ئه‌وه‌ی کە چاوه‌ڕوانی خێرو به‌ره‌که‌تی ڕامیاریه‌کان و ڕامیاریی ئابوری لیبراڵیان بکات ، وه‌کو  چاوه‌ڕێکردنی  کاسه‌ی دراوسێیه‌تی  وایه، ‌ به‌بێ شێو سه‌رده‌نێته‌وه‌.‌

زاهیر باهیر

12/11/2013

له‌م چه‌ند دێڕه‌دا نامه‌وێت باس له‌و‌ کاره‌ساتانه‌ بکه‌م که‌ ڕامیاره‌کان و ڕامیاریی لیبراڵ و نیو-لیبراڵ به‌سه‌ر زۆرێکی وڵاتانی جیهانیاندا، هێناوه‌ ، چونکه‌ من له‌سه‌ر ئه‌م باسه‌ زۆرم نوسیوه‌. ئه‌وه‌ی که‌ له‌ خواره‌وه‌ ده‌یبینیت ته‌نها چه‌ند په‌ڕه‌گرافێکه‌ له‌ وتاری S’bu Zikode ی که‌  چالاکوانێکی نێو  لیژنه‌ی ئه‌و خه‌ڵکانه‌یه‌ که‌ له‌ خانووه‌ به‌ له‌وح و ته‌نه‌که‌ و پوش و گه‌ڵاو قامیش  دره‌وستکراوه‌کانا، ده‌ژین، به‌تایبه‌ت له‌ شاری ده‌ربه‌ن- ی خواروی ئه‌فریقا ، که‌ خه‌ڵکانێکی زۆری تریش له‌ زۆربه‌ی جێگاکانی تر ، هه‌ر هه‌مان ژیان ده‌به‌نه‌ سه‌ر ، که‌ له‌م خه‌ڵکانه‌ ، له‌ شاری ده‌ربه‌ن‌ 12000 که‌سیان خۆیان ڕێکخسوه‌ بۆ به‌گژاچونه‌وه‌ی سیاسه‌تی لیبراڵی حکومه‌تی خواروی ئه‌فه‌ریقا، بۆ به‌گژاچونه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت و پۆلیس و کۆمپانیاکان . له‌و بڕگانه‌ی که‌ من کردومن‌ به‌ کوردی به‌ ئاشکرا سروشت و جه‌وهه‌ری سیاسییه‌کان و گه‌نده‌ڵییان ئیدی له‌ هه‌ر شوێنێک، بن، خۆماڵی بن یاخود بێیانه‌و ده‌ره‌کی، له‌ پلان و به‌رنامه‌و ئامانجه‌کانیاندا ، ده‌رده‌که‌ون و هه‌موویان وه‌کویه‌کن .

ئه‌م وتاره‌ که‌ له‌ ڕۆژنامه‌ی گاردیانی ئه‌مڕۆدا ، 12/11/2013 بڵاو کراوه‌ته‌وه‌ ، به‌ وه‌رگێڕانی بۆ زمانی کوردی حه‌زمکرد له‌گه‌ڵتانا (شه‌یر) ‌ هاوبه‌شی بکه‌م.  به‌ خوێندنه‌وه‌ی ته‌نها ئه‌م چه‌ند بڕگه‌یه‌ له‌م وتاره‌ ، گه‌ر‌ خۆمان گێلنه‌که‌ین ، به‌لانی که‌مه‌وه‌ ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رده‌که‌وێت که‌ چۆن سیاسه‌تی ئابوری لیبراڵ و نیو-لیبراڵ که‌ چۆن له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتی خۆماڵیه‌وه‌ بۆ هه‌ژاران و بێده‌ره‌تانی ئه‌و وڵاته، به‌ڕێده‌کرێت، له‌ ده‌سه‌ڵاتی ڕایسستی پێشوو باشتر نیییه‌.

