31/05/2025

ئەوەی کە بووەتە هۆی مانگرتنەکە و بەردەوامبوونی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنییە، زیادبوونی تێچووی کارکردن و  کەمبوونەوەی نرخی گواستنەوە لەگەڵ زیادبوونی پارەی لێبڕینی کرێی گواستنەوە لەلایەن دەڵاڵەکانەوە هەروەها  زیادبوونی باجی رێگەوبان و  بەرزبوونەوەی پارەی زەمانەتکردنی بارهەڵگەرکان .

ئەوانەی کە بەڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بەشدارن لە مناگرتنەکەدا زیاترن لە یەك ملیۆن و دووسەد هەزار کەس . نزیکەی 30٪ بۆ 35٪ـی بارهەڵگرەکانی ئێران کە دەکاتە نزیکەی 100 هەزار تانکەر، تایبەتن بە گواستنەوەی سووتەمەنی و ئەوانیش بەشدارن لە مانگرتنەکەدا. تەمەنی شؤفێرەکان کە مانیان گرتووە لە نێوانی 50 بۆ 60 ساڵن.

ئا شکرایە کە گواستینەوە پێداویستییەکان و شمەکەکان زۆر بایاخدارە لە ئێراندا و ڕؤڵی گرنگ دەبینێت لە گواستنەوەی نزیکەی 80٪ـی کاڵا لەنێوخۆی ئێران، لەوانە کاڵای خاو، بەرهەمی کشتوکاڵی، کەرەستەی بیناسازی و خۆراک؛ هەروەها رۆڵێکی سەرەکی هەیە لە هەناردەکردنی کاڵای ئێرانی بۆ وڵاتانی دراوسێ و وەک دەروازەیەکی ترانزێت لەنێوان ئاسیا و ئەورووپا کاردەکات.

28/05/2025

گومان لەوەدا نییە کە ژنان لە سەراپای کۆمەڵگەکانی دونیادا دووچاری توندوتیژی و زوڵم و غەدری کۆمەڵایەتی و کولتورەکەی و هەڵاواردن دەبنەوە ، بەڵام لە وڵاتانی ئیسلامیدا ئەوە بەراوردێك ناکرێت بە وڵاتانی غەیرە ئیسلامی لەوەی کە ڕووبەڕووی دەبنەوە.

لە پاکستان 29%ی کچان تا تەمەنی 18 ساڵ هاوسەرگیری دەکەن، بەپێی ڕاپرسییەکی دیمۆگرافی لە ساڵی 2018، هەروەها 4%ی کچان پێش تەمەنی 15 ساڵ هاوسەرگیری دەکەن بە بەراورد لەگەڵ 5%ی کوڕان، بەپێی ئامارەکانی ” کچان، نەک بووک” ( واتە بە کچێتی بمێننەوە و نەك بکرێن بە بووك کە تەمەندیان منداڵە ) کە هاوپەیمانییەکی جیهانییە و ئامانجی کۆتاییهێنانە بە هاوسەرگیری منداڵان.  پاکستان لەنێو 10 وڵاتی سەرەکی جیهاندایە کە زۆرترین ژمارەی ڕەهای ئەو ژنانەی تێدایە کە پێش تەمەنی 18 ساڵی هاوسەرگیریان کردووە یان لە یەکێتیدا بوون

شاری ئیسلام ئاباد هەنگاوی ناوە بۆ قەدەغەکردنی هاوسەرگیری منداڵان، کە سیاسەتمەداران دەڵێن نیشانەیە بۆ بەرپەرچدانەوەی ڕەوتە جیهانییەکان بۆ ئەوەی لە پشت ژنانیەوە بوەستێت

سەرەڕای دژایەتییەکی توند لە لایەن کەسان و حیزبی موحافیزکارەوە پڕۆژەی یاسای قەدەغەکردنی هاوسەرگیریی منداڵان لە شاری ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان پەسەندکرا. لە چەند ڕۆژی داهاتوودا لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە واژۆ دەکرێت و دەبێتە یاسا و جێگەی ئەو یاسایانە دەگرێتەوە کە لە ژێر دەسەڵاتی کۆلۆنیالیزمی بەریتانیادا خراونەتەڕوو.

بەپێی یاسا نوێیەکە، کەمترین تەمەنی هاوسەرگیری بۆ هەردوو ڕەگەزی نێر و مێ لە پایتەخت 18 ساڵە و بەگوێرەی یاسای نوێ هاوسەرگیریی کەمتەمەن تاوانە، کە  پێشتر بۆ کچان 16 بوو بەڵام بۆ کوڕان 18 بوو

بەشوونەدانی كچانی منداڵ کاراییەکی زۆری هەیە و کاراییش نەك هەر لە سەر خودی کچان و ڕەنگە خێزانەکانیشیان دابنێت ، بەڵکو کارایی گەورەش لەسەر کۆمەڵگە و سەلامەتی و تەندروستی باشی تاکەکانی کۆمەڵگەش دادەنێت، هەروەها لەسەر بوجەی بەشی تەندروستی خودی وڵاتەکەش .

