23/03/2023

بە گوێرەی میدیای فەرمی بریتانیا زیاتر لە یەک ملیۆن و 27 هەزار کەس بەشدارییان لە خۆپیشاندانەکانی سەر شەقامەکاندا کردووە لە سەرانسەری فەرەنسا لە خولی دووەمی چالاکیی مانگرتنی هەماهەنگدا دژی پلانە ناپەسەندەکەی ئیمانوێل ماکرۆن بۆ بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی بۆ 64 ساڵ.

 پۆلیس بە  گازی فرمێسکڕێژیی ڕووبەرووی  خۆپیشاندەرانی پاریس بووەتەوە لەکاتێکدا جەماوەرێکی زۆر بەناو شارەکانی سەرتاسەری فەرەنسادا ڕێپێوانیان کرد بۆ ئیدانەکردنی چاکسازییەک کە تەمەنی خانەنشینی دوو ساڵ بەرزدەکاتەوە مانگرتن لەسەر پلانی خانەنشینی ماکرۆن پشێوی و لەیەكترازانی بەشەکان و گەڕەکەکانی ناو پاریس هەروەها  شارەکانی فەرەنسای ئەنجامەکەیەتی.

کرێکارانی فەرەنسی زۆر توڕەن لە زیادکردنی تەمەنی خانەنشینی، لە ڕۆژێکی ناڕەزایەتی سەرتاسەریدا ڕێگرییان لە چوونە ناو تێرمیناڵێک لە فڕۆکەخانەی شارل دیگۆل لە پاریس کردو  خۆپیشاندانەکانی ئەمڕۆ ، پێنجشەممە، بەشێک لە ڕێبوارانی ناچار کرد بە پێ بگەنە ئەوێ.

هەروەها خزمەتگوزاری شەمەندەفەرەکان لەکار کەوتن و  پەکخران و بەشێک لە قوتابخانەکان داخراون  ئەمە لەکاتێکدا کە زبڵ و خاشاک لەسەر شەقامەکان کەڵەکە بووە،  کارەباش وەکو خۆی کار ناکات. گرفتی بەنزین و گازۆییل کە ناگاتە بەنزینخانەکان کێشەیەکی زۆری دروستکردووە. ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆک کۆمار ڕۆژی چوارشەممە وتی یاساکە – کە حکومەتەکەی هەفتەی ڕابردوو بەبێ دەنگدان لە پەرلەمانی فەرەنسا پاڵی پێوەنراوە: سەرەڕای پەرەسەندنی گرژییەکان تا کۆتایی ساڵ دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. هاوکاتیش فلییپ مارتینێز، سەرۆکایەتی سەندیکای کۆنفیدراسیۆنی گشتیی کرێکاران (CGT) دەڵێت لە وەڵامی ماکرۆندا دەڵێت : باشترین وەڵام کە دەتوانین بیدەین بە سەرۆک ئەوەیە کە ملیۆنان کەس مانیان گرتووە و لە شەقامەکاندان.

https://i.ytimg.com/vi_webp/m_SBlFz7hiE/maxresdefault.webp

زاهیر باهیر

23/03/2023

سبەینێ 24ی مانگ سیازدە مانگی ڕێکە شەڕی ناتۆ و ڕوسیا بەردەوامە و بەرەکانی جەنگ فراوانتر و توودوتیژ تر دەبێت و تا ئێستاش ئەگەر داگیرکردن نیشانەی بەهێزی و پێشەوەچونی لایەنێکی شەڕکەران بێت ئەوە ڕوسیا لە پێشەوەیە و کارەساتەکەشی  هەموو ئەوروپای  بە گشتی و بریتانیای  بە تایبەتی گرتۆتەوە کەچی لەگەڵ ئەوەشدا بریتانیا دەیەوێت بەرەیەکی دیکەی جەنگ بکاتەوە. دەیەوێت رابەرایەتی جەنگە وێرانکارییەکان لەدەست ئەمەریکا بسەنێتەوە و خۆی تەندبیرکەر و پلاندانەەری جەنگی لەمەودوا  بکات کە گوایە بە حسابی ئەمان چین هێڕش دەکاتە سەر تایوان ، کە لە کاتێککدا بەڵگەیەکی ئاوا لەبەر دەستدا نیە بۆ سەلماندندی ئەم قسەیە جگە لە هەڕەشەی چین کە تایوان بەشێكە لە چین.

لە ئێستادا بریتانیا بە ئاشکرا دەیەوێت هانی ئەمەریکا و وڵاتانی ئەوروپا بدات بۆ ئەم شەرە و هەر ئاواش میدیای بریتانیاش بە بەردەوامی ئەوە دەدەن بە گوێی دانیشتوانی بریتانیادا کە چین مەترسی گەوەرەیە لەسەر ئاشتی و ئازادیی جیهان و نێودەوڵەتی، هاوکاتیش بە ڕاستە و خۆ و ناڕاستەخۆ ئەوە دەدات بە گوێی تایواندا کە لەبەردەم هێڕشی داگیرکاریی چیندان .

