زاهیر باهیر

15/10/2021

گۆشت بە هەموو جۆرەکانییەوە ئەوەندە بزنسێکی گەورەیە  ژینگەی بۆ وێرانکراوە و بە سەدەها توێژەروە و زانایانی  بەرگریکەریش لێی، بۆ بەکرێگیراوە.  هاوکاتیش توێژەروان و زانایانێك کە لە ڕاستی مەترسی گۆشت هەم بۆ سەر تەندروستی و هەم لەسەر سروشت و کۆمەڵ هەن و لە هەوڵێکی زۆردان بۆ گەیاندنی ئەو حەقیقەتە. ئا لەم بارەیەوە بە سەدەها وتار و نامیلکە و کتێب نوسراون . 

لەم ڕۆژانەشدا ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانی هەر زۆر بە کورتی هەندێك ئاماری لەسەر پرسی گۆشت و خواردنی بڵاوکردەوە، بۆ نمونە لە ئەوروپادا نزیکەی یەك ملوێن کەس لە بزنسی گۆشتدا کاردەکەن زۆربەشیان لە هەلومەرجێکی زۆر خراپدا ئەم کارە دەکەن.  زۆرێك لەم کرێکارانە کرێکارە کۆچەرەکانن واتە بێیانە، کە لە سەدا 40 بۆ 50 کرێ کەمتر لەو کرێکارانە وەردەگرن کە ڕاستەوخۆ لە لایەن کۆمپانیاکانەوە خراونەتە کارەوە.  ئەو پارەیەی کە خراوەتە ئەم بزنسەوە 190 ملیار پاوەندی ستێرلینییە.  یەکێك لەو کۆمپانیانە لە هۆڵندەیە و گۆشت دەنێرێتەدەرەوە، پار ساڵ بایی 7.5 ملیار پاوەند گۆشیان هەناردەکردوو.   لە سەدا 90 هێزی کاریش لەوێ کرێکارە بێیانەکانن / کۆچەرەکانن کە کۆنتراکتیان کاتییە و هەر کات بەڕیوەبەری یاخود ئیدارەی کۆمپانیاکە بیەوێت دەتوانێت دەریان بکات و هیچ مافێکیشیان پێنەدا.  هۆکاری کارکردنی کرێکارانی بێیانە لەم بوارەدا ئەوەیە کە خەڵکی لۆکاڵ نایانەوێت لە بزنسی گۆشتدا کار بکەن بە هۆی خراپی هەلومەرجی سەر کارەکەوە.

 گاردیان باس لەوە دەکات کە بریتانییەکان خواردنی گۆشتیان بە بڕی لە سەدا 17  لە ماوەی دەیەیەکدا، کەمکردۆتەوە بەڵام هێشتا ئەمە کافی نییە و دەکرێت کە ئەم ڕێژەیە بۆ مەبەستی تەندروستی و بۆ ژینگەش زیادبکرێت بۆ لە سەد30 دەنا هاووڵاتیان زەرەرمەند دەبن.

لە بریتانیا نەخۆشییەکانی وەکو جۆری نەخۆشی دڵ و شەکرە و قۆڵۆن و لەبیرچونەوە و هەندێك جۆری  شێرپەنجە، خواردنی گۆشت ڕۆڵێکی گەوەرەی لەسەریان هەیە.  هەر لەبەر ئەمەشە کە حکومەت ستراتیجییەتی دە ساڵی ئایندەی کەمکردنەوەی گۆشتە بە بڕی لە سەدا 30 .

بە گوێرەی توێژینەوەیەکی نوێ کە لە جۆنڕاڵی Lancet Planetary Health بڵاوکراوەتەوە لە نێوانی ساڵانی 2008/09 بۆ 2018/19 بڕی بەکارهێنانی گۆشت لە ڕۆژێکدا لە 103 گرامەوە کەمبوەتەوە بۆ 83 گرام.  تووێژینەوەکە وردتر دەبێتەوە تا ئەو رادەیەیەی کە دەڵێت لە خواردنی گۆشتدا 13.7 گرام لە گۆشتی پرۆسەکراودا 7 گرام کەمکراوەتەوە و هاوکاتیش لە گۆشتی سپیدا بە 3.2 گرام زیاتر بەکارهێنراوە.

