زاهیر باهیر

19/07/2023

قورسبوونی ژیان لە بریتانیا بە سەرکەوتنی هەموو پێداویستییەکانی ژیان و بەرزبوونەوەی بڕی سوو کە 13 جار لە مانگی دیسەمبەری ساڵی 2021 بەرزبووتەوە و پێشبینی ئەوەش دەکرێت بۆ جاریکی دیکەش ، جاری چواردەهەم ،سبەینێ یاخود 5شەمەی ئایندە بەرزببێتەوە ژیانی زیاتر قورس کردووە.  هاوکاتیش موچە و کرێ بە ڕێژەی لە نێوانی لە سەدا 5 و لە سەدا 6 بەرزکراوەتەوە کە زۆر زۆر لە خوار ڕیژەی بەرزبوونەوەی پیداویستیەکاندایە.  لە لایەکی دیکەشەوە بۆ هەندێك بەشی کرێکاران و کارمەندان لە ڕاستیدا کرێ و موچەی فیعلی لە ساڵی 2009 وە تا ئێستا بە ڕێژەی لە سەدا 35 دابەزیوە.

لەم ڕۆژانەدا ڕاپرسییەکی YouGov بۆ ڕێکخراوی خێرخوازی پەیمانگای سیاسەتی پارە و تەندروستی دەروونی کراوە و دەرکەوتووە کە 12%ی بەشداربووان لە ڕاپرسییەکەدا  لانیکەم لە دانەوەی پارەی قائیمەی وزە و قەرزی کارتی بانق و هی خانوو هەروەها هی قەرزی ئاسایی و دانی کرێی خانوودا ڕاناگەن و لە دواوەن .  بڕێکی زۆر لەمانە کێشەی دەروونییان بۆ دروست بووە.

توێژینەوەکە وای قەبڵاندووە کە ئەمەش یەکسانە بە 3 ملیۆن کەس کە لە پارەدانی یەکێك لەو قیستانەی سەرەوەدا  دواکەوتوون و لە دوو ساڵی پێشوودا تووشی کێشەی تەندروستی دەروونی بوون. لە ڕاپۆرتەکەدا 60% ڕایانگەیاندووە کە هەستیان کردووە ناتوانن لەگەڵ دانی قیستەکاندا لەکاتی خۆیدا ڕێبکەن  بەهۆی بەرزبوونەوەی تێچوونەکانی ژیان، هاوکاتیش  تەنها 9%یان  لە سەرەتای قەیرانی تێچووی ژیانەوە ئامۆژگاری چونیتی دەستگرتنەوە بە پارەوە یا خود ڕاگەیشتن بە دانەوەی قەرزەکانیاندا وەرگرتووە.

بێ گومان ئەم ڕێژەیە بەردەوام لەسەر کەوتندا دەبێت بە هۆی ئەوەی کە بارودۆخی ئابووری لە بریتانیادا ڕوو لە باشی نییە . گەرچی بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی ئەمڕۆ ڕێژەی هەڵئاوسانی پارە لە بڕی لە سەدا 8.7  وە لە مانگی حوزەیرانەوە دابەزیوە بۆ ڕێژەی لە سەدا 7.9 .  بەڵام ئەم ڕێژەیە جێگای پرسیارە لانی کەم لەبەر 3 هۆ :

یەك: نرخی سەراپای پێداویستییەکان نەك هەر وەکو خۆیەتی و ڕاوەستاوە و وەك مانگەکانی پێشتر ، بەڵکو هەندێکیان چوونەتە سەرەوە .

دوو : ڕاگەیاندنەکان سیاسیانەیە واتە بە مەرامی سیاسی دەکرێن لەو بارەشدا مەرج ڕاست بێت . ئەم ڕاگەیاندنەی ئیستاش گوماناوییە. بۆ نمونە: لە سەرەتای ئەمساڵدا ڕیشی سوناكی سەرەك وەزیران 5 کارنامەی گرنگی بۆ خۆی دانا کە تا کۆتایی ساڵ ئەنجامیان بدات . کە لەوانە دابەزینی ژمارەی هاتنی پەنابەران و کۆچبەران بوو دووەمیان هێنانەخوارەی بڕی هەڵئاوسانی پارەیە بۆ نیوەی ئەو کاتەی واتە نزیكبوونەوەی لە ڕێژەی لە سەدا 5 وە .

