودایە،کە ئەویش باوەڕبوونە بە گۆڕینی کۆمەڵگە لە بن و خوارەوەی خودی کۆمەڵگە خۆیەوە، باوەڕبوونە بە شٶڕشی کۆمەڵایەتی نەك سیاسی رووت، کە لێرەشدا دانی هەموو بڕیارەکانە لە لایەن ئەوانەوە، واتە لە لایەن ماڵی گەل و لیژان و کۆمیتە و کۆمونەکانەوە، نەك لە لایەن ئەو ئیدارە خۆجێیەوە، کە هەیە، کە دوای هەڵبژاردنی ئەمجارە ڕەنگە ببێتە نیمچە دەوڵەتێك.

بە کورتیەکەی پەیوەندی نێوانی ئیدارەی خۆجێی و ماڵی گەل بە سەرجەمی لیژانەکانی گوند و گەڕەك و شەقام و شار و شارۆچکە ، لای من، پەیوەندییەکی تەردی و عەکسیی، لەگەڵ ئیدارە خۆجێیەکەدا، هەیە، چونکە تا بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی بەهێزتر بێت ، ڕۆڵی ئیدارە خۆجێیەکە یا ئیدارەی داهاتوو ، لاوازتر دەبێت، پێچەوانەکەشی لای من هەر ڕاستە.

لە کاتێکدا ئەم خاڵەم لەتەك هەڤاڵانی ‘ماڵی گەل’ دا باسکرد ئەوان بە پێچەوانەوە ئەم کێشەیەیان دەبینی، واتە لای ئەوان، هەردووکیان پەیوەندییەکی زیندوی گرێدراویان بە ڕۆڵی یەکدییەوە هەیە، ئەوان تەنها ڕۆڵی ئیدارە خۆجێیەکە وەکو لیژنەیەکی جێبەجێکەر، یا بەجێهێنەری بڕیارەکانی دەسەڵاتەکانی گەل لە خوارەوە، دەبینن، لەگەڵ سەرپەرشتیکردنی هەندێك کاردا لە ڕێکخستنی کۆمەڵگەدا. خۆ ئەگەر ئەم کێشەیە وەکو ئەوەی کە ئەوان بۆی دەچن ئاوا بشکێتەوە، بێ گومان پێشبینییەکەیان ڕاستە و لە جێی خۆیدادەبێت.

من لێرەدا ناتوانم وەکو ئایدۆلۆجیستەکان بیربکەمەوە و هەموو ‘ئەگەر و ئەرێینییەکان’ بدەمە لاوەو لەسەر لاقی یەك ئیحتیمال ڕاوەستم ، چونکە دەزانم زۆر هۆکاری دیکە لە داهاتوودا هەم بە ئیجابی و هەم بە سلبی ڕۆڵی خۆیانیان، لەسەر ئەم ئەزمونەدەبێت.   بەڵام ئەوە دەزانم کە لاوازبوونی ئەو بزوتنەوەیە یانی گەشەو زیادبوونی بیرۆکراتییەت و دووبارەبوونەوەی هەمان ئەزمونی فاشیلی هەرێم.

• پەیەدە و پێکهاتەی ڕێكخستنی پەیەدە:

هەرچەندێك دڵمان بەو ئەزمونە خۆشبێت و پێشبینی ئەو داهاتوەی لێبکەین کە چاوەڕوانین، نابێت ئەو ڕاستییەش لەیاد بکەین کە لە پشتی ئەم ئەزمونەوە چەند مێشکێکی کارای وەکو ئۆجەلان و هەندێکی دیکە لە سەرانی پەکەکە و پەیەدەی لە پشتیەوەیە. هاوکاتیش ئەو ڕاستییەش دەزانین کە پەکەکە و پەیەدە، هەردوکیان دوو پارتی سیاسی هیراشی/قووچکەیین. دوو حیزبن کە تەواوی بنەماو پێکهاتەکانی هەموو پارتە هاوچەرخەکانی ئەم سەردەمەیان، بەخۆوە گرتووە: هەر لە ڕێزبەندی حیزبیانە ، هەبوونی سەرکردە و بنکردە، دەرکردنی کۆماندەکان لە لایەن سەران و ڕێبەرانیانەوە بۆ خەڵکانی بنکە و خوارەوەیان، نەگەڕانەوە بۆ ڕای سەرجەمی ئەندامان و هەوادارانی پارتەکەیان لە کاتی دەرکردنی زۆربەی بڕیارەکانیاندا، هەبوونی سڕ و نهێنی و زەبت و ڕەبتی حیزبییانە و دیسانەوە هەبوونی جۆرێك لە پەیوەندی ژێربەژێری لەگەڵ لایەنەکانی دەرەوەی خۆیان، لە دەسەڵات و دەرەوەی دەسەڵاتدا وهەندێکی دیکەش.

لەوانەی سەرەوەش زیاتر هەژموونی ئەم دوو حیزبە و دەوری کاریگەرییان هەم وەکو هزر و هەم وەکو ڕۆڵی سەربازیش لەسەر هەموو بەشەکانی لەشکری بەرگری گەل، هەیە . ئەم هەژموون و کۆمەك و هاوکارییەی کە ئەو دوو حیزبە بە ڕاپەڕیوانی خەڵکی ڕۆژاوا و بڕبڕە پشتەکەی کە بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسییە، تەڤدەم- دەیکەن، لە ئێستاش و داهاتووشدا ئەو دوو حیزبە بە گوێرەی وەرگرتنی هەڵوێستی تایبەتییان لەو بزوتنەوەیە، ڕۆڵی خۆیان هەم بە چاك و هەم بە خراپ، دەگێڕن.

ئەو خوێندنەوەی سەرەوەش پرسیارێکی گرنگ دێنێتە پێشەوە کە من وەڵامەکەییم پێنییە، بەڵام دڵنیام هەڤاڵانی بزوتنەوەی تەڤدەم و ئەو مێشکانەی کە لە پشت ئەو ئەزمونەوەن، وەڵامیان بۆ ئەم پرسیارە هەیە.