توێژینەوەکە خاڵێکی سەرسوڕهێنەری خسۆتە ڕوو، ئەویش ئەوانەی کە لە نێوانی ساڵانی 1980کان و 90کان لە دایکبوون گۆشتخۆرێکی سەیرن ، هەروەها ئەوانەشی کە لە دوای 1999 وە لە دایکبوون تاکە گروپێکن بە تێپەڕبوونی زەمەن زیاتر گۆشیان خواردووە .  هاوکاتیش نەوەی نوێ ئەوانەی کە 19 ساڵ و منداڵترن ژینگە و پاراستنی ژینگەیان لا زۆر مەبەستە و کەمکردنەوەی گۆشتخواردن لایان زۆر گرنگە.  

 توێژینەوەکە نیشانی دەدات کە خواردنی 70 گرام زیاتر لە گۆشت لە ڕۆژێکدا مەترسی لەسەر تەندروستی دروستدەکات، بە دوورکەوتنەوە لە گۆشت و دەستکەوتنی پرۆتینی تەواو خواردنی نیسك و دانەوێڵە و چەرەسات و فاسۆالیا و لۆبیا و زۆری تر لە چەشنی خواردنە ڕووەکیەکان یارمەتیدەرێکی گەورەن لە هەموو ڕویەکەوە.

کارایی گۆشت لەسەر ژینگە:

لە توێژینەوەیەکی دیکەدا ئاوا  بەرچاو خراوە کە نزیکەی لە سەدا 60 ی غازی گرینهاوس [Greenhouses ] لە ئەنجامی پرۆسەکردنی خوراکەوەیە، لەبەر ئەوەی بەرهەمهێنانی گۆشت لە جیهان دووجار دەبیتە هۆی پیسکردن، هەر ئاوا خۆراکێكیش کە لە ڕووەک پەیدادەکرێت. ئەمەش بە هۆی پەروەردەکردنی ئاژەڵەوە بۆ مەبەستی خواردن. ڕژێمی خواردن بە بەرهەمهێنانییەوە و بە بەپیتکردنی بە هۆی مادەی کیمیاوییەوە و گواستنەوەیەوەی گۆشت و شیرەمەنییەکان لە ساڵێکدا نزیکەی 1.7 ملیار تەن مەتری لە غازی گرینهاوس دروستدەکات.  هەر بە تەنها ئەمەریکا لە سەدا 35ی ئەو غازە دەردەکات .

بەخێوکردنی ئاژەڵ و سەربڕینیان زۆر زۆر خراپە بۆ ژینگەیەك کە بۆ بەرهەمهێنانی سەوزە و خواردنی ڕوەکی و میوەیە.  بەکارهێنانی بەرهەمی بەراز و ئاژەڵەکانی تر و هەروەها گیانلەبەرەکانی دیکە بە بڕی لە سەدا 57 بەرپرسیارن لە دانەوەی غازی دووەم ئۆکدسیدی کاربۆن لە بەرانبەر هەموو خواردنی بەرهەمهێنراودا.  توێژینەوەکە دەڵێت  لە سەدا 29ی دەرکردنی یا دانەوەی ئەو غازانە لە ئامادەکردنی خواردەمەنی ڕوەکیەوەیە.

پەروەردەکردنی ئاژەڵ پانتاییەکی گەورەی زەوی دەوێت کە ئەمەش دەبێت دارستان و جەنگەڵەکانی بۆ ببڕیتەوە هەر ئاواش ئامادەکردنی پانتاییەکی گەورەتر بۆ ئامادەکردنی خۆراکیان.  بۆ بەرهەمێنانی گۆشت پیویست بە بە ئامادەکردنی خواردنی زیاتر بۆ ئاژەڵ هەیە و ئەمەش یانی زیادکردنی غازی دووم ئۆکسیسد.  بۆ بەرهەمهێنانی یەك کیلۆ لە دانەوێڵە 2 کیلۆ غازی گرینهاوس دروستدەبێت بەڵام بۆ بەرهەمهێنانی یەك کیلۆ گۆشتی گوێرەکە 70 کیلۆ دانەوەی غاز دروستدەبێت.