سێ: هۆکارەکە هەر سیاسیانەیە: نموونەیەکی دیکە لە ئێستادا کە ماوەیەی زیاتر لە 6 مانگە شەپۆلی مانگرتن بەردەوامە بۆ زیادکردنی موچەو و کرێ.  بیانوی سەرەکی نقابەش زیاد بوونی تێچووەکانی ژیانە بە زمانی سیاسی و ئابووریناسەکانیش بەرزبوونەوەی ڕێژەی هەڵئاواسانی پارەیە .  بۆیە گرنگە لە ئێستادا بانگەشەی ئەوە بکرێت و پێداگری لەسەر ئەوە بکرێت کە ڕێژەی هەڵئاوسانی پارە دابەزیوە ئەمەش یانی دەبێت مانگرتوان بەو ڕێژەیەی کە بۆیان دانراوە لە زیادبوونی موچە و کرێیان رازی بن .

زاهیر باهیر

18/07/2023

کاتێك کە کیری ستارمەر هەڵبژێرراو بە سەرۆکی پارتی کرێکاران گەلێک بەڵینی دا کە  لە مانیفێستۆی سەرۆکی پێشوودا ، جێرمی کۆربن ، بوون ، کە بەردەوام دەبێت لەسەر ئەوانە.

بەڵام ئێستا هەر جارە و لە یەکێکیان بە بیانوویەك پەشیمان دەبێتەوە .  چەند هەفتەیەك لەمەوبەر لە بەڵێنی  دانی مەنحە بە قوتابیانی زانکۆ پەشیمان بوەو ئەگەر بێنە سەر حوکم .  لەم ڕۆژانەشدا لە بەڵێنی هەڵوەشاندنەوەی سیاسەتێکی حیزبی موحافیزینی حوكمڕان پاشەکشەی کرد .

پێش ساڵی 2017 خێزانەکانی بریتانیا پارەی بیمەی منداڵانیان بۆ منداڵەکانیان وەردەگرت چەندێك منداڵیان بوایە .  بەڵام لە ساڵی 2017 دەدا وەزیری دارایی بریاری دا کە تەنها بۆ 2 منداڵ لە خێزانەکەدا پارە سەرفبکرێت .  ئەم سیاسەتەش بوەتە هۆی ئەوەی کە 250 هەزار منداڵ بخاتە حاڵەتی زۆر هەژارییەوە و 850 هەزاری دیکە بەرەو هەژاری بەرێت.

بیانوی سەرۆکی حیزبی کرێکاران و وەزیری دارایی سێبەر ئەوەیە کە پارەیان نابێت و ئەو کاتەی کە ئەو بەڵینەیان دا باری ئابووریی بریتانیا زۆر باشتر بوو لە ئێستا .

ئەوەی کە پێشبینی دەکرێت ئەوەیە کە ئەمان کە هێشتا حیزبی موعارەزەن بەڵێنەکانیان دەشکێنن ئەی کە دێنە سەر حوکم ؟  پێشبینی ئەوە دەکرێت کە کاتێك  دێنە سەر حوکم ئەو کاتە ڕەنگە هێڵێکی سەرەکی جیاکەرەوە لە نێوانی خۆیان و حیزبی موحافزین دا نەمێنێت .   

23/07.2023

شەپۆلی مانگرتنی یەك بەدوای یەکی کرێکاران و کارمەندانی بەشی گشتی سەر بەدەوڵەت لە مانگرتنندان سەبارەت بە زیادکردنی کرێ و مووچە .  ئەمە لە کاتێکدا کە لە لایەن خەڵکەوە هاوپشتییەکی زۆریان لێدەکرێت کەچی سەرەکوەزیران و وەزیرانی بەشە جیا جیاکان ئامادە نین لەگەڵ نوێنەری کرێکارەکاندا کە نقابەن وتووێژ و سازش بکەن .

هەفتەی ڕابردوو سەرۆکوەزیرانی بریتنایا ڕیشی سوناك زیادکردنی مووچەی بەلایەنی کەمەوە 6%ی بۆ ملیۆنان مامۆستا و پەرستار و پزیشک و پۆلیس ڕاگەیاند و پێی ڕاگەیاندن دوایین ئۆفەر “کۆتاییە” و دانوستانەکانی دیکە ناکرێت، سەرەڕای هەڕەشەی ڕێوشوێنی زیاتری مانگرتن.

سوناک ئاماژەی بەوە کردووە کە سەندیکاکان کە داوی زیاتر دەکەن وەکو چەوسێنەر ڕەفتار دەکەن کە داواکاری “ناڕاستەقینە”یان هەیە کە زیان بە دارایی حکومەت دەگەیەنن و مەترسی خراپترکردنی هەڵاوسانیان هەیە.