ئەوەتا ئێستا هەندێك لە پەڕلەمانتارانی بەریتانیا داوای یارمەتی بۆ تایوان دەکەن ،ئەوەندەی کە بتوانرێت،  بۆ بەرگریکردن لە خۆی دژ بە هێڕشی چین .  بۆ ئەمەش شاندێک لەم پەڕلەمانتارانە لەم هەفتەیەدا لە سەردانەکەیدا بۆ تایوان چاویان بە سەرۆکی تایوان کەوت، ئەمەش لەکاتێکدایە کە پەیوەندی نێوان بەریتانیا و چین  ماوەیەكە خراپە و ئەم سەردانەش خراپتری دەکات.

بۆب ستیوارت، پەرلەمانتاری پارتی پارێزگاران [ موحافیزین ] و سەرۆکی شاندەکە،  هەر ئەمڕۆ چوارشەممە ڕایگەیاند، تایوان “لە هێڵی پێشەوەی دیموکراسیدایەو خۆی بەڕێوەدەبا  پەیامەکە ئەوەیە کە تا بتوانین هاوکاری تایوان بکەین لە بەرگریکردنەکەیدا”

لە ڕاستیدا بریتانیا پێشتریش  کەمتەرخەمی لە هاوکاری و یارمەتیدانی تایوان نەکردوە . لە ساڵی 2022  فرۆشی بەریتانیا لە ئامێرەکانی پەیوەست بە بەرگری بۆ بەرنامەی ژێردەریایی تایوان بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە.  لە نۆ مانگی یەکەمی ئەو ساڵەدا حکومەتی بەریتانیا 25 مۆڵەتی بەخشی کە کۆی گشتی 167 ملیۆن پاوەندە (206 ملیۆن دۆلار)  بەو کۆمپانیایانە کە پێکهاتەکانی پەیوەست بە ژێردەریایی و تەکنەلۆژیا هەناردە دەکەن بۆ تایوان .

  ئەم ئامارە کە سەرەتای ئەم مانگە لەلایەن ئاژانسی ڕۆیتەرزەوە بڵاوکرایەوە، زیاتر بووە لە تێکڕای هاوکاری بریتانی لە  شەش ساڵی ڕابوردوودا کە  لە ساڵی 2008دا پەسەندکرابوو، کە لە ئێستادا بە بری 3.3 ملیۆن پاوەند بەرزبووەتەوە.

زاهیر باهیر

22/03/2023

کاتێک کە مارگرێت تاجەر هاتە سەر حوکم ساڵی 1979 لەو ” ڕیفۆرمانە” ی کە کردی بە تایبەتیکردنی کەرتە دەوڵەتییەکان بوو وەکو ئاو و کارەبا و تەلفونات خەتەکانی میترۆ و شەمەنەفەرەکان و پاس و کۆچەکان و هەروەها سیستەمی تەندروستی بریتانیاش .  لەوانە زۆری فرۆشتن بە کۆمپانیا ئەهلییەکان  و سامانداران بەڵام ئەوەی کە هەرگیز نەیتوانی بە تەواوی بیفرۆشێت خەستەخانەکان و بەشەکانی خەستەخانەکان بوون . 

کاتێکیش کە حیزبی کرێکاران ” لەیبەر” هاتنە سەر حوکم ساڵی 1997 بە سەرکردایەتی تۆنی بلەیەر دواتریش گۆردن براون بە درێژایی حوکمی 13 ساڵەیان درێژەدان بوو بەسیاسەتی فرۆشتنی یاخود کردنیان بە کەرتی تایبەتی ئەوانەی کە تاچەر بۆی نەکرابوو ئەمان کردیان .

لە گەڵ ئەوەشدا حیزبی کرێکاران هەر نەیتوانی بەشی تەندروستی بریتانی بکات بە کەرتی تایبەتی بەهۆی بەرگریی هەرە زۆرینە داننیشتوانی بریتانیاوە . تاچەر و لەیبەر ڕێگای تریان دۆزییەوە بۆ ڕوخاندنی بەشی تەندروستی ئەویش ڕێگەدان بۆ نموونە بە دەستتێکەڵکردنی کۆمپانیاکان و سامانداران بەوەی کە بەناوی خزمەتەوە ئەوانیش هاوکاری بکەن هەر بۆنموونە بەشێك لە ئیسعافەکانی ئێرە چی تر هی دەوڵەت نین ، بەشی پاککردنەوە و پاراستنی بیناکان درانە ئەیجنسی [ نوسینگەی دۆزینەوەی کار] ، بەشی وەرگرتنی تەلەفون کرانە سێنتەرێک هەناردەی وڵاتانی کرێی هەرزانی کرێکار و بینای هەرزان .  ئەمە جگە لەوەی کە دەەوڵەت کەوتە داخستنی بەشی منداڵبوون و بەشی ئیمێرجنسی لە هەر دوو تا سێ خەستەخانەی نزیکدا کردنەوەی یەك بەش لە یەكێك لە خەستەخانەکان .  لەمەش خراپتر بەشی تەندروستی ئێرە گرێبەستی لەگەڵ خەستەخانە ئەهلییەکاندا کردووە بۆ هەناردەکردنی هەندێك لە نەشتەرگەریی ، لە کردنی ئێم ئار ئای [ تەنوورەکە] نەشتەرگەری چاو و زۆری تر .

