دارا جوتیار

21/12/2021

فکری و ڕۆشنبیری بەدەستهێنانی زانست و زانیاری، گەر نەکاتە پێکهێنانی ژیانی هاوبەش و هەرەوەزی پێکەوە بڕیاردان و پێکەوە کارکردن و ژیانێکی یەکسان و وەك یەکی، دەبێتە خولانەوە لەناو بازنەو قۆزاخەیەکی داخراو و دابڕاو لە واقعێك کە غەرقی نابەرابەریە!

لەدیدی منەوە مانای لێکتێگەیشتن و یەکتر قبوڵکردن ئەوەیە، بەپێی ئەو ئاستەی کە ڕێککەوتنی هاوبەشی فکری و زانسی هەیە ئاستێك لەهیزی ڕێککەوتوان و هاوفکران دەبێت هەبێت، جا هێزەکە چوار کەسە یان هەزار دەبێت خاڵێك هەبێت بۆ دەستپێکی ژیانی هاوبەش و تێکۆشانێکی کردەیی هاوبەش!

ئەوەی ئێستا دەگوزەرێت ئەگەر چی بەڕواڵەت ژیانێکی کۆمەڵایەتی هاوبەشە، لێ لەڕووی کرداری و ماف و ئازادیەوە نەك هیچ هاوبەشیەکی تێدا نیە، بەڵکو تەواو پێچەوانەی ژیانی هاوبەشە!

ژیانێکی ئاوەها سەپێنراو نەك ڕێکخراو، ناتوانرێت پێی بگوترێت ژیانی کۆمەڵایەتی هاوبەش و کۆمەڵایەتی!

لە کۆمەڵگەی چینایەتیدا، نەك نان و کار و ئازادیی تەنانەت پێکەنین و گریانیش نایەکسانن!

چینەکانی ژێردەست کە زۆرینەن بەهەزارانیان هێندەی کۆڕ و گەعدەیەکی چوارپێنچ کەسی چەوسێنەرەکان پێناکەنن و کەیف ناکەن!

گیرخواردن بەدەست کار و مشقەت و ڕانەگەیشتن بە ژیانی مەمرەو مەژییەوە، گریان و شیوەن و ناڕەوانی دەروونی کردوەتە میوانی هەموو ڕۆژەی ملیارەها چەوساوەو خوێنمژراو کە بەشی زۆری کۆمەڵگە پێکدەهێنن! لەهەمان کاتدا، کەمینە چەوسێنەرەکە لەکەیف و خۆشیدان و هۆکاری گریان و شیوەنی مەمرەو مەژی خوارەوەش ئەم کەیف و سەفایەی کەمینەکەی سەرەوەیە کە بەزەبری سیستم و یاساو زەبری چەك و کوشتار سەپاندویانە!!

دارا جوتتیار

22/12/2021

پێم سەیر و سەمەرەیە و جێگەی پێکەنینە ڕۆشنبیرانێك تەواوی دنیا گەڕاون و دەگەڕێن.  دەچنە هەر کافتریاو باڕو ڕستۆرانتێك، وڵاتانێك کە ئابوریان تەنها لەسەر بازرگانی یان گەشتیاریە، ئەو کۆمەڵە کرێکارە نابینن کە لەم باڕو کافتریاو هوتێل و ڕستۆرانتانەدا وەك میرولە هاتوچۆ دەکەن و خزمەتیان پێشکەش دەکەن! ئەویش بە ناچاری، لە پێناو زیندوو مانەوەی خۆیان  بۆ قازانج و سەرمایەیەکی بێشومار بۆ خاوەن کۆمپانیاو سەرمایەدارە خاوەندارەکان!

لە هەر بینایەك کرێچی بیت یا هی خۆت بێت، هوتێلێکی 5 ئەستێرە و ئاپارتمانێکی هەوربڕبێت بێت یا کوخێك، دەبێت ئەوەت بیربێت کە لەسەر گۆشت و خوێنی کۆمەڵێك کرێکار بەرزکراوەتەوەو بنیاتنراوە!

چارەسەری گرفتی ئاو کارەبا و خاوێنکردنەوەی کوچەو کۆڵانەکان کێن دەیکەن و قازانجەکەی کام تەوەزەلی کارنەکەری مفتەخۆری خاوەن کۆمپانیاو دەسەڵاتدار لوشی دەدات؟؟!

دواکەوتوترین شێوازی بەرهەمهێنان لە دوا گۆشەی ئەم جیهانە و بەهەر فۆرمێکەوە بێت تەنانەت ئەگەر سەرمایەی هەموو سەرمایەداران و دەسەڵاتدارانی ئەو وڵاتە لەسەر کشتوکاڵ یا قاچاخچێتی بێت، بەبێ کاری بەکرێ و چەوسانەوە و جوێنمژینی کرێکاران سەرمایەو قازانج یەك خوڵ ناخوات و ناچیتە سەری!

هەرچی نوسین هەیە لە نوسراوی سەر خشتە قوڕینە دۆزراوەکانەوە تا ئەوەی ئەمڕۆ دەنوسرێت بخوێنیتەوە، بەنوسینی هەزاران کتێب ئەنجامگیری خۆت لەسەر هەموو ئەو خوێندنەوانە بخەیتە ڕوو، گەر خۆت لەوە ببوێری کە کۆمەڵکەی ئەمڕۆی دنیا لە کوێرە دێیەکەوە بۆ نیوۆرك و پایتەختی چین کۆمەڵگەیەکی چینایەتیە، ئەوا ئاگاهانە یا نائاگاهانە وەك هەوڵی شاردنەوەی ڕوناکی خۆر بەبێژنگ وایە!!

وینەی ئەم کۆڵبەرانە ببینن، ئەمە جەنگی داسەپاوی چینایەتی ئەم سیستمە چینایەتیەیە، جەنگی چینایەتی هەر ئەوە نیە کە دەستەو یەخەی یەکتری ئەم دوو چینە زرم و کوت ببینین کە ئەویش هەموو ڕۆژێك بەئاست و شێوەی جۆراوجۆر بوونی خۆی هەیە و خۆی نیشان دەدات!

ئائەمە جەنگێكی کوشندەی داسەپاوی سەرمایەداران و سیستمەکەیانە بۆ کەڵکەی سەرمایەو قازانج لەسەر پشتی ئەم خەڵکە دەیبینی!!

ئەگەر جەنگی چینایەتی و کێسمەکێشی چینایەتی لەئارادا نیە، بۆ دوا کون و قوژبنی ئەم جیهانە زەوی و ئاو و ئاسمان بە پۆلیس و ئەمن و سوپاو دەزگەی جاسوسی و زیندان و چەکدار لەبچوکترین چەکەوە تا بۆمبی ئەتۆمی و کۆکوژ تەنراوە؟

با بۆیەك ڕۆژ ئەم سوپاو چەك و جبەخانەیە بەسەر سەری خەڵکەوە لابەرن، ئەوکات دەبینین چون ئەم جیهانە پڕ لەنابەرابەریە ژێرەو ژوور دەبێت!!

ئەمە وێنەی ئەو کۆڵبەرانەیە کە بەم مەرگەساتەو کەمترین کرێ، ڕۆژانە ملیۆنان دۆلار دەخەنە سەر خەرمانی سەرمایەی ئەو چەتەو مافیایانەی ئەمدیو ئەو دیوی ئێران و کوردستان لەنێوان ڕۆژهەڵات و باشوور کە لە کەناڵەکانی خۆیانەوە باسی قەبارەی دەسکەوتەکانی دەکەن!!

11/12/2021

کرێکارانی کۆمپانیای Starbucks   کە کۆفی شۆپە و هاوکات سەندەویچ و کێکیشی  دەفرۆشێ .  ئەم کۆمپانیایە   50 ساڵە دامەزراوە و هەر بە تەنها لە ئەمەریکادا 8953 فەرعی هەیە و ساڵی پارەکە داهاتی فرۆشتنی تەنها لە نێوانی مانگی جەنیوەری و مانگی سێبتەمبەری ئەمساڵدا  20.9 ملیار دۆلار بووە، ساڵی پار لە هەر هەمان ماوەدا 17.3 ملیار دۆلار بووە.  سەرۆکی ئەم کۆمپانیایە Kevin Johnson 14،665،575 دۆڵار داهاتی تەنها ساڵێکی بووە کە هاوکات موچەی کرێکارێکی ئاسایی لەو کۆمپانیایە  لە کاتژمێرێکدا تەنها 14 دۆلارە ، واتە ساڵی 28 هەزار دۆلار پێش لێبڕینی تەکس .

کۆمپانیای Starbucks وەکو کۆمپانیای ئەمازۆن کرێکارەکانیان چەوساندۆتەوە تا ئەو ڕادەیەی کە نەخۆشیش بونایە دەبوایە بهاتنایەتەوە سەر کار یاخود ڕووبەڕوی  بێ کرێی و  مەترسی دەرکردن دەبونەوە. کڕێکارانی ئەم کۆمپانیایە دروستکردن نقابە و گردبوونەوەیان لە نقابەدا لێ حەرام کرابوو ئەوانەی کە باسی ئەوەیان کردبێت یاخود کۆمپانیاکە سووسەی ئەوەی کرددبێت، یەکسەر دەرکراون، کرێکارانێکیان هێناوەتە سەر کار کە نقابەیان نەویستوە و دژ بە نقابە بوون .  بەڵام ماوەیەکی زۆرە ئەم کرێکارانە لە هەوڵی دروستکردنی نقابەکەیاندان ، هاوکاتیش کۆمپانیاکە کەوتبووە ڕێکلامەی درۆ دژ بە کرێکاران و دەرکردن و هەڕەشە لێكردنیان، ناردنی نوێنەری خۆیان بۆ ناو خەڵکی بۆ پوچکردنەوەی ڕۆڵی نقابە تاکو هاوکاری و لایەنگرییان لە لایەن  خەڵکانی ئاساییەوە نەبێت .  بەڵام کرێکاران هەر بەردەوامبوون لە هەوڵەکەیانا ڕؤژی 5شەمە، 09/12 لە Buffalo لە نیو یۆرك ، بە گوێرەی زۆرینەی دەنگ بڕیاریان بە دروستکردنی نقابەکەیان دا  کە هەنگاوێکی زۆر گەورەیە سەراپای فەرعەکانی دیکە چاویان لێدەکەن و نقابەی    خۆیان دروست دەکەن . هاوکاتیش 3000 قوتابی کرێکار لە زانکۆی کۆڵۆمبیا ئەوە 6 هەفتەیە لە مانگرتندان، داوای کرێی باشتر و هەبوونی مافی تەندروستی دەکەن. ڕۆژی دووشەمە زیاتر لە 100 کەسیان بۆ سەپۆرتی کرێکارانی Starbucks   بەشدارییان لە پرۆتێستەکەیانا کرد .