بە گوێرەی زانیاری تەندروستی ئەو کچانەی کە تەمانیان لە خوار بیستەوەیە لەکاتی منداڵبوونیاندا گرفتی زۆریان هەیە و دەبێتە هۆی قوربانی گەلێکیشیان، بەتایبەت لە وڵاتانی ئیسالامیدا .  ئەمە جگە لەوەی کە هاوسەرگیریی منداڵی زۆربەیان لە خوێندن و تەواوکردنی خوێندن دەخات لەگەڵ بوونی زانیارییەکی هەر زۆر کەم لە بارەی تەندروستی خۆیانەوە لە کاتی سكبوون و منداڵبوون و بەخێوکردنیان و پێگەیاندنیان . بێ گومان زۆر هۆکاری نەرێنیی ناتەندروستی دیکە هەیە لەم بارودۆخەدا ، بۆیە قەدەخەکردنی هاوسەرگیریی منداڵیی هەنگاوێکی گەورەیە لە کۆمەڵگەدا و هەنگاوێکیش دین بەتایبەت شەریعەی ئیسلامی دەباتە دواوە و ڕێگری دەبێت لەو جۆرە هاوسەرگیرییە.

27/05/2025

لە 18ی مانگەوە شۆفێرانی بارهەڵگرەکان لە سەرانسەری ئێران بزوێنەرەکانیان کوژاندەوە – نەک لە ماندوێتی ڕێگاوبان، بەڵکو لەبەر بێزاری قووڵ لە بەڵێن شکێنەکان، بەرزبوونەوەی تێچوونەکان و ئابوورییەک کە بەهۆی گەندەڵی و پشتگوێخستنەوە لە قاڵب دراوە.

 ئەوەی لە بەندەری بەندەر عەباس لە باشووری ئەو وڵاتە دەستی پێکرد بە خێرایی بۆ زیاتر لە 100 شار بڵاوبووەوە و یەکێک لە گەورەترین و بەردەوامترین چالاکییە کرێکارییەکان بوو لە یادەوەرییەکانی ئەم دواییەی ئێراندا.

 ناڕەزایەتیەکە بە سێ داواکاری بەپەلە دەستی پێکرد:

. 1- دژایەتیکردنی سیستەمی نوێی نرخی گازۆیل سێ قات، کە تێچووی بۆ ئاستێکی ناپایەدار بەرزکردووەتەوە. –

2 – گەڕاندنەوەی ڕێژەی سووتەمەنی پاڵپشتیکراو، لە 3000 لیترەوە بۆ 500 لیتر کەمکرایەوە. –

3- بەرزبوونەوەی کرێی گواستنەوەی بار، کە سەرەڕای بەرزبوونەوەی هەڵاوسان و زیادبوونی تێچووی کارکردن بە وەستانی ماوەتەوە. شۆفێران دەڵێن، لەگەڵ گەیشتنی نرخی گازۆیلی بێ پاڵپشتی بۆ هەر لیترێک 42 هەزار تۆمان کە دەکاتە نزیکەی 0.80 دۆلار، ئەمەش زۆرێکیان بەرەو مایەپووچی دەبات .  هەروەها سەلامەتی ڕێگاوبانەکان بە شێوەیەکی بەرچاو تێکچووە، ژێرخانی بەسەرچوو و بەرزبوونەوەی دزینی بار و تەنانەت هەڕەشە جەستەییەکان وایکردووە کارەکە زیاتر مەترسیدار بێت.

27/05/2025

ئەوەندەی زانراوبێت گروپە ڕایسستەکانی ئیسرائیل هەرگیز بەقەدەر ئەم ماوەیە بەهێز نەبوون و نەیانتوانیوە ئاوا خۆیان کۆبکەنەوە و بە ئاشکرا دژایەتی فەلەستینییەکان بە بەرزکردنەوەی دروشمی ڕایسستیانە و کێشانی هیتافی لەم جۆرە بکەن . گومانی تێدا نییە کە ژینگەی دوای 7ی ئۆکتۆبەری 2023 و بوونی حکومەتێکی توندڕەوی فاشی هاوپشتی بەهێزی ئەو جوولەکانەی کە لەسەر خاكی فەلەستینیەکان نیشتەجێ کراون ، ڕۆڵی سەرەکییان هەیە.