S’bu Ziko له‌ وتاره‌که‌یدا ده‌ڵێت ” بزوتنه‌وه‌که‌مان له‌ ساڵی 2005 دا له‌ شاری ده‌ربه‌ن دروستبوو ، ئێستاش خاوەنی 12 هه‌زار ئه‌ندامه‌ و ……… که‌مپه‌ینی دژی ده‌رکردن له‌ خانووه‌کانمان ده‌که‌ین و داوای خانووبه‌ره‌ی گشتی ده‌که‌ین ، له‌ پێناوی جیهانێکدا خه‌باتده‌کین، که‌ ڕێز و که‌سایه‌تی مرۆڤ پێش قازانج و سوودی تایبه‌ت ،بخات، تاکو زه‌وی و زار و شاره‌کان و سامان و ده‌سه‌ڵات به‌ دادوه‌رییانه‌ ، به‌شبکرێت”

“…. گه‌لێك جه‌نگی گرنگمان له‌ دادگەدا وه‌کو هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی یاسای ، بڕگه‌ی دژه‌ هه‌ژارانی دانیشتووی خانووه‌ په‌رپووته‌کان، کرد، به‌ڵام یاسا دادوه‌رێتی نه‌هێنا. گه‌رچی سه‌رکه‌وتنمان به‌ده‌ستهێنا، به‌لام به‌ هه‌زاره‌ها له‌م خانووه‌ په‌رپووت و شڕانه‌ به‌ زۆری زۆرداری ڕوخێنران، تاکو کارئاسانی بۆ پێشخستنی ئه‌و شوێنه‌ بۆ مه‌به‌ستی جامی جیهانی 2010 ، بکرێت. زۆربه‌ی دانیشتوانه‌که‌ی فڕێدرانه‌ که‌مپی خراپه‌و،ه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی که‌ خزمه‌تگوزارییه‌ ئاساییه‌کانیشیان ، تیادابێت. ته‌نانه‌ت هه‌ندێك له‌ که‌مپه‌کان وه‌کو Isipingo له‌ خواروی ده‌ربه‌ن له‌سه‌ر لیته‌ و قوڕاوی لافاو ، دروستکرابوون”

” به‌ڵێندرا که‌ که‌ به‌پلانێکی ده‌وڵه‌تی خه‌ڵکه‌که‌ له‌ خانوودا نیشته‌جێبکرێن، واته‌ خانویان بۆ دروستبکرێت. به‌ڵام شاره‌کان ئه‌م پڕۆگرامه‌یان ڕه‌تکرده‌وه‌ . له‌ چێگه‌ی ئه‌مه‌ سیاسییه‌ گه‌نده‌ڵه‌کان سوودیان له‌م پلانی خانووبه‌ره‌یه‌ بینی، به‌ ئاماده‌کردنی ئه‌و پاره‌یه‌ بۆ یارمه‌تی ئه‌ندامانی وه‌لابه‌ری ANC ده‌سه‌ڵاتدار، به‌کارهێنرا ….. که‌ له‌لایه‌ن به‌ڵێنده‌ره‌کانی دروستکردنی خانووه‌وه‌ پاره‌یان پێدرا. سه‌رئه‌نجام خانووی خراپ دروستکران و تۆش ناتوانیت به‌رتیل بده‌یت، تاکو خانوو وه‌ربگریت. ئه‌گه‌ر تۆ له‌ Eastern Cape بیت و ئه‌ندامی ANC نه‌بیت ، ئه‌وه‌ تۆ له‌ لیستی خانووپێداندا به‌ده‌ریت، ئه‌گه‌ریش ئه‌ندامێکی چالاکی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ بیت، ئه‌وه‌ نه‌ك هه‌ر خانووت پێنادرێت، ئه‌وه‌ ڕه‌نگه‌ بشگیردرێیت، ئه‌شکه‌نجه‌ بدرێیت و بکوژرێیت.”

” هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ له‌ ئه‌نجامدانی چالاکی ڕاسته‌وخۆدا به‌ر‌ده‌وامبووین، تاکو له‌ چوارچێوه‌ی کاری سه‌ركاخز‌یی ده‌ربچین و بێینه‌ سه‌رکاری که‌تواری، له‌ کاری تیوری و ناكردەییه‌وه‌ بگوێزینه‌وه‌ بۆ کاری کۆنکرێتی …. کاتێك زه‌وییان پێڕه‌وانه‌ده‌بینین، ده‌ستمان به‌سه‌ر زه‌وی به‌کارنه‌هێنراودا ده‌گرت.  ده‌وڵه‌ت و ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان ئه‌مه‌یان به تاوان ھەژماردەكرد ، ئێمه‌ش ناوی به‌دیمۆکراتیکردنی پلانی خه‌ڵکانی ده‌ره‌وه‌ی شارمان لێده‌نا بۆ ناسینی مافه‌کانمان له‌ شاردا….. کاتێك كه‌ له‌وێش دەریاندەكردین، ئێمه‌ له‌ شوێنێكی دیكە، له‌ ده‌ربه‌ن، 9 جار زیاتر له‌و‌ شوێنه‌ی كه‌ ده‌ستمان به‌سه‌رداگرتبوو خانوومان دروستده‌كرده‌وه‌ ……كاتێك كه‌ ئاو و كاره‌بایان لێده‌بڕین، خۆمان ده‌مانبه‌ستنه‌وه‌. كاتێك كه‌ ده‌یانبڕییه‌وه‌ ئێمه‌ش ده‌مانبه‌ستنه‌وه‌. له‌م كه‌ین و به‌ینه‌دا له‌م ماوه‌ی پێشووه‌دا ته‌قه‌یان له‌ 9 كه‌س كرد و 2 كه‌سیان كوژران.”