08/12/2021

ماوەیەکی زۆرە کە وەزیری ناوخۆی بریتانیا، پریتی پەتێڵ، لە گەڵالەکردنی لائیحەیەکدایە تاکو پەڕلەمان و ئەنجومەنی پیران دەنگی لەسەربدەن .  لە پێش هاتنی پەتای کۆرۆنا وەکو هەموان دەزانین بزوتنەیەکی جەماوەریی تا ڕادیەك بەشێکی زۆری وڵاتانی دونیای گرتبووە لەوانەش بریتانیا.  لە بریتانیا بزوتنەوەکە لەچەن گروپ و کێشەیەکدا یەکیاندەگرتەوە هەر لە بەرگریی لە ژینگە، بەرگریی لە مانەوە و تێدانەچوون، ژنان دژی توندوتیژی ، گروپی دژ بە توندوتیژی پۆلیس ،دژە ڕایسیزم و فاشیزم، بەرگری لە پەنابەران و کۆچبەران ، دژ بە بێ خانووبەرە و بۆ کاروباری خانوبەرە، ژیانی ڕەشپێست گرنگە، بزوتنەوەی Kill The Bill ، واتە لائیحەکە بکوژن… و دەیەها گروپی دیکەی جیاواز .

لە بریتانیا پرۆتێستی خەڵکی  گەیشتە ئەو ئاستەی کە بتەکانی دەوڵەت و ڕایسستەکانیان [ واتە کەسە ڕایسستەکان وئەوانەی کە بازرگانییان بە هینانی ڕەشپێستەکانی ئەفریقاو کاریبیانەوە کردووە وەکو کۆیلەیەك] ،  تێشكێنرا، ئیتر حکومەتی بریتانی لەو کاتەوە لە گەڵاڵەکردنی یاسایەکان تاکو زۆربە ئازادییەکانی پێ  یاساخ بکات.

کۆرۆنا بوو بە خێرێکی گەورە هەر وەکو چۆن 11 سێبەتەمبەر بوو بەخێر بۆ ئەمەریکاو تەواوی سیستەمی سەرمایەداری بۆ نانەوەی جەنگ و داگیرکردنی چەند وڵاتێك کە ئەوە 20 ساڵی ڕەبەقە هەژاران و ڕەشوڕوتی نەك هەر ئەو وڵاتانە بەڵکو زۆرێك لە وڵاتانی ئەوروپا و ئەمەریکاو وڵاتانی دیکە باجەکەی دەدەن.

هەفتەی پێشوو پەڕلەمانی بریتانی قەبوڵیان کرد کە لائیحەکە لە پەڕلەمانا لێدوانی لەسەر بکرێت تاکو بتوانن بیکەنە یاسا. ئەمڕؤش، 08/12،  لە بریتانی ڕۆژی قسەکردن و چەڵتە چەڵتە لەسەری بۆیە بە هەزاران کەس ئەم ئێوارەیە لەبەردەم پەڕلەماندا لە کاژێری 5ی ئێوارەوە  پرۆتێست دەکەن.

ئێمە لە بریتانیادا لەسای  دەوڵەتێکی پۆلیسیدا دەژین ، ئەمەیە جەوهەری دیمۆکراتی و حوکمی دیمۆکراتیی. لە هەنگاوی یەکەمدا ناڕەزایی و پرۆتێست دژ بە دەسەڵات و دەوڵەت لە ڕێگای یاساوە کپدەکرێنەوە و سەرکوتدەکرێن ، هەنگاوی دووهەم ئەگەر بە یاسا نەکرا ئەو کاتە بە گرتن و کوشتن و بڕین دەکرین .

جا ئەگەر ئەم لائیحەیە بکرێتە یاسا:

• ئەوەی پرۆتێست بکات دەکرێت بۆ ماوەی 51 هەفتە بەندبکرێت [ سجن بکرێت].

• ئەوەی خۆی ببەستێتەوە بە کەسێکەوە ، بە دەروازەی بینایەکەوە ، ئۆفیسێکەوە ، بە پارچە ئاسنێکەوە وەک بەکارهێانی ئامرازێکی بەربەست لە چونە ژورەوەی یاخود هاتنە دەرەوەی  هێزێك، سەیارەیەك، کەسێیکی تاوانبار، دکرێت تا 51 هەفتە حوکمبدرێت.

• هەر کەس ببێتە هۆی بەرستکردنی بەڕیوەچونی ئامرازەکانی هاتوچۆ، واتە ڕاوەستانی ، پەکخستنی ، دەکرێت بۆ ماوەی 51 هەفتە بەندبکرێت. واتە هەموو پرۆتێستیك دژ بە دروستکردنی بینایەك کە لە جێی خۆیدا نەبێت ، تێکدادانی پارکێك شوێنێکی سوکنا،  فڕۆکەخانەیەك ، قەدەخە دەبیت .  گەر کرا دەکرێت بۆ 51 هەفتە حوکمبدرێت.

• دانی دەسەڵاتی زیاتر بە پۆلیس لە وەستان و پشکننی هەر کەسێك کە گومانی لێبکەن لەسەر شەقامەکان. ئەمە هەر هەبووە بەڵام ئێستا لە ڕاگرتن و پشکنینی هەر کەسدا پۆلیس پێویستی بە بیانوهێنانەوە و پاساوێك نیەو ڕاگیراو  و پشکێنراویش گەر پرسیاری ڕاگرتنیان بکەن پۆلیس دەتوانێت هیچ وەڵامێك نەداتەوە .  ئەمەش یانی پۆلیس بە عەقڵی خۆی دەسەڵاتی خۆی بەرانبەر بە خەڵك بەکاردەهێنیت.  لە کاتی پشکنینییشدا گەر پۆلیس دروشمێك، بەیانێك، ڕاگەیاندنێك بۆ کردنی پرۆتێست بدۆزیتەوە ، دەتوانێت کە بیانگرێ و گەر قسەش بکەن دەکرێت تا 51 هەفتە حوکمبدرێن.  ئەمە جگە لەوەش ئەم وەستان و پشکنینەش زیاتر لەسەری گەنجانی ڕەشپێست و خەڵکانی بێیانەدا دەشکێتەوە.

• خودی لائیحەکە یانی یاساخکردنی پرۆتێست و خۆپیشاندان بە عەمەلی ، جونکە خودی بەشداریکردنەکە خۆی یاساخە. چونکە هەر هیچ نەبێت تۆ یا دروشمێکت پێیە ، یاخود هاوار دەکەیت ، کە ئەمانە هەموی بە گوێرەی ئەم لائیحەیە ئەگەر ببێتە یاسا، یاساخ دەبن

• یاساکە دەتوانێت تۆ یاساخ بکات لە تێکەڵبوون بە کەسانێک کە ناویان لە لیستی پۆلیسدایە ، یاخود تۆ تاوانباری ئەگەر سۆشیال میدیا بەکاربهێنیت بۆ بانگەشەی پرۆتێست و خۆپیشاندان.

جیهان نۆرمان

08/12/2021

زاهیر باهیر

07/12/2021

پاش پسکە پسکی دوو ساڵ و لە خشتەبردنی هەندێك کەسی دڵسۆز و پرس و ڕا بە هەندێك لەسەرانی یەکێتی نیشتمانی کوردستان، حیزبێکی نوێ سەری لە هێلکە جوقان. لە راستیدا دوکانێکی سیاسەتبازیی بۆ ڕامکردنی هەرچەند بکرێت لە خەڵکی داما و و بێ هیوای کوردستان، کرایەوە ، دوکانێك گەر چی بەناو نوێیە بەڵام کەلوپەلی کۆنەی پێیە، نۆژەنی جەلالییەت و نەوشیوانییەت دەکاتەوە،  دەیەوێت مێشکی گەنجانمان بە فکری کۆنی بەسەر چوو، زاخاوبداتەوە. 

خەڵکینە بە ئاگا بن، زمانی شیرین و قسەی بریقەدار و دروشمی ڕەونەقدار، لەخشتەتان نەبەن، لەبیرتان بێت شکستێکی دیکەتان نەوشیروان ئاسا، بەسەردا نەهێنن، جارێکی تر بێ هیوا و بێ ئومێدتان نەکەن ، هەمان کەسانی جارانن و تەنها دەم و لەفزیان گۆڕیوە، هەمان ئیدۆلۆجیە و تەنها ڤێرشنەکەیان گۆڕیوە.

بەڵێ کۆمەڵێك لە کۆنە جەلالی و کۆنە دەهۆڵلێدەارانی بەناو بزوتنەوەی گۆڕان ، پیاوانی کۆنی بەوەفا و بەئەمەکی  نەوشیروان، لە دیمەنێکی تردا، لە ژێر ڕوپۆشێکی دیکەدا، دەیانەوێت بەردەوامی بدەنەوە بە پەتا و کارەساتی کورداییەتی ، بە سیاسەتی لیبراڵ، بە پێناسەی ” ئەخلاق” کە دەزانین کە سیاسسی دەسەڵاتخواز هەرگیز  ئەخلاقی نەبووە و نییە ، بە مژدەی حکومەتی باش ، کە دەزانین حکومەتی باش هەر نییە.

من لێرەدا هەر بەرکوڵێك لەم ڕاگەیاندنەی ئەم چەند ڕۆژەی پێشویان دەکەم کە  لە دروستبوونی حیزبی کۆنگرەی ژینگە و دیمۆکراتیی، ئاگەداریان کردینەوە.  ڕاگەیاندنەکەیان پەیامێکی گرنگە زۆر بە کورتی و بە چڕو پڕی هەر هیچ نەبێت چەند خاڵێکی گرنگیان دەربڕیوە و ئەوە هەدەفیانە کە بۆ من مایەی ڕەخنە و لەسەر نوسینە و بە ئەرکی سەرشانی هەموو ئازادیخواز و سۆشیالیست و شیوعییەکی دەزانم کە هەر لە ئێستاوە لە هەوڵی پوچکردنەوەی زیاتری پوچگەراییەکانی ئەم حیزبەدا بین، پێشئەوەی ئەمانیش بەرەو شکستێکی ترمان بەرن  وەکو چۆن جەلالیەت و مەلایەت و نەوشیروانییەت کردیان  و بەردەوامن لە کردنیا.

من لێرەدا تەنها چەند  خاڵێك لەو ڕاگەیاندنەیان دەگرم، هەر کاتیش پەیرەو و پڕۆگرامیان کە کاڵایەکی بەسەرچووە کەوتە بازاڕەوە، ئەو کاتەش بە گوێرەی توانا و وەختم لەسەری دەنوسم .

لەم ڕاگەیاندنەدا “…. کار بۆ ئەوە دەکات ئەو فۆرمە کوشندەو کلاسیکییە تێپەڕێنین، کە حیزب بۆ ئەوەی هەبێ دەبێت: عەمیلی وڵاتێک بێت، پارەو پرۆژەی ناشەرعی و بارەگای گەورەی هەبێت..”

