All posts by azadebram

9 مانگە لە ئیسرئیل پرۆتێست و خۆپیشاندانە دژ بە نێتەنیاهووی سەرەکوەزیران

21/03/2021

ئیسرائیل لە ماوەی 2 ساڵدا 4 هەڵبژاردنی کردووە و هەڵبژاردنی ئایندەش 23ی ئەم مانگەیە، هاوکاتیش ئەوە 9 مانگە پرۆتێست لەوێ دژ بە ئیدارەی گەندەڵی نێتەنیاهو بەردەوامە .  ئەم ماوەیە بە هۆی پەتای کۆرۆناوە خۆپیشاندان و پرۆتێستەکان کەم کەم بوون و  بە ژمارەی کەمیش ، بەڵام دوێنێ شەو دەیەها هەزار کەس حاتەی شوێنی نیشتەجێبوون و کاری نێتەناهۆیان داو داوای دەست لەکار کێشانەوەی لێدەکەن  بەهۆی گەندەڵیەوە کە 5 کەیسی لە ئێستادا لە دادگایە.  هەندێکیان سەبارەت بە وەرگرتنی بەرتیل و دیاری گرانبەها و هاوکاری کوڕەکەی لە پرۆژەو بزنسەکانیا.

بە پەتای کۆرۆن 6000 کەس لە ئیسرائیل گیانی لەدەستداوە ، بەڵام لە ئێستادا نزیکە سێ لەسەر چواری دانیشتوانەکەی پێکوتەی کۆرۆنایان وەرگرتووە و تا ڕادەیەكیش ئیسرائیل بۆ کاروباری بازرگانی و بزنس کراوەتەوە ، ئەمەش ئومێد دەدات بە نێتەنیاهوو کە هەڵبژاردنەکە بباتەوە.

پرۆتێست لە برستۆڵ

پ22/03/2021

دوێنێ ئێوارە، یەکشەمە، 21/03 پرۆتێستێکی گەورە دژ بە لائیحەکەی پۆلیس و وەزارەتی پۆلیس کرا . لائیحەکە چەندەها خاڵی گرنگی تیادایە کە ئازادییەکانی خەڵك بە هیچ شێوەیەك ناهێلێت بۆ نموون :  هەموو جۆرێك لە خۆپیشاندان و پرۆتێست یاساخە. هەر پرۆتێستك گەر بە مۆڵەتی پۆلیسیش بکرێت گەر دەنگ بەرزبکەنەوە یا مۆسییقای بەزر لێبدەن و هیتافی تیادا بکێشرێت یاساخە و کەسەکان دەگیرێن سزا دەدرێن و پۆلیس بۆی هەیە کە کە پرۆتێستەکە بڵاوە پێبکات.  هەر کەسێك شوختێك بدات لە پەیکەرێك 10 ساڵ بەند دەکرێت ، کەلە کاتێکدا لاقەکردنی ئافرەت لێرە لە 5 ساڵ بەندی تێنەپەڕیوە.  پۆلیس دەسەڵاتی تەواو و پاوەری ڕەهای بەسەر هەمو کەسێکدا دەبێت. پۆلیس بە جلی مەدەنییەوە دەتوانن بچنە ناو پەپ و دیسکۆ و شوێنەکانی ترەوە بەناوی پارێزگاری لە ژنان ، کە خودی پۆلیس بەشێکی گەورەن لە لاقەکردنی ژنان و کچانی بێ دەرەتان کە بە گوێرەی ڕاپۆرتی نوێ، زیاتر 900 کەیس لە ماوەی 5 بۆ 6 ساڵ لە سەر پۆلیس تۆمارکراوە سەبارەت بە لاقەکردنی پۆلیس لەمانەش تەنها 119 کەیسیان لێکۆڵینەوەی لێکراوە و با قییەکەی تریان فەرامۆش کراوە ، کە یەکێك لە کەیسەکان کەیسی ئافرەتێكی پۆلیسە کە مێردەکەشی هەر پۆلیسە و 8 جار لاقەی جنسی کردووە و شکاتی لێکردووە و هیچی لێنەکراوە. 

دروشمی دوێنی پرۆتێستەکە ئەمانە بوون :  ” لائیحەکە بکوژە”  ” بڵێ نا بۆ دەوڵەتی پۆلیسیی بریتانیا”  ” دەساڵ بۆ کردنی پرۆتێست ، 5 ساڵ بۆ لاقەی جنسی ژنان” 

Is President Donald Trump a threat and danger?

Is President Donald Trump a threat and danger?

By: Zaher Baher

June 2020

Certainly he is, but who is he a threat to? Before answering this question, I believe that history has so far taught us a few things about the revolution that we cannot ignore.

Firstly, it has shown that political parties, such as-lefties and authoritarian socialists, cannot fundamentally change the current system. In fact, they create so many obstacles by maintaining and prolonging the system.

Secondly, revolution cannot happen through a military coup or a political plot.

Thirdly, we have a very long history of a parliamentary system that has failed to bring about real changes.

Fourthly, poverty alone is not a foundation that revolution can emerge from. History has shown that poverty has made people more dependent on the state and charities instead of relying on themselves to struggle for change.

In the UK, the history of the struggling working class shows that the number of demos, protests and strikes decreased dramatically while the Labour party was in power*. This is the case even though there is barely any difference in the conditions of the working class when the Conservative Party is in power.

I recognise that some of the reforms that are usually carried out by leftists and social democrats when they are in power can slightly improve the lives of the working class, but this only benefits them for a short time. In the long-term, it gives them false hope and makes them more dependent on the political parties to make change. In other words, it damages them, makes them lose their confidence in doing things for themselves, and also brainwashes them by giving them a false meaning of democracy. It gives people an impression that there is a different kind of power and, a different kind of government. It tells people, one state is a democracy and the other is a dictatorship. However, in reality having a democracy or a dictatorship is the same. Whatever name the state has for its political system, it is to control and subdue the people, by using the tool of democracy and dictatorship accordingly to suppress them. In other words, democracy or dictatorship are the same to whoever governs us.

When dictators and right wing political parties are in power, it is true that there is very little freedom, or no freedom at all. But in fact, the social relationship between the people is very strong, solidarity is there, and cooperation and support exist. The line is clearly drawn between the supporters of the government/state and those against it. There is unity and trust between the people, and almost everybody rejects the propaganda of the state and its media. I have experienced this under Saddam Hussein in Iraq, and other comrades share the same feeling in other countries.

Let’s look at the United States (US) under President Trump, as leader of the most powerful country in the world. I do not need to go through his record of the last three years as he has been very frank in what he believes in and what he says. In fact, he implements most of his domestic and foreign policies.

He has introduced us to the realities of the capitalist system. He is clear about his dislike for climate change science, and he is open about his love of rich people and his support for big corporations. He does not hide his hate of the poor, unions, leftists, socialists and anarchists. He is frank to tell us that his administration’s involvement in Syria and Iraq is for exploiting oil. He denounces human rights and equality. His position towards Israel, the Kings and Princes in the gulf countries, President Jair Bolsonaro, and the Philippines’ president is very obvious to all. He is not diplomatic like UK politicians and those of other European countries, who tell us one thing and do something else. He is against the hypocritical attitudes of Congress. He shows us that the state and its entire administrations are reflected and embedded within businesses. He tells us that business and politics cannot be separated; one serves the other. The list could go on and on.

So, the questions here are: Who is actually showing us the capitalist system, truly? Trump, or the leaders and the politicians of the UK and other western countries? Who is actually as honest as him, telling us that this system is not for us and does not benefit us, and only serves him and the others I mentioned above? Who is really a long-term threat to capitalism, serving the working class movement by pushing people to carry out strikes, protests, and even rise up against the system? Him, or the other leaders who always try to portray the system as a democracy, or keep people happy with reforms?

In fact, President Trump has created the best grounds for uprising in the US by implementing all of the policies which favour the rich. Under his leadership there has been more police brutality, more inequality, more injustice, more poverty and more hate towards Muslims and the LGBTQI+ community.