دوێنێ هەزاران ئیسرائیلی بەشداری لە ڕێپێوانێکی توندوتیژ و ڕەگەزپەرستانەدا   بەناو گەڕەکی موسڵمانانی قودسدا کرد بە بۆنەی یادی ڕێپێوانی ڕۆژی ئاڵا بە پشتیوانی دەوڵەت. ئەمەش  ژیانی فەلەستینییەکانی لە شاری کۆن ڕاوەستان، ئاهەنگگێڕان بە بۆنەی داگیرکردنی قودسی ڕۆژهەڵات لەلایەن ئیسرائیلەوە لە ساڵی 1967 بەردەوام بوو.

خۆپیشاندەران بەناو گەڕەکی موسڵمانانی شاری کۆن لە قودس، کە گروپە گەورەکان دروشمی ڕەگەزپەرستانەیان لەوانە “غەززە هی ئێمەیە”، “مەرگ بۆ عەرەبەکان” و “گوندەکانیان بسووتێن”.  دەوتەوە.   ئەم ڕێپێوانە ساڵانەیە کە پارەی پیرۆزیی بۆ تەرخان دەکرێت و لەلایەن شارەوانی شاری قودسەوە بەرەوپێش دەچێت، ئاهەنگ دەگێڕێت بۆ گرتن و داگیرکردنی قودسی ڕۆژهەڵات و شوێنەکانی لەلایەن ئیسرائیلەوە کە لە شەڕی ساڵی 1967 دا داگیرکراون.

شارەوانی قودس ڕیکلام بۆ ئەو بۆنەیە دەکات کە بە ڕێپێوانی ئاڵا ناسراوە، وەک “کاروانێکی جەژنانە”، بەشێکە لە بەرنامەیەکی فراوانتر لە بۆنە و ئاهەنگەکان بۆ ئاهەنگگێڕان بە بۆنەی “رزگارکردنی” شارەکەوە.

ئەم ڕێپێوانە ساڵانێکە بەهۆی ڕەگەزپەرستی و هێرش بۆ سەر فەلەستینییەکان تێکچووە و پێش هەڵمەتێکی توندوتیژی لە شارە کۆنەکەدا بەڕێوەدەچێت کە لە ڕاستیدا ناوچە زۆرینەی فەلەستینییەکان بە تایبەتی لە گەڕەکی موسڵمانان دادەخات.

لە پێش نیوەڕۆی ڕۆژی دووشەممەوە کۆمەڵێک گەنجی ئیسرائیلی هێرشیان کردە سەر دوکاندار و ڕێبوارانی ناو شارەکە و هەراسانیان کردن، تفیان لە ژنانی حیجابپۆش دەکرد و دزییان لە قاوەخانەکان دەکرد. کتێبفرۆشێکیان تاڵان کرد و لانیکەم بە زۆر چوونەتە ناو ماڵێکیشەوە. ئەفسەرێکی پۆلیس کاتێک ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە هەرزەکاران بە جلی ئایینی زایۆنیستی کە خواردنەوە دەدزن، بە خاوەنی قاوەخانەکەی گوت: “ئێستا قاوەخانەکەت دابخە، یان ناتوانم بتپارێزم”. ڕۆژی دووشەممە، تا کاتژمێر 1ی پاشنیوەڕۆ زیاتر دوکانەکان داخرابوون، کە چەند کاتژمێرێک زووتر بوو لە ساڵانی پێشوو، دانیشتووان لە ماڵەکانیاندا دەرگاو پەنجەرەیان داخستبوو.

لە نیوەڕۆدا کۆمەڵێک پیاوی جولەکە لەناو شارەکەدا دروشمی ڕەگەزپەرستانەیان بەرزکردەوە لەوانە “گوندەکانیان بسوتێن”، “محەمەد مردووە” و “مردن بۆ عەرەب”. ئەو دروشمانە لەلایەن گروپە گەورەکانەوە هەڵدەبژێردرا کە زۆربەیان پیاو بوون و لە درەنگانی پاشنیوەڕۆ دەستیان بە گەیشتنیان کرد.

ژنان لە ڕێپێوانێکی جیادا لە دیواری ڕۆژئاوا نزیک بوونەتەوە، کە تا ڕادەیەکی زۆر بە پێی ڕەگەز بە هۆکاری ئایینی دابەش بووە. گروپێکی گەورە کە گەیشتنە دەروازەی دیمەشق دروشمی “غەززە هی ئێمەیە”یان دەوتەوە، و لافیتەیەکی گەورەیان هەڵگرتبوو کە لەسەری نووسرابوو “قودس 1967، غەززە 2025″، لەڕاستیدا هەڕەشەی لکاندنەوەی تەواوی سەربازیی ئەو شریتەیان دەکرد بۆ دەنگدانەوەی گرتنی قودسی ڕۆژهەڵات. لە لافیتەیەکی دیکەدا نووسرابوو “بەبێ نەکبە سەرکەوتن نییە”، ئاماژەیە بۆ دەرکردنی بەزۆری نزیکەی 700 هەزار فەلەستینی کاتێک دەوڵەتی ئیسرائیل لە ساڵی 1948 دروستکرا.

