14/04/2022

دوێنێ ڕۆژی 4شەمە، 13/04 ،  25 زانای ژینگەدۆست  پاڵپشتی بزوتنەوەی  ‘یاخییبوون لە لەناوچوونیان’ کرد بە دانی نامەیەك بە برپرسانی بەشی بزنس لە لەندەن دوای ئەوەش خۆیان بە پەنجەرە و شوشەی ئۆفیسەکەوە بە ” گلوو” سرێش، هێڵم، بەستەوە،  وەکو لە وێنەکەدا دەبینرێن داوا لە حکومەت دەکەن کە دەبێت بایاخ بە ژینگە بدات.

ئەوان بێزارن لە هەڵوێستی حکومەت بەوەی کە حکومەت لە بەلێنەکانی کە پار داوێتی پەشیمان بووەتەوە لەوانە:  زیادکردنی نەوت و وزە لە دەریای باکوور،  پارە تەرخان نەکردن لە بەکارهێنانی پانکەی هەوایی بۆ بەرهەمهێنانی وزە و ڕۆڵی گەوەرە بۆ هێزی نوەوی دادەنێت بە  کردنی بە سێنتەرێك بۆ دانی وزە . 

ئەوان دەڵێن ئێمە ئامۆژگاری و ڕێنمامیی خۆمانمان بە دەوڵەت داوە سەبارەت بە تێکچوونی ژینگە و چارەسەری بەڵام ئەوان فەرامۆشیان کردووە .  دەڵێن چونکە ئەوە لە قازانجی دەستڕۆیشتوان و کۆمپانیاکانی نەوت و وزە نییە لە پیسکردنی ژنگەدا و ئەوان بە تەنگ کەمایەتییەکی زۆر کەمەوە دێن .  لە سەر ئاستی وڵات و دونیا کەسانێك هەن کە نایانەوێت کە کۆمەڵەکەمان لە کاربۆن پاکبکرێتەوە.  ئێمە وەکو زانا کە لەو بوارەدا کاردەکەین دەزانین کە تێکچونی ژینگە و وێرانبوونی بەڕێوەیە و چی تر ناتوانیین چاوەڕوانی نەبوونی چارەسەر بکەین .لە لایەکی دیکەشەوە 100 چالاکوانی بزوتنەوەکە دەورەی ئۆفیسی سەرەکی شێڵیان داو چەند کەسێکیان توانییان بچنە ناوەوە لە ڕسێپشنەکە ڕاگەیاندنەکانیان بڵاوبکەنەوە و  چەند وێنەیەکی ناوەوەی ئۆفیسەکە بگرن.

“The government’s insane, and I don’t know what to do, other than to do this, to try and get the attention that we need to wake the public up.”

Ecologist Dr Aaron Thierry (@ThierryAaron), who has his hand superglued to the window at @beisgovuk with @ScientistsX pic.twitter.com/Hx8oAvZZgC

— Damien Gayle (@damiengayle) April 13, 2022

13/04/2022

دوێنێ سێ شەمە، 12/04/22 ، بزوتنەوەی یاخییبوون لە لەناوچوون ، [Extinction Rebellion  ] چالاکییەکی دیکەیان ئەنجام دا.  ئەمجارەیان پێش سەعات 7 سەر لەبەیانی بە 60 چالاکەوانەوە دایان بەسەر ئۆفیسی سەرەکی  کۆمپانیای  لۆیددا کە کۆمپانیای  تەئمینە  بۆ ئەوەی کە پرۆژەی  تەئمینی سوتەمەنی fossil بوەستێنێت.

هەر بە زوویی بە خۆبەستنەوەیان بە یەکەوە بە زریزە و بە قوفڵ و ئەو زنجیرانەی کە  پاسکیلی بە شیشەوە پێدەبەستیتەوە و  ڕێگرییان لە چونەژوورەی ستافەکان کرد .  ئەوان بە نیازبوون تاکو ئێوارە درەنگێك بمێننەوە وەکو کەمپەینێك تاکو خەڵکی زۆر لە پرسەکەیان بە ئاگابێتەوە و هاوکاتیش فشارێکە بۆ ئەو کۆمپانیایە کە تەئمین دەکات.