پرسیارەکەش ئەمەیە: کاتێك کە بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی باوەڕێ بە شۆڕشی کۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی و کولتوری هەیەو مەیدانی ئەو شۆڕشەش لەسەنگەرەکانی خوارەوەیەو هەر لەوێشەوە دەستپێدەکات ودژ بە دەسەڵات و دەوڵەت و سەروەرێتییەو لەو گۆڕەپانەشدا دەجەنگێت و هاوکاتیش پێکهاتەیەکی حیزبیانەی لە خۆیدا هەڵنەگرتووە،چۆن لەگەڵ دوو حیزبی بەو چەشنەی کە لەسەرەوە پێناسەم کردن ، خۆی دەگونجێنێت و پێکدێنەوەو ناکۆکی نێوانیان دروستنابێت و میکانیزمی کارکردنی هاوبەش و بەیەکەوە هەڵکردن، دەدۆزنەوە و چۆن ناسینی تەواوی سەربەخۆیی یەکدی ڕەچاودەکەن؟ گەر بە ڕونتر پرسیارەکەم بکەم دەڵێم لەو حاڵەتەدا، لەو بارودۆخەدا، ئایە ئەو دوو حیزبە دەگۆڕێن و دەبنە پاشکۆی ئەو بزوتنەوەیە، یاخود بزوتنەوەکە شێوەی ئەوان وەردەگرێت و دەبێتە پاشکۆی دوو حیزبەکە، کامیان لە کامیاندا دەتوێنەوە؟ وەڵامی ئەم پرسیارە و شەنوکەوکردنی بۆ خوێنەر بەجێدەهێڵم ، بەڵام دڵنیام، گەر ژیان ڕێگا بە مانەوەی ئەو بزوتنەوەیە بدات، ئەوە ئایندە بە کردەوە، وەڵامی ئەم پرسیارەمان پێدەداتەوە.

• یاسای حیزبەکان:

یەکێك لەو کارانەی کە ئیدارەی خۆجێی کردویەتی دەرکردنی یاسای حیزبەکانە ، گەرچی ئەمە هێشتا بە پرۆسەی دەنگداندا نەڕۆیشتوە، بەڵام شێوەیەکی فەرمی وەرگرتووە و کاری پێدەکرێت ، هەر لەبەر ئەمەش بووەتە جێگای سکاڵا و دەربڕینی ناڕەزایی لە لایەن جیزبە کوردییەکانی دەرەوەی ئەو ئیدارە خۆجێییەوە.

من تەواوی ئەو یاسایەم بە دیقەتەوە خوێندەوە و لەگەڵ خۆشمدا دوو کۆپیشم هێناوەتەوە.

من یاسای حیزبەکانی حکومەتی هەرێمم نەخوێندۆتەوە، بەم هۆیەشەوە ناتوانم بەراوردیان بکەم ، بەڵام ئەوەندە دەزانم کە ئەو یاسایەی حیزبایەتیکردن و حیزبدروستکردن، کە ئیدارە خۆجێیەکە دەریکردووە، بە هیچ شیوەیەک لەگەڵ ئەو ئازادییەی کە لە ئێستادا لەوێ هەیەو لەگەڵ بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دمۆکراسی و ڕێڕەو و ئامانجەکانیدا نایەتەوە، لە ڕاستیدا من بە خوێندنەوەی تووشێ شۆك بووم، کە چۆن هێشتا نیمچە دەوڵەتێکیش نین بەڵام یاسایەکی ئاوای ڕووتکراوە لە هەموو ئازادی و سەربەستییەك دەردەکەن.؟!!!!!

دیارە دەرکردنی یاسایەکی ئاوا جۆرێکی دیکە لە مەترسی لەسەر خودی ئەو ئەزمونە دروستدەکات. سەپاندنی چەشنێك لە دیکتاتۆرییەت دروستدەکات، ئازادییەکان و سەربەستییەکان زەوت، دەکات، ترس و توندووتیژی، مەیسەر دەکات، بیرۆکراسییەت و پرۆسەی بیرۆکراسییەت، بەهێزدەکات، ناتەبایی و ئاژاوەو کوشتنوبڕین،خەلقدەکات، چاودێریکردنی خەڵک و ژینگەیەکی ترسناکانە، دروستدەکات…..ئالێرەشەوەیە کە مەترسییەکی گەورە لەسەر خودی ئیدارەکە خۆشی و بزوتنەوەی تەڤدەمیش چاوەڕوانیی دەکات.

• کۆمونەکان و دەسەڵاتیان:

لە بەشی چوارەمدا باسم لە کۆمونەکان و کاروباری کۆمونەکان کرد. ئەوەی کە لێرەدا دەمەوێت سەبارەت بە کۆمونەکان باسی بکەم ئەوەیە کە دەبێت دەسەڵاتی کۆمونەکان و ئامانجی کۆمونەکان لە سنووری بڕیاردان و کۆبوونەوە و کاروبار و حەلکردنی کێشەکانی ناو گوندەکان و شەقامەکان و گەڕەکەکان و شارۆچکەو شارەکان، دەرچێت و بە گوێرەی مانای خودی وشەکەی خۆی ، دەستبەکار بێت و ئامانجەکانی بەدیبهێنێت. واتە دەىێت لەو سنوورە تەسکە دەرچێت و ببێتە ئۆرگانێکی زیندووی کارا لە کارە هەرەوەزییەکانی بەرهەمهێنان و دەسەڵاتی دابەشکردنی بەرهەمەکانیان و پێداویستییەکانی دیکەش. گەرچی کارگەو کارخانە لە کانتۆنی جەزیرەدا نییە بەڵام وەك پێشتر باسمکرد لە سەدا ٧٠ ی دانەوێڵەی سوریا لەوی بەرهەمدەهێنرێت، هەروەها جێگای دەرهێنانی نەوت و غاز و کبریتە، کە کۆمونەکان ئا لەم دووبوارە گەورە و بایاخدارەی کە بناغەی ژیان و وزە و بزوێنەری تا ڕادەیەك بەشێکی زۆری کارگە و کارخانەکانی سوریان، ئەمە جگە لەوەی وەکو وزەیەکیشن بۆ جوڵەی ئامرازەکانی هاتووچۆ، دەتوانن ڕۆڵێکی یەکجار گەورە ببینن. دیارە دەستتێوەردان و بەڕێوەبردنی گەلێک لە ئۆرگانەکانی دیکەی ژیانی ناو کۆمەڵگە لە لایەن کۆمونەکانەوە، بێ لەوانەی کە لە سەرەوە باسمکردن، گرنگە و کۆمونەکان دەتوانن کاری تیادا بکەن و شوێندەستیان دیاربێت.