” كاتێك ڕێپێوانی یاسایمان په‌راوێزده‌خرا، داواكانمان له‌ دادگەدا فه‌رامۆشده‌كران و ده‌ستوور پشتگوێده‌خرا، كاتێك وەك خه‌ڵكانێكی پیسوپۆخڵ مامه‌ڵه‌ده‌كراین و به‌كه‌م ده‌گیراین و‌ له‌ به‌رامبه‌ر یاسادا حسابمان بۆ نه‌ده‌كرا ، ئێمه‌ش كاری نانه‌وه‌ی پشێوی سیاسیانه‌مان ده‌كرد . به‌ ڕژانه‌ شه‌قامه‌كان و داخستنی ڕێگاوبانه‌كان و به‌ستنیان له‌ هاتووچۆ.، له‌م ماوه‌ی پێشووه‌دا 8 جار به‌ستن و ته‌وقكردن و دابڕانی ڕێگاكانمان له‌ یه‌ك به‌یانییدا ، له‌و كاته‌ی كه‌ خه‌ڵكی به‌ڕێوه‌ بوون بۆ سه‌ر ئیش ، ڕێكخست.”

” كاتێكی سه‌خته‌ بۆ بزوتنه‌وه‌كه‌مان ، ده‌وڵه‌مه‌ندان و ده‌وڵه‌ت یه‌كیانگرتوه‌وه‌ بڕیاریانداوه‌، كه‌ له‌ شار بمانكه‌نه‌ده‌ره‌وه‌ . ئه‌ندامه‌كانمان فره‌ ڕه‌چەڵەكن ، گه‌لێك له‌وانه‌ به‌زمانی Xhosa ده‌دوێن كه‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتی كه‌یپه‌وه‌ن ، ده‌گرێت به‌ خۆیه‌وه‌………… ده‌وڵه‌ت له‌ هه‌ڕه‌شه‌ی هه‌ژاران ده‌ترسێت، به‌تایبه‌ت ئەو هه‌ژارانەی كه‌ خۆیان ڕێكخستووه‌، هه‌ژاره‌ به‌هێزه‌كان ، ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌ستبه‌رداری یاسابوون. ڕامیاریی خوێن شوێنی ڕامیاریی ئاشتی گرتۆته‌وه‌ . پۆلیس چه‌كداركراوه‌ ،هه‌روه‌ها شاره‌وانییه‌كان یەكەكانی سه‌ربازی دروستده‌كه‌ن، تاكو ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی زه‌وییه‌كان، بوه‌ستێنن. ئێمه‌ له‌ كوخه‌كانمان ده‌ركراوین، له‌ ماڵه‌كانمان وه‌ده‌رنراوین، له‌لایه‌ن كوته‌كوه‌شێنه‌كانی پارته‌وه‌، لێماندراوه‌، ئه‌شكه‌نجه‌دراوین، له‌ لایه‌ن پۆلیسه‌وه‌ ته‌قه‌مانلێكراوه‌ …………………….  لەتەك ئه‌وه‌شدا كوژه‌ره‌كان ده‌ستگیرنه‌كراون…… باوه‌ڕمان وایه‌ هۆی ده‌ستگیرنه‌كردنی كوژره‌كان هۆی ڕامیارییه‌، كه‌ له‌لایه‌ن سه‌رانی گه‌وره‌ی ڕامیاره‌كانه‌وه‌ ، ئه‌م ڕامیارییه‌ به‌ڕێكراوه‌ .  …………….. له‌لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ تیرۆری ڕامیاریی له‌ هه‌ڕه‌تیدایه‌، كه‌ ‌ڕه‌نگی خۆی به‌ شاره‌كه‌وه‌ گرتووه‌ و زیادیكردوه‌ و پرۆفێشنه‌ڵانه‌ له‌لایه‌ن Hitman وه‌ به‌ ئه‌نجامده‌گه‌یه‌نرێت …………… ئه‌گه‌ر هه‌ژارانی ده‌ره‌وه‌ی شار له‌ خوارووی ئافریكا ئه‌م جه‌نگه‌ نه‌به‌نه‌وه‌، شاره‌كانمان ده‌بنه‌ ATMs بۆ ڕامیارییه‌كان و ده‌وڵه‌مه‌ندان ، ده‌بنه‌ شارانی دیوار و چه‌ك له‌ خوێن و له‌ ترسا….. ، به‌ڵێنه‌كانی مه‌ندێلا له‌ شاری ده‌ربه‌ن’دا سه‌باره‌ت به‌‌ مافی گشتی ، مافی خانوو به‌ خۆڕایی ، مافی ڕۆشنبیری و په‌روه‌رده‌ و خوێندنی خۆڕایی، چاره‌سه‌ری خۆڕایی، تێبینینه‌كراون و به‌جێنه‌هێنراون …… Thabo Mbeki’s administration ، سه‌رۆكی پێشووی حكومه‌ت، زۆر له‌ به‌رزیدا بوو، تاكو بتوانێت خواره‌وه‌ی ببینێت، یا بێته‌خواره‌وه‌ ، Jacob Zuma سه‌رۆكی ئێستاش، له‌ بێده‌نگكردنی ئۆپۆزیشندا ، پشت به‌ توندووتیژی ده‌به‌ستێت.”