We have this existing climate in the US and people have had enough.  The killing of George Floyd, unfortunately, was only a trigger point.

President Trump might not create a revolution, but he has certainly created a movement, not only in the US, but in many European countries, especially here in the UK. The name of George Floyd is only a symbol of uprising. ‘Black Lives Matter’ is not just a movement of black people and for black people. It is a movement of millions of people around the world. It is a movement of everybody who has been suffering for so long at the hands of state brutality, austerity, inequality, social injustice, unemployment, wars, displacement, homelessness and much more.

This movement certainly cannot resolve everything, but can surely change many aspects of life. By using direct action, it can quickly achieve what lobbying, petitions, complaints, traditional protests and parliament debates couldn’t achieve in a few decades. It has changed the nature of protests, smashed the lockdown, has had no permission from the police and has not listened to politicians. It has taken matters into its own hands and has revived the movements which existed around the world prior to Covid-19.

In the UK, the protests look capable of changing more things: taking away the statues of racists and slave traders in public places is just a start. In addition, activists are forcing the state and media to begin to acknowledge the true reflection of a multicultural British society. Campaigners are calling for a change to school syllabuses and university curriculum, to include studies of the role of black history.  And finally, campaigners are calling for museums to document the UK’s role in the slave trade.

However, if people want to fundamentally change their own lives staying on the streets and fighting with the police is not enough.  We need to use this kind of tactic less often and put our weight, experience, knowledge and efforts into organising ourselves in the neighbourhood, on our own streets, in the universities, in the factories, in the offices, in the farms and in other places of work. We need to do this in non-hierarchical groups and organisations to prepare ourselves for the final push against state power, in order to manage our lives by ourselves and make the real changes. The first step is to struggle and fight to achieve a libertarian municipality at local level to replace the existing bureaucratic councils or local authorities.

Zaherbaher.com

*http://isj.org.uk/why-are-there-so-few-strikes/

هەژاریی منداڵان لە بریتانیا

20/10/2020

ساڵ بە ساڵ باری ژیان و بژێوی خەڵکی لە بریتانیا خراپتر دەبێت کە ئەمەش بەشی زۆری لەسەری منداڵان و کەمئەندامان و خانەنیشنکراوان و ژنان و پیاوانی سەڵت کە لەگەڵ منداڵەکانیانا دەژین.

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی ئەم ڕۆژانە سەبارەت بە بژێوی منداڵان،  لە باکوری ڕۆژهەڵاتی بریتانیا هەژاریی لە نێوانی منداڵاندا لە نێوانی ساڵی 2014/2015 بۆ 2018/2019 بە ڕێژەی لە سەدا 9 هەڵكشاوە.

لە بەشی میدلاندی بریتانیا ئەم ڕێژەی هەژارییە لە نێوانی هەمان ساڵانی سەرەوەدا زۆر خراپترە و بە ڕێژەی 12.5 هەڵکشاوە.

هاوکاتیش لە 8 شارەوانی بریتانیا ڕێژەی منداڵانی هەژار بۆ هەمان ساڵانی سەرەوە بە بڕی 41.1  چووەتە سەرەوە . 

ڕاپۆرتەکە ئەوەش دەخاتە پێشچاو کە لە سالی 2018/2019 دا لە سەدا 30 منداڵانی بریتانی لە هەژاریدا ژیاون .  پێناسەی هەژاریش : منداڵانێك کە لە ماڵێكدا پەروەردە بکرێت داهاتی خێزانەکە پاش لێدەرچوونی کرێی خانوو یاخود سلفەی عەقار ، داهاتەکەیان لە خوار لە سەدا 60 وە بمێنێتەوە ، واتە لە سەدا 40 چووە بۆ کرێی خانوە یاخود سلفەی عەقار.

لە بەشێکی بریتانیا کە پێیدەڵێن ئینگلەند لە سەدا 31ی منداڵانی لە خوار هێڵی بژێوییەوە دەژین بە بەراورد بە لە سەدا 28 لە وێڵس و 25 لە ئیرلەندەی باکور و بە ڕێژەی لە سەدا 24 لە سکۆتلەند.

لە لەندەن 3 شارەوانی لە هەموان خراپترن کە ڕێژەی منداڵانی هەژار بە بڕی لە سەدا 55.4  ،  50.3  ، 41.6   و لە بێرمینگەهامیش لە سەدا 41.6 کە لە دەرەوەی لەندەن بەرزترین ڕێژەیە.   خەمی ئێستاش ئەوەیە کە ئەم ڕێژەیە بەهۆی پەتای کۆرۆناوە کە بووەتە هۆی کەمی ئیش و دەرکردنی کرێکاران و زیادبوونی نرخی پێداویستییەکانی ژیان ، ئەم ڕێژانە لە هەڵکشانا دەبن و چارەسەری ئەم هەژارییەش زۆر زۆر زەحمەت دەبێت.                                                                                                       

نامەکەی ئێما گۆڵدمان و ئەلێکسەندەر بێرکمان وPerkus بۆ ترۆتسکی و زەینۆڤیڤ

نامەکەی ئێما گۆڵدمان و ئەلێکسەندەر بێرکمان وPerkus بۆ ترۆتسکی و زەینۆڤیڤ

13/03/2021

کاتێك کە هێڕشی سوپای سووری بەلشەفیك بۆسەر کرێکاران و دەریاوانان و جوتیارانی کرۆنشتادت دەستیپێکرد ، ئێما گۆڵدمان و ئەلێکسەندەر بێرکمان و Perkus ی سکرتێری نقابەکانی کرێکارانی ئەمەریکا ویستیان بکەونە بەینیانەوە.  بۆ ئەمەش ڕاگەیاندنێکیان [ ستەیتمێنت] نوسی و ناردیان بۆ سەرۆك زەینۆڤیڤ بە ئاگاییەوە داوای کردنی سوڵحیان، کردبوو.  لە ڕاگەیاندنەکەدا، نوسیبوویان:

” بی دەنگی لە ئێستادا نەك هەر مەحاڵە بەڵکو تاوانیشە، ئەوەی کە ڕوودەدات ئێمەی ئەنارکستی ناچارکردووە کە بە ڕاشکاوانە، بێ پێچوپەنا قسەبکەین و هەڵوێستی خۆمان هەر لەو بارەوە لە بەرانبەر ئەم بارودۆخە هەنووکییەدا، وەرگرین. 

گیانی ئەم ناڕەزایی و بێزاری و  پشێوییە لە لایەن کرێکاران و دەریاوانەکانەوە سەرەنجامی ئەو ڕاستییەیە کە داخوازیی، گوێپێدانی جددی دەوێت.  سەرما و برسێتی بواری بەم ناڕەزایی و پشێوییە داوە ، بزربوونی [ غائیب] لانیکەمی ئەگەری گفتوگۆ و لێدوان و ڕەخنەکردن، کرێکاران و دەریاوانەکانی ناچارکردوە بە فەرمیکردنی دەربڕینی دەنگی گلەیی و ناڕەزاییەکانیان.

جەردە و ڕێگرە گاردە سپییەکان حەزدەکەن و دەتوانن ئەم ناڕەزیی و بێزارییە بۆ بەرژەوندییە تایبەتییەکانی  خۆیان بەکاربهێنن. شاردنەوەی خۆیان لە پشتی دەریاوانەکانەوە داوای ئەنجوومەنی دەستوریی ، ئازادی مامەڵە و بازرگانی و لەم شێوە داخوازیانە، دەکەن و بارودۆخەکە دەقۆزنەوە.  ئێمەی ئەنارکیست دەمێکە هەڵەی بنەڕەتی ئەم داخوازیانەمان کەشفکردووە  و ئێمە لە پێش هەموو کەسێکەوە بانگەشەی شەڕ لە هاوشانی یەکدییەوە دژ بە بەهەر هەوڵێکی  دژە شۆڕشێك بەیەکەوە دەکەین لەتەك هەموو برادەرانی شۆڕشی کۆمەڵایەتی هەتا لە لاشانی بەلشەفیکەکانیشەوە.