لەبەر ئەوەی کەمپیەینەکە هەر وەکو هەموو جارەکانی پێشوو هیچ  توندوتیژییەکی تێدا بەکارنەهێنرا کۆمپانیاکەش زۆر پێداگرییان نەکرد لەسەر ئەوەی کە دەبێت ئەو ڕێگرییە نەمێنێت بۆ چوونە ژوورەوەی ستافەکانیان، لەبری ئەوە ستافەکانیان ئاگەدار کردەوە کە نەچن بۆ سەر کار و ئەوەی کە دەتوانێت لە ئۆن لاین کار بکات.  لەبە ئەمانە  پۆلیس خۆپیشادنەرانی هەراسان نەکرد و کەس دەسگیر نەکرا .

هاوکاتیشش هەر دوێنی 13 کەس لەم بزوتنەوەیە سەبارەت بە چالاکییەکانی پێشویان دران بە دادگە بەڵام دادوەر ستایشی کردن و وتی کە کارێكی باش دەکەن بۆ ژینگە گەر ئەو خۆشی گەنج بوایە هەر ئەوەی دەکرد . وتیشی لەگەڵ ئەوەشدا ئەم  چاری نییە و هەر دەبێت یاسا بچەسپێنیت جونکە ئەمان شەقامەکانیان داگیر کردووە ڕێگای هاتووچۆیان بڕیوە، لەگەڵ ئەوەدا سزایەکی زۆر سوکی دان کە هەر یەکەیان لە نێوانی 130 پاوەند بۆ 400 پاوەند بە گوێرەی سزاکەیان بدەن .  4 کەسەکەی دیکەشیان دادگاییان دواخرا بۆ 24/04.

11/04/2022

خۆپیشاندەران دەورەی ماڵی سەرۆك کۆماریان داوەو داوای ڕۆیشتنی دەکەن .  بارودۆخەکە بەو ڕادەیە خراپە سەبارەت بە ژیانی خەڵکی ئەوێ کە لە دوای “سەربەخۆییەوە” لە ساڵی 1948 وە ئەمە ڕوی نەداوە .

دکتۆر و کارمەندانی خەستەخانەکان هاوار دەکەن کە هیچ دەرمانیان لا نەماوە و کەرەسەی نەشتەرگەریییان تەواو بووە بۆیە زۆربەی هەرە زۆری نەشتەرگەرییەکان هەڵوەشاونەتەوە و هەندێك بەشیش هەر بە تەواوی داخراوە وەکو دکتۆرێك وتی ” ئێمە لە بەردەم بڕیارێکی زۆر گرانداین ئەویش کێ چارەسەر دەکرێت و کێ ناکرێت” قەرزەکانی سریلانکە 51 ملیار دۆلارە و ئێستاش وەلامی سەرۆك کۆمار ئەوەیە کە داوای 3 ملیار دۆلاری  لە صندوقی نەختینەی نێودەوڵەتی کردوە کە گوایە دەتوانێت بۆ ماوەی 3 ساڵ هاوسەنگی ژیانی پێبکات ، [واتە لەگەڵ داهاتی ناوخۆدا]”  بەڵام تائێستا وەڵامی وەرنەگرتووە .

     

11/04/2022

ئەمڕۆ لەسەر دەستی گروپیJust stop oil  و زوتینەوەی’یاخییبوون لە لەناوچون’  لە هەر 3 بەنزینخانە لە خواروی ئینگلەند یەکێکیان داخرا . بڕیارە ئەم کەمپەینە هەموو شوێنێك بگرێتەوە و بۆ ماوەی 9 ڕۆژی دیکە بەردەوام بێت . وا خەمڵێنراوە کە 1200 پەمپ بە هۆی ئەمەوە لە کار کەوتووە.