سەرەڕای مێژووی توندوتیژی لە ڕێپێوانەکەدا، بوونی پۆلیسێکی تاڕادەیەک کەم لە ناو شارە کۆنەکەدا هەبوو، و ئەوان هیچیان نەکرد بۆ پاراستنی زۆرێک لەو فەلەستینیانەی کە بە توندوتیژی کرابوونە ئامانج.

 چالاکوانانی گروپەکان وەک قەڵغانی مرۆیی لەبەردەم هێرشبەرەکاندا  پێکەوە وەستابوون کە زۆرجار تاکە بەربەست بوون کە ڕێگرییان لە پەرەسەندنی توندوتیژییەکان دەکرد.

جوتیار

23/05/2025

سەتڵەکەی کوڕی پاك و ابوو سەتڵ هەرایەکی گەورەی ناوەتەوە، لێ ئەم هەرایە وەك پەندە کوردیەکە دەڵێت:( لە قونەوە لغاو کردنە)

تۆ بۆ ئەوەی بزانیت بۆ ئەم سەتڵە دۆلار و پاوەن دەهێنێت پێویستە ناو بیرەکە بپشکنیت!

ئەوجا با بزانین چی دەگوزەرێت؟

جگە لە ڕابەرانی بەناو “دیموکراتی” بەناوی دیموکراتیزە کردنەوە

کە ئەمڕۆ لەسەر جەنگ و گۆشت و خوێنی خەڵکی دنیا سەرمایە گوزاری دەکەن، هیچ شتێکی دیکە هێندەی دین سەرمایەگوزاری بە ڕابەرانی ئەم دینە کۆمەك ناکات!

ئەگەر کۆمپانیا زەبەلاحەکان و ڕابەرە بە ناو “دیموکراتیەکانیان” سەرمایەو خەرجیەك وەك دەستمایە لە هەڵبژاردن و چەك و چۆڵ بۆ قازانج دەخەنە گەڕ، ئەوا پیاوانی دینی جگە ئیجیل و تەورات و قورئان هیچ دەسمایەیەك ناخەنە گەڕ،ئەوەی لە بیناسازی و دیکۆراتی مزگەوت و نزرگە دینیەکانیش دەخرێتە گەڕ هەر لەسەر حسابی خەڵك دەوڵەت وەك بەشێك لە پێداویستی قەلغانێك لە پاراستنی سیستمەکە لەئەستۆی دەگرێت!

لەناو ئەم هەموو خەرجی ئەم هەموو داهاتەی لە بەشی خەڵك دەخرێتە خزمەت ئەم کەنیسەو مزگەوت و نزرگانەوە هێشتاش پیاوانی دینی لە قاچ و قوچ و دزی ناو ئەم بیرە ناکەون!

ئەگەرچی هیچ گەشتیارێکی بەجێهێنەری فەریزەی حەج و عمرە کە خەڵکانێك لە پەنا دەستیاندا لاتەی سەریان دێت لە برسان ئاوڕ لەمانە نادەنەوە هەر بەرەو قیبلەی دەبەن بێئەوەی هیچ لەبارەی بڕی ئەو داهاتی حەج و عمرەیەوە بزانن کە دەچێتە گیرفانی شێخەکانی سعودیەوە و بە کفریشی دەزانن پرسیار دەربارەی بکەن، ئێمە دەبێت زانیار لە شوێنی دیکەوە وەرگرین. لەم بەدوادا چونەمدا کورتە ڕاپۆرتێکی نەرویجی م بەردەست و چاو کەوت کە

Bergens) Tidende )

ئامادەی کردووە ( کورتەی ڕاپۆرتەکەو لینکی سەرچاوەکەی بە نەرویجی لە کۆمێنتی یەکەم دادەنێم)

دەڵێت : لە ساڵی ٢٠١٩ دا داهاتی حەج و عمرە خۆی لە ١٢٠ سەد و بیست ملیار کرۆن بە دراوی نەرویجی داوە، کە ٢٠٪ لە سەدا بیستی کۆی داهاتی نانەوتی سعودیە پێكدەهێنێت!!