بەڕاگەیاندنی ئەم پەیامانە دەزگەی مەرکەزی فکر-ی بریتانی هاتنە سەر خەت و دەڵێت بەرزبوونەوەی مووچەی کەرتی گشتی بە ڕێژەی 10%، شتێکی کەم بۆ هەڵاوسان زیاد دەکات.

ئەم دەزگەیە ئاماژەی بەوەشکردووە، کە دەتوانرێت کە موچە بە ڕێژەی لەسەدا  10.5% زیادبکرێت بۆ گەڕاندنەوەی مووچەی کەرتی گشتی بۆ ئاستی پێش پەتاکە دوای ئەوەی هەڵاوسان لەبەرچاو بگیرێت هێشتا ئەوەندە ناچێتە سەرەوە بەڵکو تەنها  لە سەدا 0.14 ڕیژەی هەڵئاوسانی پارە سەر دەخات ئەویش بە قەرزکردنی پارەی زیاتر .

لە ئینگلتەرا زیاتر لە 100,000 شوێنی بەتاڵی پڕنەکراوە لە NHSدائیرەی تەندروستی بریتانیا هەیە، لەکاتێکدا دامەزراندنی کارمەند بۆ ڕاهێنانی مامۆستایان بە ڕێژەی 40% لە خوار ئامانجەکانی وەزارەتی پەروەردەوەیە.

بەپێی  ئەو دەزگەیە تەنانەت بە یەکلاییکردنەوەی مووچەی 6%، وااتە بەرزکردنەوەی موچەیانن بەو ڕێژەیە  کرێکارێکی کەرتی گشتی ئەمساڵ 1400 پاوەند خراپتر دەبێت بە بەراورد بە تەنها پێش پەتاکە، چونکە کرێی مووچە هاوتەریب نەبووە لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخەکان.

13/07/2023

ئەمڕۆ 5شەمە، 13ی مانگ ئەو دکتۆرانەی کە ماوەی خزمەتیان کەمتر لە 9 ساڵە بۆ بەرزبوونەوەی موچەیان بۆ ماوەی 5 ڕۆژ ماندەگرن .  مانگرتنەکەیان لە سەعات 7ی سەرلەبەیانی ئەمڕۆوە تاکو سەعات 7ی سەرلەبەیانی ڕۆژی 18ی مانگ بەردەوام دەبێت.

ئەمان داوای زیادکردنی موچەکەیان بە بڕی لە سەدا 35 دەکەن کە لە قەیرانە ئابوورییەکەی ساڵی 2008 -2009 وە موچەی فعلییان بە ڕێژەی لەسەدا 26 دابەزیووە کەواتە داخوازی ئەمان لە ڕاستیدا بۆ زیادکردنی موچەکەیان بەڕێژەی لە سەدا 9 یە .

وزەیری تەندروستی و وەزیری دارایی تەنها ئامادەن کە بە ڕێژەی لە سەدا 5 مووچەکەیان بەرزبکەنەوە بۆیە جیاوازییەکی گەورە هەیە لە نێوانی هەردوو لایاندا.  بە گوێرەی ڕاپۆرتی دەوڵەت مانگرنتی 5ڕۆژی ئەمان دەبێتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی زیاتر لە 600 هەزار مەوعیدی خەستەخانە و نزیکەی بزربوونی 365 هەزار ستاف لەو ماوەیەدا کە مانگرتنەکە کارایی خۆی دادەنێت .

هاوکاتیش بەتەواوبوونی مانگرتنەکەی ئەمان مانگرتنی دکتۆرە پسپۆرەکان کە لە بەشێکی تەندروستیدا شارەزاو تایبەتن بۆ 2 ڕۆژ دەست پێدەکات .  مناگرنتی ئەوان لە ڕۆژی 20ی مانگەوە لە سەعات 7ی سەرلەباینییەوە تاکو ڕۆژی 22ی مانگ تاکو سەعات 7ی سەرلەبەیانی دەخایەنێت.

زاهیر باهیر

12/07/2023

دژایەتی کردنی حکومەتی ئێران هەر بەردەوامە بەڵام لە شوێنی جیا جیادا و بە کردنی چالااکی جیا جیا.  لە ئیستادا زۆرێك لەو خوێندکارانە ڕوبەرووی حکومەت دەبنەوە بە نەپۆشینی حیجاب لە هەندێك لە زانکۆکانی ئێران ، لەوانە زانکۆی تاران.

زیاتر لە 60 خوێندکار دەیانەوێت بە بێ حیجاب بەردەوامی بدەن بە خوێندنەکەیان بەڵام لە لایەن ئیدارە زانکۆوە کە فرمانی فەرمی حکومەتە ڕێگەیان پێنادررێت و پێیان ڕاگەیانراوە کە خۆێندنیان ڕادەگیرێت و پلەی تاقیکردنەوەکانیان سفریان پێ دەدرێت . ئەمە جگە لەوەی کە گرتن و دەستبەسەرکردنی گەنجان هەر بەردەووامە.