بە بەردەوامی فشار لەسەر بەشی تەندروستی زیادی کردووە ، هاوکاتیش ژمارەی دکتۆر و نێرس و کارمەندەکانی دیکە لەبەر ئەم فشارە و زیادنەکردنی موچەیان خەستەخانەکانیان بەجێهێڵاوە و ڕۆیشتون .  لە ئێستادا 62 هەزار شاغیر هەیە لە بەشی دکتۆرەکان و نێرسەکاندا ، لەگەڵ ئەمانەشدا بوجەی بەشی  تەندروستی یا هەو وەکو خۆی ماوەتەوە یاخود هەر زۆر کەم زیادی کردووە.

بە گوێرەی تازەترین ڕاپۆرت کە ئەمڕۆ 4شەمە بڵاوکراوەتەوە کە نمونەی لە 10 وڵاتدا وەرگرتوە دکتۆری خێزانیی لە بریتانیادا گەورەترین فشاریان لەسەرە بە هۆی کاری زۆر و  کۆتایی نەبوون لە  نوسینی نامەدا  و کاری تری سەر کاغەز و بینینیی زۆری نەخۆش و بێ تاقەتییان بە بارودۆخی نەخۆشەکان کە سۆز و بەزەییان بۆیان دەجوڵێت.  بە گوێرەی ئەو ڕاپۆرتە لە سەدا 71 ئەم دکتۆرتانە کارەکەیان یا زۆر زۆر یاخود زۆر فشاری لەسەرە .  ئەمە بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دیکەدا هەر بۆ نمونە ڕێژەی فشار لەسەر دکتۆرەکانی ئەڵمانیا لە سەدا 68، لەسەر دکتۆری سویدی بە ڕێژەی لە سەداس  66 ، لەسەر ددکتۆری نیوزلەند لە سەدا 63 ، لەسەر دکتۆری کەنەدا بە ڕیژەی لە سەدا  59، لەسەر دکتۆری ئەمریکا بەڕێژەی  58 ، لەسەر دکتۆری ئوسترالیا بە ڕێژەی لە سەدا 52، لەسە دکتۆری فەرەنسا لە سەدا 47 و لەسەر دەکتۆری سیوسرا بە ڕێژەی لەسەدا 43 و لەسەر دکتۆری هۆڵەندە بە ڕیژەی لەسەدا 31 . 

تا کۆتایی مانگی یازدەی ساڵی پار 7.2 ملیۆن کەس لە لیستی چاوەروانیدا بوون تاکو دکتۆر ببیانبینێت یاخود ئەوە چارەسەرەی پێویستە بۆیان بکرێت .  نیوەی ئەمانە نزیکەی  18 هەفتەیە چاوەڕوان دەکەن و 400 هەزاریشیان زیاتر لە ساڵێکە چاوەڕوان دەکەن .

لە ئێستادا دەرکەوتووە ئەو بێزاری و موچەکەمییەی دکتۆر و نێرس و شارەزایانی دیکە بوارێکی بۆ خەستخانە ئەهلییەکان ڕەخساندووە کە لە هەوڵی دزینی دکتۆر و نێرسی بەشی تەندروستیدان .  خەستەخانەیەکی ئەهلی ئەمەریکی بە ناوی HCA بەتەنگهاتنەوەی تەندروستییەوە، کە 30 لقیان لە لەندەن و مانسشستەردا  هەیە  و لە مانگی  ئۆکتۆبەرییشدا خەستەخانە نوێیەکەیان کە لە شاری بێرمینگەهام دروستکراوە و 100 ملیۆن پاوەندی تێچووە، دەکرێتەوە.  بۆ ئەمە  ڕێکلامەی کڕینی دکتۆر و نێرسەکان بە گوێرەی شارەزایی و ساڵی خزمەتیان و لێهاتوییان نرخی جیا جیای خراوەتە سەریان . نرخەکەش  لە هەزار پاوەندوە تا 5هەزار و 10 هەزار و تا 15 هەزار پاوەندە کە دەدرێت بەو کەسانەی لە خەستەخانەکانی خۆیان وازبهێنن و لەگەڵ ئەواندا کار بکەن .