دروستبوونی هەر حیزبێك لە کوردستاندا لە هەوڵی دەستەبەرکردنی دەسەڵاتدا بێت لەناو ئەو هەموو حیزب و ڕێکخراوانەی دیکە کە هەندێکیان خاوەنی هێزی گەورەی جەکدارن دوای ئەوەش وڵاتێکی وەکو کوردستان کە بەشێکە لەعێراق و عێراق-یش وەکو یاری گوریس گوریسێنە لە لایەکەوە تورکیا ڕای دەکێشێت و لە لایەکی دیکەوە ئێران و لەولاشەوە دەوڵەتانی ئەوروپا و ئەمریکا و هی ناوچەکە… ئایا لە بارودۆخێکی ئاوادا ئەوە قسەی خەڵکانی ئاوەزدارن کە لە ڕاگەیاندنەکەیانا ئەوەی سەرەوە بڵێین؟ ئایا یەکێتی و پارتی هەتا ئیسلامییەکانیش حەز ناکەن کە سەربەخۆ بن؟ بۆچی بە خۆشی خۆیان و ئارەزوومەندییان چونەتە پال ئێران یا تورکیا یاخود دەوڵەتانی ئەوروپای ڕۆژئاوا و بریتانیا و ئەمەریکا؟ ئێوەیەك کە دەوڵەت و دەسەڵاتتان بوێت ئایا دەکرێت هەر لە دەرەوەی دەسەڵاتیش چجای لە دەسەڵاتدارێتیدا سەربەخۆ بن؟ ئایا دەتوانن راگەیاندنی نەك هەر توند و تیژ بەڵکو مرۆڤ و ژینگە دۆستانەش بە بەردەوامی دژ بەو دەوڵەتانە بڵاو بکەنەوە؟ ڕەنگە بۆتان بکرێت بەلام ئایا لە وەها کردنێکدا  شانسێکی هاتنە دەسەڵاتتان دەبێت؟!!

بەڕیزان ئەم قسانە قسەی بۆشن، بێ بەڵگەن  و قسەی خەڵکانی مایەپوچن، پلانی  ئایندە لەسەر قسەی ڕووت، نەبوونی شارەزایی لە مێژوو، دەرکنەکردنی واقیعی کوردستان و عێراق و ناوچەکە ، بێ ئاگایی لە سیاسەت و دیپلۆماسییەتی نێودەوڵەتیی-ن.  دەکرێت بڵێن ئیوە کەمتر پاشکۆ دەبن، ئێوە کەمتر پیاوی دەوڵەتانی دەوروبەر و دەزگە سیخوڕییەکانیان دەبن، ئەمەیان ئامەننا بە هەرحاڵ بەڵام ئا بەو خەستییە و شەدەی بخەنەسەر جێگای باوەڕ نییە ، مەگەر لای کەسە ساویلکەکان.

“… کارکردنە لە سەر خولقاندنی فەرهەنگێکی نوێی سیاسی و کەرامەت و خۆناسین و لێبوردەیی؛ کارکردنە لە سەر کاری هەرەوەزی مرۆڤە ئازاو دڵسۆزەکانی ئەم وڵاتە، لە پێناو بنیاتنانی داهاتوماندا”

کردنی ئەم جۆرە قسانە، ناردنە دەرەوەی ئەم جۆرە پەیامانە، کە لە دەرەوەی دەسەڵاتیت، زۆر ئاسانە.  بەڵام کە تۆ چویتە دەسەڵات تاکە فەرهەنگێك کە هەیە و ئەوانی دیکە کەلادەخات فەرهەنگی بازاڕی ئازادە ، فەرهەنگی سیاسەت و ئابوریی لیبراڵ و نیو-لیبراڵە . سەراپای پڕۆگرامی پەرەوەردە و پێگەیاندن لە قوتابخانە و خوێندنی باڵا و زانکۆکانا ئەوەیە، کە تاکی خۆپەرست، خزمەت بە دەوڵەت و بە سیستەمەکە دروستدەکات. چ حیزبێك هاتۆتە دەسەڵاتەوە کە کەرامەتی بووبێت؟ ئەخلاقی بووبێت؟ چ خۆخۆییەکی یا پێناسەیەکی جگە لە دەزگەیەکی مشەخۆری سەرکروتکەری دژ بە میللەت هەبێت ؟ چ حکومەتێك ئەمڕۆ لە دونیادا هەیە کە کار لەسەر پرۆژەی هەرەوەزی بکات؟ کێیان هەن لە خزمەتی بازاڕدا نەبن؟ نەبووبنە برغویەكی دشخوراوی [سلاكبوو ] ئەم سیستەمە کە بە بوون و نەبوونی ئەوانەوە سیستەمەکە هەر بەردەوامە و ئاراستەی خۆی بەرنادات. چ دەسەڵاتێک هەیە کە مرۆڤدۆستی و مرۆڤە دڵسۆزەکانی وڵاتی خۆیان بناسن؟ دڵسۆزی بەكێ؟ تاکو ئێوە ئاوابن؟!!! .

لەمانەش زیاتر ئێوە هەر پێشوەخت قسەکانتان لەسەر پرسی  هەرەوەزی هەڵوەشانۆتەوە.  ئێوەیەك کە باوەڕتان بە حکومەتی باش و پرۆسەی هەڵبژاردن و دامەزراوەی پەڕلەمان هەیە و سەربەستکردنی سەرمایەداران هەیە، باشە پیمان ناڵێن ئەمانە لەگەڵ کاری هەرەوەزیدا چی کۆیان دەکاتەوە؟ باشە ئێوە چۆن دەسەڵات، سەرمایەداران و تەراتێنکردنیان لە دونیای بازاڕی ئازاددا لە دەروازەی سیاسەتی ئابوری لیبراڵ نیو-لیبراڵەوە لەگەڵ کاری هەرەوەزیانەدا جوتدەکەن؟ لە کوێی دونیادا ئەمە هەبووە [ دیارە من باسم لە هەندێك کەس یا خود کۆمۆنێتییەك نییە هێشتا هەر هەرەوزیانە دەژین ]

“…ئەم مانیفێستە پێمان دەڵێت: حكومەتێکی باش و بەهێزو دیموکرات و دادپەروەر لە هەناوی پارتێکی سیاسی باش و بەهێز و دیموکرات و دادپەروەرەوە دێتە دەرێ، هەروەک پارتێکی لەم جۆرەش لە هەناوی تاک و کۆمەڵگەیەکی هوشیارو بەهێزو دیموکراتەوە دێتە دەرێ.“

ئەمەی کە ئێوە دیڵێنن هەموو حیزبەکانی دونیا هەمان شت دەڵێنەوە و دەڵێن و هەموشیان خۆیان بە دادپەروەر و دیمۆکرات دەزانن و ئەوانەی ئێوەشیان دەوێت .  ئادەی پێمان بڵێن حیزبێکی دەسەڵاتدار، دیکتاتۆرێکی سەرۆك لە هیچ شوێنێکی ئەم دونیایەدا بە خۆی وتوە: من دیکتاتۆرم، پیاوکوژم، سەرکوتکەرم؟ … هەر هەموویان هەمان دروشم و قسە و ئامانجی ئێوەیان هەبووە، بەڵام ئایا دەسەڵات کە خۆی لەسەر بناخەی زوڵم و زۆر و سەرکوتکردن و کوشتن و بڕین خۆی ڕاگرتووە، دەتوانێت ببێتە حکومەتێکی باش؟ دەتوانێت ببێتە ” باوکی میللەت”؟

سەیرە کە ئێوە خۆتان لە کردنی حیزبایەتی و مێژوی حیزبەکان، با هەر بڵێین لە کوردستانا، غافڵ دەکەن ، خۆتان بێ ئاگا و نەزان دەکەن.  دەی ئەگەر ئاوا نییە  تاکە حیزبێکی باش کە لە کوردستاندا کە لە شاخ و شاردا بووبێت، پارتێکی سیاسی باش و بەهێز و دیمۆکرات و دادپەرروەر بووبێت؟!! . مرۆڤدۆستی، ژینگە دۆستی و ژیاندۆستی، دادپەروەری و دیمۆکراتی نەك هەر لەناو حیزبدا نییە بەڵکو خودی حیزب و دامەزراوەی حیزب تەواوی کار و کارنامەیان دژ بەوانەیە کە نوسیوتانە.

ئەوە ڕاستە تاکی باش کۆمەڵی باش دەداتە دەست ، بەڵام کۆمەڵی باش هەرگیز دەسەلاتی باش ناداتە دەست ، چونکە سروشتی خودی دەسەڵات باش نییە، ئیتر ئەو دەسەڵاتە بە دەست هەر کەس و لایەن و حیزبێکەوە بێت.  دەسەڵات باش و باشترینی نییە بەڵکو خراپ و خراپترینیان هەیە.  دەسەڵاتێك نییە کە لەسەر بناخەی زوڵم و زۆر و مەحرومکردنی زۆرێك لە هاووڵاتیانی، دانەمەزرابێت ، دەسەڵاتێك نییە هەر ڕەنگ و دەنگێکی هەبێت، کاتێك بەرانبەری وەستایتەوە، گیان و نەریت و سروشتی کوشتن و بڕین و داپڵۆسین لە هەناویدا نەبێت.

بەڕێزان، کەرەسەکانی کە دەتانەوێت حکومەتی باشی پیدروستبکەن شتێکی نوێ و جیاوازمان لەوەی کە نەوشیروان موستەفا دەیویست دروستی بکات، ناداتە دەست .  ئەویش ئابوری لیبراڵی دەویست، دۆستی بازاڕی ئازاد و مونافەسەی شەریفانە بوو ، ئەویش خەڵکانی تەکنۆکراتی دەویست لە حوکما، ئەویش خەڵکی شیاوی بۆ شوێنی شیاو دەویست .  بەڵام خۆشتان زۆر باش دەزانن دواتر ئەو لەسەر دانانی مودیر ناحێیەك کە بۆ گۆڕان بێت،  شەڕی لەتەك پارتی و یەکێتیدا دەکرد . باشە بەشێکی ئێوە لەو قوتابخانەوە هاتون و بەو سیاسەتە پەروەردە کراون هەمان شت دەلێنەوە، ئیتر بۆچی خۆتانمان لێدەگۆڕن و گوایە شتێکی نوێترمان بۆ دروستدەکەن؟ ئیتر چۆن دەتوانن پێمانبڵین کە ئێوەش شکستێکی گەورەتر بەسەر ئەم میللەتە هەژارەدا ناهێنن؟

“….. داوای سەربەستکردنی سەرمایەداران لە ژێر چەپۆکی گروپەکانی دەستڕۆیشتوی خاوەن بەرژەوەندی تایبەت دەکات، داوای ئابورییەکی بەهێزی خۆژێنی ژینگە دۆست و دادپەروەری هەژار دۆست و ئازادی یاسایی دەکات”.