ڕۆژنامەی گاردیانی بریتانی دیمانەی لەگەڵ 9 خوێندکار کە خوێندنەکانیان لە لایەن ئیدارەوە راگیراوە و ڕێگایان پێنادەن کە بچنەوە داخلییەکانیان .  یەکێکیان لە دیمانەکەدا وتی  “بەهۆی ڕەتکردنەوەی حیجاب لەبەرکردنی بەکۆمەڵ لە ناو کەمپەکە قەدەغە دەکرێین و لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا سەرکوتکردنی توندوتیژانە بەسەرماندا کراوە بەهۆی ئەوەی بە شێوەیەکی ئاشتیانە دانیشتووین لە ناڕەزایەتیدا“. ئاماژەی بەوەشکردووە، بەرپرسانی ئەمنیی “بە توندوتیژی لە پۆلەکان دەریانکردین”  یەکێکی تریان وتی پرۆفیسۆرەکەیان هێڕشی کراوەتە سەر و رێگای پێ نادرێت کە بێتەوە زانکۆ لەبەر ئەوەی کە هاوپشتی بۆ ئەوان دەربڕیوە .

ئەنجوومەنی خوێندکارانی زانکۆکانی ئێران ڕایگەیاندووە کە لانیکەم40 خوێندکاری کچ بەهۆی “بەتەواوی ڕەچاونەکردنی” یاساکانی حیجاب “بە مەرج” لە خوێندن ڕاگیراون.  بەڵام ڕێکخراوی ناحکومی چالاکانی مافی مرۆڤ لە ئێران (HRAI) باس لەوە دەکات کە لانیکەم 64 خوێندکار لە خوێندن ڕاگیراون و سێ خوێندکار دەرکراون.

خوێندکارێکی خەڵکی شاری مەشهەد لە باکووری ڕۆژهەڵات کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، وتی: بەهۆی ناڕەزایەتی دەربڕین لە 40هەمین ڕۆژی مردنی مەحسا ئەمینی، چەندین جار شەقم لێدراوە. لە وەرزی داهاتوو جارێکی دیکە سڕ دەکرێمەوە، ساڵێکی تەواو لە دواوە دەبم. ، خەونم بە خوێندن لە دەرەوەی وڵات دەبینی، بەڵام بەداخەوە بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی ئێستا، ئایندەم تاریکە”.

خوێندکارێکی خەڵکی تاران دەڵێت: دوای سێ ڕۆژ لە بڵاوکردنەوەی پۆستێک سەبارەت بە حوکمی لەسێدارەدان، تیمی ئاسایشی زانکۆ دوای هەڵکوتانە سەر هۆڵی نیشتەجێبوونمان دەستیان بەسەر مۆبایلەکەمدا گرت.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “هەروەها پۆستەری ناڕەزایەتی یان هەر شتێکی پەیوەست بە شۆڕشی بەردەوامیان کۆدەکردەوە و ئاگاداریان کردینەوە لە دەرئەنجامە خراپترەکان”.

ئاماژەی بەوەشکردووە، “گومانم هەیە ئەو ئەفسەرانەی کە دەچنە ناو بەشەناوخۆییەکانمانەوە لە تیمی ئاسایشی زانکۆکە بن.  پێشتر هەرگیز نەمبینیون،  ڕۆژی دواتر لەگەڵ سێ هاوڕێم بۆ ماوەیەکی کاتی ڕاگیرام”.

خوێندکارێکی دیکە لە تاران وتی: ئیدارەی زانکۆ وەک باڵێکی درێژکراوەی کۆماری ئیسلامی مامەڵە دەکات. من خەریکی ئامادەکردنی داواکارییەکانم بووم بۆ خوێندنی ماستەر لە یەکێتی ئەوروپا، بەڵام ترسم هەیە نە نامەی پێشنیارکردنم پێ بگات، نە نمرە پەیوەندیدارەکانی پێویست بۆ داواکارییەکەم وەربگرم. لەلایەن ئیدارەی زانکۆکەمەوە ئاگادارکرامەوە کە ئەگەر داوای لێبوردن نەکەم و پۆستەکانی سۆشیال میدیا بۆ پشتگیریکردن لە شۆڕش پاشەکشە نەکەم، نمرەی سفر بەدەست دەهێنم”.