با بچینە لای مام عیسا و کتێبەکەی ئەویش

(ڤاتیکان) وای ڕاگەیاندووە کە حساباتێکی ساڵانە لە قازانج و کورتهێنان بە ڕوونی بخاتە ڕوو، لێ بە پێی ئەم سەرچاوەیە finansavisen (لینکی دووەم لە کۆمێنتی دووەم)، تا ئێستا داهاتی گەشتیارانی مۆزەخانەکە دیار نیە، ئەگەر ڤاتیکان داهاتی گەشتیارانی مۆزەخانەکە بخاتە ڕوو ئەوا مەزەندە دەکرێت بە ٤٤ ملیارد کرۆن بە دراوی نەرویجی لە ساڵێکدا!!

ئەوجا بگەڕیینەوە لای سەتڵەکەی کوڕی پاك و ابوو سەتڵ و لەوێشەوە بچینەوە لای بیرەکەی مەلا بەهمەن لە مالمۆی سوید!

سەتڵە پڕ پاوەندەکەی کوڕی پاك و ابوو سەتڵ پیموابێت ١٣٠ دەفتەر دۆلاری گرتووە، لێ بیرەکەی مەلا بەهمەن کە بەخۆی و داهاتیەوە لە نێوان مالمۆ و دنمارک دا پێوە بوو، ٣٤ ملیۆن کرۆنی سویدی ڕەشی بازرگانی بە مزگەوت و دینەکەیەوە بووە، کە دەکاتە نزیکەی ٣٤٠ دەفتەر دۆلار! کۆمێنتی سێهەم کە لە واڵی کاك Taha Amin وەرمگرتووە،

تۆی نائاگاش کە لەسەر پێلاوەکانیش جێگەی دانیشتنت نابێتەوە.

هەر بەڕیشی درێژ و شەرواڵ و سمێڵ و عەقڵی کورتەوە جنێوبارانی من بکەو فتوای کوشتنم بدە!!

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

جا خزم و کەس و کاریش هەمیشە لە خەمی مندان و بەردەوام ئەو پرسیارە دەکەن لۆ نابیتە خاوەنی هیچ؟ منیش مەگەر لەبەر ڕەواندنەوەی خەمی ئەوان ماوەیەك سەتڵێکی مزگەوت بە دەستەوە بگرم!!

……………………

سەرچاوەکان :

Saudi-Arabia genererer betydelige årlige inntekter fra Hajj og Umrah, estimert til rundt 120 milliarder kroner i 2019. Disse inntektene utgjør omtrent 20 prosent av landets ikke-olje-BNP, ifølge Bergens Tidende.

Elaboration:

Hajj og Umrah:

Hajj er den obligatoriske pilegrimsferden til Mekka, mens Umrah er en mindre pilegrimsferd som kan utføres når som helst.

Økonomisk betydning:

Hajj og Umrah er viktige inntektskilder for Saudi-Arabia, og bidrar til landets økonomi gjennom turisme og relaterte tjenester.

Inntekter:

I 2019 estimerte Bergens Tidende at inntektene fra Hajj og Umrah var rundt 120 milliarder kroner, som utgjorde omtrent 20 % av landets ikke-olje-BNP.

Koronapandemien:

Koronapandemien førte til at Hajj og Umrah ble avlyst i 2020, noe som resulterte i betydelige inntektsmangler for Saudi-Arabia https://www.google.com/search..

Saudi-Arabias årlige inntekter fra Hajj og Umrah er ikke enkelt å fastsette nøyaktig, men estimater indikerer at de kan være i størrelsesorden hundrevis av milliarder av dollar. Disse inntektene kommer fra forskjellige kilder, inkludert visumavgifter, overnattinger, transport, mat, shopping og andre tjenester. 

Elaboration:

• Hajj og Umrah:

Hajj er den årlige muslimske pilegrimsreisen til Mekka, mens Umrah er en mindre

frivillig pilegrimsreise som kan utføres når som helst i årethttps://doku.nu/…/islamistiska-sakerhetshot-som…/

22/05/2025

کە پارتی لەیبەر/کرێکاران هاتنە سەر حوکم هەر پاش ماوەیەکی کەم هەندێك ڕیفۆرمیان ڕاگەیاند کە یەکێکیان بڕینی پارەی گەرمکردنەوەی ماڵ بوو لە  10 ملیۆن خانەنشینکراو کە بڕی پارەکە ساڵانە 200 بۆ 300 پاوەند بوو.

لە سەرەتای ئەم مانگەدا کە لە هەندێك دەڤەری بریتانیا هەڵبژاردنی ئەندامانی شارەوانییەکان دەستی پێکرد ، لە زۆر شارەوانیدا پارتی لەیبەر شارەوانییەکانی لە دەست دا و کەوتە دەستی پارتێکی ڕاستڕەوی بریتانیا .  ئەمەش فشارێکی گەورەی خستە سەر سەرۆکوەزیران، کیری سترامەر، پاشکردنی چەند پرۆتێستێك، کە گوایە بڕینی ئەو پارەیە لە خانەنشینکراوان هەڵە بوو و ئایندەشی باش نابێت.