دەبێت سوپاسگوزاریان بین بۆ ئەم بڕگەی مانیفێستەکەیان کە ئەو ڕاستییەیان لێنەشاردوینەتەوە کە ئەوانیش کۆنترۆڵ و سزای سەرمایەداران ناکەن و نادەن.  واتە خوێنمزژان و دز و جەردەی ئابوریی، لە قاچاخچییەکانی هێنانی کەرەسە و پێداویستییەکان ، کە بەشێكیان بەسەرچوون، لە دروستکەرانی قوتابخانە و خەستەخانە و جادەکان و خانو و شوقەکان، لە کردنەوەی کارگە و کارخەنە بۆ چەوساندنەوەی کرێکاران و هەژاران و نەبوونی هەل و مەرجی سەلامتییان و زۆری تر … هەموو ئەم خوێنمژانە لە دەستی حیزب و حکومەت دەردەهێنن و ئازادیان دەکەن، واتە بەرەڵایاندەکەنە گیانی هاووڵاتیانی کوردستان، هەر وەکو دەسەڵات و حیزبەکان کردویانە،  تاکو بە ئارەزوی خۆیان سەرمایەی خۆیان دروستبکەن بێ لێپرسینەوە و سزادانێك، چونکە ئازادیی و سەربەستییان پێدراوە .

ئاخر ئەگەر ئابووری وڵات ئابووری قاچاخچێتی و زەربەدان بێت لە هاووڵاتیان بۆ پەیداکردنی زیاتری سەرمایە لە لایەن سەرمایەدارانەوە لە چوارچێوەی بازاڕ-ئازاددا، دەی چۆن دەکرێت کە ژینگە دۆست بێت، مرۆڤدۆست بێت، هەژارپەرست بێت؟ کەسێک لەم دونیایەدا، نەك هەر ئێوە بەڕێزان، دەتوانێت ئەوەمان بۆ ڕونبکاتەوە کە بزنس و ژینگە دۆستی، دژ بەیەك نین؟ ئەی نابینن کە ژینگە چۆن وێران بووە لە سای دەوڵەت و سیاسییەکان کە کارئاسانی بۆ بزنس و سەرمایەداران دەکەن بۆ چڕکردنەوەی زیاتری بازاڕی ئازاد؟ ئایا وێرانبوونی ژینگە لای ئێوە، حورمەتداران، مرۆڤکردە یاخود خوداکردە؟  ئێوەیەك کە بانگەشەی سەربەستی سەرمایەداران دەکەن، کە یانی بانگەشەی وێرانکردنی ژینگە لە هەر بوارێکدا کە بتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ مەبەستی کەڵەکەکردنی سەرمایە ، پاوانە بکرێت بۆ سوود و قازانجی سەرمایەداران.   بەداخەوەم کە دەڵێم ئەمەش هەر قسە فڕێدانە لە هەوادا و باجی لەسەر خەڵکانی ساویلکە و کەسانی دەسەڵاتخواز لەسەر نییە.

بەڕیزان ئەمەی ئێوە ئاڵتەرناتیڤ بۆ بارودۆخی کوردستان و هیچ شوێنێکی ئەم دونیایە، نییە.  ئاڵتەرناتیڤی دروست و واقیعانە دەستبەرداربوونی حیزب و حیزبایەتی و دەسەلات و دەسەڵاتخوازییە، دەستبەرداربوونی ڕادەستبوونی حوکمە ئیدی لە هەر ڕێگایەکەوە بێت ، چوونە دەرەوەی مشەخۆران و بازرگانانی سیاسی و ئابوری و دەسەڵاتدارانی پیاوکوژ و داپلۆسەرە لەم کایەیە، لەم یارییە قێزەوەندە خوێناوییە. ئەوەی کە دروستە بکرێت لای خەڵکی خۆی ، خۆڕێکخستنییەتی لە هەموو شوێنێکی ژیانیا، سەر کاریا، خوێندنیا، نێو خێزان و گەڕەك و شەقام شوێنەکانی دیکەیە ، لە گروپ و رێکخراوی ئاسۆیانەدا ، دەستکردنە بە کۆبونەوە جەماوەرییەکان و دانی بڕیارەکان لە لایەن خودی خەڵکەکە خۆیەوە و هەوڵی بەڕیوەبردنی خۆیانە و دەستبەکاربوونی ژیانی هەرەوەزییانەیە.  

“….. ئێمە نامانەوێ بە شێوە کلاسیکییەکە بە بڵاوکردنەوەی بەیانێکی کتوپڕ پارتێکی سیاسی رابگەیەنین، چاویشمان لەوە نییە ببینە بەشێک لەم سیستمە حکومڕانییە شکستخواردو و داڕزاوە، هێندەی مەبەستمانە پێش هەر شتێک بیرو باوەڕو تێگەیشتنمان رابگەیەنین و بگاتە هاووڵاتیان و خۆیان رۆڵیان هەبێ لە گفتوگۆو دروستبوون و گەشەو بەردەوامیماندا.”

لەم بڕگەیەدا ئەم برادەرانە پسکە پسکی دووساڵەیان لەگەڵ ئەم و ئەودا پشتڕاستکرۆتەوە ، ئەمەشیان هەر قسەیەکی بێ مانایە وەکو ئەوانەی دیکەیان. باشە هەرگیز شتی ئاوا هەبووە کەسێك شەو خەوتبێت و بەیانی زوو حیزبێکی ڕاگەیاندبێت؟ باشە حیزب جەماعییە یا تاکڕەویانەیە ؟ ئەوەندەی بزانین حیزب ڕێکخراوی سیاسیانەی خەڵکە بە جەماعی، هەر لەبەر ئەوەش ناکرێت تۆ حیزبێك ڕابگەیەنیت بێ کردنی پسکە پسك و قسە لەگەڵ کەسانێکدا کە لەڕێی گفتوگۆ و ئەزمونەوە نزیکی و دووریان لە ڕاو بۆچنتەوە، نەبێت.  حیزبێك نییە لە دونیادا و نەبووە کە یەکسەر بەیانێکی کتوپڕی لە دەربڕینی پارتێکی سیاسیدا، بڵاوکردبێتەوە ، تەنها ئەوەی کە جیاوازە ماوەکەیە کە چەندی ویستووە بۆ ئەوەی کە بە ئاشکرا خۆی ڕابگەیەنێت.

ئەوەش دەزانین کە ئێوە بۆچی ناتانەوێت لە حوکمڕانییەکی شکستخواردو و داڕزاو ببنە بەشێك ، ئەویش ، نەك ئەوەی کە خۆتان دەیڵێن، بەڵکو لەبەر چەند هۆیەكە:

یەکەم: دەسەڵاتدارانی هەرێم چی تر لەسەرتان ناکەن و پێویستیان بە ئێوە نییە، هەندێكتان کاتی خۆی لە ناو بە ” حیزبی گۆڕاند” بوون چەند بە پەرۆشەوە ویستتان لەگەڵ یەکێتیدا ڕێكبکەون بەڵام ئەوان بەو مەرجانەی ئێوە ڕازی نەبوون و قەبوڵیان نەکردن .

دووەم: ئێوە هەندێکتان کە لە دەسەڵاتدا بوون ئیتر لە پلەی باڵا یا خوارتر بەشێكبوون لە گەندەڵی و خراپەکارییەکانی دەسەڵاتی هەرێم. ناکرێت نەزانن گەر بە هەمان پۆشاکەوە بچنەوە ناو ئەو دەسەڵاتە ، خەڵكی نە حسابتان بۆ دەکات و نە بە دڵسۆزی خۆیان و میللەتان دەزانن، لەبەر ئەوە پێویستە جلە پیس و پۆخڵەکانی پێشترتان فڕێ بدەن و جۆرێکی نوێ بپۆشن و بە دەمامکێكی ترەوە بێنەوە ناو خەڵك.

سێیەم: ئێوەیەك کە بەشێکتان لە دەسەڵاتدا بوون بەشێکی کەمی کێکەکەتان پێدەدرا، بەڵام  ئێوەش هەمویتان دەویست. ئێستا ئێوە دەزانن دەستبەسەراگرتنی هەموو کێکەکە لە م ڕێگا تازەیەوەیە، ئەگەر میللەت باوەڕتان پێبکات و دەستتان لە دەسەڵات گیربێت ، تا ڕادەیەك ڕەنگە ڕووبدات.

بەڕێزان،  ئەمە قومارێکە و دەیکەن پێشتر دۆڕاندوتانە و ئێستا دەتانەوێت بیبەنەوە، بەڵام من دڵنیاتان دەکەمەوە ئێوە تۆوی شکستی خۆتانتان هەر لەم سەرەتایەدا،  لەهەناو و لەبنهەنگڵی خۆتانا چاندووە.   

Zaherbaher.com

06/11/2021

دوێنێ یەکشەمە, 05/12/2021 دووبارە خۆپیشاندان و پرۆتێستێکی گەورە لە برۆکسلی  بەلجیکا دژ بە سەپاندنی لێدانی ڤاکسین و گورجکردنەوەی ڕێنماییەکانی پێشتر و تەسککردنەوەی زیاتر ئازادییەکان، کرا.  بە گوێرەی میدیاکان  8 هەزار کەس هاتنە سەر شەقامەکان و دژ بە ئیجباریکردنی لێدانی ڤاکسین و بەبەستکردنی ئازادییەکان ویستیان بەرە و بارەگای یەکێتی ئەوروپا بڕۆن، بەڵام پۆلیس هەر زوو ڕێگای لێبرینەوە بە هێنانی پۆلیسێکی زۆر و دانانی بەستی گەورە و بەهێز، و تەلبەند وایەربەندکردنی شەقامەکە بۆ پێشگرتن لە خۆپیشاندەران ، ئەمە جگە لەوەش کە 2 درۆن [ فڕۆکەی بێ فڕؤکەوان] و کۆپتەرێك بەسەریانەوە دەسوڕانەوە بۆ لێدان لە خۆپیشاندەران و وێنەگرتنیان گەر مەترسی دروستبکەن.

ئەوەش کارێکی وای کرد کە بەیەکادان لە نێوانی پۆلیس و خۆپیشاندەراندا ڕووبدات بە قسەی پۆلیس 2 پۆلیس و 4 لە خۆپیشاندەران بریندار بوون و پێویستیان بە خەستەخانە هەبووە  و پۆلیس 20 کەسی دەستبەسەر کردووە.

تەنها بیهێننە پێشچاوی خۆتان ، هەتنە سەر شەقامی 8 هەزار کەس لە 11 ملیۆن کەسی بەلجیکا ئەمەی دەهێنا ؟ باشە گەر بهاتایە بارەگای یەکێتی ئەوروپایان وەکو چۆن بارەگاکانی پارتی و یەکێتی و ئیسلامی سوتێنرا ، بسوتانایە ئایا چی ڕویدەدا؟ ئەگەر خۆپیشاندان و پرۆتێست ئەوەندە گەورە ببێت و هەندێك لە شوێنی هەستیار لە هەر وڵاتێکی ئەورپادا داگیر بکرێت ، تۆ بڵێ تەنها بنکەیەکی سیخوڕیی یەکێك لەو دەوڵەتانە، ئایا چی ڕوودەدا؟

دیمۆکراتییەت و حکومەتان و سیاسیانی ئاشتیخواز  لە هەموو وڵاتێکدا ئەوەندە دەخوات کە مەترسی لەسەر کورسییەکانیان و دەوڵەت و سیستەم، پەیدا نەبێت ، گەر ئەوە ڕویدا بە هەزارەها دەبابە دەکەوێتە سەر شەقامەکان لە پاڵ دەیەها فڕؤکەی جەنگی جیاواز جیاواز. 