ئەم بزوتنەوەیە فشارێکی زۆری خستۆتە سەر حکومەت و کۆمپانیاکانی نەوت ، لە بەرانبەر ئەمەدا وەزیری ناوخۆ : پریتی پەتێڵ توڕە بووە و دەلێت ”  ئەمە خەتای پارتی لەیبەرە [ کرێکاران] کە لە پەرلەماندا دەنگیان بۆ دەرچوونی لائیحەکەی ئەو نەدا تاکو دەسەڵاتی زیاتر بدرێت بە پۆلیس .  خەڵکانی کارگەر لە وڵاتەکەمانا  دەبینن کە ژیانیان وەستاوە لە لایەن خۆپەرست و توندڕەوەکانەوە کە بە صەراحەت مەترسین، کە ناوی چالاکوانیان لێدەنرێت …”  

10/04/2022

خۆپیشاندەران و ناڕەزاییکەران سەبارەت بە گرانبوونی هەموو شتێك و نەبوونی کارەبا و نەوت و گاز و غاز هەفتەی پێشوو توانییان چۆك بە حکومەت دابدەن. سەراپای وەزیرەکان جگە لە سەرەكوەزیرانی برای سەرەک کۆمار و وزەیرێکی دیکە کە کچی برایەکێتی هەر هەمووی دەستی لە کار کێشایەوە.  لەگەڵ ئەمەشدا خۆپیشاندەران نەك هەر لە دەربڕینی ناڕەزایی نەوەستان بەڵکو خاویش نەبوونەوە و پرۆتێست و خۆپیشاندانەکان گەورەتر بوەتەوە ئیستا مامۆستایان ، قوتابییان، پارێزەران ، ئەکتەر و هونەرمەندان ، ئەندازیارانی تەلارسازیی و کاسبکاران کە زۆرێکیان ئەمە یەکەمجارە بەشداری خۆپیشاندان و ناڕەزایی دەکەن ، هەموو بەشدارن و دروشمەکەیان گۆڕیوە بە : گۆڕینی سیستەم،  بۆیە سەر شەقامەکان بەرنادەن .

ئەوان تەنها حەلێکیان لەبەردەمدایە نەك دوان، ئەویش دەبێت بمێنن و بژین و دەوامبدەن بە ژیانیان بۆیە بڕیاریان داوە کە هەتا گۆڕانکاری بنەڕەتی نەبێت و نەکرێت کۆڵنەدەن.

07/04/2022

دوای ئەو سەرکەوتنە بچوکەی بەشێك لە کرێکارانی ئەمازۆن هەفتەی پێشو لە بێسیمێر و ئەلەبامە  بەدەستیان هێنا لە دروستکردنی نقابەدا،  ئیدارەی ئەمازۆن لەو کاتەوە لە هێڕشێکی توونددایە  دژ بەو کرێکارانە بە ناردنی پەیامی دژە نقابەیی و سوکایەتی پێیان و بە نقابەکەیان و هەڕەشەی سەیریشیان لێدەکات .

هاوکاتیش چەند ئاڵوگۆڕێکی دیکەشی لە سیاسەتیدا کردوە لەوانە یاساخکردنی نقابە و دروستکردنی نقابە لە کۆمپانیای ئەمازۆندا لە ئەمریکا. بۆ ئەمش ئەپێکی دامەزراندووە کە هەندێك وشە و دەستەواژە هەیە لە فەرهەنگی کرێکاران و خەباتیانا ناهێڵێت سکرینی مۆبایەڵەکە ببینێت یاخود یەکسەر دیسڕێتەوە و لێپێچوونەوەش لەگەڵ ئەو کرێکارانەدا دەکات کە بەکاریان هێناوە . لەو وشەو دەستەواژانە : دەرکردن، کری کۆیلەیتی ، کۆیلەیەتی کرێکار ، ناڕەوایەتیی ، جۆر و تێكەڵبوونی خەڵکی لە ڕەنگ و نەژاد و ڕەگەزی جیاواز، نقابە،  قەرەبووکردنەوە، باخچەی گوڵوگوڵزار و کشتوکاڵ، ڕۆبۆت ، گلەیی ، نێو ئەوانی دیکە، هەلومەرج، ڕێکخستن.

گوایە ئەمازۆن بۆیە  ئەم شانەی یاساخ دەکات بۆ لابردنی فشار و دانی مەزاجێکی باش بە کرێکارانە و دڵخۆشبوونیانە.  بەڵام لە ڕاستیدا هۆکاری دیکە لە پشت ئەم بڕیارەوەیە .