ئێستا سەرەکوەزیران بایداوەتەوە و پێی لەوە ناوە کە هەڵەیە و بڕیارە بە بڕیارەکەیاندا بچنەوە .

خاڵی گرنگ لێرەدا ئەوەیە کە دەردەکەوێت پێداچوونەوەی ئەو بە بڕیارەکەدا لەبەر پەرۆشی سەرمابوون و نەبونی خانەنشینکراوان بێت تاکو ماڵەکانیان گەرم بکەنەوە ، یاخود لەبەر سۆز و خۆشەویستی بێت بۆیان، بەڵکو هۆکاری یەکەم و سەرەکی ئەوەیە کە دەنگیان لە دەستداوە ، بە واتایەکی دیکە ڕەنگە لە هەڵبژاردنی داهاتوودا هەڵنەبژێرێنەوە.

ئەمەیە خاڵی ئەساسی لای سیاسییەکان کە خۆشەویستییان تەنها بۆ کورسییەکانی خۆیان هەیە و گرتنە دەستی دەسەڵات. 

21/05/2025

شیکارییەکان دەریدەخەن کە 50 دەوڵەمەندترین خێزانی بەریتانیا سامانی زیاتریان لە 50%ی دانیشتووان هەیە . . شیکارییەکە دەڵێت ملیاردێرەکان بە شێوەیەکی گاڵتەجاڕانە دەوڵەمەندتر دەبن

شیکارییەکان دەریانخستووە کە ژمارەی ملیاردێرەکان لە بەریتانیا بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە – لە 15 کەس لە ساڵی 1990 بۆ 165 لە ساڵی 2024 – لە هەمان کاتدا نایەکسانی لە دابەشکردنی سامانی گشتی بەریتانیا بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش زیادی کردووە. کاتەکەی هاوکاتە لەگەڵ لیستی دەوڵەمەندەکانی سەندەی تایمز، لێکۆڵینەوەکانی ئیکۆلیتی تراست هەروەها دەرکەوتووە کە ملیاردێرەکان بە شێوەیەکی “پێکەنیناوی” دەوڵەمەندتر بوون، بەجۆرێک کە تێکڕای سامانەکانیان زیاتر لە 1000% لە هەمان ماوەی ساڵدا بەرزبووەتەوە.

ئێستا 50 خێزانە دەوڵەمەندەکانی بەریتانیا سەروەت و سامانی زیاتریان هەیە لە نیوەی هەژارترین دانیشتووان کە زیاتر لە 34 ملیۆن کەس پێکدێن. لە ساڵی 2024 دا دوو دەوڵەمەندترین ملیاردێری بەریتانیا سەروەت و سامانی زیاتریان لە نێوانیاندا هەبووە لە چاو هەموو ئەو ملیاردێرانەی لە لیستی دەوڵەمەندەکانی ساڵی 1990 بە هەر هەموویان.

پریا ساهنی-نیکۆلاس، هاوبەشی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دامەزراوەی یەکسانی دەڵێت: “شیکارییەکانمان سروشتی خوێنمژانەی سامانداران نیشاندەدەن، کە بە تەواوی لەگەڵ تەندروستی و خۆشگوزەرانی میللەتدا ناگونجێت”. ئاماژەی بەوەشکردووە، “ماڵ و میرات و دارایی زیاتر لە نیوەی کۆی سامانی ئێستای ملیاردێرەکان پێکدەهێنن: سەرچاوەی دروستکردنی سامان کە بەرپرسیارن لە لەناوبردنی هەسارەیی و کۆمەڵگا بە قەبارەیەکی گەورە.   ئاماژەی بەوەشکردووە، “گەشەسەندنی قێزەون لە سامانی دەوڵەمەندترینەکانی بەریتانیادا دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە قازانج دەکەن لەسەر ژیانی کولەمەرگێتی کۆمەڵگە لە هەمان کاتدا زیانێکی زیاتریان پێدەگەیەنێت و ئامانجەکانی حکومەتە یەک لە دوای یەکەکان کە بریتین لە داماڵینی کاربۆن، بڵاوکردنەوەی سامان و گەشەکردنی زیاتر لە لەندەن، کۆتاییهێنان بە قەیرانی نیشتەجێبوون، هاندانی گەشەی پیشەسازییە نوێیەکان – و زۆرجار سەوزتر دۆستی ژینگە – و هاندانی کۆمەڵگە بەهێزەکان. “پرسی سامانی زۆر بەڕاستی بوونگەراییە لە بۆ مانەوەی ئێمە پێویستە جددی بین لە گۆڕینی پێکهاتە ئابوورییەکان و داڕشتنی سیاسەتەکان کە کۆتایی بە بوونی ملیاردێرەکان بهێنن.”