دیمۆکراتییەت و دیکتاتۆرییەت دوو ڕووی یەك دراون ، کۆمەڵی مەدەنی و کۆمەڵی هەمەجی لە سای ئەم سیستەمەدا هەر یەك پێناسەیان هەیە .

زاهیر باهیر

05/12/2021

بە داخەوە کە چڕبوونەوەی هێڕشەکانی داعش لەم ماوەیەدا بووە هۆی بە قوربانیدانی کۆمەڵێك چەکداری ڕەش و ڕوت، کە ئەوەی پاڵیان پێوەدەنێت کە خۆیان بدەنە کوشت و منداڵ و خێزانیان و ئازیزانیان لەدوای خۆیان بە ئازارەوە، سەرگەردان بکەن، بژێوی ژیانیانە دەنا کەسێکیان نییە کە باوەڕی بە کوردایەتی و پاراستنی خاك و نیشتمان و نیشتمانیبوون، بێت.

هاوکاتیش زۆرێك لە ڕۆشنبیران و نوسەران و ئەهلی فەیسبوك نەك هەر گلەیی لە حیزبەکانی دەسەڵاتدار و سەرانی کورد، دەکەن ، بەڵکو هێڕشیشیان دەکەنە سەر و بە خائینیان دادەنێن کە لە کاتێکدا ئامادەنین هیچ جۆرە ئاسانکارییەك بۆ چەکدارەکانیان لە بەرانبەرر هێڕشی داعش-دا بۆ بکەن.  لەوانەش ناردنی چەکی باش و سەیارەی هەمەر و ئامادەبوونی ئیسعاف لە کاتی زەرووریدا بۆ گواستنەوەی برینداران یا هەر هیچ نەبێت راهێننانی دووان لە چەکداران لە سەنگەرەکانیانا دەربارەی ئیسعافاتی ئەوەلی و  زیادە موچە یاخود هەر هیچ نەبێت پێزانین و سوپاسگوزاریەکیان .

لە ڕاستیدا ئەوانەی سەرەوە کارێکی ئاسانە و تێچونێکی زۆریشی تێناچێت لە بەرانبەر بەهیزکردنی هێڵی پێشینەی جەنگ و بەرەی شەڕ دژ بە داعش. 

بەڵام بۆچی ناکرێن؟

دەسەڵاتدارانی کوردی باشوور زۆر زیرەکن و خۆیان دەزانن چی دەکەن .  ئەوان ئەو جۆرە ئەرکانە یاخود تاکتیکانە بەکارناهێنن لە پێناوی بەرگریی یاخود پارێزگاری لە ستراتیجیان، بەڵکو ئەوان ئەو تاکتیکانە دەکەنە قوربانیی لە پێناوی ستراتیجییەتیانا.

ستراتیجێتی دەسەڵاتداران مانەوەیانە لە حوکمڕانیدا، مانەوەشیان لە حوکمڕانیدا یانی هەر بە تەنها بوونی دەسەلاتی سیاسی نییە بەڵکو دەسەڵاتی ئابووری و فەرهەنگی و کولتوریی و پێگەی کۆمەڵایەتی و نێو خێزانی و پاراستنی ئەجەندەکانی دەوڵەتانی ناوچەکە و ڕۆژئاوا و ئەمەریکایە.  بۆ ئەمەش ئەوان پێویستیان بەوە هەیە کە خۆیان لە مەترسی خۆپیشاندان و پرۆتێستی گەورە کە ڕەنگە کۆتاییەکەی بە ڕاپەڕین بێت ، بپارێزن .

دەسەڵاتداران چۆن ئەمە دەکەن؟

هەموو حکومەتەکانی سەر زەمین بە تایبەتی حکومەتەکانی وەکو وڵاتانی ڕۆژائاوا و ئەمریکا و کەنەدە و ڕوسیا، لە کاتێکدا کە ڕووبەڕوی مەترسییەك دەبنەوە بۆ لە خشتەبردنی هاووڵاتیانیان و بەلاڕێبردنیاندا و سەرنجنەخستنە سەر داخوازییە هەنووکەییەکانیان، دیمەنێکیان بۆ دەهێننە پێشەوە کە پلانیان لە کردنیا، پێشوەخت کردوە.

دیارە ئەم بەلاڕێبردن و لە خشتەبردنە لە کوردستانا جیاوازە تاکو با بڵێین وڵاتێکی وەکو بریتانیادا ، چونکە هەر یەکەیان بە جۆرێك لە جۆرەکان کە پێویست بکات ئەو تاکتیکە بەکاردەهێنن.  بۆ نموونە تۆنی کلیف-ی کۆنە پەڕلەمانتاری حیزبی کرێکارانی بریتانیا دەڵێت:  کەسایەتی مارگرێت تاچەر سەرەکوەزیرانی ئەو کاتەی بریتانیا ئەوەندە دابەزیبوو هاتە خوارەوە بۆ لە سەدا 17 ئیتر ئەوە نەنگی بوو بۆی .  بۆیە باشترین کارێك بۆ بەرزکردنەوەی کەسایەتی و پاراستنی حوکمەکەی هات کێشەی دوورگەی  فۆکلەندی لە تەك ئەرجەنتینا کردە بەهانەیەکی زۆر گەوەرە و لە 02/04/1982 دا شەڕی هەڵگیرسان. دوای بردنەوی ئەم شەڕەش کە ڕاپرسی کرایەوە لەسەر کەسایەتی تاچەر ، رادەی کەسایەتی ئەو بۆ لە سەدا 67 بەرزبووەوە .

هەر دوور نەڕۆین جەنگی ئێران و عێراق بووە هۆی درێژبوونەوەی رژێمی ئاخوندەکانی ئێران کە لە سای ئەو جەنگەدا نەك هەر خەڵكێکی زۆری ئێرانیان گەمژاند بەڵکو هەموو موعارەزەی ناو ئێرانیشیان تێشکان و ئیدۆلۆجی دەسەڵاتخوازی ئیسلامیان برەو پێدا و چەندەها حیزب و هێزیان لە وڵاتانی ناوچەکەدا بۆ دروستکرد.   ئەمە جگەلەوەی کە ئەمەریکایان بە مەترسی گەورە لەسەر نەتەوەکانی ئێران، زەقکردەوە تاکو تێکۆشان دژ بە ئەمریکا سەراپای نەهامەتیەکانی کە دانیشتوانی ئێران رووبەڕووی  بووبوونەوە، خەفەبکرێت.

لە ئەمەریکا لە هێڕشی ڕاستڕەوەکان بۆ سەر کۆشکی سپی لە دیسەمەبەری ساڵی پێشوودا و زەقکردنەوەی ئەم کێشەیە کە تا ئیستاش بە بەردەوامی لە ناو میدیاو سەنەتای ئەمەریکیدا باس دەکرێت و لیژنەی لێکۆڵینەوەی لەسەر دانراوە کە بە دەیەها ملیۆن دۆلاری تێدەچیت، ئەمانە هەمووی بۆ خەفەکردنی کێشە سەرەکەییەکانی خەڵکی ئەمریکی بوو بۆ داپۆشینی ئەو کێشانە و لابردنی سەرنجی هاووڵاتیان بوو بە سەرنجڕاکێشانیان کە گوایە پرسی ” دیمۆکراسی” لە مەترسیدایە و  ئەمە کێشەی سەرەکی هاووڵاتیانی ئەمەریکەییە .

من دەتوانم دەیەها نموونەی جۆرا و جۆر لە زۆر وڵاتدا بۆ هەمان مەبەست بهێنمەوە، بەڵام لێردا دەوەستم و دەگەڕێمەوە سەر کوردستان .

ئەی لە کوردستاندا ئەمە چۆن دەکرێت؟

لە کوردستاندا بۆ لابردنی مەترسی و لە ڕێلادانی خەڵکی ، ” خودا” داعشی داوە . پێشتر بەعس بوو کە هەر خەڵکی گلەیی لێبەرز دەبووەوە ، بەوە دەمکوتدەکران کە حکومەتەکەیان ساوایە، دەبێت خەڵك ئەوە لەبیرنەکەن.  بەڵام ئێستا کە داعش هەیە ئەمان بە هەموو شێوەیەک مەترسی لە کاتی کردنی ئەم هێڕشانەدا بە خەڵکی دەفرۆشنەوە کە گەورەترین مەترسی لەسەر کوردستان و قەوارەکەی هەیە، بۆیە هەر بەرپرسێك لە لایەکەوە سەبارەت بەو مەترسییە لاوەکییە کە دەتوانرێت زۆر بە ئاسانی و بە تێچونێکی کەم چارەسەر بکرێت ، ڕاگەیاندن دەدات. ببینن:

“مەسرور بارزانی: داعش بۆتە هەڕەشەیەكی راستەقینە بۆ سەر ناوچە كوردستانییەكان.”

” قوباد تاڵەبانی: زۆربونی ھێرشەکان سە‌لمێنە‌ری ئە‌وە‌ن كە‌ مە‌ترسی ئەو داعش هێشتا زیندوە”

نابێت باوەڕ بەمانە هیچی بکرێت شلکردنی جڵەوی داعش و توندکردنەوەی بە دەستی خۆیانە [ تکایە واتێمەگە کە بڵێم ئەمان بەشێکن لە داعش و پەیوەندی گەرموگوڕ و راستەوخۆیان هەیە]  بەڵام هەر بیهێننەوە بەرچاوی خۆتان ، باشە بۆچی کە لە ئێستادا کە خۆپیشاندانی گەورەکراون و هەن، هێڕشی داعش لە زۆر لاوە بەردەوامە؟!! 

گەر ئەمە بۆ تۆ خاڵێك نەبێت، لای من فەرامۆش ناکرێت، جێگای بیرکردنەوە و تێڕامانە.

Zaherbaher.com

زاهیر باهیر

03/12/2021

پەروەردە و قوتابخانە بەهرەی سروشتیی لە منداڵان دەسەننەوە.  شتێك نییە جگە لە قاڵبدانی منداڵان، ئاوەز و تێفکرینیان سنوردار دەکات ، مەیلی سروشییی و داهێنانیان کۆنترۆڵ دەکات ، ئازادیی و ژیانی سروسشتیانەیان  لێ زەوت دەکات، دەیانکاتە دوژمنی یەکدی، گیانی بەریەککەوتن و کێبڕکێیی نێوانیان زیاددەکات، سەرەنجام مەخلوقێك دەبن کە زیاتر خزمەتی بازاڕ دەکەن تاکو کۆمەڵ. خۆشەویستییان بۆ پارە و موڵکییەت و کەڵەكەکردنی سامان بەردەوام زیاتر دەبێت لە خۆشەویستییان بو دەوروبەریان. مەخلوقێك دەبن کە چینی حوکمڕان بۆ خولقاندنی جۆرێك لە کرێکار پێویستی پێیان دەبێت، کە لەڕاستیدا قوتابخانە و پەروەردە بەگشتی دەبێت ئاراستەی هاوکاریکردنی تەواوی ئازادیی تاک بکات.