ئێمە ڕامان وایە کە بەیەکادانی نێوانی حکومەتی سۆڤییەت و کرێکاران و دەریاوانەکان دەبێت لابەلابکرێتەوە نەك بە چەك، بەڵکو بە ڕێگای شۆڕشگێڕانە ، برایانە و ڕێکەوتن بە گیانی هاوڕێیانەوە.  گەر حکومەتی سۆڤییەت بییەوێت پەنا بۆ خوێنڕشتن بەرێت لەم بارودۆخەی ئێستادا  ئەوە نە هەڕەشە دەبێت لەسەر کرێکاران و نە ئارامکردنەوەشیان، بەڵکو بە پێچەوانەوە ئەمە تەنها خزمەتی زیادکردنی قەیرانەکە و بەهێزکردنی کار و هەوڵی هاوپەیمانان و دژە شۆڕشگێڕەکان دەبێت.

چی تر لەوە خراپترە؟ کە هێز لە لایەن حکومەتی کریکاران و جوتیارانەوە بەکاربهێنرێت دژ بە کرێکاران و جوتیاران کە کارەساتێکی پێچەوانە هاندەدات لە بزوتنەوەی شۆڕشگێرانەی نێونەتەوەییدا، کە ئەنجامەکەی زامیکی  قووڵدەبێت  بۆ شۆڕشە کۆمەلایاتییەکە. هاوڕێیانی بەلشەفیك پێشئەوەی کە درەنگ بکات با کاردانەوەتان هەبێت ، ئێوە دەتوانن لێرەدا هەنگاوی کاربڕانە  بنێن. 

ئێمە ئەم پێشنیارەتان دەخەینە بەردەم : هەڵبژاردنی کۆمۆسوێنێکی پێنج ئەندامی کە ئەنارکیستەکانیشی تێدا بێت.   ئەم کۆمۆسوێنە دەتوانێت بچێت بۆ کرۆنشتادت بۆ لابەلاکردنەوەی بەرکەوتنەکان لە ڕێگای ئاشتییانەوە.  لە بارودۆخی هەنووکەییدا ئەمە زیاترین حەلێکی ڕادیکالانەیە کە گرنگی خۆی هەیە بۆ شۆڕشگێڕە نێونەتەوەییەکان.”

بۆ بەدبەختی بێرکمان، بەلشەفیکەکان داخوازییەکەیان فەرامۆشکرد.

لە ڕۆژی 7 ی ئازاردا بە تەواوی مەدفەعییە دوورهاووێژەکان بەڕێکران، لەم ڕۆژەدا بێرکمان لە ڕۆژژمێرەکەیدا نوسی ” ڕۆژانی عەزاب و بۆردومان  ..” دڵم بێ هۆشە و بی ئومیدە ، شتێك لە مندا مردووە، خەڵك لە شەقامەکانا ملکەچ و خەمناکن ، سەرسام و ونن ، هیچ کەس باوەڕی بە خۆی نییە قسە بکات ، هەورەتریشقەی  ڕێژنەی گولە ئاسمان کوندەکات.”

سەرکوتکردنی کرۆنشتادت کارایی تا ڕادەی تێشکان لەسەر بێرکمان، دروستکرد ، بێ ئومێدانە بێ هوودە بە شەقامەکانی پیترۆگرادا دەهاتو و دەچوو.

ئەودواتر دێتەوە سەرڕۆژژمێرەکەی و دەنوسێت ” ” ڕۆژەکان خۆڵەمێشیانە تێدەپەڕن” ….”پشکۆکانی ئومێد یەك بەدوای یەکدا لە گەشانەوە کەوتون، ترس و تیرۆر و دیکتاتۆریەت و دەسەلاتدارێتی ڕەها  ئەو ژیانەی کە لە ئۆکتۆبەردا لە دایکبوو تێشکان. دروشمەکانی شۆڕش بە فیڕۆچوون ، هەناسەکانی دوێنی ملیۆنانی بە هیلاکەتی مردن برد، سێبەری ئەمڕۆش وەکو پۆشاکێکی ڕەش وڵاتی داپۆشیوە،  دیکتاتۆرییەت جەماوەری لەژێر پێدا پلیشاندۆتەوە.  شۆڕش مرد ، ڕۆحی کێویی و یاخیی هاواردەکات …..من بڕیارمدا ڕووسیا بەجێبهێڵم ”    

دەوڵەت و دەسەڵاتی بزنس

دەوڵەت و دەسەڵاتی بزنس

زاهیر باهیر

مارتی 2021

ماوەیەك لەمەوبەر لە دەمەتەقێیەکی درێژدا لەگەڵ برادەرێکی زۆر نزیکمدا، کە ئەنارکیست نییە، ئەو باوەڕی وابوو ئایندەی بەشەرییەت جۆرێك لە سۆشیالیزم دەبێت، بەڵام نەك ئەو جۆرەی کە ئەنارکیستەکان دەیانەوێت.

برادەرەکەم بۆچوونی وابوو کە پێویستیی دەوڵەت وردە وردە لە کەمبوونەوەدا دەبێت، تا ڕادەی پێویستی نەبوون، تاکو  ئەوەی کە کۆمەڵ چی تر لە لایەن دەوڵەتەوە بەڕێوەنابرێت.  پاساوی برادەرەکەم ئەوە بوو کە ئەندامانی کۆمەڵ خۆیان زۆر بە ئاگا دەبن، هۆشیاردەبن  و بەرپرسیاردەبن کە یەك ئاگای لەوی تر دەبێت و ئاگاشیان لە کۆمەڵ دەبێت.  کۆتایی قسەکانی بەوە هێنا ” مادام کۆمەڵ لە لایەن ئەندامەکانیەوە بەڕێوەدەبرێت ئیدی دروستکەرانی یاسا ناپێویست دەبن” .

بێ گومان ئەنارکیستەکان قسە لەسەر سۆشیالیزم دەکەن، بەڵام بە شێوەیەکی پلانبۆکراو نا، ئەوەندە هەیە کە کۆمەڵ، کۆمەڵێکی ناچینایەتی و ناقوچکەیی دەبێت.  ئەنارکیستەکان نەخشەی داهاتوی کۆمەڵ ناکێشن کە چۆن ببێت و چۆن بەڕێوەببرێت.  ئێمە وا بیردەکەینەوە و کاری هاوبەش بۆ دروستکردنی کۆمەڵێك دەکەین کە لە لایەن هەمووانەوە کۆنترۆڵبکرێت، بەڕیوەببرێت.  لەو کۆمەڵەدا کەسێکی بەرپرس نابێت کە هەیمەنەمان بکات و بمانچەروسێنێتەوە، کۆمەڵێک دەبێت، بێ بەڕێوەبەر، بێ بوونی کرێچێتی و بێ خاوەنخانوو، بێخاوەندارێتی تایبەتی و بێ حکومەت.   ئێمە  بە وردی و درێژی باسی ئایندە ناکەین، ئەوە کاری ئەوانەیە کە لەو کۆمەڵەدا دەژین، کە چۆن ڕێکیدەخەن، چۆنیش خۆیان بەڕێدەخەن.

لێرەدا چەند پرسیاێکی سەرەکی و بنەڕەتی دێتە پێشەوە. ئایا ڕۆڵی دەوڵەت لەناو دەچێت کاتێك کە کاپیتاڵیزم بەهێزتر دەبێت؟ ئایا دەوڵەت وردە وردە لەخۆیەوە وندەبێت یاخود خۆی هەڵدەوەشینێتەوە؟ ئایا تیئوری نیولیبراڵ شکستیهێنا لە کەمکردنەوەی هەندێك  یاخود هەموو وەزیفەکانی دەوڵەت ؟ ئەگەر ئاوایە، بۆچی لە ئێستادا بەهێزیی دەوڵەت لە هەموو سەردەمەکانی پێشتری دەبینین؟  بێ گومان زۆر پرسیاری دیکەش سەبارەت بەم بابەتە، هەن.