 وێڕای ئەو پاساوەی ئەمازۆن بۆ سیاسەتی نوێی کەچی لە لایەکی دیکەشەوە دەلێت : “بڵاوبوونەوەی ئەو وشانە هەست و نەستێكی نەرێیانە [ نێگەتیڤ] دەدات بەوەی کە دەینێرێت و ئەوانەشی کە پەیامەکایان پێدەگات، هەرەوها ئەو جۆرە پەیامانە ئەزمونی خراپ دەگەیەنێت و دەنێرێتە دەرەوە”.  بەڵام قسەکەری ئەمازۆن دەڵێت ئەم پڕۆگرامەمان هێشتا نەخستۆتە گەڕ و ڕەنگە هەندێك لەو گۆڕانکاریانەش  هەر نەخەینە سەر ئەپڵەکە .

مامەڵەی ئەمازۆن بۆ کرێکارەکانی ئەمەریکا کە یەك ملیۆن کرێکارن ئەوەندە خراپە پارەکە، 2021 ،  بەرنامە لەسەریان هەبوو کە کرێکارەکانیان بوتڵ بۆ میزکردن بەکاردەهینن چونکە فریای ئاودەست ناکەون لەبەر ئەو بڕە کارەی کە بەئینگلیزی پێی دەلێن ” تارگێت” دەبێت لە وەختێکی دیاریکراودا بیکەن .  کرێکارەکان خۆیان دانیان بەمەدا ناوە کە بوتڵ بۆ میزکردن بەکاردەهێنن لەناو ڤانی گواستنەوەی کاڵاکان بۆ ماڵان و شۆپەکاندا دایانناوە، یاخود هەر لەناو جانتاکانیاندایە . 

04/04/2022

وێڕای توند و تیژی و دڕندەیی پۆلیس  و هیزە تایبەتییەکانی حکومەت ناڕەزایی و خۆپیشاندانەکانی خەڵکی سریلانکە بەردەوامە و زۆرێك لە شارەکانی گرتۆتەوە.

حکومەتی سریلانکە حاڵەتی ئیمێرجنسی بەکارهێنا و هەروەها لە سەراپای سریلانەکەشدا هاتوچۆی قەدەەخە کرد ، سەرەرای ئەمانەش،  فرمانی  بەو کۆمپانیاکانی سۆشیال میدیا کرد: فەیسبوك ، وەتساپ، تیوتەر و ئەوانی تری ڕاوەستان تاکو کەس ئەکسێسی نەبێت بۆیان ،  لەگەڵ هەمو ئەمانەشدا نەیتوانی خۆپیشاندان و ناڕازاییکەران دامرکێنێتەوە سەرەنجام دوێنی شەو ، یەك شەمە، 03/04/2022 ،  شەوەکەی سەراپای وەزیرەکانی دەوڵەت کە 26 وەزیرن جگە لە سەرۆك کۆمار و سەرۆکی وەزیران و خوشکەکە ی سەرۆکی وەزیران هەر هەموویان دەستیان لەکارکێشایەوە .  تەنانەت دوان لە برازاکانی سەرۆکی وەزیران کە یەکێکیان وەزیری وەرزش بوو، ئەوانیش دەستیان لە کار کێشایەوە و ڕەخنەشیان لە حکومەت گرت سەبارەت بە ئەمر کردنی بە کۆممپایناکان بۆ وەستانی سوشیال میدیا.

ئێستا سەرۆک کۆمار دوو سێ گریمانێکی لەبەر دەستدایە : یا ئەوەتا دەبێت ئەم خۆی و عەشرەتەکەی واز لە دەسەڵاتداری بێنن، یان سەر لە نوێی وەزارەت دروستبکەنەوە هەندێکیش لەوانەی کە دەستیان لە کار کێشاوەتەوە بییانگێڕنەوە ، یاخود بڕیاری هەڵبژاردنی گشتی بدات بەڵام بە دوور لە فێڵ و ساختە .

هاوکاتیش ئەم سەرۆکە داوای لە صندوقی دارایی نێو دەوڵەتی کردووە تاکو بە کەفەلات ڕزگاریان بکات لەم بارودۆخە بە دانی قەرز گەرچی لە ئێستادا سریلانکە 51 ملیار دۆلار قەرزارە.