دکتۆر بنیامین تیپێت، مامۆستای ئابووری و نایەکسانی سامان لە کۆلێژی کینگ لە لەندەن، مۆدێلی ئەوەی کردووە کە باجی 2% لەسەر ئەوانەی لە لیستی دەوڵەمەندەکاندان، باج لەسەرریان  بەرز بکرایەتەوە لە  ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکانەوە کاردانەوەیەکی گەورەی دەبوو . وتی: “بۆم دەرکەوت کە باجی سامانی 2% لەسەر دەوڵەمەندەکان گەر دابنرایە  نزیکەی 6 ملیار پاوەند لە ساڵێکدا کۆدەکرایەوە، ئەوەش گەر کۆی بکەینەوە تاکو ئێستا دەکاتە 155 ملیار پاوەند.” ” کە بە بەهای پارەی ئێستا  ئەوە بەهای نزیکەی 325 ملیار پاوەند دەبوو کە گەر وردتری بکەینەوە  زۆر زیاتر لە 11,000 پاوەندی بۆ هەر ماڵێک دابین دەکرد …”

18/05/2025

کاتی هەلبژاردندا دەیفرۆشنەوە بە دەنگەدەران کە باس لە چاککردنی بارودۆخی ژیانیان دەکات .  ئەویتریان مانیفێستی شاراوەیە ، کە دەتوانین بڵێین ئەجەندەی شاراوە.

حیزبی کرێکارانی بریتانیاش هەر ئاوای کرد، کە هاتە سەر حوکم یەکسەر دەستیان کرد بە جێبەجێکردنی ئەجەندە شاراوەکەیان لە بڕینی پارەی سووتەمەنی بۆ 10 ملیۆن پیر و خانەنشینکراو کە ساڵانە لە نێوانی 200 بۆ 300 پاوەند بوو .  دوای ئەوە پارەی کەمئەندامان و خاوەنپێداویستی  تایبەتییان کەمکردەوە و بڕیاری بڕینی هەندێکیشیان دا، دوای ئەمانەش ، باجێکی دیکەیان لەسەر بزنسە بچووکەکان دانا… ئیتر بەردەوامن لەمانەدا .

هەر هەمووشی بە بیانوی نەبوونی پارە و نوقسسانی بوجە لەو کاتەی کە حوکمیان کەوتە دەست  بە بڕی 22 ملیار پاوەند.  لەبەر ئەمە داوای هەرچیەك دەکەین وەکو پارە زیادکردن بۆ پرسی ژینگە ، بەخۆڕاییکردنی هاتۆوچۆ لە لەندەندا ، خواردنی بەلاش بۆ هەموو قوتابیانی سەرەتایی و زۆری تر وەڵامەکە ئەوەیە کە پارە نییە .

بەڵام ئایا ئەمە راستە ؟

با لە دەمی خۆیانەوە بیبیستین کە درۆیە.  بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ:

 دەوڵەمەندەکان خۆیان لە باجی زیاتر دەدەزنەوە لەوەی پێشتر بیریان لێدەکرایەوە یاخود دەبوایە بییاندایە .  ڕێکخراوی  چاودێری خەرجییەکان دەڵێت کەلێنی باج بۆ کەسانی دەوڵەمەند ڕەنگە زۆر زیاتر بێت لە 1.9 ملیار پاوەندە .  داوا لە وەزیرەکان دەکات کە هەوڵەکانیان دوو هێندە بکەن تاکو تەواوی باجەکان کۆبکرێنەوە .

هەر ئەو ڕێکخراوە کە چاودێری خەرجییەکانی حکومەت دەکات ڕایگەیاندووە، دەکرێت کەسانی دەوڵەمەند لە بەریتانیا خۆیان لە باجی زیاتر بەدوور بگرن لەوەی کە بیری لێدەکرایەوە، دوای دابەزینی بەرچاوی ژمارەی سزاکان کە بۆ دەوڵەمەندە ساماندارەکان  دەردەچن. بەگوێرەی  ڕاپۆرتی The National Audit Office  NAO،  (  فەرمانگەی وردبینی نیشتمانی)  ژمارەی ئەو کەسە دەوڵەمەندانەی کە دائیرەی زەریبە / باج  سەرپەرشتی دەکات لە 700 هەزار کەس لە ساڵی 2019-20 بۆ 850 هەزار کەس لە ساڵی 2023-24 زیادی کردووە ئەمەش مانای وایە گەر هەری کەیان تەواوی ئەو باجەی کە لەسەریان بە تەواوی بیدەن دەکرێت ئەو کەلێنەی کە حکومەت هەیەتی کە 22 ملیار پاوەندبووە بە ئاسانی و بە زیادیشەوە پڕ بکرێتەو، ئەو کاتەش پارە بۆ ئەو گروپانەی سەرەوە دەبێت..