با هەر بە کورتی لە مێژوی نوێی دەوڵەتەوە، لیبرالیزم، تئیوری نیولیبرالیزمەوە دەستپێبکەین. زۆرێك لە ئێمە دەزانن مێژوی دەوڵەت کۆنە، لانی کەم دەگەڕێتەوە بۆ 10،000 ساڵ، ڕەنگبێت درێژتریش، بە قۆناخی جیا جیادا تێپەڕیوە و گەشەی کردووە هەر ئاواش وەزیفەکانیشی جیاواز بووە بەگوێرەی ئەو کۆمەڵەی کە لێوەی سەری دەرهێناوە. دەوڵەت  وەختێکی زۆری ویستوە تا گەیشتوە بەم شیوە مۆدیرنەی ئێستای.

دەوڵەت بە هەر قۆناخێکدا تێپەریبێت لە ڕوی مێژووییەوە یاخود وەکو ئێستای، هەمیشە ململانێی گەورەی لەگەڵ بزنسدا هەبووە.  لەگەڵ ئەوەشدا هیچ لایەکیان ناتوانن بە بێ ئەوی دیکەیان بژین، بەڵام هەر یەکەیان بۆ بەرژەوەندی خۆی دەیەوێت ئەوەی دیکەیان بخاتە ژێرفرمانییەوە.

لە ئێستادا دەوڵەت وا دەبینرێت کە وەزیفەکانی خۆی بەرجەستەکردووە، لە جەوهەریدا باوەشی بە ئابووریی لیبراڵ و تیئوری نیولیبراڵدا کردووە.  لە کاتێکدا کە دەوڵەت بەتەواوی ناگونجێت لەگەڵ بەشەکانی بزنسدا بە گشتی و لەگەڵ کۆمپانیا زەبەلاحەکانا بەتایبەتی ، کۆمپانیا گەورەکان هەمیشە لە هەوڵی دۆزینەوەی ڕێگاچارەیەکدان بۆ ریفۆرمکردنی دەوڵەت بۆ بەرژەوندییەکانیان و  گەیشتن بە ئامانجەکانیان.

یەكێك لە هەوڵە سەرەکییەکان کە بۆ ڕیفۆرمکردنی سیستەمی ئابوریی لە چەرخی ڕابوردوودا، درا ، نیولیبرالیزم بوو. گروپێك لە لیبراڵەکان ویستیان کۆمەك بە شێوازی بازاڕی ئابووریی بکەن، پڕۆگرامێکیان لە کۆبوونەوەیەك کە لە پاریس لە ساڵی 1938 دا کرد، دانا. لەوانەی کە نوێنەربوون دوو پیاو کە پێناسەی ئیدۆلۆجییان دەکرد ، Ludwig von Mises و Friedrich Hayek بوون. ئەوان باوەڕیان بە دەرفەتدانی تاك بوو، بە بڕوای ئەوان حکومەت بەربەستێکی گەورەیە لە ڕاوەستانی گەشەی تاكدا. هاوکاتیش نیولیبراڵ خۆشحاڵە بە تاك و تاکگەرایی دژ بە ” بەدەستی جەمعی کۆمەلایەتییە” وەکو چۆن مارگرێت تاچتەر وتی.  لە ساڵی 1944د Friedrich Hayek لە Road to Serfdom جەدەلی ئەوەی دەکرد   ” پلانەکانی حکومەت کە تاك و تاکگەرایی تێدەشکێنێت، بێ هوودە بەرە و کۆنترۆڵی تۆتۆلیتاریانە ملدەنێت”

لە ساڵی 1947 دا  Friedrich Hayek یەکەم ڕێکخراوی دروستکرد کە کاری بڵاوکردنەوەی دۆکتەرینی نیولیبراڵیزم بوو، کە لە ڕووی داراییەوە لە لایەن ملیۆنەرەکان و دەزگەکانیانەوە، کۆمەکی پێکرا.

دۆکتەرینی نیولیبرالیزم زۆر چڕو پڕ بوو لەبارەی ئامانجی ئازادکردنی کەرتە گەورەکانی بزنس لەدەست دەوڵەت بۆ بەتایبەتکردنیان، بوو. بەکورتی دیدی Hayek ئەوە بوو کە حکومەت بەری مونافەسە نەگرێت دەربارەی مۆنۆپۆلیکردن. ئیدۆلۆجی نیولیبرالیزم پوکانەوەی دارایی لەگەڵ خۆیدا هێنا، کارەساتی ژینگە، هەتا داڕمانی هێواشی کەرتی گشتی تەندروستی و پەروەردە و فێرکردنیشی گرتەوە.  بە ڕوونی هەڵگیرسانی جەنگ بوو لە هەموو بەرەکانا دژ بە کۆمەڵ، ئەمەش نەك هەر قەیرانی ئابووریی خولقاند، بەڵکو قەیرانی سیاسیشی دروستکرد .

لە لایەکی ترەوە ، سیاسەتی ئابووری کینزیی هەبوو ، ئەم سیاتەش لە لایەن ئابووریناسی بریتانییەوە، John Maynard Keynes لە ساڵانی 1930 کانا کێشرابوو.  تئیورەکەی کینز وەڵامێك بوو بە قەیرانە مەزنەکەی بریتانیا، کە ئەو زۆر بە توندی ڕەخنەی لە تئیورەکانی  ئابووریی پێشتر، کرد، کە ئەو بە “classical economics ” ئابووریی کلاسیکیانە، ناوی دەبردن. ئەو باوەڕی وابوو کە دەستتێوەردانی حکومەت بۆ مۆدیرەکردنی  پرسی گەشە و داڕمان لەچالاکی ئابوورییدا، زەروورە.

لە سەراپای 1950 کانا، هەژموونی کینز لە پلەی باڵادا بوو ، ئەوەش کاتێک گەشە و پێشەوەجوونی ئابووری سەرمایەداریی لە سەرا بوو کە بڕی گەشەی ئابووری و کەمی بەتاڵە، لە باڵادا بوو.  ئەمەش لای سەرۆکی پێشینەی ئەمریکا ڕیجارد نیکسۆن، وا دەنگی دایەوە کە بڵێت ” ئێمە ئێستا هەموومان کینیزین “. 

سیاسەتەکانی کینز زۆر بڕیان نەکرد. لە کۆتایی ساڵانی 1960 کانا گۆڕانێکی گەورە ڕوویدا و پارسەنگەکە گۆڕا  هەوەها ئەوەش دەرکەوت کە ئاڕاستەی ئابووریی بەرەو بەتایبەتکردنی کەرتە ئابوورییەکان دەڕۆیشت. بە گوێرەی قسەی ئەم دوو ڕۆژنامەوانە لە بەشی ئابووریدا Larry Elliott و Dan Atkinson ” ساڵی 1968 ساڵێکی گرنگ بوو کاتێك کە پاوەر ئاڕاستەی خۆی گۆڕی بەرەو کەرتە تایبەتەکانی وەکو یاریکەران بە دراو” سیاسەتە ئابوورییەکانی کینز بە فەرمی لە ساڵی 1979 دا، حکومەت دەستبەرداری بوو، بەم شێوەیە سیاسەتەکانی کینز درزی تێکەوت و تێشکا و قەیرانی ئابووریش قوڵتر بووەوە.  ئا لەو کاتەدا Milton Friedman  وتی ” کە وەختی هات  تۆش دەبێت بیگۆڕیت…چونکە جێگرەوەی ئامادکراو هەبووە کە هەڵیبژێریت”