بەکردنی ئەم کارانە لە لایەن کۆمونەکانەوە هەم سەرجەمی بەرهەمەکان و بەرهەمهێنەر دەکەوێتە دستی کۆمەڵگەکە و هەم هەنگاوێکی گەورەش دەبێت لە بیناکردنی یەکسانی و ڕیشەکێشکردنی زوڵم و برسێتی و هاوکاتیش ژینگەیەکی ئاوا بەهێز ئافریندەدەکات، کە پایەکانی ئەو کۆمەڵگەیە وا بە ئاسانی هەرەس نەهێنن، ئەمەش وادەکات کە ببێتە کولتوری میللەتێك، کۆمەڵگەیەك ، کە دەکرێت لێوەی فێربین.

درێژەی هەیە

هێرشی سۆشیال- دێمۆکراتەکان بۆ سەر ئازادیخوازان

دانییل گرین
و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: سه‌لام عارف

ماوه‌ی چه‌ند ساڵێکی زۆر بزووتنه‌وه‌ی کرێکاران، به‌ چه‌شنێك دووکه‌رت بوو، کە به‌ هیچ شێوەیێك نه‌کرا پێکه‌وه‌ بگونجێن و له‌ته‌ك یه‌کدیدا هه‌ڵبکه‌ن، ئازادیخوازی به‌هیوای پێخه‌مبه‌رێکی قوتارکەر** شوێن تۆقاندن ده‌که‌وێت، بزووتنه‌وه‌ ڕامیارییه‌که‌ش به‌بێ هیچ ساخته‌چێتییه‌ك، نوقمی ” گه‌مژه‌یی په‌رله‌مانبازی” *** ده‌بێت، ئه‌و به‌شه‌ سه‌ر به‌ مارکسیزم بوو، ئازادیخوازی سه‌ندیکالیست (پێر مونات) پاش ماوه‌یه‌ك ده‌ڵێت ” له‌ فه‌ره‌نسا، ساڵ دوای ساڵ ئاوەزی شۆڕشخوازیی ده‌مرێت، شۆڕشچێتییه‌که‌ی (Guesde)**** ‌هه‌ر به‌ده‌مه ‌و چه‌نه‌بازییه‌، هه‌ڵبژاردن و په‌رله‌مانبازییه‌، شۆڕشچێتیه‌که‌ی (Jaurés جۆرێس) لەوە باشتر نییه‌، ئه‌ویش به‌ئاشکرا وه‌زاره‌تی و حکومه‌تییه‌، له‌ فه‌ره‌نسا پارتی کرێکاریی له‌دایکبووی کۆنگره‌ی (هاڤر Havre) ده‌ستیدایه‌ کاری هه‌ڵبژاردن و جیابوونەوەی نێوان ئازادیخوازن و سۆسیالیسته‌کان جێبه‌جێ بوو.

پاش ماوەیەکی زۆر لە بزربوونی‌ نێونه‌ته‌وه‌یی، ساڵێ ١٨٨٩سۆسیال دیموکراته‌کانی لە زۆر وڵاته‌وە، له‌ فه‌ره‌نسا بڕیاری ئه‌وه‌یاندا کۆنگره‌کانی نێونه‌ته‌وه‌یی بهێننه‌وه‌ یاد و گیان بکه‌نه‌وه‌ به‌ به‌ریاندا، ئه‌وه‌ش به‌مه‌به‌ستی ڕێگه‌خۆشکردن بۆ قوتکردنه‌وه‌ی نێونه‌ته‌وه‌یی دووه‌م، ئه‌وان له‌و کاره‌دا سه‌رکه‌وتن، ئه‌و ده‌مه‌ هه‌ندێك له‌ ئازادیخوازه‌کان به‌ پێویستیانزانی به‌شداری تێدابکه‌ن، به‌ڵام ئاماده‌بوونیان هه‌ندێك ڕووداوی لێکه‌وته‌وه‌، سۆسیال دیموکراته‌کان به‌ ژماره‌ زۆربوون، به‌تۆپزی هه‌موو به‌رهه‌ڵستارییه‌کیان ده‌خنکاند، له‌ کۆنگره‌ی (برۆکسل) له‌ هه‌راوهوریاییه‌کی زۆردا، هه‌ندێك له‌ ئازادیخوازه‌کانیان کرده‌ ده‌ره‌وه‌، به‌دوای ئه‌وه‌دا هه‌ندێك له‌ نوێنه‌رانی ئینگلترا، هۆڵندا، ئیتالیا، له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا، که‌ ڕیفۆرمخوازبوون ناڕه‌زایی خۆیان ده‌بڕی کۆبونه‌وه‌که‌یان جێهێشت، له‌ کۆنگره‌ی داهاتوودا ساڵی١٨٩٣ که‌ له‌ زوریخ (سویسرا) به‌ڕێوه‌چوو، سۆسیال دیموکراته‌کان بڕیاریاندا، جگه‌ له‌ سه‌ندیکاکان، ته‌نها ئه‌و پارت و کۆمه‌ڵانه‌ وه‌رده‌گرن، که‌ بڕوایان به‌ پێویستی (کاری ڕامیاریی) هه‌یه‌، واته‌ ده‌ستگرتن به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی بۆرژوازیدا له‌ ڕێگه‌ی کارتی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌.