خوێندکارێکی تریش وتی دادگاییکردنێکی هاوشێوەی دادگا لە زانکۆکاندا بەڕێوەدەچێت و لەسەر بنەمای ئەو تۆمەتانە بڕیار لەسەر ژنان دەدرێت و دواتر ڕاگیراون.  بەڵام لەبارەی چارەسەرەکەیەوە وتی: “کەسانێک هەن چاویان لەدەستداوە؛ کەسانێک هەن کە کوژراون.  بە بەراورد بەو شتانەی کە لە پێناو ئازادی ئێراندا تووشی بوون، سڕکردنی من هیچ نییە.”

12/07/2023

لە دوێنێوە ، 2شەمە ، 11/07 ،  900 کرێکار کە لە مەخزەنەکانی ئەمازۆن لە بریتانیا کار دەکەن لە مانگرتندان.  لە مانگی یەکی ئەمساڵەوە ئەم کرێکارانە 22 ڕۆژ مانیان گرتوە بۆ زیادکردنی کرێیان کە لە ئێستادا سەعاتی 11 پاوەنیان پێ دەدرێت .  ئەمان داوای بەرزبوونەوەی کرێ بۆ 15 پاوەند دەکەن لە سەعاتێکدا . سروشتی کارەکەیان داخوازی زۆری لەسەرە کە زۆر وەخت وەکو ڕۆبۆت کاردەکەن ، بە خولەك چاودێری دەکرێن تاکو بزاننن پێڕادەگەن  بەو بڕە کارەی کە بۆیان دانراوە . ئەمە بە جۆڕێکە کە کرێکارەکان ناویان ناوە  “سکانکردن کە هەموو خولەکێك چاویان لە سەرتە .”

ئەمازۆن تا ئێستا ڕێگای نەداوە کە کرێکارەکانی نقابەی خۆیان دروست بکەن ، بەڵام زۆرێك لە کرێکاران بوونەتە ئەندامی نقابەی جی ئێم بی .  بە گوێرەی یاسا دەبێت لە سەدا 50ی کرێکاران ئامادە بن تاکو نقابە دروست بکەن .  لەم بارەوە نقابەی جی ئێم بی  دەڵێت ژمارەی مانگرتوان  کە ئەندامی نقابەکەن زیاترە لە نیوەی کرێکارەکان کە 900 کرێکارن لە سەرچەمی 1400 کرێکار بەڵام ئەمازۆن دەڵێت ژمارەی کرێکارەکان 2700 کرێکارن .

ئەمازۆن بەناوبانگە بە دوژمنایەتیکردنی نقابە و کرێکارە ئەندامەکانی نقابە .  داهاتی ئەم کۆمپانیایە لە 3 مانگی سەرەتای ئەمساڵدا 127.4 ملیار دۆلار بووە و بە ڕێژەی  لە سەدا 9 بۆ هەمان 3 مانگی ساڵی پار ئەم داهاتە سەرکەوتوە کە ئەو کاتە 116.4 ملیار دۆلار بووە.

زاهیر باهیر

11/07/2023

ئەردۆگان هەر هەموو ڕووداو و دەرفەتێكی  بەکارهێناوە و دەهێنێت بۆ بەرژەوەندی خۆی و حیزبەکەی .  لە ڕابوردووەوە تاکو ئێستا لە دەیەها وتووێژ و هەڕەشە و گوڕەشەدا براوە بووە . کابرایەکی سیاسی پڕ لە مەهارە و ئەزموون ، پڕ لە درۆ و ساختە و کەڵەك کە دانانی بەگی [ گێڕی بەگ] لەهیچ شوێنێکدا و لە هیچ کاتێدا پێ شەرم نییە . خودی ئەمەش سیاسەتە و سیاسەت و سیاسەتکردن ئەمەیە نەك ئەوەی کە خەڵکانێك بە جۆرێك لە جۆرەکانی دیکە تێیدەڕوانن .

پاش پێداگری لەسەر ڕازینەبوون بە هاتنی سوید بۆ پەیمانی ناتۆ کاتێک کە ئامانجی یەکەمی بردەوە هەر دوێنێش ئامانجی دووهەمیشی بەدەستهێنا بەوەی کە تورکیا ڕازی دەبێت بە هاتنی سوید بۆ ناو ناتۆ بەو مەرجەی کە یەکێتی ئەوروپا ئامادەبن کە دەرگای وتووێژ کە لە سالی 2018 وە داخراوە بکرێتەوە و دانوستاندن لەسەر چونی تورکیا بۆ ناتۆ بکرێت .

تاوانبارەکان و خوێنڕێژەکانیش بەم مەرجە ڕازی بوون .