کاتێك کە مارگرێت تاچتەر و ڕۆناڵد ڕێگن دەسەڵاتیان گرتەدەست، ئیتر تەواوی پاکجەکە، هەر زوو بە دوویدا دێت : کەمکردنەوەی بڕی زۆری باج لەسەر دەوڵەمەندەکان ، تێشکانی نقابەکان، ئاوەڵاکردنی دەستی بزنس بە شلکردنی یاساکان، بەتایبەتیکردنی کەرتەکانی دەوڵەت .  هەموو ئەمانەش هاوپشتییان لێکراو  کۆمەکیان پێکرا  لە لایەن دامەزراوە فرەجۆرەکانی وەکو صندوقی دارایی نێودەوڵەتان،  بانقی جیهانی ، پەیمانی ماستریخت و ڕێکخراوی بازرگانی جیهانی ، بەم شێوەیە سیاسەتی نیولیبراڵ سەپێنرا بێ بوونی ڕەزامەندی دیمۆکراتیانە. لەوەش ئاشکراتر ئەم سیاسەتانە لە لایەن پارتەکانی کە خۆیان بە چەپ دەزانی، قۆزرایەوە، لە ناویانا پارتی کرێکارانی بریتانیا و پارتی لیبراڵدیۆمکرات.  ئەمەش چاوەڕوانکرابوو، وەك جۆن مەیجەر کاتێك  هەڵبژێررا بۆسەرەکوەزیرانی بریتانیای   لە ساڵی 1992 دا وتی ” 1992 سۆشیالیزمی لە بریتانیادا کوشت ….. بردنەوەکەمان یانی لە نێوانی ساڵی 1992 و 1997 دا پارتی کرێکاران دەبێت بگۆڕێت”  

قوتابخانەی/ زانکۆی شیکاگۆ کە بە کوڕانی شیکاگۆش ناسراوە، پاکجێكی بۆ چەند وڵاتێك ئامادەکردبوو ، لەوانە : میسر و وڵاتانی ئەمەریکای لاتینی بەتایبەتی وڵاتی چیلی. Hayek لەیەکەم سەردانیدا بۆ ئەوێ کە یەکەم ولات بوو پلان و پڕۆگرامە نوێیەکە بە تەواوی جێ بەجێکرا، ئەو بە ڕۆژنامەوانە چیلییکانی وت ، گریمانی ئەوە هەیە و دەکرێت کە ” دیکتاتۆر لە ڕێگای لیبراڵانەوە فرمانداری بکات”  ئەو ئەوەی پێباشترە ” دیکتاتۆرێکی لیبراڵ لە حکومەتێکی دیمۆکرات کە لیبرالیزمی پێباش  نەبێت.  پەسەندکردنی تایبەتیم بەرەو دیکتاتۆرییەتی لیبراڵ ڕۆیشتنە، نەك بەرەو حکومەتێکی دیمۆکرات کە بەتاڵ بێت لە لیبراڵیزم”

هەر ئاواش نابێت سەرسام بین کاتێک Friedman و  Hayek دڵخۆشانە باوەشیان بە سیاسەتەکانی نیولیبراڵدا کرد هەر ئاواش Naomi Klein  لە کتێبی The Shock Doctrine‘دا نوسیوێتی ” تئیوری نیولیبراڵ لایەنگری بەکارهێنانی قەیرانەکانە بۆ سەپاندنی سیاسەتە نەخوازراوەکانە کاتێك کە خەڵکی بۆچوون و هۆشیان لە ئاراستەی خۆی لایداوە.  بۆ نموونە: دوای کودەتاکەی پینۆشێت لە چیلی  و شەڕی عێراق و باوبۆڕفتانەکەی کاترینا، کە فریدمان ئاوا باسی دەکات ” دەرفەتێكە کە ڕیفۆرمی رادیکالانەی  سیستەمی پەروەردە و فێرکردن بکەیت” .

دوای نزیکەی 40 ساڵ، قەیرانی دارایی 2008 و ڕکودە گەورەکە، نیولیبراڵزمی لە سکە لادا و هێز و توانای خۆی لەدەستدا و هەرەسیهێنا. لەو کاتەدا هەندێك لە حکومەتەکان و ئابووریناسەکان ویستیان بگەڕێنەوە سەر حەلەکانی کینزی ئابووریناس، بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکانی چەرخی 21 .  ئەمانە  نەیاندەتوانی یاخود نەیاندەویست کە تێبگەن یاخود هەر ئەو ڕاستییەیان فەرامۆش کرد کە حەلەکانی چەرخی رابوردوو ناتوانێت گرفتەکانی ئەم چەرخەی ئێستا چارەسەربکات. هۆکاری ئەمەش ڕوونە کە گرفتەکان گرفتی بناخەیی  خودی  سروشتی سەرمایەدارییە ، ئیتر هەر ناو و هەر شێوەیەك وەرگرێت، ئەو حەلانە چی دی کار ناکەن.

نیولیبراڵیزم درێژەی کێشا و کارایی خراپی داناوە، لە هەر شوێنێك بەجێگەیەنرابێت کارەساتی گەورەی بۆ ئەو شوێنە هێناوە. یەکێک لەو وڵاتانە ئەمەریکایە، کە دەیتایەك ئاوای نیشاندەدات ” لە سەردەمی نیولیبراڵدا کەلێنی سامانی نێوانی ڕەگەزەکان  باشترنەبوو. لە ساڵی 1979دا بڕی کرێی سەعاتی کاری هەفتانەی  کەسێکی ڕەشپێست لە ئەمەریکا لە سەدا 22 کەمتر بووە لە هی سپی پێستێك .  لە ساڵی 2015 دا ئەم کەلێنە چووە لە سەدا 31.  سەبارەت بە ژنێکی ڕەشپێست  جیاوازی کرێ لە 1979 دا تەنها لە سەدا 6 بووە بەڵام لە 2015 دا ئەمە بازی دا بۆ لە سەدا 19.  خاوەندارێتی خانوو یەکێك بووە لە ڕێگا سەرەکییەکان کە خێزانەکان بە تێپەڕینی وەخت سامانیان لێی دروستکردووە، بەڵام خاوەندارێتی خانوو لە نێوان ئەفریقییەکانی ئەمەریکادا لە ساڵی 2017 دا زۆر کەمتر بووە لە سەردەمی شۆڕشی مافی مەدەنی، لەو کاتەی کە هەڵاواردنی ڕەگەزایەتی یاسایی بووە” .  بارودۆخەکە ئەوەندە خراپ بووە کە زانا سیاسییەکان بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ” ئەمریکا چی تر بە دیمۆکراتی یاخود کۆماریی ناناسرێت ، بەڵکو بە ئۆلیگارکی – حکومەتی دەوڵەمەندەکانە و لە لایەن دەوڵەمەندانەوە و بۆ دەوڵەمەندانە”

هەندێك ئابورییناس لەوانە Paul Krugman جەدەلی ئەوەی دەکرد کە بارودۆخی ئابوریانە وەکوە ئەوەی سەردەمی بەشی یەکەمی چەرخی بیستە.

لەبەر ڕۆشنایی ئەوانەی سەرەوەدا دەتوانین ببینینن کە حکومەت و دەزگەی بزنس لە هەموو وڵاتێك لە زۆر ڕووەوە تێکەڵن و بەیەکەوە بەستراونەتەوە و پاشکۆی یەکن . یەکێتیان زۆر بەهێزترە تاکو کەرتکارییان، بەیاکادان و بەرکەوتنیان شتێك نییە زیاتر لە هەوڵێك نەبێت لە یەکگرتنیانا دژ بە کۆمەڵ. ئەوان لە یەکدی جیاناکرێنەوە، بەڕێوەبەرە گەورەکانی کۆمپانیا زەبەلاحەکان، سەرکردە سیاسییەکان، کەسە فەرمییەکانی حکومەت هەموویان لە هەمان چینی کۆمەڵایەتییەوە هاتوون.