له‌ کۆنگره‌ی لەندن ساڵی١٨٩٦ هه‌ندێك له‌ ئازادیخوازه‌کانی فه‌ره‌نسا و ئیتالیا گۆێڕایه‌ڵی ئه‌و بڕیاره‌ نه‌بوون و ڕه‌تیانکردەوه ‌و وه‌ك نوێنه‌رانی سه‌ندیکاکان به‌شداریانکرد، ئه‌وه‌ فێڵێك نه‌بوو وێنه‌ی فێڵه‌کانی جه‌نگ، به‌ڵکو زاده‌ی ئه‌وه‌بوو، که‌ ئازادیخوازه‌کان بڕیاریان دابوو ڕێگه‌یه‌کی واقعی بگرنه‌به‌ر و چوونه‌ڕیزی بزوتنه‌وه‌ی سه‌ندیکاییه‌وه‌، به‌ڵام جارێك، یه‌کێکیان به‌ناوی (پۆل دسال) ویستی بچێته‌ سه‌ر سه‌کۆی گوتاردانەکە‌، له‌ پێپلیکانه‌کان خرایه‌ خواره‌وه‌ و برینداربوو (جان جورێس) ئازادیخوازه‌کانی به‌ شێت ده‌زانی، گوایه‌ گه‌ره‌کیانه‌ سه‌ندیکاکان بگۆڕن و بیانکه‌نه‌ کۆڕ و کۆمه‌ڵی شۆڕشگێڕیی ئازادیخواز ڕێکخستنه‌کانیان بۆگه‌ن بکه‌ن، ئێستا‌ش هاتوون بۆ تێکدانی ڕێکخستنی کۆنگره‌ ‌بۆ به‌رژه‌وه‌ندی “بۆرجوازی کۆنەخواز”

دوو سه‌ره‌ گه‌وره‌ هه‌ڵبژاردنخوازه‌که‌ (کارل لیبخت) و (ئۆگست بیبیل) هه‌روه‌ك چۆن له‌ نێونه‌ته‌وه‌یی یه‌که‌مدا دوو دوژمنی سه‌رسه‌ختی ئازادیخوازیی بوون، له‌ نێونه‌ته‌وه‌یی دووه‌میشدا، هه‌روه‌ها بوون و ڕکوکینه‌ی خۆیان به‌رامبه‌ر به‌ ئازادیخوازان نه‌ده‌شاه‌ده‌وه‌، ئه‌و دوو کەسه‌ به‌یارمه‌تی کچه‌که‌ی (کارل مارکس) واته‌ به‌یارمه‌تی خاتوو (ئیفلینگ) ئازادیخوازه‌کانیان به‌شێت ناودەبرد، خۆیان ڕابه‌ری کۆبونه‌وه‌که‌یان کرد و هانی ئه‌وه‌یاندا، که‌ ئه‌وانه‌ی (دژه‌ په‌رله‌مانبازی)ین،‌ دووربخرێنه‌وه‌.

دواتر (لینین) له‌ په‌ڕتوکه‌که‌یدا “الدولة و الثورة”دا ماف ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ ئازادیخوازه‌کان، دژی سۆسیال دیموکراته‌کان ده‌وه‌ستێته‌وه ‌و لۆمه‌یانده‌کات، چونکه‌ ڕێگه‌یانداوه‌ به‌ ئازادیخوازه‌کان ڕه‌خنه‌کاری له‌ په‌رله‌مانخوازی چەپاوڵبکه‌ن، دوا به‌دوای ئه‌وه‌ سه‌یرنه‌بوو، که‌ پرۆلیتاریای وڵاته‌ په‌رله‌مانییه‌کان سۆزیان به‌رامبه‌ر ئازادیخوازه‌کان هوروژا، ئه‌و جۆره‌ سۆسیالیستانه‌ ده‌رکه‌وتن، که‌ هه‌رچی هه‌وڵێك بۆ تێکشاکاندی ده‌وڵه‌ت هه‌یه ‌به‌ کاری ئازادیخوازه‌کانی بزانن، ئازادیخوازه‌کانیش ده‌رباره‌ی ده‌وڵه‌ت ڕاستی سروشتی هه‌لپه‌رستانه‌ی هزری پارتە‌ سۆسیالیسته‌کانیان ده‌خسته‌ڕوو.

لای (لینین) وابووه‌، که‌ (مارکس) له‌ته‌ك (پرۆدۆن)دا ‌هاوڕایه‌، هه‌ردووکیان لایه‌نگری ئه‌وه‌بوون، که‌ ده‌بێت ده‌وڵه‌ت بڕوخێنرێت ******
“هه‌لپه‌رسته‌کان گه‌ره‌کیان نییه‌ ئه‌و له‌یەکچوونه‌ی نێوان مارکسیزم و ئازادیخوازی (پردۆن) و (باکۆنین) ببینن” سۆسیال دیموکراته‌کان به‌ جۆرێکی “نامارکسیستی” ده‌ستیانکرد به‌ گفتوگۆ له‌ته‌ك ئازادیخوازه‌کاندا، ڕه‌خنه‌گرتنه‌که‌شیان له‌ ئازادیخوازیی له‌و جۆره‌ سوک و هیچوپووچه‌دا خه‌ستبوه‌وه‌ “ئێمه‌ ده‌وڵه‌ت په‌سه‌ند ده‌که‌یین، ئازادیخوازه‌کان ڕەتیدەکەنەوە‌” باری ئازادیخوازه‌کان ڕێگه‌یدان به‌رپه‌رچی ئه‌و سۆسیال دیموکراتانه‌ بده‌نه‌وه ‌و به‌وه تاوانباریانبکه‌ن‌، که‌ ده‌ستبه‌رداری په‌روه‌رده‌کردنی شۆڕشگێڕانه‌ی کرێکاران بوون، سۆسیال دیموکراتی ڕوسی (پلیخانۆڤ) بڵاوکراوه‌یه‌کی داڕشت، کە تێیدا هێرش ده‌کاته ‌سه‌ر ئازادیخوازیی، (لینین) به‌رامبه‌ر ئه‌و بڵاوکراوه‌یه ناڕه‌زایی خۆی ده‌رده‌بڕێت ‌و ده‌ڵێت “بڵاوکراوه‌یه‌کی نادادپه‌روه‌رانه‌یه‌ لەمەڕ به‌ ئازادیخوازه‌کان، پڕە لە درۆ و پووچگەرایی، پڕه‌ له‌ بیروباوه‌ڕی قه‌به‌کراو و ده‌یه‌وێت بڵێت ئازادیخوازێك و دزێك وه‌ك یه‌ك وان”.