سەبارەت بەوانەشی کە کارەکانیان بەجێدەهێڵن و لەگەڵ ئەواندا کار دەکەن و  مانەوەیان لانی کەم بۆ 2 ساڵ لە گەڵێیاندا گەلێك  ئیمتیازیان پێدەدرێت وەکو ژەمێك خواردنی بەلاش کە لە خەستەخانەن، بەکارهێنانی جیم بە بەلاش یاخود نیوەییان بۆ دەدرێت ، دانی پارەی هاتووچۆ یاخود هاوکاری کردنیان لە پارەی بەنزین و گازۆیلدا هەروەها زەمانەتی تەئمینی تەندروستیان و هەندێك بەرتەلەی دیکە.

ئەمانە دەبێتە هۆی دەست لەکارکێشانەوەی دکتۆر و نێرسە باشەکان لە خەستەخانەکانی سەر بە دەوڵەت و کارکردنیان لەو خەستەخانە ئەهلیانەدا ئەمە لە کاتێکدا کە زەمینەکە واتە فشاری کارکردن  و موچە کەمیی لە بارە  .

20/03/2023

خۆپیشاندان و مانگرتن و ناڕەزاییەکان بەو ڕادەیە گەورە بووە و زۆرێك لە شار و شارۆچکەکەنی فەرەنسای گرتۆتەوە مەترسییەکی وا مەزنی بۆ سەر حکومەتی فەرەنسا دروستکردووە کە هەندێك لە پەڕلەمانتارەکان دەڵێن ئەمەی ڕوودەدات مەترسییەکی زۆر گەورەیە بۆ فەرەنسا و دۆخەکە لە دەستدەردەچێت.

دوای بەردەوامبوونی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان لە ڕۆژی شەمە و یەكشەمەدا ، 18 و 19ی مانگدا، هەروەها یەککەوتنی نقابەکان کە ناکۆکییەکانیان لە هەنووکەدا خستۆتە لاوە ، هەر لە کرێکارانی هێڵی ئاسنین و شەمەندەفەرەکان و مامۆستایان و کارمەندان و کرێکارانی فڕۆکەخانەکان و هاتوچۆ و کرێکارانی پاڵاوگەکان و کۆکەرەوەی زبڵ و پۆشاك لە ڕؤژی 5 شەمەوە ماندەگرن .  لە ئێستادا وا ڕێکەوتوون بۆ 9 ڕۆژ مانبگرن .  هاوکاتیش پەڕلەمانیش لە چەپەوە بۆ ڕاستی هەر یەکەیان داوای متمانە سەندەنەوە لە حکومەت دەکەن و ئەمڕۆ ، دووششەمە، لە پەڕلەمان دەیخەنە دەنگەەوە بەهۆی ئەو بارودۆخە خراپەی کە ماکرۆن خولقاندویەتی کە بە بێ گەڕانەوە بۆ دەنگی پەڕلەمان بڕیاری بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی لە 62 ساڵەوە بۆ 64 ساڵ داوە .بە جۆرێك خەڵكی فەرەنسا بەرگری لە مافەکانی خۆیان دەکەن لەوە دەکات ئەمجارەش ماکرۆن و حکومەتەکەی شکست بهێنن و پرۆژەکەیان هەڵپەسێرن .  بەڵام ئەمە ئاشکرایە کە تەنها ڕاگرتنی ئەم پرۆژەیە کە خۆیان بە ڕیفۆرم ناوی دەبەن  کاتیی دەبێت واتە ساڵێکی دیکە هەمان تاس و هەمان حەمام دووبارە دەبێتەوە ، چونکە ناکرێت لە هەمان زۆندا [ زۆنی یەکێتی ئەوروپا] جیاوازی ئاوا گەورە لە نێوانی مافی هاووڵاتیانیدا هەبێت ، دەسەڵاتدارانی ئەوروپا و یەکێتیەکەیان ئەوەیان پێ قەبوڵناکرێت .

19/03/2023

لە کاتێکدا کە خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان و مانگرتنەکانی کرێکاران زیاتر تەشەنە دەسەنن پۆلیس بە فرمانی وەزیری ناوخۆ و سەرەکوەزیران توندو و تیژی زیاتر بەکاردەهێنن.  لە دوێنێوە ، شەمە ، 18/03 پۆلیس بڕیاری قەدەخەکردنی گردبوونەوەی خەڵکی لە شوێنە گشتییەکاندا داوە.  بە گوێرەی ئەم بڕیارە نوێیە ، پۆلیس هەموو دەسەڵاتێکی هەیە لە گرتن و دەستبەسەرکردن و سوکایەتیکردن و تۆمەت هەڵبەستن بۆ هەر گروپێك کە لە شوێنە گشتییەکان و هەستیارەکاندا کۆببنەوە.

  بێ گومان ئەمە لە بەهێزی دەوڵەت و پۆلیسەوە نییە بەڵکو لە لاوازی و ترسی دەوڵەت و پۆلیسە لە فراوانتربوونی زیاتری ناڕەزاییەکان تا ئەو ڕادەیەی کە وڕاوەی جەنگی ئەهلی لێدەکرێت لە ئایندەدا. ئەمە پاگەندەی دەوڵەتە بۆ  ترساندنی خەڵکی و چوونە دواوەیان لە بەرگریکردن لە مافە رەواکانیان.