دەوڵەت پایەی سەرەکی سیستەمەکە و ئابورریەکەیەتی، کار لەسەر بەجێگەیاندنی وەزیفەکانی بزنس و زیادکردنی قازانجیان دەکات. ئەوە حکومەتە کە شێوەی، فۆرمی چالاکیەکانی بزنس و ژینگەیەکی گونجاو  و بەکار بۆ بزنس دەخولقێنێت. ئامانجی بزنس دروستکردنی قازانجە لە کاتێکدا ئامانجی حکومەت دابینکردنی سەقامگیریی و گەشەی ئابووری و زامنکردنیانە. بزنس هەژموونێکی گەورەی لەسەر حکومەت هەیە کاتێک کە بزنس سەرمایەگوزاریی بە قورسی لەسەر پرۆژە گەورە و فراوانەکان دەکات.

حکومەت بە ڕاستەوخۆو ناڕاستەوخۆ یاسا و ڕووڵەکانی بەسەر دەزگەکانی بزنسدا دەسەپێنێت کە دەتوانن چی بکەن و چی نەکەن تاکو هەژموونی خۆی لەسەر سیاسەتی ئەم دامەزراوانە دانێت لەگەڵ پرس و بڕی باج دا.

ئامانجی سەرەکی بزنس دروستکردنی قازانجە و حکومەتیش هەموو شتێکیان دەخاتە بەردەست، تەنانەت حکومەت یارمەتییان دەدات لە دامەزراندنی پێداویستییەکانی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکان.  ئەمەش بە هاندانی تەماح لە ناوچە کەم گەشەکردووەکانی وڵاتەکە.

 حکومەت و سیاسییەکان دەیانەوێت لە هەڵبژاردنی ئایندەدا بێنەوە دەسەڵات ، پێویستیان بە کۆمەك و یارمەتی بزنس هەیە.  بۆ ئەمەش ئەمان دەیانەوێت کۆمپانیا گەورەکان ڕازی بکەن و ئەوانیش دەیانەوێت ڕۆڵ و هەژموونیان  لە حکومەتدا هەبێت.

کۆمپانیا زەبەلاحەکان و بزنسەکانی دیکە زۆر باش دەزانن کە دامەزراوەیەك  بتوانێت پاریزگاریان لێبکات و دەوامیان پێبدات حکومەتە، دەوڵەتە. ئەوان دەزانن کە پۆلیس ، یاسا، دادگا، سوپا، تۆڕی سیخوڕیی و هەروەها سیستەمی پەروەردە و فێرکردن، تەواوی ئەمانە لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدان. زۆر باش دەزانن کە کاتێك نابووت دەبن، دەوڵەت فریایان دەکەوێت و ڕزگاریان دەکات، کاتێکیش کە رووبەڕووی هەڕەشە لە لایەن کرێکاراکانیانەوە دەبنەوە ، دەوڵەت هەموو ڕێگایەك دەگرێتەبەر بۆ پاراستنیان.

دەوڵەت، حکومەت و بزنس یەکدییان پێویستە. لە ئابووری گڵۆبەڵی ئەمڕۆدا بزنسمانەکان  هیزێکی گەورەن لە پشتی ئابوورییەوە هەروەها دەوڵەتیش ماوەیەکی ئێکجار درێژە کە ئەویش هێزێکی زۆر گەوەرەیە لە ئابوورییدا.

هەر لەبەر ئەمەشە ئەنارکیستەکان پەیگیریی لەوە دەکەن کە تێکۆشان دژ بە سیستەمەکە، خاوەندارێتی تایبەتی لە حکومەتدا و دەرەوەی حکومەت و  دەستەبژێر، زەروورە و خەبات  بۆ کۆمەڵێکی ناچینایەتی و ئاسۆیی  ڕوودنادات بێ خەبات کردن دژ بە دەسەڵات و پاوەر و دەوڵەت.

Zaherbaher.com

خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانی پۆڵۆنیا بەردەوامن و لە گەشەکردندایە :

زاهیر باهیر

27/10/2020

لە دوای هاتنی نقابەی هاوپشتی [سۆڵیدارەتی ] بۆ سەر حوکم بە هەرەسهێنانی دەوڵەتی بەناو سۆشیالیست، خەڵکی لە پۆڵۆنیا وەکو سەراپای بلۆکە بەناو کۆمۆنیست و سۆشیالیستەکانی ڕۆژ هەڵاتی ئەوروپا و شوێنەکانی دیکە،  هەوای ئازادیی و ئابووریی لیبراڵ لەکەلەی دابوون ، نەیاندەزانی کە لەژێر ڕژێمە بەناو بەناو کۆمۆنیستەکانا دەمیان كڵۆم درابوو ، بەڵام ئێستا لەژێر ڕژێمی لیبراڵدا  دەمیشیان و سکیشیان كڵۆمدراوە .  ئەوەیە جەوهەری سیاسەت و ئابووریی لیبراڵ و نیێولیبراڵ .

هەر لەو کاتەوە بارودۆخی ژیانی زۆربەی زۆری خەڵکی لە پۆڵۆنیا و لە خراپبوون و داڕماندایە ،  زائیدەن  زیادبوونی گروپ و ڕێکخراوی فاشی و ڕایسسیزم و ڕۆژ بەڕۆژ کەمبوونەوەی ئازادییەکانی دانیشتوانیی، بەتایبەت ژنان.

لە ڕۆژی 5شەمەی ڕابوردووەوە خۆپیشاندانەکانی ژنان بۆ مافی ئاسایی خۆیان کە مافی بڕیاری  لەباربردنی کۆرپەکانیانە ، بەردەوامە .  لە ڕۆژانی شەمە و یەكشەمەدا خۆپیشاندانەکان زیادیان کرد، لەمڕۆدا، 2شەمە، گەیشتۆتە 150 شار و شارۆچکەی  پۆڵۆنیا و کرێکارانێکی زۆریش بۆ هاوپشتییان لە مانگرتن دان ، لەوانە کرێکارانی کانەکانیش.

خۆپیشاندانەکان دژ بە دەستوری حکومەت و دەوڵەت هەروەها دژ بە پیاوانی کەنیسە و ئەو گروپە ڕاستڕەو و فاشیانەشە کە لەگەڵ کەنیسە و قەشەکان و دەوڵەت و یاساکانیانن.  لە ئێستادا پۆلیس پارێزگاری هێڕشی خۆپیشادنەرانی بۆ سەر کەنیسەکان، بۆ ناکرێت، بۆیە لە لایەن گروپە ڕاستڕەواکان و فاشییەکانەوە پاسەوانییان لێدەکرێت و دەپارێزرێن.   

خەڵکی ڕۆژانە لە شۆڕشدان ، خودی ژیانیش شۆڕشە

زاهیر باهیر

26/10/2020

هەموو بەگژاچوونەوەیەکی دەسەڵات، ئیتر دەسەڵات پۆلیس بێت لەسەر شەقامەکان، بەڕێوەبەری کارگەیەك کۆمپانیایەك بێت، کولتورێکی باوی دواکەوتوو بێت ، داخوازی داواکارییەکی ڕەوای خەڵکی بێت … تد هەمو ئەمانە هەنگاوێکی شۆڕشگێڕانەن لە تەواوکردنی شۆڕشی ئایندەی کۆمەڵایەتیدا ڕۆڵی خۆیان هەیە و نزیکمان دەکەنەوە.

ئەوانەمان کە دەمانەوێت بە کودەتایەکی حیزبی، سەربازیی، پەڕلەمانتاری یاخود لە کاژێرێکی سفردا شۆڕش ڕوووبدات ، ئەوانەمانن کە  دەیانەوێت دەقی نێو کتێبەکان بەسەر کەتواردا جێ بەجێ بکەن ، ئیدۆلۆجی جێگرەوەی هزر بکەن، ئیدۆلۆجی جێگرەوی تێڕامان و شەن و کەوکردنی واقیعەکە بیت ، سەرکردەی کارامە و کەسایەتی خاوەنکاریزما …کارایی ئەمانە بخەنە جێی کارایی خودی جەماوەرەوە ، ئەوانەمانن کە بەرنامە و ویستی خۆمان دەخەینە شوێنی بارودۆخ و زەمینەی مەوجود، کە ئەوە خۆشی دەکات و دەیلوێنێ بۆمان..