زانەکانی ئەو بوارە باوەڕیان وایە لە مەسەلەی گۆشتخواردندا دەبێت بیر لە گۆڕینی ستایەلی ژیان بکرتێتەوە، دەڵێن گۆشتخواردن بووەتە ئەو کولتورە کە لە ئێستادا هەر یەکێك لەم سەرزەوییە 3 مریشك خواردنێتی.

ڕاپۆرتێکی بەشی کشتوکاڵ و خۆراك لە UN  دەڵێت لە سەدا 14ی دانەوەی غازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لە بەرهەمی گۆشت و شیرەمەنییەوە دێت هەروەها گۆڕانی ژیگەش پشکی گەوەرەی بەردەکەوێت لە برسێتیدا. هەر ئەو ڕاپۆرتە دڵنیایی ئەوە دەکاتەوە کە سێیەکی خۆراك لە جیهاندا لە مەترسیدایە ئەگەر بەرهەمەهێنانی گرینهاوس کە بڕێ زۆر لە غازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن، دەداتەوە، لەم بڕەی ئێستای زیاتر ببێت.

ئەمە کورتەیەکی ئەو توێژینەوانە بوو کە توێژینەوەیەکی مەیدانی بووە کە لە 200 وڵاتدا بەڕێکراوە و دەرکەوتووە کە ئەمەریکای لاتین زیاترین پشکی دانەوەی غازی بەردەکەوێت بەهۆی  خواردنی گۆشتەوە، بەدوای ئەوێشدا خواروی ڕۆژەهەڵات و ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و پاشان ولاتی چین، دێت .  خواردنی گۆشت بە هۆکاری گۆڕانی کولتور و تا ڕادەیەك باشبونی ژیانی خەڵکەوە لە هیندستان و لە چین-دا لە نێوانی گەنجانا لە هەڵکشاندایە.       

Zaherbaher.com

13/10/2021

بزوتنەوەی عەزلکردنی دیواری خانوو چاککردنی شێ و تەڕی و کەڕوی خانوو کە لە بریتانیا  29 ملیۆن خانوو ئەم گرفتانەیان هەیە، ئەمڕۆ بە 40 کەسیانەوە جارێکی تریش چالاکییەکی ڕاستەوخۆیان ئەنجام دا بە داگیرکردنی مۆتۆروەیەک.  ئا لەو کاتەی کە سەیارەیەکی زۆریان ڕاوەستان بە هۆی چالاکییەکەیانەوە، چەند سایەقێکی لۆری و شاحنە دابەزین بۆ چالاکوانەکان و پڕیان پیاداکردن و وەکو کەلاك لەسەر جادەکە بەکێشیان کردن و دروشم و لافیتەکانیان فڕێ دان و کەوتنە پاڵپێوەنانیان بۆ کردنەوەی ڕێگاکە.

لەوەش خراپتر هاتنی پۆلیس بوو کە لە بری ئەوەی سزای سایەقەکان بدات کە کارێکی خراپیان کردووە کە بە هیچ شێوەیەك سەلامەتی و بێمزەڕێتی چالاکوانەکانیان ، ڕەچاو نەکردوە بە ڕاکێشانیان لەسە جادەکە، 35 کەسیان لێگرتن سایەقەکانیش وەکو بەرزەکی بانان بۆی دەرچون .

تکایە تەماشای ئەم لینکە بکە بۆ بینینی چالاکییەکە و ڕۆڵی سایەقەکان:  ڕەنگە پێویست بکات کە کۆپی لینکەکە بکەیت لە گوگڵ پەیستی بکەیت تاکو گوێت لێی بێت

13/10/2021

90 کرێکاری گوگڵ و 300  کرێکاری ئەمازۆن نامەیەکیان بۆ ئیدارەی گوگڵ و ئەمازۆن واژۆ کردەوە نوسیوە دژ بە پرۆژەی ، Project Nimbus ، و هەڵوێستی خۆیان زۆر بە روونی دەربریوە.