****************
په‌ڕاوێز
*سەرچاوە په‌رتووکی ( التحرریة من العقیدة الی الممارسة- دانییل غیرین)
** l’attent du millennium پێخه‌مبه‌ری قوتارکەر، نووسه‌ر ئه‌وه‌ی به‌کارهێناوه‌ بۆ گاڵته‌کردن به‌و ئازادیخوازانەی، که‌ له‌ ئاینداره‌ که‌سنه‌زانه‌کان ده‌چن، له‌وانه‌ی که چاوه‌ڕوانی گه‌ڕانه‌وه‌ی پێخه‌مبه‌ر ده‌که‌ن، تا سه‌رله‌نوێ حوکمڕانی بکات -و-ع

*** le crétinisme parllementaire گه‌مژه‌یی په‌رله‌مانبازی به‌و واتایه‌ دێت، که‌ بڕوابوونه‌ به‌وه‌، که‌ له‌ ڕێگه‌ی په‌رله‌مانه‌ە، ‌ده‌کرێت گۆڕانی شۆڕشخواز بکرێت -و-ع

**** جول غیسد؛ پیاوێکی ڕامیاری فه‌ره‌نسی بوو، یه‌که‌م ڕۆژنامه‌ی مارکسی به‌ناویl’Egalité ده‌رکرد، ئه‌وه‌ی ڕه‌تدکرده‌وه‌ کە به‌شداری حکومه‌ته‌ بۆرجوازییه‌کان بکات، پاش ئه‌وه‌ی بوو به‌ وه‌زیری ده‌وڵه‌ت، سه‌رده‌می جه‌نگی جیهانی یه‌که‌م، هه‌ڵوێستێکی نه‌ته‌وه‌خوازی وه‌رگرت-م-ع

***** جان جورێس Jean Jurès 1859- 1914 پیاوێکی ڕامیار، فه‌یله‌سوف، مێژووناسی فه‌ره‌نسی بوو، له‌ته‌ك ئه‌وه‌شدا، که‌ بڕوای به‌ ماته‌ریالیزمی ئابووری مارکسیزم و تیۆری ململانێی چینایه‌تی و کۆمۆنیزم هەبوو، به‌ڵام وه‌ك سۆسیالیستێکی لیبریال- دیموکرات مایه‌وه‌ -و-ع

****** لایه‌نگرانی سوودوەرگرتن لە هه‌ڵبژاردنه‌کان و به‌کارهێنانیان وه‌ك ئامرازێك بۆ گۆڕانکاری -و-ع

******* ڕاسته‌، که‌ ئه‌و دووانه (مارکس) و (پرۆدۆن)‌ له‌سه‌ر ڕوخاندنی ده‌وڵه‌ت هاوڕابوون، به‌ڵام نێوه‌ڕۆکی پرسە‌که‌ ئه‌وه‌ نییه، که‌ ئه‌وان له‌سه‌ری هاوڕابوون‌، به‌ڵکو نێوه‌ڕۆکی پرسه‌که‌ هێشتنه‌وه ‌و نه‌هێشتنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ته‌ پاش شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی، من له‌ بابه‌تی “گفتوگۆی نێوان ئه‌نارکیسته‌کان و مارکسیسه‌کانی کوردوستان” ڕۆشناییم خستووەتە سەر نێوه‌ڕۆکی دژایه‌تییه‌که‌‌، که‌ به‌لای ئه‌نارکیسته‌کانه‌وه‌ پاش شۆڕش ده‌بێت ده‌موده‌ست ده‌وڵه‌ت له‌نێوبرێت (الإلغاء)، به‌ڵام به‌لای مارکسیسته‌کانه‌وه‌، ده‌بێت پاش شۆڕش ده‌ست بەسەر‌ ده‌وڵه‌تدا بگیردرێت‌، هه‌ر هیچ نه‌بێت بۆ قۆناغی گواستنه‌وه‌، تا ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ خۆی هێدی هێدی دەپووکێتەوە، ئا ئه‌وه‌یه‌ نێوه‌ڕۆکی جیاوازی نێوان سۆسیالیزمی ئازادیخواز (ئه‌نارکی) و سۆسیالیزمی ده‌سه‌ڵاتخواز (مارکسیزم). به‌گوێرەی زانیاری من له‌ هیچ زمانێکدا (هەڵوەشاندنەوە) و (پووکانەوە) هه‌مان واتا نابه‌خشن، تکایه‌ بۆ زیاتر زانیاری په‌ڕتوکه‌که‌ی (لینین) واته ‌(الدولة و الثورة) به‌سه‌ربکه‌ره‌وه ‌-و-ك

ڕۆژاوا، ئەزمونێکی نوێ، باشترین نموونەیەکە لە بڕواکردنە سەرخۆ لە بەرگری و خۆڕاگریی

زاهیر باهیر- سلێمانی

٢٠/٠٥/٢٠١٤

 بەشی نۆیەم:

مەترسییەکان و پێشبینییەکان:

دەیەم: بارودۆخی ناوخۆو هۆکارەکانی:

لە بەشی هەشتەمدا سەبارەت بە مەترسی و پێشبینییەکان کە لەسەر ڕێی ئەم ئەزمونەی ڕۆژاوادایە، باسم لە هۆکارە دەرکییەکان کرد، کە لای من هۆکارێکن گەر ڕووبدەن نە مایەی داخێکی زۆر دەبێت و نە دەبێتە جێگەی نائومێدیش، چونکە لە دەرەوەی ویست و کۆنترۆڵی نەك هەر کوردانی ڕۆژاوایە ،بەڵکو هەر هەمووماندایە.

ئەوەی کە مایەی داخە هۆی تێشکانی ئەم ئەزمونە، ئیدی هەتا بە ئاراستەبردنیدا بێت بە لایەکی دیکەدا، یاخود گەڕانەوەی بێت، کە هۆکارە ناوخۆییەکانی بن، چونکە بڕێکی زۆری ڕوودانی ئەو هۆکارانە دەتوانرێت خۆی لێ بپارێزرێت و کۆنترۆڵبکرێت، لەوانەش:

• ئەگەری هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ:

مەبەستم لە هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ تەنها شەڕی نێوانی پەیەدە و هێزەسەربازییەکانی ڕۆژاوا، لەشکری بەرگری گەل ( یەپەگە، یەپەژە و ئاسایش) لەتەك موعارەزەی ناوخۆی ڕۆژاوای کوردستاندا ،نییە، کە لە ئێستادا ئەوان خاوەنی هێزی سەربازی نین، بەڵکو لەتەك هێزەکانی خواروی کوردستانیشدایە.