له‌ داخوازییه‌كانماندا بۆ جۆره‌ خانوویه‌ك كه‌ بتوانرێت تیایدا بژین، فێری ئه‌وه‌ بوین، كه‌ دوژمن دروستبكه‌ین ، به‌ ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی زه‌وییه‌كانیش، ئه‌و‌ دوژمنانه‌مان زیاتر بێبه‌زه‌ییكردووه‌. به‌ڵام ناتوانین له‌ قوڕاودا چاوه‌ڕوانبكه‌ین ، پیسایی بكه‌ین و له‌ ئاگر و له‌ناو كوخدا له‌ ژیانێكی ئاوادا بۆ هه‌میشه، بژین‌ . ده‌نگدان بۆ ئێمه‌ كاری نه‌كرد و سوودی نه‌بوو، پارته‌ ڕامیاره‌كان بۆ ئێمه‌ كاریاننه‌كرد . كۆمه‌ڵگه‌ی سڤیلی بۆ ئێمه‌ بێبه‌رهه‌م بوو . هیچ ڕامیارێكی پارت ، كۆمه‌ڵگه‌ی سڤیلیست هه‌تا سەندیكا‌ش ئێمه‌ بانگناكه‌ن بۆ ناو شاره‌كان یاخود بۆ ناو ئه‌وه‌ی، كه‌ له‌ دیمۆكراسییه‌ت له‌ خوارووی ئافریكادا ماوه‌ته‌وه‌. ئێمه‌ هیچ ھەڵبژێرێكمان نییه‌ جگه‌ له‌ دابینكردنی شوێنی خۆماندا نه‌بێت له‌ شاره‌كاندا هه‌روه‌ها له‌ ژیانی ڕامیارییانه‌ی وڵاته‌كه‌دا‌ .”

” به‌ڵام ئێمه‌ له‌ژێر سێبه‌ری خۆشباوەڕیی و گێژاودا نین، ده‌ركردنی خه‌ڵكی له‌ خانووه‌كانیان زیاتر ده‌بێت، لێدان زیاترده‌بێت، ئه‌شكه‌نجه‌دانی زیاتر ، ته‌قه‌كردنی زیاتر ، كوشتن زیاترده‌بێت. هه‌ژاربوون له‌ خوارووی ئافریكادا ژیانێكی مردنئاسایه‌‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش هیچ چاره‌یه‌كمان نییه‌، بێجگه‌ له‌وه‌ی له‌به‌ره‌و پێشه‌وه‌چوونماندا به‌رده‌وامبین “.