پرۆژەی نیمباس ، پرۆژەی فرۆشتنی مەترسیدارتیرن تەکنەلۆجیایە بە دەوڵەتان.  لەو کاتەدا کە ئیسرائیل هێڕشی کردە سەر غەزە و 250 کەسی کوشت کە لە ناویانا 60 منداڵ هەبوون،  خاوەنی پرۆژەکە کە پرۆژەی گوگڵ و ئەمازۆنە گرێبەستێکیان لە تەك سوپا و حکومەتی ئیسرائیلدا واژۆکرد بە دانی بڕێك لەم تەکنەلۆجیا هەرە پێشکەوتووانە کە بایی 1.2 ملیار دۆلار بوو،، تاکو خزمەت بە سوپای ئیسرائیل بکات لە بارەی کۆکردنەوەی دەیتاوە پاش چاودێریکرنی فەلەستینییەکان، هەروەها کارئاساییش دەکات لە داگیرکردنی خاکی زیاتری فەلەستینییەکان و دانانی جولەکە تێیدا.

لە کۆتایی نامەکەیاندا سەرزەنشت و سەرەکۆنەی گوگڵ و ئەمازۆنیان کردووە و داوا لە سەرانی گوگڵ و ئەمازۆن دەکەن کە ئەم پرۆژەییە هەڵوەشێننەوە.   هاوکاتیش  داوایان لە کرێکارانی دونیا کردووە کە لە بواری تەکنەلۆجیادا کاردەکەن، پشتگیرییان بکەن و یەكبگرن بۆ دروستکردنی دونیایەک کە پێشخستنی تەکنەلۆجیاکەی  سەلامەتی هەموان ڕەچاوبکرێت و ڕیز و کەرامەتیش بۆ هەموو کەس .

زاهیر باهیر

12/10/2021

لە ڕێگای موڵکایەتی ئامرازەکانی بەرهەمهێنانەوە بە تەنها، پڕۆلیتاریا ناچەوسێنرێتەوە و  قازانج دروستنابێت و سەرمایەش  کەڵەکە نابێت ئەگەر دەزگەیەکی توندووتیژ و خوێنڕێژی وەکو دەوڵەتی، لە پشتەوە نەبێت.  ئەوە دەوڵەت و دەسەڵاتە کە پارێزگاری لە سەروەت و سامان و خاوەنەکانیان دەکات، دەنا کرێکاران و هەژاران لە ماوەیەکی کەمدا ڕەچەڵەکی خۆیان دەردەهێنن و سامانەکانیشیان فەرهود دەکەن.

دەوڵەت تا ئێستاش باشترین و بەکارترین ئامرازە بۆ پاراستنی موڵکیەت و بەردەوامپێدانیی.  سەرمایەداری چەندێك جیهانیگیریی بێت، هێشتا ناتوانێت بێ دەوڵەت بژی و دەستبەرداری ببێت.

دەوڵەت  پایەی هەرە سەرەکی ئەم سیستەمەیە ، بۆیە خەباتکردن دژ بە دەوڵەت، خەباتە دژ بە سیستەمەکە ، داخوازی دەوڵەت، هەر چەشنێکیان بێت ، داخوازی مانەوەی ئەم سیستمەیە و درێژکردنەوەی تەمەنێتی. 

زاهیر باهیر

08/10/2021

ساماندارەکانی ئەمەریکا دەوڵەمەندتر بوون لە سەردەمی پەتای کۆرۆنادا. بە گۆێرەی ڕاپۆرتێکی گۆڤاری Forbes کە لەم ڕۆژانەدا بڵاوی کردۆتەوە ساماندارەکانی ئەمەرریکا لەم سسەردەمی کۆرۆنایەدا زۆر دەوڵەمەند بوون.  بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتە :

• ئەم دەوڵەمەندانە لە سەدا 40 دەوڵەمەندتربوون .

• ·        400 لەو دەوڵەمەندانە هەر یەکەیان بڕی سامانیان لانی کەم 2.9 ملیار دۆلار سەرکەوتووە.