ئەوەی گرنگە ناڕەزایی خەڵك توانی شکست بە حکومەت بهینێت و گۆڕانکاری بکات گەرچی رەنگە سەرەنجامەکەی کەم تا زۆر هەر وەك ئەمەی ئێستا بێت، بەڵام متمانەی زۆری بە خەڵك دروست کرد ، ئەزوموونی گەورەی پێبەخشین ، تەبایی و یەکێتی ڕیزەکانیانی فێرکردن ، دەسەڵاتی بێ حورمەت کرد .  هەر هەموو ئەمانە هەنگاوی ئێکجار گەورەن بۆ هەنگاوی گەورەتری ئایندە.

03/04/2022

ئەوە چەند ڕۆژێكە گروپێك لەژێر ئەو چالاکییەدا لە بریتانیا لە شار و شوێنی جیاواز چالاکی ڕاستەو خۆ دژ بە کۆمپانیاکانی پیترۆڵ دەکەن . دوێنی ڕۆژی شەمە، 02/04/22 ، بزوتنەوەی Extinction Rebellion   [بزوتنەوەی یاخی لە لەناوچوون] هاتنە ناویانەوە و  دەستیان کردووە بە چالاکی لە چەند تێرمیناڵێکی نەوت و پیترۆڵ بە ڕێگاگرتن لەو تەنکەرانەی کە پیترۆل دابەش دەکەن، بۆ ئەمەش دەچنە سەر تەنکەرەکان خۆیان بە چەسپی دووقولی دەلکێنن بە تەنکەرەکەوە هەروەها هەندێکی دیکەیان هەمان پرۆسە لەسەر شەقامەکان دووبارە دەکەنەوە .  بەمەش زەحەمتێکی ئێکجار زۆر بە پۆلیس دەدەن تاکو لە پشتی تەنکەرەکە و شەقامەکەیان بکەنەوە کە زۆر جار ئەم پرۆسەیە چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت.

بڕیار لە 9 مانگەوە چالاکی زیاتر و لە شوێن و شاری زیاتردا بیکەن لە ئێستادا زیاتر لە 100کەسیان لە ماوەی ئەم 3 ڕۆژەدا لێ دەستبەسەر کراوە.

ئەمان تاکتیکی چالاکییەکانیان لە چالاکی مەدەنیانەوە گۆڕیوە بۆ چالاکی بەرگریکردن / مقاوەمە .  کاتێک کە ڕؤژنامە نوسێك لێی پرسین ئەمە یانی چی ؟ یەکێکیان لە وەلامدا وتی  ” واز لەوە دەهێنین کە بڵێین حکومەت دەبێت ئەمە بکات یاخود نەیکات، لەبری ئەمە چالاکانە حکومەت دەوەستێنین لەوەی کە دەیکات ، کە نابێت بیکات”

جیهان نۆرمەن

01/04/2022

ئەوەی زۆر روونە ئەوەیە کە دەوڵەت، کە سەرمایە رۆژ بە رۆژ بەبێ پاساو، بە بێ پێچ و پەنا نیشانی ئەدات کە دوژمنی هەموو سیفات و کردارێکە کە شیاو بێت بۆ بوونی مرۆڤ و بە پێداویستی سەرەکی مرۆڤەکان، بە ژیان و ژینگەو کۆمەلگەیان.

سیستەمی سەرمایەداری زۆر دەمێکە بە ئاشکرا حاشا دەکات لە کۆمەلی مرۆڤایەتی و بانگەشەی نامۆیی خۆی کردووە لە دونیای زیندووەکان.

هەموو هەنگاوێكی زاڵکردنی دەستەلاتی هێزی پارە، هێزی دونیای بێگیانو بێدل، ئاهەنگێکی سەرکەوتنە بۆ سەرمایە بە رامبەر دونیاو پێداویستی مرۆڤ. راستی ئەم دیاردەیە تەنها لە کرداری راستەوخۆی چەوساندنەوەی مرۆڤەکان و ژینگەدا دیار نییە، بەڵکو لەوەشدا کە مرۆڤەکانی کردۆتە لاشەیەکی پوچی خاڵی لە هەست و وزەیەك کە گونجاو بێت لە گەل هەست و ووزەی هەر بوونەوەرێکی زیندووی سەربەخۆ. مرۆڤەکان تەنها نامۆ نەکراون لە دونیاکەیان، بەلکو نامۆکراون لە چالاکیەکان و هەستی سروشتیشیان.