زاهیر باهیر

02/07/2023

چەند مەسەلێکی جوان و پڕ مانایە. کورد بە سەدەها مەسەلی ئاوایان هەیە و هەر هەمووشی بە سەدەها جار تاقی کراونەتەوە لەسەر ئاستی تاك و تیرە و کۆمەڵ و هەرە زۆرینەشیان ڕاست و دروست دەرچوون.

هۆکاری ڕاستی و دروستیشیان ئەوە بووە کە خەڵکە نەخوێندەوارەکە ژیان فێری کردوون، واتە ئەزموون و مامەڵە و تاقیکردنەوە ئەوەی پێگەیاندوون وەکو ئێمەی خوێنەوار نەبوون کە لە کتێبەکانەوە فێر بووبێتین.

ئەوان ئەوەندە بە تواناو خاوەن ئەزموون بوون کە بەیانی هەڵساون کە تەماشایەکی ئاسمانیان کردووە زانیویانە باران، بەفر ، هەتا و چی دەبێت! کە کەسێکیان بییبێت بە دەم جگەرە کێشانێکەوە و خواردنەوەی دیژلەمەیەکەوە وەکو خۆی هەڵیان سەنگاندووە ، کە ” شلەشارییان” بینیوە زانیویانە کە بەرگەی کارایی و کاردانەوەکانی  سروشت کەمتر دەگرێت… کە بزتنەوەی کوردایەتی 61 و دواتریش دەستی  پێکردووە و لە هەزار کەسیاندا کەسێکیان باوەڕیان پێی نەبووە و بێ ئەنجام تەماشایان کردووە .

بەهەرحاڵ ئەم مەسەلەی تایتڵی پۆستەش تەواو تەواو بەسەر ئۆلیگارگ و خاوەنی ئیمپایەری کۆمەڵە بەکرێگیراوەکەی کە بە کوردی ناوی ” جاش” یان بەسەردا جێ بەجێدەبێت یەڤگنی پریگۆژین، بەسەردا دەسەپێ.

ئەم کابرایە کە لەساڵی 2014 وە تورەقی کردووە خاوەنی چەندەها ملیار دۆلار و کارگە و چەندەها ماڵپەڕ و پێگە ئەلەکترۆنی و هاكکەر و شتی تریش بووە  ‘هەتا نەتڕی چوارمشقی دانەنیشت ‘ .  کابرا ئەوەندە دەسەڵاتی پەیداکردبوو ، ئەوەندە پایەدار و ناسراو بوو کە وجوی وەزیری بەرگریی و سوپاسالار و ملیاردەرەکانی ڕوسیا و زۆری تر لە وەزیر و کاربەدەستان نەدەزانی . ڕۆڵی یەکلایکەرەوەی جەنگەکەی ڕوسیا و ئۆکرانیابوو ، گونی خۆی نەك هەر بەسەر تەواوی کۆمەڵی ڕوسی و کاربەدەستاندا بەڵکو بەسەر پوتین-یش دا شۆڕ کردبووە تا ئەو ڕادەیەی کە بە کۆتایی هاتنی جەنگەکە گەورەترین مەترسیشی بۆسەر پوتین و دەسەڵاتەکەشی دروست دەکرد .  ئیتر بۆ پوتین کاتی ئەوە هاتبوو کە ئەو میزەڵانە فش بکاتەوە ، کاتی ئەوە هاتبوو کە پاساوێك ، هۆکارێک، بیانویەك  بێتە پێشەوە پریگۆژین و گروپەکەی لە ئاستێکدا، لە سنورێکدا بوەستێنێت ، کاریشی تا ڕادەیەك پێیان نەمابوو ، جەنگی ئایندەش بەم زوانە لە پلانیدا ( پلانی پوتین) نەبوو . ئەوە بوو ئەو هەلە هاتە پێشەوە و ئەویش بە باشی قۆزتییەوە .

لە ئێستادا بە فرمانی پوتین سەراپای کارگەکانی پریگۆژین لە لایەن دەوڵەتی ڕوسیاوە دەستی بەسەردا گیراوە ، تەواوی ماڵپەڕ و پێگە ئەلەکترۆنییەکانیشی وەستێنران ، داواش لە سوپاکەی کراوە ئەوانەیاد دەگەڕێنەوە بابگەڕێنەوە و ببنە بەشێك لە سوپای نیزامیی ، گەر ناگەڕێنەوە ئەوە موچەیان چی تر لە لایەن ڕوسیاوە پێنادرێت .  لەو بارەشدا پریگۆژین-یش ئامادە نییە موچەی ئەو کۆمەڵە زۆرە چەکدارە بدات .  هەروەها لە سوریا و لە وڵاتانی دیکە داوا لە حکومەتەکان کراەوە کە مەرجەکانی پوتین قەبوڵ بکەن بە دانانی چەندەها بەربەست بۆیان لەوانە ببنە بەشێک لە سوپای نیزامی ڕوسی و بچنە ژێر فەرماندەیی فەرمی ڕوسییەکانەوە .