زۆرێك لەوانەی کە داهێنەربوون، خزمەتی کۆمۆنێتییەکە و خەڵکیان کردووە یا خوێندەوارییەکی کەمیان هەبوووە، یاخود لە قۆناخێك لە قۆناخەکانی ژیانی خوێندنیانا چی تر نەیانتوانیوە لەگەڵ قوتابخانەدا هەڵکەن و لێی هەڵهاتوون.

گەر منداڵان بە جۆرێکی دیکە لە قوتابخانەی مۆدێرینی هاوچەرخ [ نەك مۆدێرنی سەردەمی ئێستا] بخرێنە بەر خوێندن و پەروەردە بکرێن، بە داهێنان و دەستپێشکەری خۆیان زۆر جیاواز دەبن لەوەی ئێستایان و بە دڵنیاییشەوە کۆمەڵی ئایندە کە ئەوان تاکە هەر هۆشیارەکانین زۆر جیاواز دەبێت لەمەی ئێستا. بەڕای من منداڵان فێری شتەکان نەبن بەڵکو فێری مانای شتەکان ببن.

ئێمە نمونەمان زۆرە لەو منداڵانەی ئەو بەهرە و توانایەیان لە بوارێکدا و لە سەردەمێکی خوێندندا تێدا دەرکەوتووە بەڵام بە حوکمی پەروەردە و پڕۆگرامی باو و خزمەت بە سیاسەت و بە کوڵتوری دواکەوتووی کۆمەڵ ڕیگایان لێگیراوە و کراونەتەوە بە قاوغەکەی خۆیانا. وەکو دەیڤد گرەیبەر دەڵێت ” دەزگەکان جەنگیان بەرانبەر بە خەیاڵ و بیرکردنەوە بەرپاکردووە، ئەوان قەوارەی خەیاڵ و بیرکردنەوەمان بۆ دادەنێن  لە ڕێگایەکەوە کە بە سیستەمێکی تایبەتی سوودمەند بێت”

فرەنسیسکۆ فیرەر، Francisco Ferrer ، کە ئەنارکستێکی کەتەلۆنیای ئیسپانی بووە لە 31/05/1906 دا بە تاوانی بەشداریکردن لە پیلانی کوشتنی 26 کەس بریندارکردنی زیاتر لە 100 کەسی تر لە زەماوەندی پاشادا، ڕۆژی دواتر گیرا و لە دواییدا بەردرا بەڵام دووبارە گرتیانەوە لەسەر ئەوەی کە یە كێکی زۆر چالاك بووە و لە پشتی ڕاپەڕینەکانی ئەو چەند ساڵەوە بووە ، ئیتر دووبارە ئەو پرسەی پێشتریشی بۆ زیندوکرایەوە لە تەمەنی 59 ساڵیدا لە 13/10/1909  ڕەمی دەکرێت.  ئەو وەختێکی زۆری خۆی بۆ پەروەردە و قوتابخانەی مۆدیرن بەکاردەبات.  بۆ ئەمەش چەند ساڵێک بە هەوڵێکی زۆر لە بەرشەلۆنە لە 08/09/1901 دا بە هاوکاریی خەڵکانی بە توانای دیکە توانیوێتی ئامانجەکەی بپێکێت. یەکەم بڵاوکراوەکەی [ نەشرە] قوتابخانەکەش لە 30/10/901 دا دەرکرد کە ئیتر بوو بە بڵاوکراوەیەکی مانگانە.  ئامانجی ئەم بڵاکراوەیەش ئافراندنی پلاتفۆرمێك بوو بۆ گەشەپێکردنی تئیوری پەروەردەی ماقوڵ.  گەر چی زۆربەی وتارەکان دەربارەی پرسی پەروەردە و پیداگۆگی بوو، بەڵام هاوکاتیش زانستی کۆمەڵایەتیی و [ سۆشیال ساینس] فێمەنیزم و زانستی تاوان [ کریمۆلۆجی] و ئاین و مێژو و چینەکان و پاکوخاوێنی و داوودەرمان… گەلێکی تر لەم بابەتانە دەگرتە خۆی. بەداخەوە کە ئەم بڵاوکراوەیە لە 31/05/1906 وەستا بە گیرانی خودی فرانسیسکۆ فیرەر بە داخستنی قوتابخانەکەش.

فیرەر ئەوەندە باوەڕی بە توانا و دەستپێشکەری و خۆ خۆیی منداڵ هەبووە لە یەکێک لە قسەکانیا دەڵێت ” من پێمباشترە ئازادیی خۆخۆیانەی  منداڵم هەبێت کە هیچ شتێک زیاتر لە زانیارییەکی لەفزی/دەمیی و زیرەکییەکی شێواو، نازانن، ئەمەم لا پەسەندترە لە کەسێك کە ئەزموونگەری پەروەردەی ئەم سیستەمە هەنوکەییەی هەبێت”

ئێما گۆڵدمانیش لە وتاری ” منداڵ و دووژمنەکەی” کە سیستەمی پەروەردەی ترەدیشنەڵ ڕەخنە دەکات دەڵێت” سیستەمەکانی پەروەردە لە فایلەکانا گردکراونەتەوە، ناونوس و بەژمارە کراون. ئەو  سیستەمانە نوقسانی تۆوی بە پیت و بەهێزیان هەیە  کە لە زەوی بە پێزدا دەچێنرێت، تاکو منداڵان وا لێبکات کە گەشەی باڵا بکەن، سیستەمەکان پارچە پارچە  و زەرەرمەندن  و توانای بە ئاگاهاتنەوەیان لە خۆبەخۆیی کاراکتەرەکە نییە” لە وتارێکی دیکەیدا دەڵێت“ پەروەردە پرۆسەی دەرهێنانە نەك چونە ناوەوەیە، لێوەرگرتنە نەك پێدان، نیشانگرتنە لە گریمانی/ شانسی بەجێهێڵانی منداڵەکە کە ئازاد بێت لە گەشەکردنی خۆخۆییدا، ئاراستەی تواناکانی خۆبە بەخۆی بکات و لقەکانی زانیاری کە خۆی ئارەزوی خوێندنی دەکات، هەڵبژێرێت”

سەبارەت بە لێهاتوویی و داهێنان و بیرڕۆشنی منداڵە قوتابییەکانی کە لەو قوتابخانەیەدا دەیانخوێند لە کتێبی ‘ پەروەردەی ئەناکستانە و قوتابخانەی مۆدێرن ‘ ی فرانسیسکۆ فیرەر دەیەها نموونە لە دەمی منداڵانی بە ڕەگەز و تەمەن جیاوازەوە دەگێڕێتەوە وەکو بەڵگەی نیشاندانی ئاوەز و ڕۆشنفکریی و موبادەرەی زۆر جوان کە هاوکات بەو شێوەیەی گونجاوە لەگەڵ ئارەزو ویست ودەستپێشکەری و داهێنانیاندا .

بۆ بەرچاوخستنی خوێنەر چەند دانەیەک لە نوسین و هەڵوێستی ئەو قوتابییە مندالانەم هەڵبژاردووە و  دەیخەمە پێش چاوی خوێنەر.

• کچێکی 9 ساڵ بە تێڕوانینی خۆی ئەمەی نوسیوە ” تاوانبار حوکمی مردن دەدرێت، ئەگەر بکوژ شایانی ئەم سزایە بێت، ئەوەی کە حوکمی کوشتنی ئەم دەدات و ئەوەشی کە دەیکوژێت، هەردوکیان بکوژن.  کەواتە ئەگەر لۆژکانە تێیبروانین دەبێت ئەوانیش بمرن ، ئا بەم شێوەیە مرۆڤایەتی کۆتایی دێت. لەبری ئەوەی سزای تاوانبارێك  بە تاوانێکی تر، بدرێت، باشترە کە ئامۆژگارییەکی باشی بکەین تاکو جارێکی تر دووبارەی ئەوە نەکاتەوە.  لە سەروو ئەمەشەوە ئەگەر ئێمە هەموومان یەکسانبین ئەوە نە دز و بکوژ دەبێت و نە هەژار و دەوڵەمەند، بەڵکو هەموان یەکسان دەبن لەتەك هەبونی خۆشەویستی و ئازادیی..”

•  کوڕێکی 12 ساڵ سەبارەت بە ڕاستگۆیی و دڵسۆزیی دەنوسێت و دەڵێت ”   ئەو، کە ڕاستگۆ و دڵسۆز نییە بە ئاشتیانە ناژی ، ئەو هەمیشە لە مەترسی کەشفبوونی ئەوەدایە.  کاتێك کە کەسێك دڵسۆزە و ئەگەر یەکێك هەڵەیەکی کرد بانگەشەی دڵسۆزی ویژدانی پاكدەکاتەوە.  ئەگەر یەكێك لە منداڵیدا درۆی کرد، کاتێك کە گەورە دەبێت درۆی گەورەتر دەکات کە زیانی زیاترە.  کەیسیش هەیە کە کەسەکە دەبێت ڕاستگۆ و دڵسۆز نەبێت .  بۆ نموونە، یەکێك لە پۆلیس هەڵهاتووە و دێتە ماڵەکەمان، دواتر پرسیارمان لێدەکرێت ئەگەر ئێمە ئەومان بینیوە ، پێویستە نکوڵی لێبکەین، پێچەوانەکەی خیانەتە و ترسنۆکییە…”

•  کچێکی 13 ساڵ سەبارەت بە تێڕوانینی  توندڕەوێتی کە  کاراکتەرێکی خراپە و لە وڵاتێکی دواکەوتووەوەیە توێژینەوەی بۆ دەکات هۆکارەکەی دەدۆزێتەوە، دەنوسێت ”  توندڕەوێتی سەرەنجامی حاڵەتی بێ دەربەستییە [ئیهمالییەت] و دواکەوتویەتییە کە ژنێك خۆی لەوێدا دەبینێتەوە.  ئا لەو بارەدا کاسۆلیك نایەوێت کە ژنەکە خۆی ڕۆشنبیربکات چونکە ژنەکە هاوکاری مەبادیئەکانایانە،…………”

• سەبارەت بە قوتابخانەی تێکەڵاو ، كچان و کوڕان،  کچێکی 13 ساڵان دەنوسێت ”  قوتابخانەی تێکەڵاو کە بۆ هەردوو ڕەگەزەکەیە، بە پلەیەکی باڵا زەروورییە. کوڕ کە لە شانی ئەوەوە  دەخوێنێت و کاردەکات و یاریدەکات وردە وردە فێڕی ڕێزلێگرتن و یارمەتی دانی کچەکە دەبێت، هەمان شتیش بۆ کچ.  بەڵام ئەگەر بە جیا لە یەکدی پەروەردەبکرێن، بە کوڕ بوترێت کە کچ هاوەلێکی باش نییە و خراپترە لەو ، ئیتر کوڕ ڕێز لە ژنان ناگرێت کاتێك کە ئەو پیاوێکە وەکو ئامرازێکی یاریکردن [لەعابە] یاخود کۆیلەیەك حساب بۆ ژن دەکات، ئەمە ئاوایە بۆیە لە ئەمڕۆدا ژنان بەهایان هاتۆتە خوارەوە.  کەواتە دەبێت ئێمە هەموومان کار بۆ بیناکردنی قوتابخانەی هەردوو ڕەگەزەکە بکەین  لە هەر شوێنیکدا دەکرێت، لە شوێنێکیشدا کە ناکرێت دەبێت هەوڵی لابردنی ناڕەحەتی و تەگەرەکانی بدەین.”.