مانگرتنی کرێکارانی پاڵاوگەکان ڕۆژی شەممە پەرەی سەند و مانگرتنی کرێکارانی سەر هێڵی ئاسن بەردەوامە . هاوکاتیش فیلیپ مارتینێز، سەرۆکی فیدراسیۆنی سەندیکاکانی سی جی تی وتی ماکرۆن “ئاگادارکراوەتەوە کە دۆخەکە تەقینەوەی بە دواوەیە. کەس ناتوانێت بڵێت ئێمە هیچمان نەوتووە؛ پێمان گوتووە ”.

لە پاریس، پێشبینی دەکرێت مانگرتنی کرێکارانی کۆکەرەوەی زبڵ و خاشاك کە بۆ ماوەی 13 ڕۆژە لە مانگرتندان کە لانیکەم تا سێشەممە بەردەوام بێت .  لە ئێستادا زیاتر لە ١٠ هەزار تۆن زبڵ و خاشاک لەسەر شەقامەکان کەڵەکە .

ڕاپرسییەکان دەریانخستووە کە نزیکەی دوو لەسەر سێی خەڵکی فەرەنسا دژی گۆڕانکارییەکانی خانەنشینی دەبن.  بەرزبوونەوەی تەمەنی خانەنشینی لە 62 ساڵەوە بۆ 64 ساڵ بەڵێنێکی سەرەکی ماکرۆن بووە لە هەڵمەتی سەرکەوتووی هەڵبژاردنەکەی پارساڵ 2022 .

19/03/2023

ئەمە دروشمی یەكێك لە خۆپیشاندەرەکانی دژ بە یاسای نوێی پەنابەر بوو کە حکومەت دەلێت ئەوانە بە نایایاسایی دێنە وڵاتەکەمان ، گەر بیانەوێت مافی پەنابەریی وەرگرن ئەوە دەبێت یاسایانە داخڵ بە وڵات ببن .

دوێنێ شەمە ، لە 3 شاری گەورەی بریتانیا :  لەندەن ، گلاسگۆ و کاردیف بە هەزاران کەس هاتنە سەر شەقامەکان بۆ بەرگریکردن لە پەنابەران و دژ بە یاسای نوێی پەنابەران کە لەم چەند ڕۆژەی پێشوودا حکومەتی بریتانی دەریکرد.

ناڕەزاییەکان دژ بە ڕایسیسزم و فاشیزم و دژ بە دژایەتیکردنی جوولەکە و دژ بە فۆبیای ئیسلام و [ ترس لە ئیسلام] هەروەها دژ بە تووندڕەوە ڕاستڕەوەکان بوو.

هەندێك لە ناڕەزاییکەران پەرۆشی و نیگەرانی خۆیان بۆ میدیا دەربڕی بەرانبەر بە سیاسسەتی حکومەت لە هەموو بارەیەکەوە .  یەکێکان وتی ” “خەڵک دەردەکەون چونکە لەڕادەبەدەر توڕەن لە شێوازی بەڕێوەبردنی ئابووری و ئەو نەبوونییەی  کە ڕوودەدات لەکاتێکدا خەڵکی دەوڵەمەند لە دەسەڵاتدا خۆیان دەوڵەمەندتر دەکەن.”

پیاوێکی 65 ساڵیش وتی  “حکومەت هەوڵدەدات ئەم کەسانە نەک تەنها پێشوازییان  لێنەکرێت،  بەڵکو نایاسایی بکات.   ناتوانین خەڵک وەک نایاسایی پۆلێن بکەین، ئەوە سیاسەتێکی ڕەگەزپەرستانەیە لە حکومەتێکی ڕەگەزپەرستەوە”

کەسێکی 39 ساڵیش وتی ” پڕۆژە یاسای کۆچی نایاسایی هەموو ئەو کەسانە بە مرۆڤ ناناسێت  کە داوای پەنابەریی دەکەن. گرنگە ناڕەزایەتی دەرببڕیت چونکە تاکە ڕێگایە بۆ ئەوەی لە ئێستادا دیار و بیستراو بیت.”

منداڵێکیش لافیتەیەکی بەرزکردبووەوە  لە سەری نوسرابوو :  “ڕێگایەکی سەلامەت بۆ هەموو منداڵانی وەک من”

18/03/2023

ماکرۆن، سەرۆکوەزیرانی فەرەنسای، ئەلیزابێس بۆرن، ڕاسپارد کە پەنا بۆ مادەی 49.3ی دەستوور ببات، کە ڕێگە بە حکومەت دەدات پڕۆژە یاسایەک بەبێ دەنگی پەرلەمان پەسەند بکات، چونکە وتی مەترسی ئابووری زۆر لەسەر وڵاتەکە هەیە ئەگەر پەرلەمانتاران دەنگ بە دژی پڕۆژە یاساکە بدەن.