لە ماوەیەی هەفتەیە کەمتردا پوتین توانی پەڕو باڵی پریگۆژین و کۆمەڵەکەی بکات و بیانپوکێنێتەوە و لە مەترسی ئایندەش خۆی و حکومەتەکەی و ملیاردەرەکانی ڕوسیاش ڕزگار بکات و هاوکاتیش هیوا و ئومێدی سەرانی ئەوروپا و ئەمەریکا و ناتۆش لەبار بەرێت و خەونەکەیان پوچەڵ بکاتەوە.

جەنگی نێوانی وڵاتانی سەرمایەداری جەنگی کرێکاران و زەحمەتکێشان و بەشخواراوان نییە و سوودی ئەوانی تێدا نییە ، هەر لەبەر ئەوەشە کە دژ بەشەڕ بوون ، دژ بەجەنگ ، باشترین و دروستترین دروشم و هەڵوێست و پێگەیە کە هەر کەس بییەوێت خۆی تێدا دەبینێتەوە.  هەر خەڵکانی دژە جەنگیشن کە تەواوی سیناریۆیەکە دەبینن و هەموو لایەنەکانی شیدەکەنەوە و نەك هەر بڕیاری دروستی لەسەر دەدەن بەڵکو ئەنجامگیری دروستیشی بۆ دەکەن .

بەرەی شەڕکەر و دۆستانیان کە بەناوی دژ بەشەرەوە لەبەرەیەکیاندا خۆیان دەگرنەوە بە بەهانەی ” دژ بەجەنگ” کە لە ڕستیدا ئەوانەش شەرخوازن نەك دژە شەڕ ، هەر لەبەر ئەوەشە کەهەرگیز ناتوانن لەبەرژەوەندی خەڵکانی هەژار و مەینەتدار قسە بکەن و ئەنجامگیرییەکانیشیان هەمیشە هەڵە دەردەچێت.  

01/07/2023

پاش ئەوەی کە خۆپیشاندان و پرۆتێستەکان گەیشتە هەندێك گەڕەکی پاریس و فراوانتربوونی لە دووەم و سێیەم شاری فەرەنسا : مارسێل و لییۆن و دەستگیرکردنی نزیکەی 1000 کەس و خستنە سەرشەقەمەکانی زیاتر لە 45 هەزار پۆلیس ، دوێنی هەینی بە پەلە ماکرۆن لوتکەی کۆبوونەوەی یەکێتی ئەوروپای بەجێهێشت و گەیشتەوە پاریس بۆ کۆبوونەوەی بە پەلە .

ماکرۆن فشارێکی زۆری لەسەرە بۆ ڕاگەیاندنی حاڵەتی کتوپڕیی  و قەدەخەکردنی هەموو جۆرێکی پرۆتێست و خۆپیشاندان کە پێشتر لە ساڵی 2005 دا کراوە و قەدەخەکردنی سۆشیال میدیاش. ئەمە سەرەڕای ئەوەی لە مارسێل و هەندێک گەڕەکی پاریس دوو شەوە خۆپیشاندان وپرۆتێست قەدەخە کراون.  لە ئێستادا 79 پۆلیس بریندار بوون و 2560 شەقام و شوێنیس گڕی تێبەردراوە .  لە مارسێل مەخزەنی ئەپڵ و سوپەرمارکێتی ئاڵدی تاڵانکراون و لە  گەرەکەکانی دەرەوەی پاریس –یش شۆپی گەورەی زار و هەندێك لە شؤپە گەورەکانی دیکەش فەرهوود کراون.

لە راستیدا لەبری ئەوەی پۆلیس لە هەوڵی ئارامیکردنەوەی بارودۆخەکە بێت و کۆنترۆڵی بکات بووەتە بەرەیەکی جەنگ دژ بە میللەت تا ئەو ڕادەیەی کە وادەزانێت خۆپیشاندان و پرۆتێستەکان مەبەستی سەرەکییان و دووژمنی تەواویان پۆلیسە .