بەداخەوەم گەر بڵێم ڕوودانی شەڕی ناوخۆ لە نێوانی هێزەکانی لەشکری بەرگری گەل لەگەڵ هێزی پێشمەرگەی پارتی دیمۆکراتی کوردستان، ئەگەرێکی دوور نییە، کە لە حاڵەتێكی ئاواشدا دوور نییە کە پارتی پێشمەرگەکانی یەکێتی و لایەنەکانی دیکەشی تێوەنەگلێنێت.

ئەم ئەگەری شەڕەش مێژویەکی خوێناوی دێرینی هەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای نەوەدەکانی چەرخی ڕابوردوو. لە ئێستاشدانزیکیی پەیەدە لە پەکەکە، هەروەها نزیکی پارتە موعاریزە کوردییەکانی ڕۆژاوا لە پارتی دیمۆکراتی باشووری کوردستانەوە، دەشێت ببێتە هۆی دەمکردنەوەی زامە قووڵە ساڕێژنەکراوەکەی ساڵانی نەوەدەکان. ئەمەش یانی دەستتێوەردان لە کاروباری ناو کانتۆنەکان لە لایەن ‘پارتی’یەوە و دروستکردنی چەند جۆرێك لە ناکۆکی کە زیاتر بەرژەوەندی تەسکی حکومەتی هەرێم بە گشتی و پارتی دیمۆکراتی کوردستان بە تایبەتی، پاساویان دەدات ، چونکە ئەمان کێشەی ئەو میللەتەی ڕۆژاوا زیاتر بە بزنسێکی گەورە دەزانن و دەبێت بەشی سەرەکی قازابجەکەی بەر ئەمان بکەوێت، ئەمە جگە لە پەیوەندی سیاسی و ئابووری ئێستایان لەگەڵ تورکیادا.

لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە قەوارەو دەسەڵات و ئەرك و پەیوەندی دیبلۆماسیانە و تەماح و بەرژەوەندی مادی و مەعنەوی، حکومەتی هەرێم بە گشتی و پارتی دیمۆکراتی کوردستان بەتایبەتی، ڕۆژ بە ڕۆژ لە گەورەبوون و فراوانبووندایە. لە پێناوی پاراستنی ئەم بەرژەوەندییانە، پارتی و خێزانی بارزانی لە سەروی هەموویانەوە، نەك هەر ملی بەشەکانی دیکەی نەتەوەی کوردی، بۆ دەشکێنن، بەڵکو قوربانی بە کوردی باشوری کوردستانیش و تەنانەت خودی پارتەکەشی، پارتی، دەدەن. شەڕی ئەوان، پارتی، شەڕی دەسەڵاتە بە هەموو شێوەکانییەوە، جەنگی ئەوان جەنگی پاراستنی بەرژەوندییەکانیانە، پەیوەندی ئەوان لەتەك هێز و حیزبە دەرەکییەکانی بەدەر لە دەسەڵات و دەوڵەتانی ناوچەکەو وڵاتانی دیکەش، بناغەکانی سنورکێشانی ئەو پەیوەندییانەن. کەواتە پەیوەندی ئەوان کارکردنە لەسەر گەرورەکردن و فراوانکردنی دەسەڵات و بەرژەوەندییەکانی خێزانییان، ئیدی لە پێناوی ئەمەدا هەموو کارێك شیاوی ڕوودانە و ڕەواشە بۆ ئەوان.

زۆربەمان بە ئاشکرائەوە دەبینین کە هەندێک لە سیاسەتەکانی هەرێمی کوردستان،کە یەکێتی و پارتی لە ڕابوردوودا بەڕێیانکردووە و نەخشەیان کێشاوە، لە هەموو لایەن و بوارێکدا کەمتر لە بەرژەوەندی کۆمەڵگەی کوردی هەرێمی کوردستان بووە و گەربە زەرەریش لەسەر پارچەکانی دیکەی کوردستان، نەگەڕابێتەوە، ئەوە کوردانی ئەو پارچانەی دیکە قازانجێکیان لێنەکردووە، تەنها لە باکوری کوردستاندا نەبێت کە پارتی ڕۆڵێکی زۆرکەمی لە بردنە پێشەوەی کێشەی کورددا، هەبووە.

لە ئێستادا پارتی وەکو ئیمپراتۆرێك مامەڵە بە سەرجەمی سەروەت و سامانی کوردستانەوە، دەکات و پەیوەندی سیاسی و دیبلۆماسیانەی خۆی لە ڕیگای حکومەتی هەرێمەوە ، لە تەك وڵاتانی دەرەوە، لەسەر ئەو بناغەیە ڕێکدەخات. ئەمەش یانی تەحدیدکردن و سنورکێشانی سیاسەتیشی لەگەڵ پەیەدە و پەکەکە و هاوچەشنە حیزبەکانی دیکەشدا .

جگە لەوانەی سەرەوە ڕاستییەکی تاڵیش لێرەدا هەیە ، ئەویش ئەوەیە کە بەشێکی دیکەی ناکۆکی و ناڕێکی پارتی دیمۆکراتی کوردستان لەگەڵ پەکەکەدا لە سەر سەرکردایەتی و ڕابەرایەتیکردنی کوردە لە هەموو پارچەکانی ‘کوردستان’ دا. هەرچی مەسعود بەرزانی و خێزانی ئەو هەیە سەرکردەو ڕابەریی کورد بە خۆیان ڕەوادەبینن و دەزانن، دیارە ئەمەش ڕاستییەکی تیادایە کە بارزانی گەورە، مێژویەکی درێژی لە چەرخی پێشوودا لەو ڕابەری و سەرکردایەتییەدا، تۆمارکردووە و بە کردەوەش ئەوە سەلمێنراوە.