•  کچێکی 11 ساڵ سەبارەت بە جەنگ و جیاوازی نێوانی چینە کۆمەڵایەتییەکان، کە تێیدا دەوڵەمەند لەسەر کاری کەسانی دیکە و مەحرومکردنی هەژاران دەژی،  دەنوسێت ” لەبری یەکدی کوشتن لە جەنگەکانا و ڕك و کینە بەرانبەر بە یەکتری بە هۆی جیاوازی چینایەتییەوە.  بۆچی پیاوان بە ئاگاییەوە خۆیان بۆ کار و دۆزینەوەی شتی باش بۆ مرۆڤایەتی، خۆیان تەرخان ناکەن؟ پیاوان دەکرێت یەکبگرن لە خۆشەویستی یەکدیدا و برایانە بژین ….”

•  کوڕێکی 10 ساڵ سەبارەت بە قوتابخانەکە و قوتابییەکان نوسیوێتی ”  کۆبوونەوەمان  لە ژێر بنمیچێکدا [سەقفێکدا] ئارەوزی فێربوونی ئەوەین کە نایزانین بێ جیاوازی چینایەتیی، ئێمە خوشک و براین و بە هەمان ئامانج ئاڕاستە دەکرێین….. پیاوی جاهیل بەتاڵە ، تۆزێك یاخود هەر هیچ چاوەڕوانی لێدەکرێت.  ئەو ئاگەدارمان دەکاتەوە کە وەخت بە زایە نەدەین وامان لێدەکات کە لەوەوە سوودببینین لە دواترا خەڵاتمان دەدرێتێ …..ئێمە هەرگیز سوودی قوتابخانەی باش لەبیرناکەین و مامۆستاکانمان، خانەوادەکانمان کۆمەڵەکامان کە دەمانەوێت بەختەوەرانە بژین،  شەرەفمەند دەکەین “

• قوتابییەکی کچی 10 ساڵ فەلسەفانە سەبارەت بە هەڵەی بەشەرییەت دەدوێت و کە بە بۆچونی ئەو دەکرێت ئەو هەڵانە لە ڕێگای ئامۆژگاریی و نێتباشییەوە مرۆڤەکان خۆی لێنەدەن ” لە نێو هەڵەکانی بەشەرییەتدا دووڕوویی و خۆپەرستی و غروور هەیە. ئەگەر پیاوان ، بە تایبەتی ژنان باشتر ئامۆژگاری بکرێن هەرەەوها ئەگەر ژنان بە تەواوی یەکسان بن بە پیاوان، ئەم هەڵانە بزردەبن. ناکرێت باوکان و دایکان منداڵەکانیان بنێرن بۆ قوتابخانە دینییەکان کە ئایدیای درۆیان تێدا دەچێنن، بەڵکو بیاننێرن بۆ قوتابخانەی ماقوڵ کە لەوێ وانەی لە سەرو سروشتەوە فێرنابن، کە بوونی نییە یاخود دروستکردنی جەنگ بەڵکو ژیان لە هاوپشتی و کارکردن بە جەماعیی فێردەبن….”

• سەبارەت بە کۆمەڵی هەنوکەیی کچە قوتابییەکی 9 ساڵ دەنوسێت ”  کرێکاران، بۆ تۆی خوشەویست بۆ ئەو کارانەی کە لە وەکالەتی کۆمەڵەوە دەیانکەیت ، کە دەبێت پێزانین و تەقدیربکرێن لە بەرهەمهێنانی هەموو ئەو شتانەی کە بۆ کۆمەڵ زەروورن، نەك بۆ دەوڵەمەند کە کرێیەکی مەمرە و مەژیت پێدەدات، پارەی ژیانت پێنادات، چونکە ئەگەر تۆ کارت نەکردایە ئەوان دەبوایە خۆیان ئەو کارەیان بکردایە.”

• قوتابییەکی 9 ساڵانی کوڕ، دەلێت ” دەبێت زەوی بۆ کرێکاران هەروەها بۆ هەموو کەسانی دیکە بێت.  سروشت پیاوانێکی نەخولقاندووە تاکو هەموو شتێکیان هەبێت .  دەبێت زەوی بکێڵرێت بێ ئەوەی کە کەسانێک کاری تێدا دەکەن بچەوسێنرێنەوە و ئەوی دیکە میوەکەی یا بەرەکەی بخوات.  کرێکار لە ماڵێکی بچوك و تاریكدا دەژی ، تۆزێك خواردن دەخوات ئەویش جۆری خراپە و وەکو بورجوازی سەیارە لێناخوڕێت……پاشان کە کرێکاران زۆرن و بە زۆرری، یاخود باشترە بوترێت ئەوەی کە ئارەزوی دەکەن دەتوانرێت یەکسەر دەستیان بکەوێت…”

• کچە قوتابییەکی 11 ساڵ دەڵێت ”  کە کار زیاتر دەبێت ئیتر  زیاتر حسابی بۆ دەکرێت ، هۆکارێك قۆرخی دەکات، زانست سەردەکەوێت ، هەروەها چینەکانی کۆمەڵیش بزردەبن .  بەرپرسێتی پیاو ئەوەیە ئەوەی کە دەکرێت بیکات، ئیتر لە ڕێگای کاری دەستییەوە / جەستەییەوە بێت یاخود کاری زهنی…………”      

• قوتابییەکی کوڕی 12 ساڵ دەڵێت ” کێ چێژ لەبەری کار دەبینێت؟ دەوڵەمەند. دەوڵەمەند باشی چییە؟ ئەم پیاوانە بێ بەرهەمن . ئەوانی دیکە تەنها بە هەنگ بەراورددەکرێن… جگە لەوەی کە سمارتن چونکە مشەخۆران دەکوژن.”

• کچێکی 12 ساڵ دەنوسێت ” .. کرێکار کۆیلەی بورجوازییە … کاتێك کە دەوڵەمەند چێژ لە ژیانی خۆیان دەبینن، پیاسە لە باخەکانیانا دەکەن ، هەر ئاواش کرێکاران هەن منداڵەکانیان داوای نانیان لێدەکەن ، بەڵام هیچیان نییە بیاندەنێ.  بۆچی ئەمە ڕوودەدات، چونکە دەوڵەمەند هەمووی دەخوات.”

• کچیکی 12 ساڵ نوسیوێتی ” ئەی کرێکاران ئێوە مەسافەکان بە ڕێگای قیتارەکان نزیکدەکەنەوە ، ڕەنگە ڕۆژێك بێت توانای ئەوەتان هەبێت کە سنورەکان بسڕنەوە کە نەتەوەکانی لە یەکدی دابڕیوە.  ئێوە زۆر بەخێر هاتن بۆ ئێرە چونکە لەتەك قیتاری سەرزەوی پیشەسازی گەشەدەکات و فراوان دەبێت ئەو کاتەش خەڵك لەگەڵ وڵاتە دوورەکانا بەیەکەوە دەبەسترێنەوە. ”

• کوڕێکی 12 ساڵ دەنوسێت ” هەژاری ڕێکخستنی کۆمەلایەتی، زۆر ناڕەوایانەی نێوانی پیاوانی خولقاندووە ، لەوە کاتەوەی کە دوو چین لە پیاوان هەیە… ئەوانە کە کاردەکەن و ئەوانەی کە نایکەن . …کاتێك کە مانگرتنە پاسەوانە مەدەنییەکان لەبەردەم دەرگەکانی کارگەکان ئامادەن بە بەکارهێنانی ڕووپۆشەکەیان ، باشتر نەبوو لەبری ئەوە مامەڵەی بە سوودیان هەڵبژاردایە؟..

• کچێکی 12 ساڵ دەڵیت ” .. سەبارەت بە کرێکار دەبێت ڕێزی لێبگیرێت وەکو هەموو پیاوێك ڕێزی لێبگیرێت، هەروەها بۆ مافەکانی دەبێت سەرکەوێت بێ ئەوەی کە سوکایەتی پێبکرێت یاخود ڕقیان لێهەڵبگیرێت ئەو دەبێت خۆی پەروەوەردە بکات.”

• کچێکی 13 ساڵ دەنوسێت ”  چەوساندنەوەی پیاو لەلایەن پیاوەوە کارێکی بێڕەحمانەیە، نامرۆڤانەیە و دڕندانەیە………..ئەو ڕۆژە دێت کاتێك کە کرێکاران یەکدەگرن و داوادەکەن کە بورجوازییەت بۆ هەمیشە شەڕەنگێزی چەوساندنەوە بوەستێنێت.”

• کچێکی 14 ساڵ دەنوسێت ” گەڕان مافی هەموو پیاوێکە بۆ پەیداکردنی  ئەوەی باشە و بە سوودە بۆ خۆی و بۆ هاوەڵانی بکات ، ئەوەندەی بکرێت یارمەتیان بدات هاوبەشی خەم و ناخۆشییەکانیان بکات .  ئەوەی کە ئەمە نەکات شایستەی ئەوە نییە کە بە مرۆڤ بانگبکرێت.  هاوپشتی ، برایەتی ، یەکسانی گەورەترین ئیلهامی ئایندەیە”    

بەرەنجام:

ئەمانە چەند نموونەیەکن لە دەیەها نمونەی کە لەو کتێبەدا هاتوە.  ڕەنگە هەندێک لەو نموونانە کە من وەرمگێڕاون مانای تەواو نەدەنەدەست ، بەڵام لەبەر ئەوەی کە ئەوانە نوسینی منداڵانن هەر بە داڕشتن و شێوەی دەربڕینی ئاسایانەی خۆیان نوسراوەنەتەو هەر وەکو لە ئینگلیزییەکەدا هاتون، منیش وەکو خۆیان بە ناڕونی وەرمگێڕاون، نەدەکرا بیانکەمە دەقی مرۆڤێكی گەورە و نوسەرێکی باش.

ئەوەی گرنگە لەو نمونانەدا هەستکردنە بە توانا و بەهرەی ئەو منداڵانە کە هەندێك قسەیان لە هی گەورەیەکی ئەزموومدار، دەچێت.  ئەمە جگە لەوەی کە ئەو سەردەمە چونکە بزوتنەوەی کرێکاران بەهێز بووە کارایی خۆی لەسەر گەورە و بچوکی خێزانە کرێکارەکان دادەنا هەر لەبەر ئەمەشە کە نابێت سەرسام بین بەو کورتە نوسینانەی ئەو منداڵانە کە سەراپای قسەکانیان ڕەنگدانەوەی ژیانی نێوخێزانی و کۆمەڵایەتیان بووە.  هەموویان منداڵانی خێزانە کرێکارەکان بوون ، نەك هی خێزانێکی چینی مامناوەندی یاخود چینی باڵا .