پاش ئەو بڕیارەی ماکرۆن خەڵکی خۆڕسکانە بەردەوامییان دایەوە بە ناڕازاییە -کانیان، سەرەڕای ئەو شارانەی تر کە ناڕەزایی بەردەوامە دوێنێ شەو ، هەینی، 17/03 ناڕەزاییەکان تەشەنەی کرد بۆ شاری Laval  و Eveeux  هاوکاتیش مانگرتنەکانی کرێکارانی پاڵاوگەکان لە فەرەنسا پەرەی سەندووە، هۆکارەکەش بڕیاری حکومەتە بۆ بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی بەبێ دەنگی پەرلەمان لە 62 ساڵەوە بۆ 64 ساڵ .  هەر لەم کاتەشدا  کرێکارانی کۆکەرەوەی زبڵ و خاشاک هەر بەردەوامن لە مانگرتنەکەیاندا و زیاتر 10 هەزار تەن زبڵ و خاشاک لەسەر شەقام و بەردەم دوکان و باڕو چێشتخانەو ئۆفیسەکاندا کەڵەکەی کردەووە.

شەوی ڕابوردوو هەتا سەعات 11.30 ی شەو 217 کەس لەوانەی کە لە پاریس ناڕەزاییان دەربڕیوە بێ لەوانەی شەوی پێشتر دەستگیر کراون،  لە شارەکانی دەرەوەی پاریس-یش 93 کەسی دیکە دەستگیر کراون.

پلانی ماکرۆن بۆ بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی لە 62 ساڵەوە بۆ 64 ساڵ بە فرمانی خۆی لە کۆتا خولەکدا بڕیارەکەی لە دەسەڵاتێکی دەستوری تایبەت تێپەڕێندرا دوای دوو مانگ لە مانگرتنی هەماهەنگی سەرتاسەری وڵات و هەندێک لە گەورەترین ناڕەزایەتییەکان لە ماوەی دەیان ساڵدا، حکومەت ئەو بڕیارەی دا چونکە ترسی ئەوەی هەبوو نەتوانێت زۆرینەی پەرلەمانتاران دەستەبەر بکات بۆ ئەوەی دەنگ بە پرۆژەکەی بدەن .

ماکرۆن لە ئەنجومەنی نیشتمانیدا بە خراپی شکستی هێناوە دوای ئەوەی گروپە ناوەندییەکەی نەیتوانی زۆرینەی ڕەها لە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانیدا لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ڕابردوودا بەدەستبهێنێت .

17/03/2023

لە مانگی یەکەوە تا ئێستا خۆپیشاندان و پرۆتێستەکان لە فەرەنسا بەردەوامن دژ بە ڕیفۆرمەکانی ئیمانوێل ماکرۆن .  ئەو ڕیفۆرمانەی، ڕاستیییەکەی ئەو هێڕاشانەی کە ماکرۆن و حکومەتەکەی دەیکەنە سەر کرێکاران و چەوساوانی فەرەنسا ، یەکێکیان بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشتییە لە 62 ساڵەوە بۆ 64 ساڵ

پاش ئەوەی کە ماکرۆن بە تەواوی بۆی درەکەوت کە گریمانێك نییە کە لە ڕێگای پەڕلەمانەوە ئەوەی کە دەیەوێت بیسەپێنێت ، دوێنی لە دانیشتنی پەڕلەماندا بڕیاری دا کە دەسەڵاتە تایبەتییەکەی کە بڕگەی 49.3  ی یاسایە کە تایبەتە بە بوونی دەسەڵاتی تایبەت  [Special Power ] کە بەخشراوە بە سەرۆك کۆمار ئەو بڕیارەی کە دەیەوێت جێ بەجێی بکات بێ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ پەڕلەمان ، واتە دەنگی پەڕلەمانی پێویست نییە .  ئەمەیە جەوهەر و جوانی ڕژێمی دیمۆکراسی پەڕلەمانتاری ، کە لە کاتێکدا هیچ  کام لە دەنگەدرانی فەرەنسا دەنگیان بەمە نەداوە، هەرە زۆرینەشیان بە ئاگا نەبوون لە بوونی ئەم بڕگە یاساییە.

هەر بە باسکردنی ئەمە لە پەڕلەمانە ، خۆڕسکانە بە دەیەها هەزار کەس ڕاژنە سەر شەقامەکانی پاریس و مارسێل و  لیۆن و نانتێس و ڕیننس دژ بەم بڕیارە ، بەم هۆکارەشەوە پۆلیس 120 خۆپیشاندەری دەستبەسەرکردوە.