• جێف بێزۆس بۆ ساڵی چوارەم لە سەری سەرەوەیە لە لیستی هەرە دەوڵەمەندەکانی دونیادا کە سامانەکەی 201 ملیار دۆلارە .  بە پلەی دووهەم ئێلون میسك-ە خاوەنی کۆمپانیای تێسلە کە خاوەنی 195.5 ملیار دۆلارە.  بە پلەی سێیەم  مارك زێکەربێرک-ی فەیسبووك دێت کە سامانەکەی 134.5 ملیار دۆلارە.

• لیستی سوپەر دەوڵەمەندەکان 44 کەسی نوێی هاتۆتە سەر کە بەرزترین ژمارەیە لە ساڵی 2007 وە .

• کەسی هەر دەوڵەمەندی ئەو 44 کەسە نوێیە ژنێکە بە ناوی : Miriam Adelson  کە سامانەکەی 30.4 ملیار دۆلارە .

• گەنجترین کەس لەو گروپە Sam Bankman-Fried کە سامانی ئەو بە 22.5 ملیار دۆلار خەمڵێنراوە.

• بۆ ئەوەی کە ناوت لەم لیستەدا بێت کە دەوڵەمەندیت، سامانت لانی کەم دەبێت 2.9 ملیار دۆلار بیت ، ئەم بڕەش لە ساڵی پارەوە بە بڕی 800 ملیۆن دۆلار سەرکەوتووە.

دۆناڵ ترامپی کۆنە سەرۆکی ئەمەریکا بۆ یەکەم جار ناوی لە لیستەکەدا نەما جونکە سامانەکەی دابەزی تا ئەو ڕادەیەی کە گۆڤاری فۆربیس لە لیستەکە کردییە دەرەەوە.  لە ئێستادا ئەو تەنها 2.5 ملیار دۆلار سامانێتی کە 400 ملیۆن دۆلاری نوقسانە تاکو لە لیستەکەدا بمێنیتەوە.  ترامپ 600 ملیۆن دۆلاری لە دەستداوە لە ساڵی پارەوە . 

زاهیر باهیر

04/10/2021

دوی ئەوەی کە  Sarah Everard لە مانگی ئازاری ئەمساڵدا بە دەستی پۆلیسێك کە پلەیەکی تایبەتی هەبوو ئەویش بە مۆڵەت پێدانی بە چەكهەڵگرتن و متمانەپێکردنی تا ڕادەی پاراستنی کەسانی دیبلۆماسیی، وتار و ڕاپۆرتێکی ئێکجار زۆر لەسەر ئازادیی کچان  و ژنان و سەلامەتییان لە نێو ماڵان و لە دەروەدا، نوسراوە.  هاوکاتیش گەلێك چەڵتە چەڵتیشی لە دیوەخانی بەڵتەچییەکانی بریتانیادا لەسەر کراوە .  زۆرێکیش پێشنیار و پێشنیاز بۆ چاککردنی ئەو بارودۆخە، کراوە.

ئێستاش لە گەرمەی دادگاییکردنی ئەو پۆلیسەدا، Wayne Couzens ، لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا هێشتا لە دوای کوژرانی ‘ سارا’ وە لە 28 هەفتەدا 81 ژن کوژراون،  کە دەکاتە نزیکەی 3 ژن لە هەفتەیەکدا، کە 16 لەمانە لەلایە ئەو پۆلیسانەوە بوون کە لە خزمەتدا/ پیشەکەیاندا بەردەوامبوون.

لە نێوانی ساڵی 2009 وە بۆ 2018  بە ژمارە 1425 کچ و ژن کوژراون کە تەمەمیان لە نێوانی 14 و 100 ساڵدا بووە. لەم ژمارەیە، 1425 ، 278 ژنیان تەمەنیان لەسەرو 60 ساڵەوە بووە، لە 127 کەیسی ئەم قوربانیانە خراپترین شێوەی توندوتیژی لە کوشتنیانا، بەکارهێنراوە.  لە بەکارهێنانی توێژینەوەیەکەدا دەرکەوتوە کە 9 ژن لە 13 ژن لە قوربانییەکان کە تەمەنیان لەسەرو 80 ساڵەوە وە بوون، قوربانی لاقەکردن و دەستدرێژی جنسی بوون.  لەگەڵ ئەمەشدا لە ساڵی 2018/2019 دا تەنها لە سەدا 6 ی ئەم پیاوە تاوانبارانە سزایاندراوە.