من ناتوانم بڵێم ‘ئۆجەلان ‘یش هەمان بانگەشەدەکات و خۆی بە سەرکردەو ڕابەری کوردی هەر چوار پارچەکە دەزانێت، بەتایبەت لە ئێستادا، چونکە فکری ئۆجەلان لە گۆڕان و پێشەوەچونێکی یەکجار گەورەدایە و ئاسۆی گەشەی فکری ئەو، قەوارە و چوارچێوەی قەومی و دینی تێپەڕاندووە و مرۆڤدۆستانە بیردەکاتەوەو تەنانەت ڕاو بۆچوون و هەڵوێستی ئەو، دژ بە هەموو شێوەکانی دەوڵەت و دەسەڵاتە، ئەم ئاسۆ فیکرییەی ئەو، تا هەنوکەش، لە پێشەوەچوون و نەوەستاندایە.

ئەم ڕێڕەوەی کە لە ئێستادا ئۆجەلان گرتویەتەبەر پێچەوانەی جەمسەرەکەی ئەمسەرە، کە بارزانی و خێزانەکەیەتی، کە نەك هەر لە ڕابوردوودا کاریان لەسەر ئەو لایەنە مەعنەویە و هزریە، کردووە، بەڵکو ئێستاش بەردەوامن لەسەر هەمان ڕێڕەو لە بانگەشەکردن بۆ ئەو سەرکردایەتییە و کۆنترۆڵکردنی سەرجەمی بەشەکانی ئیداری و ئابووری و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی و ڕۆشنبیری لە باشووری کوردستاندا.

گەرچی ئەوڕاستییە دەزانم کە ئێستا ئۆجەلان لە پرۆسەی تێپەڕاندنی دین و قەومییەت و دەوڵەت و دەسەڵاتدایە، هاوکاتیش ئەوە دەزانم و کەم گومانیشم سەبارەت بەوەی کە زۆربەی پەکەکە و پەیەدە و هاو چەشنە پارتەکانی دیکەشیان مەیل و بۆچونیان پێچەوانەی بۆچونەکانی ئۆجەلان و زۆربەی هەڤاڵانی نێو بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسین – تەڤدەم- . گرنگی ئەم خاڵە لێرەدا ئەوەیە گەر ئۆجەلان و خەڵکانێکی دیکەش هەبن کە جەنگی ساغکردنەوەی سەرکردە و ڕابەریی کورد، بۆ خوودی ئۆجەلان، نەکەن و نەیانەوێت، ئەوە خەڵکانێکی دیکەی زۆریش لەناو پەیەدە و پەکەکەدا، هەن و لە ساغکردنەوەی ڕابەر و سەرکردایەتی ‘کورد’دا، کە ئۆجەلان بێت، ئامادەباشی ئەم جەنگەن.

بەڵگە و شاهیدحاڵەکان، تا ئێستا ئەوەمان پێدەڵێن کە بارزانی و خێزانی بارزانی بە هیچ شێوەیەک ئامادە نین دەستبەرداری ئەو سەروەتە مادی و مەعنەوییەی کە هەیانە بە بانگەشەی ڕابەرایەتی و سەرکردایەتیشەوە،ببن وبۆ پاراستنیشیان، ئامادەن خوێن بدەن و خوێنیش بڕێژن. هەرچی ‘ئۆجەلانی’ شە لە سەرەڕێی دوو ڕێگادایە، یا ئەوەتا دەبێت ئەوەی کە لە پەیامەکان و نوسینەکانی ئەم دواییەیدا، هاتوون، کە دژە دەسەڵات و دەوڵەتە ،کە دەسەڵاتی خۆشی دەگرێتەوە، بخاتە قاڵبی جێ بەجێکردنەوە، بە رووتکردنەوەی خۆی لەو دەسەڵات و پایە و سەرمایە سیاسییەی کە هەیەتی ، هەروەها بە بەئاگاهێنانەوەی جەماوەرەکەی، کە پەرستنی کەسایەتی و تەقدیسکردنی پارتایەتی و ئایدۆلۆجییەت،هیچ ئاکام و بەرەنجامێکی نییە و دژن بە هزر و بۆچونەکانی ئەو. دیارە ئەمەش مانای ئەوە نییە کە خەڵکی ماندووبوون و خەبات و بەندیکردنی و ناڕەحەتی و ئەشکەنجەدانێك کە ئەو چێشتویەتی، بە هەند وەرنەگرێت ونەناسێت. یاخود گرتنەبەری ڕێگەی دووهەمە کە پاشەکشەکردنە لەوەی کە بانگەشەی بۆ کردووە و بۆ دەکات.

جێ بەجیکردنی لایەنی یەکەم لە لایەن ئۆجەلانەوە، تا ڕادەیەك ئەگەری ڕوودانی شەڕی ناوخۆ، کەمدەکاتەوە، چونکە ئیدی بارزانی و خێزانی بارزانی مەترسییەکیان، بۆ مەبەستی پشتڕاستکردنەوەی سەرکردایەتی و ڕابەرایەتی خۆیان، لە هەموو بەشەکانی کوردستاندا، نامێنێت .

• ئایدۆلۆجییەت و تەقدیسکردن:

ئایدۆلۆجیا و لە قاڵبدانی پێشوەختی هەموو بەسەرهات و ڕووداو و پێشبینییەك بە قاڵبی ئایدۆلۆجیانە یاخود بە ئایدۆلۆجیکردنییان گەورەترین مەترسییە نەك لە تێڕوانینی کێشەیەکی گەورە ، بەڵکو لە کێشەیەکی گەلێک بچووکیشدا. گرتنەبەری ئەم سیستەمە لە توێژینەوە و شیکردنەوەدا، سەرەداوەکانت لێ وندەکات، بینینی تەنها ڕەنگی ڕەش یا سپییە، وەستانی مێشك و عاجزبوونێتی لە بیرکردنەوەو بینینی واقیعیانە، لەدەستدانی دەستپێشکەری و کردنی پێشنیارە، کوشتنی ڕۆحی موشارەکەی تاك و ڕۆڵێتی لە دروستکردنی کۆمەڵگەدا، خۆبەدەستەوەدانە بە دۆگما و کوێربوونە لە ئاستی حەقیقەتەکاندا….. ئەمانە و دەیەها شتی دیکە کە سەرجەمی هەڵگرانی ئایدۆلۆجییەت بە ئیسلامی و نەتەوەیی و کۆمۆنیست و ئەوانی دیکەشەوە لەو خاڵانەی سەرەوەو دەیەهای دیکەشدا، یەکدەگرنەوە.