پۆلیسی فەرەنسا بە گوێرەی قسەی هەندێك لە ڕێکخراوەکان و شارەزاکان و توێژەرەوەکانی توندوتیژی ، دڕندە ترین و توندوتیژترین و ڕایسستترین  پۆلیسن لە هەموو ئەوروپا کە خاوەنی ئەو مەیلە نالەبارەن :  پۆلیسی فەرەنسا مەیلی توندوتیژی هەیە کە لەلایەن گروپەکانی وەک ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، چاودێری مافەکانی مرۆڤ و ئەنجومەنی ئەوروپا تیشکی خستۆتە سەر.

هەر ئەمساڵ بەم گەنجەی کە لەم ڕۆژانەدا کوژرا ئەمە سێهەم کەسە هەر بۆ هەمان مەبەست دەکوژرێت پارەکە 13 کەس تەقەیان لێکراوە ن لە ساڵی 2021  3 کەس و ساڵی 2020 دوو کەسی  دیکە هەر بە هەمان مەبەست کوژراون کە هەموو ئەمانە زۆربەیان عەرەب و ڕەيشپێستەکان بوون. لە ساڵی 2018  و 2019دەدا لە پرۆتێستی یەلەك زەردەکاندا 2500 کەس بریندار بوون و گەلێکیان یا چاوێکی یا قاچێکی لە دەست داوە. هاوکاتیش 1800 پۆلیسیش بریندار بوون .

زاهیر باهیر

30/06/2023

بە تێپەڕبوونی سێ شەو بەسەر ناڕەزاییەکانی خەڵکی لە فەرەنسا پاش کوژرانی گەنجێکی 17 ساڵی بە ڕەچەڵەک جەزائیری پرۆتێستەکان زۆر فراوانتر بووە و  تاکو ئەم دەمەوبەیانییە زیاتر لە 667 کەس لە لایەن پۆلیسەوە دەسگیر کراون.

بارودۆخەکە بەجۆرێك مەترسی بۆ سەر دەسەڵات و دەوڵەت دروستکردووە کە دوێنێ شەو لە هەندێك شاردا شەوان قەدەخەی هاتوچۆکردن ڕاگەیەندرا .  ئەم زانیارییە لە فەرماندەیەکی پۆلیسەوە دزەی کردووە و جەختی لەسەر ئەوە کردۆتەوە کە مەترسی ئەوەیان هەیە کە پریشکی ناڕەزاییەکان هەر لە ئێستاوە گەیشتۆتە شارەکان بۆیە وا پێشبینی دەکەن کە لە ئەمڕۆ و ئەمشە و خەڵکانی نێو شارە گەورەکانیش بە ناڕەزاییەکان بە ئاستێکی گەورە بەشداری دەکەن و مەترسی ئەوەیان هەیە هەمان ناڕەزایی ساڵی 2005 دووبارە ببێتەوە کە سێ هەفتەی خایاند و هاوکاتیش کرێکاران لە زۆر بەشدا پشتیوانییان بە مانگرتن لێکردن .

هەواڵەکان ئەوە دەگەیەنن کە ئاراستەی ناڕەزاییەکان تا ڕادەیەك گۆڕاوە ئەویش بە دەستبردن بۆ سوتانی بانقەکان و مەکدۆناڵد و تاڵانکردنی سوپەرمارکێت و شۆپەگەورەکانن کە قازانجی بێ وێنەیان کردووە لە ساڵی پار و ئەمساڵیشدا هەرەها هێڕشبردنە سەر مەرکەزی پۆلیس و دەزگە سیخوڕییەکان.

هەموو خۆپیشاندان و ناڕازاییەك وێرای ئەوەی کە توندوتیژیش دەگرێت بە خۆیەوە کە پەرچەکرداری دەوڵەت و دەزگە سەرکوتکەرەکانێتی ، وانەی گەورە دەدات بە دەسەڵات و دەسەڵاتداران بەوەی کە خەڵکی فەرەنسی نە خەساوە و نە خەوتووە و نە دەشکرێت دەستبەرداری کولتوری شۆڕشگێڕانەی نزیکەی 200 ساڵەی خۆیان ببن .  هاوکاتیش ئەو دەرسە دەدات بە جەماوەر و بە ئاگایان دەهێنێتەوە و چاویان دەکاتەوە و ئەوەیان پێدەگەیەنێت کە سیستەمێك ، دەوڵەتێك کە بە زەبروزەنگ و کۆڵۆنایزکردن و هەراسانکردنی گەنجان و سەرکوتکردنی بیروڕا و ڕووتکردنەوەی هەرە زۆرینەی خەڵکەکەی بۆ کەمایەتییەکی زۆر کەمی دەوڵەمەند و ساماندارەکەی دامەزرابێت ،  ڕەنگە چی تر بە قسە و واژۆ و گلەیی و بەکارهێنای کارتی هەڵبژاردن گۆڕانکاری نەکات .