بەگوێرەی ئەو زانیاریانەی کە لە سای ئازادیی دەستکەوتنی زانیارییەکان، دەستکەوتووە، لە سەدا 62ی ئەو  ژنانەی کە کوژراون لەسەر دەستی مێرد و بۆیفرێند یاخود کۆنە مێرد و بۆیفرێددا بووە، سێیەکی ئەم قوربانیانەش یا  ماڵیان بەجێهێشتووە و ڕۆیشتون، یاخود لە پرۆسەی ماڵ بەجێهێڵاندا بوون.  لە سەدا 92 ئەوانەی کو کوژراون ، لە لایەن ناسیاویانەوە کوژراون، یەك لە دوازدەی ئەو ژنانەشی کە کوژراون لە لایەن کوڕەکانیانەوە کوژراون.

بەداخەوە کە ئەوە حاڵی ژنانە لەم وڵاتەدا، دیارە ئەوانەشیان کە دەژین ڕوبەڕوی گەلێك کێشەی هەڵاواردنی و کۆمێنتی سیكستیانە و مامەڵەی زۆر ناشیرینی خێزان بە مێرد و باوك و دایك کەس کارەوە بوونەتەوە یا دەبنەوە.  هەروەها کرێ و موچەی کەم کە تا ئێستاش ژنان لە سەدا 15 کەمتر لە پیاو وەردەگرن لە کەرتە تایبەتییەکانی کارکردندا.  ئەمە جگە لەوەی کە ڕووبەڕووی دوکەوتنی پیاو دەبنەوە و گێچەڵی زۆریان پێدەکرێت، کە زۆر جار ئەم کەیسانە دەگاتە پۆلیس و داگاش.

ئەمە نیشانی دەدات  ئاشکرایە کە هەرگیز ئازادیی و یەکسانیی و دادپەروەری کۆمەڵایەتیی لە کۆمەڵی سەرمایەداری و لیبراڵدا بەدەستنایەت، تا ئەو کاتەی کە پرسی چینایەتی و کۆمەڵی پلەداریی [ هیرراشی] بمێنێت ئەم کێشانە بەردەوام دەبن، کە ئەمانەش خەسڵەت یا تایبەمەندی خودی سیستەمەکە خۆیەتی.

ئەوەی کە ماوەتەوە بیڵێم: جێگای داخە کە ڕۆشنبیری کورد و جالییەی کوردی لە بریتانیا بە مەبەست یاخود بێ مەبەست ئەم ڕووە قێزەوند و نامرۆیانەی نێو ئەم کۆمەڵە و ئەم دەوڵەتە باس ناکەن ، بۆیە تا ئێستاش لەناو ڕەوەندی کوردی لێرە و لە کوردستانیش وڵاتی بریتانیا و ئەمەریکا بە پێشڕەوی دیمۆکراتی و ئازادیی ، مرۆڤدۆستی، دەزانن.  

 

03/10/2021

دوێنێ شەمە، 02/10/21 بۆ جارێکی دیکەش خەڵکانێکی ئێکجار زۆر ڕاژانەوە سەر شەقامەکانی زۆرێك لە شارە سەرەکییەکانی بەرازیل بۆ دەستکێشانەوەی سەرۆکەکەیان، Jair Bolsonaro ، و دانی بە دادگا. 

ناڕەزاییەکانی خەڵکی دژ بە سیاسەتە خراپەکانێتی هەر لە مەیلی ڕاستڕەوێتی خۆی و حیزبەکەی و دروستکردنی بەتاڵە و گرانبوونی پێداویستییەکانی خەڵکی تا دەگاتە چارەسەری کۆرۆنا کە تا ئێستا نزیکەی 600 هەزار کەس لە وێ بەم نەخۆشییەو مردوون.