بەداخەوەم گەر بڵێم خودی شەخسی ئۆجەلان و فکری ئەو گەورەترین بۆشاییان لە مێشکی زۆربەی هەرە زۆری ئەندامان و هەوادرانی پەیەدە وبەشێکی بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسیشدا، پڕکردۆتەوە تا ئەو ڕادەیەی کە لە زۆر لێدوان و مشتومڕەکاندا، لە ساغکردنەوەی جەدەلەکاندا، وەکو سەرچاوەیەک پەنا بۆ قسە و وتەکانی ئەو دەبرێت. ئەمەش مەترسییەکی گەورەیە لە بەردەم گەشەی ئەم شێوە لە خۆبەڕێوەبردنە گەلییەی کە لە ئێستادا لە ڕۆژاوادا بوونی، هەیە.گەر ئەم شێوە خۆبەڕێوەبردنە لە داهاتووشدا، گرنگ نییە چەندێك دەوامدەکات، وەکو ئێستای دەستبەکار بێت، ئەوە کاروبارەکان، رووداوەکان دەبنە سنور و بناغەیەک لە ڕەنگدانەوەو ئافێریندنی هزردا، نەک پێچەوانەکەی.

لەمەش مەترسیدارتر ئەوەیە ئێستا لە زۆر شوێندا ” ماڵی زارۆك و لاوان” هەنە، گەرچی پەروەردەکردن لە یارمەتیدانی نشوونمای هزری و هەڵسوکەوتی ئەو منداڵ و لاوانە، لە بوارە ئینسانییەکاندا، کە بەشێکە لە و پەروەردەیە، شتێکی هەڵە نییەوگەشە دەسەنێت، لێ هاوکاتیش لێرەدا منداڵان و لاوان بە بیرو بۆچوونی ” ئاپۆچی” پەروەردە دەکرێن، ئەمەش لای من ڕێگەگرتنە لە گەشەی سەربەخۆی سروشتیی هزر و مەعریفەی ئەو زارۆك و لاوانەیە. بە بۆچونی من منداڵ نابێت دین و مەزهەب و ڕەگەز و قەومییەت و ڕەنگی هەبێت ، دیارە ئەمەش ئەوە ناگەیەنێت کە ڕێگەیان لێبگیرێت لە خوێندنەوەی پرسەکان و لێکدانەوە و لێدوان لەسەریان لە هەموو بوارەکاندا ، بەڵکو دەبێت هەلیشیان بۆ بڕەخسێنرێت تاکو مەعریفە لە هەموو کایەکانی ژیاندا پەیدا بکەن و خۆیان سەرپشك بن لە هەڵبژاردنی ئەوەی کە خۆیان دەیانەوێت. دەرگای لێدوان و گفتوگۆکردنیان بەوپەڕی ئازادییەوە، بێ سەپاندنی هیچ بیروڕایەك، بۆ بخرێتە سەرپشت، ئەمەش تاکە ڕێگایەکە بۆ گەشەکردنی تەندروستیانەی منداڵ لە پرۆسەی پێگەیشتنی منداڵییاندا لە هەنگاونان بەرەو بیناکردنی کۆمەڵگەیەك کە خۆی خۆی بەڕێوەبەرێت، خاڵیی بێت لە هەموو چەشنەکانی دەسەڵات و سەروەرێتی، کە ئەمەش نیاز و ئومێدی بزوتنەوەی کۆمەڵگەی دیمۆکراسی، تەڤدەمە.

کورتەی قسە لێرەدا کێشی کەسایەتی و هەژموونی فکری و مێژوی خەباتی ئۆجەلانە، بمانەوێت و نەمانەوێت ڕۆڵێکی یەکجار گەورە لە سەر بزوتنەوە جەماوەرییە کۆمەڵایەتییەکە، چ بە باش و چ بە خراپ دەبینێت. گەرچی ئەم هەژموون و کێشە قورس و مێژووە درێژە پڕ لە خەباتە ،لای چەپ و مارکسییەکان و کۆمۆنیستەکان سلبیانە تەماشادەکرێت و گرتنەوەی کتێبی کۆتایی لە ڕوانگەیەکی ئایدۆلۆجیانەوە، بۆ بزوتنەوەی کۆمەڵایەتی کوردانی ڕۆژاوە، دەکەن و لەوپەڕی باشحاڵەتیدا لە حوکم و دەوڵەتێکی بەلشەفی کۆن ، لەی ئەوان زیاتر شتێک ناداتە دەست، بەڵام لای من لانیکەم لە سەدا پەنجای سەرکەوتنی ، بەو ئاراستەیەی کە من بۆی دەچم ، دەبینم. – لە کۆتایی بەشی دەیەمدا من تێڕوانینەکەی خۆم ، کە تا ڕادەیەکی زۆر ئیجابییە پاساو دەدەم–

ئەوەی کە ئومێدێك بە من دەدات بۆ خۆ پاراستن لە ئایدۆلۆجییەت و چەشنەکانی قودسییەت تاکو ئەو ئەزموونە پشتگیری لێبکرێت و بەهێز بێت و ئاڕاستە سروشتییەکەی خۆی وننەکات، ئەوەیە کە ئۆجەلان خۆشی و خەڵکانێکی دیکەش لەشانی ئەوەوە، کار لەسەر دژایەتیکردنی قودسییەت و ڕەتدانەوەی ئایدۆلۆجییەت دەکەن ئەمە جگە لەوەشی بەردەوامبوونی ئەو ئەزموونە هەتا بەو هەموو کەموکوڕییەشییەوە بیر و بۆچونی دەسەڵاتچێتی و دەوڵەتچێتی دەداتە دواوە و پێ لەسەر خۆبەڕێوەبەری گەل بەخۆیان، دادەگرێت.

درێژەی هەیە