16/05/2025

گەندەڵی هەر وەرگرتنی بەرتیل نییە ، دانانی کەسێك لە شوێنێکدا نییە بە پارە ، دیاری وەرگرتن نییە . گەندەڵی زۆر شتی دیکە دەگرێتەوە کە لەوانە بە فیڕۆدانی پارەی خەڵکە ، پارەی  باجدەرە.

من دڵنیام  ئەو پارەیەی کە دراوە بە کۆمپانیا تایبەتییەکان دەکرا زۆر زیاتر هەمان ئیشی لە خەستەخانەی حکومەییەکاندا بکات بە کواڵەتییەکی باشەوە. 

کەرتی تەندروستی نیشتمانی  لە ساڵی 2024دا 216 ملیۆن پاوەندی بە کۆمپانیا تایبەتەکان دا بۆ پشکنینی تیشکی ئێکس، ئەشیعە گرتن و تیشك.

کۆلێژی شاهانەی پزیشکانی ئەشیعە و تیشك ( RCR  )  دەڵێت ، شکستهێنان لە دامەزراندنی پزیشکانی تیشکی بەشی تەندروستی  مەترسی دروستکردنی گۆڕانێکی خراپە کە پزیشکەکان بۆ کاری تایبەت ڕادەکێشرێن

دوایین سەرژمێری ساڵانەی کۆلێژەکە بۆ خزمەتگوزارییەکانی تیشکدانەوە دەریخستووە کە ئەو بڕە پارەیەی کە متمانە و دەستەی تەندروستی نیشتمانی داوێتی بە کۆمپانیا تایبەتەکان بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بەرزبووەتەوە لە 108 ملیۆن پاوەندەوە لە ساڵی 2019 بۆ 174 ملیۆن پاوەند لە ساڵی 2023 و دواتر بە ڕێژەی 24%ی دیکە بۆ 216 ملیۆن پاوەندی ساڵی ڕابردوو، زیادی کردووە.

ساڵی ڕابردوو بەشی تەندروستی نیستمانی 216 ملیۆن پاوەندی  ڕادەستی کۆمپانیا تایبەتەکان کرد بۆ پشکنینی تیشکی ئێکس و سکان، چونکە نەخۆشخانەکان پزیشکی تیشکی زۆر کەمیان هەیە. بڕی ئەو پارەیەی کە ڕێکخراوەکانی تەندروستی نیشتمانی  لە سەرانسەری بەریتانیا پارەی کۆمپانیاکان دەدەن بۆ لێکدانەوەی سکانەکان لە ماوەی پێنج ساڵدا دوو هێندە زیادی کردووە بەهۆی بەرزبوونەوەی خواست لەسەر پشکنینی دەستنیشانکردن

دکتۆر کاترین هالیدەی، سەرۆکی کۆلیژی شاهانە  وتی: “ڕێبازی ئێستای گچکە و چەسپاو بۆ بەڕێوەبردنی داواکاری زیادە لە تیشکدانەوەدا ناپایەدارە و بە دڵنیاییەوە بۆ نەخۆشەکان کارناکات، کە ڕووبەڕووی چاوەڕوانییەکی ئازاربەخش دەبنەوە بۆ وەڵامەکان سەبارەت بە تەندروستی خۆیان.

 “ئەوە ئابوورییەکی درۆینەیە کە زیاتر لە 200 ملیۆن پاوەند لە پارەی بەشی تەندروستی نیشتمانی  خەرج بکەین بۆ ڕاییکردنی کاری تیشکدانەوە بۆ کۆمپانیا تایبەتەکان، هەروەها بەڵگەی شکستهێنانمانە لە ڕاهێنان و ڕاگرتنی ئەو ژمارە پزیشکانەی بۆ تیشکی کەرتی نیشتمانی  کە پێویستمانە.”  ئامارەکانی کۆلیژی شاهانە ، RCR دەریدەخەن کە کەرتی تەندروستی نیشتمانی  لە سەرانسەری چواربەشی  نیشتەجێبوونی وڵاتدا [ ئینگلتەرە، سکۆتلەند . وێڵس ، ئیرلەندەی باکور] دا 4,923 پزیشکی تیشکی ڕاوێژکاری هەبووە لە ساڵی 2023، کە 1692  کەمترە  لە پێشتر.