ئەوەی کە هەستی پێدەکەین جیاوازی منداڵانی سەردەمی کۆن و منداڵانی ئێستایە لەڕووی هۆشارییەوە کە زۆر کەلێنێکی گەورە لە نێوانیانا هەیە. دیارە منداڵانی ئێستا بە گشتی چابوك و زیرەکن لە بەکارهێنان و شارەزاییانا لە تەکنەلۆجیای نوێی سەردەمدا.  ئەوان بازاڕییکردن و ڕێکلامەکانی کە سەبارەت بە کاڵای نوێ و ئالەتی نوێنن ، هەست و بیر هۆشیانی داگیرکردووە.  ئەمان زیاتر سەرسامن بە کەسە مەشوورەکانی یانەکانی وەرزش، جەستە جوانەکان و ئەوانەی کە لەسەر شاشەی تی ڤییەکان یاخود کرتە ڤیدوێییەکان دەردەکەون .  وەکو لە سەرەتادا وتم ئەم وەچانەی ئێستا بوونەتە کۆیلەی بازاڕ، بەهۆکاری ئەوانەی سەرەوە هۆشیاری و توانا و بەهرەی ئەمان لە کێشە چیانیەتیی و کۆمەڵایەتییەکانا دەرناکەوێت و ڕەنگناداتەوە.  لە کاتێکیشدا کە بزوتنەوەی کرێکاران لەوپەڕی لاوازیدایە، هەر ئاواش  لەسەر ژیانی منداڵانی چینی کرێکاران و هەژاران ڕەنگیداوەتەوە.

لەگەڵ هەبوونی هەموو ئەمانەشدا پیداویستی بوونی قوتابخانەی مۆدێرن بەو مانایەی کە منداڵان لە کەش و هەوایەکی ئازادیانەی ئاوادا پەروەدردە ببن کە هەموو توانا و دەستپێشکەری و پێشنیار و سەلیقەکانی خۆیانی تیدا گەشە بکات و بەرەو پێشەوە بڕوات بەرپرسێتی کۆمەڵی ئایندەیان بکەوێت ئەستۆ، نابێت فەرامۆشبکرێت.

بەڕای من ئێمە هەموومان دەبێت جەنگێکی بێ ڕەحمانە دژ بە ڕەوتینیات بکەین کار لەسەر فێرکردنی خۆمان یەکەم لە تەك ئەزموونگەری خودی خۆمانا، بکەین و دواتریش هاندانی هەمان ڕیفۆرم بین لە قوتابخانەکانا. لە باشترین بوار و ڕێکەوتێکی باشیشا گەر بکرێت و گریمانی هەبێت قوتابخانەی مۆدێرنی لەو جۆرە کە دەمانەوێت بکرێتەوە، گەر چی تا ڕادەیەك ئەمە کارێکە ئێکجار ئەستەمە کە توانای داراییەکی زۆری دەوێت هەم لە بەیەکادان و بەرکەوتنیشدا دەبێت لەگەڵ ڕژێمی سیاسی و پەروەردەی ئەو ڕژێمەدا.

خەسڵەتی گەورەی ئەم جۆرە پەروەردەیە جیاکردنەوەیەتی لە پەرروەردەی دینی / ئاینی کە بە ڕۆشنی تیشک دەخاتە سەر مێشك لە ڕێگایا بەڵگە و دەلیلە زانستیەکانەوە چونکە ئەو پەروەردەیە بە بەردەوامی بە سەلماندنی ئەزموونەکانەوە، خۆی بنیاتدەنێ و ڕاستییەکان دەگەیەنێت.

گرنگە لە پەروەردەی ئاوادا مامۆستاکان کار لەسەر بەتواناکردنی قوتابیە لاوازەکان/کەمتواناکان بکەن لەبری وەسف و سەنای زۆری قوتابییە زیرەکەکان و هیچ جۆرە چیرۆکێك کە باس لە بتەکان بکات، باسیان بۆ قوتابیان نەکرێت، هەر ئاواش مامۆستا دەبێت خۆی بپارێزێت لە پرسیارکردن کە هەمیشە  لە هەمان قوتابی دەکات.  بەڵکو لە قوتابییەکانی دیکە دەبێت بکرێت تاکو ئەوانیش متمانە بەخۆیان پەیدا بکەن، دەبێت مامۆستا ئەوەندەش بە ئاگا کە منداڵ هەست نەکات  کە بۆ زۆربەی کات پرسیار لەو دەکات، نەبا قوتابییەکە گومانی خراپی لا دروست بێت و دواجار ئەوەش کاردانەوەی خراپتری لەسەر دروست بکات. کەواتە پەروەردە دەبێت بۆ بەتوانا و بەهێزکردنی بیرکردنەوەی سەربەستانە بێت، هاوکاتیش دەبێت جیاوازی لە نیوانی وتنەوەی وانە و پەروەردەدا بکرێت.

Zaherbaher.com

جیهان نۆرمان

02/12/2021

ئەنجام هاتووە هەر بەرهەمی چالاکیو ئارەزووەکانی خۆیەتی، واتە لە هیچ ساتێکدا ئەو هەستەی نییە کە پاشکۆی سەرکردەیەکە، یاخود دەروێشی بیروباورێکە!

کاتێك کە هیچ یەکێك لە بەرهەمێنەرانی رۆلی خۆی کردارەکانی خۆی بە گرنگتر یا بە نزمتر نابینێ لە تەك رۆلو کردارەکانی ئەوانی تر، بەلکو خۆی وەك هەر یەك لەوانی تر دەبینێت، بەرژەوەندی خۆی بە بەرژەوەندی هەموو دەبینێ، وە بەرژەوەندی هەموو بە هی خۆی.

کاتێك پەیوەندییەکی تەواو جیاواز لە هەموو پەیوەندییەکانی نێوان مرۆڤەکانی کۆمەلگە دەولەتیەکانی رابووردوو لە نێو بوونەکانیدا گەشەدەکات. پەیوەندییەکی کۆمەلایەتی نوێ کە سەرلەنوێ، لە ئاستێکی فراوانتردا، مرۆڤ دەخاتەوە جێگای سروشتی خۆی، وەك بەشێکی تەواوکەری ژیانو بوونی ئەم هەسارەیە!

کاتێك کە بەرهەمهێنەرانی ئەو پەیوەندییە مرۆڤایەتییە نوێیە هیچکات بۆ ساتێکیش لە شۆرشەکەیاندا هەست ناکەن کە ئەرکێکی تایبەتی جیاواز لە ئەرکی پەیرەکردنی پێداویستی ژیانیێکی دروستدا رەفتاردەکەن. واتە کاتێك کە خەباتەکان هەوڵێکی سەپێنراو نین بەسەر خەباتگێرەکاندا، بەلکو پێداویستێکی سروشتی ئازادبوونی هەر یەکێکە لە چەوساندنەوەو کۆیلەیەتی دەولەت، لە دکتاتۆریەتی کۆمەلگەی سەرمایە، وە هەموو هۆشیارن بەو راستییە.

کاتێكە کە خەباتەکان بێدەنگ، بەلام بێووچانو پر توانا وەك رووبارێکی فرە سەرچاوە بە نێو دەماری کۆمەلگەدا، نەرم نەرم وەك هێلی ئاو، خۆی پەخش دەکات، هەرچی رێگری پێکەوەژیانی کۆمەکیو ئازادییبێت رایان دەماڵێ وەك راماڵینی لاشەیەکی مردوو.

کاتێك کە سەختترین ساتەکانی ناتوانێت بزە لە سەر سیمای بەرهەمهێنەرانی لابات، بزەی ئەنجامدانی پێداویستێك کە لە ناخی پێداویستی ژیانو ئارەزووی سروشتی هەر تاکێکییەتی بۆ کۆمەکبوون، بۆ دەربازبوون لە کۆیلەیەتی کار بۆ سەرمایە.

کاتێك کە خەباتەکان ئامانجیان سەپاندنی بارووزرووفێك یاخود بیرووباوەرێکی تایبەتی «شۆرشگێر» نییە بە سەر کۆمەلگەدا، بەڵکو بە پێچەوانەوە، خەباتە بۆ لە ناوبردنی هەرچی ڕێبازوو بیروباوەرێکە کە بە زۆر بە سەر کۆمەلگەی مرۆڤایەتیدا سەپێنراوە!

شۆڕش هیچ جیاواز نییە لە پێداویستی پێکەوەژیانی کۆمەکیو ئازاد، هەر بەم مانایەش نە رابەری هەیە نە رابەری پێویستە، نە داهێنەری هەیە نە پێویستی بە داهێنەرە.

بوونی پەیوەند نییە بە ئاستێکی دیاریکراوی «پێشکەوتنی» کۆمەلەوە، بەلکو بوونی لە سەرهەلدانی کۆیلەیەتیەوە هەبووە، گەرچی هیچکات وەك ئێستا مەرجی سەرتاسەری بوونی ئامادە نەبووە، چونکە رادەو پانتایی کۆیلەیەتی مرۆڤەکانیش هەرگیز بە ئاستی ئێستا نەبووە!

ئەمرۆ، لە سایەی کاریکرێگرتەدا، لە سایەی سیستەمی سەرمایەداری جیهانیدا، کۆیلەیەتی گشتییەو سەرتاسەری ژیانی مرۆڤی داگیرکردووە، هەر بۆیە پێداویستی ئازادبوونیش، پێداویستی شۆرشیش هەلقولاوی سروشتی هەموو شانەو بوونەکانی کۆمەلە، هی هەموو تاکێکەو بزووتنەوەیەکی خۆخۆیی سەرتاسەرییە!

وەك چۆن دەریا پێویستی بە شەپۆلەکانی نییە بۆ ئیسپاتکردنی بوونی، هەر بە هەمان شێوە شۆرشیش پێویستی بە خۆپیشاندانوو دامەزراوەی نمایشکردن نییە!

شەپۆلەکان بۆ دەریا نیشانەیەکن بۆ بوونی، هەر ئاوا بزووتنەوەو رێکخراوە خۆخۆییە شۆرشگێرییەکانیش نیشابەن بۆ بوونی شۆرش نەك دروستکەری!

هێزوو توانای شۆرش لە حوکمی دەربرینی پێداویستییە سەرەکیەکانی ژیاندایە دژ بە کۆیلەبوون، نەك لە سوپای رێکخراوێکی چەکداردا بۆ سەپاندنی ئیرادەو باوەرێکی «شۆرشگێر»!

ساتەکانی خەباتەکانی شۆرش دانسێکی خۆخۆییە بە ئاوازی داواکانی پێکەوەژیانێکی دوور لە چەوساندنەوە، بە ئارەزووی دەربازبوون لە هەموو پێوەندێکی کۆمەلایەتی کۆیلەکەر، بە پێداویستی بەشداریکردنی ئازاد لە پێکهێنانی ژیانێکی ئازاددا.

بەندو ئەرکەکانی پرۆگرامی شۆرش لە پەیرەوکردنی پێداویستی ئازاد بووندایە لە دەستەلاتی دەولەت، لە کۆمەلگەی سەرمایەداری!