شۆڕش ئەو پرۆسە بەردەوامە ڕۆژانەیە کە هەر کۆمەڵە و هەر گروپە و هەر لایەنە لە لایەن خۆیەوە و لە جێی خۆیەوە دژایەتی هەموو چەشنەکانی زوڵمووزۆر دەکات کە لەبەرامبەریدا ، لەبەرامبەر چینەکەیدا ، توێژاڵەکەیدا ، کۆمەڵەکەیدا ڕۆژانە ڕووبەڕووی دەبێتەوە کارەسات دەچێژی لە تەکیا.

هاتنە سەر شەقامی گەنجەکانی نایجیریا کە زۆر ترین گەنج لەو وڵاتەدا هەیە  بەبەراورد بە وڵاتانی دیکەی ئەفەریقا دژ بە هەژاریی و نەبوونی کار و دڕندەیی پۆلیس تەنها و تەنها بۆ مافی سروشتی خۆیان هەنگاوێکی شۆڕشگێرانەیە و بۆ خودی خۆی شۆڕشێكە.

هاوکاتیش هاتنە سەر شەقامی سەدەها هەزار ئافرەت لە پۆڵۆنیا بۆ هەبووونی مافی هەڵبژاردن لە لەباربردنی کۆرپەلە یا لەبارنەبردنی ، کە  مافێکی سروشتی خودی ئافرەتان خۆیانە و هەر ئەوانن بە پلەی یەکەم دەبێت خاوەن بڕیار بن و دواتر هاوسەرەکانیان ، هاو کەپڵەکەی .. نەك من و تۆ، نەك کەنیسسە و مزگەوت ، نەك دەوڵەت و دەسەڵات و یاسا و میدیا.  مافی سروشتی خۆیانە و هاتننە سەر شەقامیان هەنگاوێکی شۆڕشگێرانەیە.

ئەم پۆستە قسە لەسە دوو جۆر ڕوداو ، دوو هەنگاوی ،دوو جۆر وێنە دەکات کە هەردوکیان هەنگاوی شۆڕشگێڕانەن  کە یەکەمیان:

نایجیرایایە : کە بۆ دوو هەفتەیە سەرەڕای قوربانی دانی 56  کەس و ژمارەیەکی زۆر لە برینداران و ڕفێنراوان هێشتا گەنجان و هاوتەمەنانی دیکە لە ئەبووجەی پایتەخت و لاگۆسی – شاری دووهەم و هەندێك لە شارەکانی دیکە ، لەسەر شەقامەکانن و تەحەدای پۆلیس و دەسەڵات دەکەن سەبارەت بە داخوازییە ڕەواکانیان .  بڕوانە گەنجێك دەڵێت ” لۆژك نییە کە ئێمە بۆ دوو هەفتەیە لەسەر شەقامین و دژ بە دڕندەیی پۆلیس تەنها داخوازی وەستانی کوشتن و هەراسانکردنی پۆلیس دەکەین ، کەچی هێشتا وەڵامی ئەوان هەر  هەمان شتە ” 

گەنجێکی دیکەی ئارتست [ هونەرمەند]ی 23 ساڵ کە کچێکی مۆدێلە کە لە لایەن پۆلیسەوە پشکێنراوە و هەراسان کراوە دەڵێت ” ئەمە ئیلهامە لە بینیی توانا و پاوەرمانا ، لە یەکگرتنمانا … دواوای شتێکی وامان نەکردووە تەنها هەراساننەکردنمان و نە کوشتنمان، هەر ئەوەیە .. من هەرگیز پێشتر بەشداری پرۆتێست و خۆپیشاندانم نەکردووە “

یەکێکی دیکە دەڵێت ” ئێمە ناگەڕێینەوە بۆ دوو هەفتە پێشتر … ئەوەمان بە جێهێڵاوە ژیان ناگەڕێتەوە دواوە .. بەردەوام دەبین “

گروپێك لە پرۆتێستەکە گروپی ئافرەتە فێمەننیستەکانە ، کە گەنجن داوای هەڵوەشاندنەوەی ئەو یەکەیەی پۆلیس دەکەن کە دەسەڵاتێکی زۆریان پێدراوە ، ئەمان هێڵی تەلەفونییان بۆ خۆپیشاندەران دامەزراندووە ، داو و دەرمان دەستدەخەن و چارەسەری برینداران دەکەن، ئیسعفیان ڕێکخستووە و ئامادە کردووە بۆ هاوکاری بریندارەکان لە سەرانسەری نایجیریادا… ئەمە هەنگاوێکی گرنگ و گەورەی شۆڕشگێڕانەیە کە کۆمەڵێك کچانی گەنجی فێمەنیست گەورەترین ئەرکیان نەك خستۆتە سەرشانی خۆیان بەڵکو بەجێیان هێناوە.دووەم پۆڵۆنیا :  هاتنی حکومەتی ڕاسترە و کە چەند ساڵێكە لە پۆڵۆنیا چنگی ناوەتە قوڕگی تەواوی مافەکانی مرۆڤ  بەتایبەتی ئافرەتان.  کە یەكێك لەوانە نەبوونی مافی هەڵبژاردنە لە نێوانی لەباربردنی یا نەبردنی کۆرپەلەدایە .  ڕؤژی 5شەمەی ڕابوردوو دەوڵەت بڕیاری دا لە ڕێگای دەستورەوە کە بە هیچ شێوەیەك لەباربردنی کۆرپەلە ڕێگای پێنادرێت جگە لە 2 حاڵەت نەبێت کە ئەویش : دروستبوونی کۆرپەی سەرەنجامی لاقەی جنسی ، هەروەها دروستبوونی کۆرپە لە نێوانی دوو کەسی خزمی زۆر نزیك ، یاخود لە هەمان خێزان و خانەوادەن .  هەر لەو ڕۆژەوە بە سەدەها هەزار ئافرەت لەسەر شەقامەکانن بڕیاریشە بەیانی ، دووشەمە زیاتر خەڵکی لە سەرانسەری پۆڵۆنیادا، بێنە سەر جادە.  ئەمەش هەنگاوێکی شۆڕشگێڕانەیە کە ئافرەتان و پیاوان لە پۆڵۆنیا هەنگاوی بۆ دەنێن .     

هەندێك لە وتە گرنگەکانی ئێما گۆڵدمان:

هەندێك لە وتە گرنگەکانی ئێما گۆڵدمان:

“گەر هەڵبژاردن شتێکی بگۆڕێیایە ، ئەوە هەر زوو قەدەخە دەکرا “

” ئەگەر نەتوانم سەمان بکەم، نامەوێت ببمە بەشێك لە شۆڕشەکەتان”

” زۆرتریان توخمی توندوتیژی لە کۆمەڵ-دا، بێ ئاگاییە، ئیهمالییە”

” پێمباشە گوڵ لەسەر مێزەکەم بێت لەبری دایەمۆند لەگەردنما”

” دەوڵەت، کەنیسە، هاوسەرگیرێتی [ زەواج] بەتایبەتی خۆشی جنسی ژنان لەناودەبەن”

” هاوسەرگیرێتی,  بە ڕەهایی ژنان دەکاتە توفەیلی پاشکۆ.  لە تێکۆشانا بۆ ژیان بێتوانای دەکات، هۆشیاری کۆمەڵایەتیی ئیبادە دەکات، تێڕامانی مەشلوول دەکات،   بەمەش دواتر بە جوانی خاوەندارێتی  بەسەردا دەسەپێنێت،  کە لە ڕاستیدا  کەمینێکە ، داوێکە ، نکوڵییە لە کەسایەتی مرۆڤ”