کێشەکە لەوەدا نەماوە کە مرۆڤەکان پێویستیان بە هۆشیارییەکی تایبەت بێت تا لە بارووزرووفی نامۆبوونیان بگەن، تا لەوە بگەن کە دوژمنەکەیان دەوڵەتە، سەرمایەیە، چونکە دەوڵەت، سەرمایە خۆی بە ئاشکرا بە کردار، بە دەنگ، هاواری ئەو جیابوونەوە و دژایەتیەی خۆی بانگداوە.

جەنگی بەردەوامی سەرمایە دژی مرۆڤ، تەنها لە جەنگدا، لە وێرانکاری و دەربەدەریو کوشتنەکاندا نییە، بەلکو لە پێشکەوتنی بە ناو زانست و تەکنۆلۆژیاو خزمەتگوزاری کۆمەلیشدایە.

دامەزراوەکانی پەروەردەو خوێندن بوونەتە کارگەی بەرهەمهێنانی هاوولاتی گوێرایەڵ و بێ هۆش و ژیری، دامەزراوەکانی خزمەتگوزاری تەندروستی بوونەتە کارگەی کوشتنی توانا سروشتیەکانی مرۆڤ بۆ بەرگریکردن، هەروەها دابەشکردنی دەرمانی نەخۆشکردنی گشتی لە لایەن کارخانەکانی بەرهەمهێنانی دەرمانەوە، دامەزراوە بە ناو خزمەتگوزاری کۆمەلایەتییەکان، بوونەتە ئامرازی توانا بڕین و خەفەکردنی ئۆتۆنۆمی چالاکی تاك لە بەرهەمهێنانی پێداویستی ژیان و بەشداری کۆمەلایەتیدا، ئەو دامو دەستگایەنە بە گشتی هێزی راگرتنی «هاوولاتیانە» لە سنوری مەمرەو مەژیدا!

هەرچیش یاخیدەبێت بە زەبری تێرۆر و داپلۆسین، یاخود بە زەبری زیندانی و سزا یاساییەکان مافی پاراستنی سەلامەتی دەوڵەتیان پێدەبەخشرێ!

هیچ رێگایەکی تر لە بەردەم مرۆڤدا نەماوە بۆ چارەکردنی باروزرووفی کۆیلەبوونی لە سایەی سەرمایەدا، جگە لە دەستخۆ خستنەوەی تواناکانیان بۆ بەرهەمهێنانی پێداویستی و پەیوەندییە کۆمەلایەتیەکانی بوونیان وەك بوونێکی ئازاد. ئەنجامدانی ئەم کارە بە بەرەنگاری دوژمنێکی بێگیان و بێ دڵ و هەست وەدەست ناهێنرێت، بەلکو بە خۆدابرینی کۆمەک و هۆشیار لە دەولەت وسیستەمی سەرمایە دێتە دی، بە پێکهێنانی ئۆتۆنۆمی پەیوەندی مرۆڤایەتی و کۆمەکبوونی مرۆڤەکان دێتە دی.

دەستەلاتی سەرمایە تەنها لە دەست دامودەزگای دەولەتدا نییە، بەڵکو لە نێو ژیانی مرۆڤەکاندایە، لە هەموو جێگایەکە. بەرهەلستکردنی دامودەزگاکانی دەوڵەت مۆرکی سیاسی و ویستی بەکارهێنانی دەستەلاتی ئیداری لە خۆدەگرێ،بەلام دەربازبوونی مرۆڤ لە کۆیلەیی بە شێوازی ڕادیکالی لە ئاستی پەیوەندییە کۆمەلایەتیەکان و بەرهەمهێنانی پێداویستی ژیاندایە(بە پێچەوانەی بەرهەمهێنانی کاڵا، بە پێچەوانەی کارکردن کە کردارێکی دابچپڕاوە لە کۆی چالاکی ئۆرگانیکی ژیان)، لە ئاستی پەیوەندی پێکەوەبوونی مرۆڤدایە لە تەك ژینگەیدا.

بزووتنەوەی رزگاری سەرتاسەری و تەواوی مرۆڤایەتی لە رێگای ڕاپەرین و گۆڕانکاری پەیوەندییە کۆمەلایەتیەکانەوە ئەنجام دێت، نەك لە رێگای گۆرانکاری لە شێوازی ئیدارەی دەوڵەت و ئابووری بەرهەمهێنانی سەرمایەوە.