تەمەنی خانەنشیئکردن هەتا ئەگەر بیشبێتە 64 هێشتا بەراوەردێك نییە لە نێوانی هاووڵاتانی فەرەنسا و سەراپای دانیشتوانی ئەوروپادا بەڵام فەرەنسییەکان زۆر باش دەزانن کە هێڕش و هەڕەشەی حکومەت هەرکەس و هەر حیزبێک بێت لەوێدا ناوەستێت و ئەوە هەنگاوی یەکەم دەبێت بۆ هێڕشەکانی ئایندە .  ئەوان ئەوە دەزانن گەر لەم جەنگەدا تێبشکێن سەرەتایە بۆ تێشکانی هەموو جەنگەکانی دیکە بۆیە خۆیان توند گرتووە و ئامادە نین ئەوەی کە نەوەکانی پێشخۆیان بە خەبات و تێکۆشانە بەدەستیان هێناوە لە دەستی بدەن و دەیانەوێت بیگوێزنەوە بۆ منداڵەکانیشیان.

نقابە و ڕێکخراوە جەماوەرییەکانی فەرەنسا هەر لە ئێستاوە بڕیاریان داوە کە 23 ی مانگ  ڕۆژی مانگرتنی گشتی سەرانسەرییە لە فەرەنسا کە لە کاتێکدا مانگرتنی کرێکارانی زبڵ و خاشاک پاکەرەوە بۆ زی اتر لە 10 ڕۆژە لە مانگرتندان .

زاهیر باهیر

17/03/2023

زیاتر لە 6 مانگە  خۆپیشاندانی جەماوەیانە و مانگرنتی کەرتە جیاوازەکانی کرێکاران هەر لە کرێکارانی شەمەنەفەرەکان وژێرزەمنینی و مامۆستایان و نێرس و دکتۆر و مامۆستایان و وانەبێژان و کارمەندانی زانکۆکان و تیمی ئیسعافەکان و نقابەی کرێکارانی ئاگرکوژاندنەوە و کرێکاران و کارمەندانی  نقابەی بەشی خزمەتگوزاری و سەرسنورەکان و زۆری دیکە  لە مانگرتندان .   لەو کاتەوە ئەم کەرت مانگرتنی داوەتە دەست ئەو کەرت و بەردەوامبوون لە چالاکییاندا بۆ زیادکردنی موچە و کرێیان و هەرەها باشکردنی هەلومەرجی سەر کاریان .

لە سەرەتادا حکومەت و کۆمپانیاکان تەنانەت ئامادەی وتووێژیش نەبوون نەك هەر زیادکردنی موچەیان ، بەڵام شەقی زەمانە و کارایی مانگرتنەکانیان و دەرکەوتنی ئەو ڕاستتیە کە ئەوە ئەوانن :  مامۆستا ، دکتۆر ، نێرس ، سایەقی پاس و شەمەنەفەر و میترۆ و، ئاگرکوژێنەوە، بەشی فریاگوزاریی ، بەشەکانی دیکەن ، کە پارێزگاری لە وڵات و هاووڵاتیانی دەکەن و کاروبارەکانیان بەڕیوەدەبەن و دەیانگەیەننە سەرکار  و فێری خوێنەوارییان دەکەن و کادیری داهاتوی کۆمەڵ دروست دەکەن و لە نەخۆشی و پەتا دەمانپارێزن و نەششتەرگەریمان بۆ دەکەن و چاکمان دەکەنەوە و کە ئاگردەکەوێتە نێو ماڵ و شوێنی نیشتەجێبونمانەوە ئەوانن فریامان دەکەون و  ڕزگارمان دەکەن ، ئەوان کۆڵەکە و پایەی سەرەکی وڵاتن ، ئەوانن کە بەردەوامی دەدەن بە ژیان نەك کەسانی دەستەبژێر و گرپی بەڕیوەبەر و جێ بەجێکار و چەنەبازەکانی ناو پەڕلەمان و مشەخۆرەکانی کە لە وەزارەتدان و سەربازەکانن کە خۆیان بۆ بەرژەوەندی سەرمایەداران و کەڵەکەی سەرمایە دەدەن بە کوشت .

 پاش ئەوەی کە نە دەکرا  حکومەت چی تر چاوی لێبخشێنێت ئامادەگی خۆیانیان دەربڕی بۆ وتووێژو پارەی زیاتر خستنە سەر مێزی وتووێژ و دانوستاندن . ئێستا زۆرێك لەو بەشانە لە ڕاوێژی ئەوەدان کە ئایا ئەو بڕە پارەیەی [ ئۆفەرەی] کە حکومەت بڕیاری داوە ، قەبوڵ بکەن یانا.