 پیاو توانیوێتی لاشەکان کەنەفت و ملکەچ بکات، بەڵام هەموو دەسەڵاتەکانی دونیا ناتوانن خۆشەویستی کەنەفت و ملکەچ بکەن.  پیاو هەموو نەتەوەکانی داگیرکردووە، بەڵام هەموو سوپاکەی ناتوانێت خۆشەویستی داگیربکات.  پیاو پێوەن و  زنجیری ڕۆحیی کردووە، بەڵام نەیتوانیوە و بە تەواوی دەستەپاچە بووە  لە بەرانبەر خۆشەویستی-دا”

خۆپیشاندانەکانی بەلەڕوس بەرەو کوێ؟

خۆپیشاندانەکانی بەلەڕوس بەرەو کوێ؟

زاهیر باهیر

20/08/2020

لە ڕۆژی 09/08 وە ، ڕۆژی ڕاگەیاندنی براوە و دۆڕاوی هەڵبژاردنەکەی ئەوێ خۆپیشاندان و ناڕەزایی لەسەر شەقامەکانی شارەکانی زیاتر لە 33 شاری، دەستیپێکرد دژ بە براوە،  ئەلێکسەندرا لوکاشینکا کە لە سەدا 80 دەنگەکانی گوایە بە ساختە بردۆتەوە ، بەرانبەرەکەشی سیڤێتلانە کە سەرۆکی حیزبی موعارەزەیە و ئیستا هەڵهاتووە بۆ وڵاتی لیتوانیا گوایە تەنها لە سەدا 10 بۆ 20دەنگەکانی هێناوە.

خۆپیشاندانەکان لەم ڕۆژانەی دواییدا کاراییتر بوون بەتایبەت دوای ئەوەی کە هەندێک لە کرێکارانی کارگەکان و میدیای دەوڵەتیی، هاوپشتیان لێکردون بە مانگرتن لەسەر کار.  گرانە لە ئێستادا پێشبینی چارەنوسی ئەم خۆپیشناندانانە بکەین بەڵام لەبەر ئەوەی کە لەوە دەکات ببێتە ململانێیەکی گەورە لە نێوانی وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژاوا و ئەمەریکا لە لایەك و ڕوسیا لە لایەکی دیکە، زیاتر ڕەنگە بەرەو جۆرێك لە صوڵح و ئاشتەواییەك و بەلێن بۆ داهاتوو کۆتایی بێت.

لوکاشینکا ئەوە بۆ 26 ساڵی تەواوە لەسەر تەختەو زۆر نزیکە لە ڕوسیاوە . بەلەڕوسی-ش وەکو زۆرێك لە وڵاتانی دیکە ئازادیی و ڕادەربڕینی تیادا قەدەخەیە.

لوکاشینکا لە ساڵی 2011 دا زۆرێك لە دەزگە و کەرتە دەوڵەتییەکانی بە بڕی 6.86 ملیار پاوەندی ئەو کاتە، فرۆشت.  Beltransgaz کە نێتوەرکی بۆری نەوتی بەلەروسیایە  فرۆشت بە کۆمپانیای گاسڕووم کە کۆمپانیای غاز و نەوتی سەر بە دەوڵەتی روسیایە، ڕوسیا زۆرێك لە سامانە پیشەسازییەکانی بەلەڕوسی کڕیوە.

هاوکاتیش لۆکاشینکا لە هێڕشکردنە سەر کرێکاران و دانیشتوانی ئاسایی درێغی نەکردوە، هێڕشەکانی بۆ سەر کرێ و موچە  و موچەی خانەنشینکراوان و بە بەڕێکردنی سیاسەتی دەستگرتنەوە [ تەقەشوف] .  وردە وردە جەماوەرێتی کە لە نزمبوونەوەدا بوو ئەوەندەی تریش نزمبووەوە کاتێك کە وتی ڤایرۆسی کۆرۆنا ڕاستیی نییە و ئامۆژگاری خەڵکی دەکرد کە ڤۆدگا بخۆنەوە و بچنە سۆنەوە ئیتر ڤایرۆسەکە کارایی نابێت و نکوڵی لە ماوەی  بەینی خەڵکی لە ڕێکردن و کارکردنا  دەکرد [ سۆشیال دستانس] .

لە جەمسەرەکەی ئەو سەریشەوە داخوازییەکانی سڤێتلانە-ش ئەمانە بوو : هەڵبژاردنی ئازادانە و ڕەوایانە، دیمۆکراتیی ، بەردانی هەموو بەندییە سیاسییەکان، دوورکەوتنەوە لە ڕوسیا و کەمکردنەوەی ماوەی سەرۆکایەتی وڵات تەنها بۆ 2 جار .  هاوکاتیش موعارەزەکانی دیکە ، وەکو : Babaryka و Tsepkalo کە ئەمان  لەتەك بازاڕی ئازاد-دان .  ئەم دوانە و حیزبەکانیان ڕاستڕەون،  هاوپشتی و کۆمەکیان لە لایەن ئەوروپا و ئەمەریکاوە پێدەکریت .

بەهەحاڵ بارودۆخی بەلەڕوس بە چڕبونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا زۆر خراپتر بوو گەرچی جارەسەری خەستەخانە بە بەلاشە لەوێ بەڵام شتەکانی دیکە هەمووی بە پارەیە. بۆ نموونە بۆ پشکننیی کۆرۆنا پارەیەکی زۆر بدەیت ،  لە کاتێکدا کە حکومەت لە لایەکەوە نکوڵی لە کۆرۆنا دەکرد و لە لایەکی دیکەشەوە بە پاساوی نەبوونی پارە لە خەزێنەدا زۆر کەمی سەرف دەکرد،  بە هۆی ئەمەوە خەڵکی لە زۆر بواردا خۆیان هەندێك دەسگەیان نانێوەندێتی کرد بۆیە بەشێك لە بزنسە بجوکەکان و کۆفی شؤپ و چێشتخانە بچوکەکان بە هاوکاری کرێکاران و هاووڵاتیان خواردنیان بۆ دکتۆر و کارمەندانی خەستەخانەکان دروستدەکرد،  تەکسییەکانیش بە بەلاش بۆیان دەبردن .  لە 15 مانگی حوزەیرانیشدا هاووڵاتیان هەستیان دەکر کە ئاوەکەیان چی دی پاك نییە بۆیە داوایان لە بەشی ئاو کردکە چارەسەری ئەو کێشەیە بکات، بەڵام ئەوان دەیانوت کە زۆر پاکە ، هەر ئەمەش خەڵکەکەی  هاندا بۆ کاری هەرەوەزیی و  بە هەرەوەزی ئاوەکەیان پاککردەوە.  لە زۆر بواری دیکەدا زۆر شت بە هەرەوەزی لە لایەن خەڵکییەوە دەکرا ، بەڵام بە هاتنی هەڵبژاردنەکە ئەو پرسانەی بردە دواوە و ئێستا خەڵکی داخوازیی سیاسییان هەیە

هەڵوێست لە خۆپیشاندان و مانگرتنی کرێکاران :

بێ گومان داخوازییەکانی خەڵکی ڕەوایە و هاووڵاتیان شایستەی ئەوەن کە لە دیکتاتۆرێکی 26 ساڵەیی ڕزگاریان بێت و ژیانێکی باشتر و شایستەتریان هەبێت .  هەر لەبەر ئەمەش چەپ و کۆمۆنیست و سۆشیالیست و ئەنارکیستەکان هاوپشتییان دەکەن هاوکاتیش دەزانن کە ڕەنگە حکومەتی ئایندەش لەبەرانبەر هاووڵاتیانا لەمەی ئێستا باشتر نابێت بۆیە ئەنارکیستەکان خاوەنی بەرنامە و پرۆژەی خۆیانن لە هاوشانی خۆپتیشاندەران و کرێکارە مانگرتووەکانا وە  بە هاوپشتی و هاوکاری لەخۆنەبڕاوانەیان بەشداری ناڕەزاییەکانی خەڵکی دەکەن .