ئەوە راستە کە ئۆفەرەکانی حکومەت  و کۆمپانیاکان زۆر لەوە کەمترن کە داخوازی کرێکاران بوون بەڵام ئەوە کێشەیەک گەورە نییە. بەدەستهێنانی ئەوە سەرکەوتنێکی گەورەیە بۆیان چونکە پاش نزیکەی 40 ساڵ متمانە بەخۆ لای کرێکاران و خەڵك دروست دەبێتەوە ، مۆدێلی هاوپشتیی و هاوکاری یەکدی دەگەڕێتەوە، ڕۆحییەتی کردنی چلاکی و ڕاوەستان بۆ مافە رەواکانی خۆیان بۆ جارێکی دیکە زیندوودەبێتەوە ، هەنگاوێك دەبێت بۆ دەستکەوتی زیاتر بێ ڕاڕایی و دڵەڕاوکێ ، ژمارەی ئەندامانی نقابە زیاد دەبێت .  لەسەر و ئەمانە هەموشیانەوە حەقیقەتێکی دیکە هەیە کە ئەویش :  بە دانیشتن هەموو شت لە دەست دەدەیت ، بە تێکۆشان هەوڵ و کردنی چالاکی هیچ نەبێت گریمانی لە سەدا 50 ی بردەنەوە جەنگەکەت هەیە.

16/03/2023

توێژینەوەیەکی نوێ دەریدەخات کە تەمەن لە بەریتانیا بە ڕێژەیەکی خاوتر لە باقی وڵاتانی گروپی 7 گەشە دەکات. 

بەگوێرەی ئەو توێژەرەوانەی کە کاریان لەسەر ئەم پرۆژەیە کردووە دەڵێن ئەمە دەرئەنجامی فراوانبوونی نایەکسانییە لە بەریتانیا کە بەڕێژەیەکی خاوتر لە وڵاتانی بەراوردکراو گەشەی کردوو.  بەپێی شیکارییەکی نوێی ڕیزبەندی تەمەنی جیهانی کە لە گۆڤاری کۆمەڵەی شاهانەی پزیشکیدا بڵاوکراوەتەوە، بەریتانیا لە دوای هەموو وڵاتانی دیکەی گروپی ئابووری پێشکەوتووەکانی گروپی حەوتە جگە لە ئەمریکا.

لە ساڵانی 1950دا بەریتانیا یەکێک بوو لەو وڵاتانەی کە تەمەندرێژیی  درێژترین تەمەن بوە لە جیهاندا کە لە پلەی حەوتەمی جیهانیدا بوو لە دوای وڵاتانی وەک دانیمارک، نەرویج و سوید، بەڵام لە ساڵی 2021 بەریتانیا داخزا بۆ پلەی 29 .

توێژەرەوان دەڵێن ئەمە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ نایەکسانی داهات، کە لە ماوەی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو و دوای ئەو ماوەیەش لە بەریتانیا بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبووەتەوە.

توێژەرەوانێکیان کە لە زانکۆی ئۆکسفۆردە، ئەو، دابەزینی ڕێژەیی تەمەنی چاوەڕوانکراویان لە بەریتانیا بە “توند” وەسفکردووە و ڕایانگەیاندووە، ڕەنگدانەوەی دۆزینەوەکانی ئەم دواییەی ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (OECD)ە کە ئێستا بەریتانیا دووەم نایەکسانە لەڕووی ئابوورییەوە کە دوای بولگاریا دێت لە ئەوروپادا.

ئاماژەی بەوەشکردووە، “ئەم شیکارییە نوێیە ئەوەمان بۆ دەردەخات کە ئەو کێشانەی بەریتانیا ڕووبەڕووی دەبێتەوە، چەقین و پرسیاری جددی لەسەر ئەو ڕێگایە دەوروژێنێت کە ئەم وڵاتە پەیڕەوی دەکات”.

دۆزینەوەکانی توێژەران ڕەنگدانەوەی توێژینەوەکانی دیکەی ئەم دواییەن کە ڕۆشنایی خستۆتە سەر ئەوەی کە چۆن فراوانبوونی نایەکسانی و قووڵبوونەوەی هەژاریی دەبێتە هۆی تێکچوونی دەرئەنجامە تەندروستییەکان.

دکتۆر جۆنەسەن فیلیپۆن، مامۆستای باڵای سیستەمی تەندروستی لە زانکۆی کوین ماری لە لەندەن، وتی نایەکسانی کۆمەڵایەتی لە بەریتانیا و ئەمریکا خراپتر بووە بەهۆی “ئایدۆلۆژیا باڵادەستەکان”. وتی: “ڕێبازی سەرەکی لیبڕاڵ بۆ دەوڵەتە نەتەوەییەکان کە لەلایەن دووانەکە [مارگریت تاچەر] و [رۆناڵد ڕیگنەوە] دەستیپێکرد، دەرئەنجامە کارەساتبارەکانی لەسەر ئاستی یەکسانی دانیشتووانەکەیان هەبوو کە لە کاتێکدا بازاڕەکان دەتوانن بەردەوام بن لە گەشەکردن لە وڵاتاندا – تەنانەت لە کاتی قەیرانێکی وەک ئەوەی لەم دواییانەدا لەگەڵ کەرتی وزەی بەریتانیا بینیمان – دەتوانن نایەکسانیەکانیش زیاتر بکەن.”