و. له‌ فارسییه‌وه‌*: هه‌ژێن

به‌ پێی ده‌ربڕینی پیته‌ر کرۆپۆتکین، ئه‌نارکیزم “سیستمێکی بێ میرایه‌تییه‌ له‌ سۆشیالیزم “ [Anarchism, p. 46] به‌ واتایه‌کی تر، “ئه‌نارکیزم به‌ واتای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی به‌هره‌کێشی مرۆڤ له‌ لایه‌ن مرۆڤه‌وه‌، که‌ هه‌مان هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی (له‌وانه‌ سه‌رمایه‌داری) و میرایه‌تییه‌.” [Errico Malatesta, Towards Anarchism,”, p. 75]

له‌به‌ر ئه‌وه‌، ئه‌نارکیزم تیئۆرییه‌کی رامیارییه‌ و ئامانجی پێكهێنانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌که‌ به‌بێ پێکهاته‌ی قوچکه‌یی رامیاریی، ئابووریی و کۆمه‌ڵایه‌تیی. ئه‌نارکیسته‌کان پاگه‌نده‌ی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن، که‌ ئه‌نارکی، بێ سه‌روه‌ر، فۆرمی گونجاوی سیستمێكی کۆمه‌ڵایه‌تیی و بۆ سوودوه‌رگرتن له‌وپه‌ڕی ڕاده‌ی فراوانی ئازادی تاکه‌که‌سی و یه‌کسانی کۆمه‌ڵایه‌تیی له‌باره‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوازیاری به‌دیهێنانی ئامانجگه‌لی ئازادی و یه‌کسانی وه‌ك ئاڵوگۆڕیكی پشتیوانی خۆین. یا به‌و جۆره‌ی که‌ باکونین له‌ ده‌ربڕینه‌ به‌ناوبانگه‌که‌ی خۆیدا ده‌ڵێت:

“ئێمه‌ به‌و بڕوایه‌ گه‌یشتووین که‌ ئازادی به‌بێ سۆشیالیزم واته‌ سته‌م و ناداروه‌ری و سۆشیالیزم به‌بێ ئازادی واته‌ کۆیله‌تی و دڕنده‌یی.“ [The Political Philosophy of Bakunin, p. 269]

زیاتر بخوێنەرەوە A.1.2 ئه‌نارکیزم چی ده‌گه‌یێنێت؟ →

دوێنێ کرێکارانی کارخانه‌ی (ته‌نتا) ی که‌تان که‌ ژماره‌یان 1000 ده‌بێت مانگرتنیان ڕاگه‌یاند، ئه‌م مانگرتنه‌ یه‌کێتی گشتی کرێکارانی ڕستن و چنین ڕه‌زامه‌ندی پێدا، که‌ له‌ رابووردوودا له‌ میسر پێشینه‌ی نییه‌.

داخوازییه‌کانی کرێکاران دانی په‌شماڵه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای کرێی 2008 له‌بری 2003، دانی قازانجی که‌ڵه‌که‌بوو که‌ له‌و کاته‌وه‌ی کارخانه‌که‌ به‌ سه‌رمایه‌گوزارێکی سعودی فرۆشراوه‌، نه‌ دراوه‌، زیادکردنی پاره‌ی ژه‌مه‌خواردن له‌ 32 جنێ وه‌ بۆ 90 جنێ، دانی پاداشتی سالانه‌ به‌ ڕێژه‌ی 7% له‌ کرێی سه‌ره‌کی که‌ له‌ ساڵی 2003وه‌ نه‌دراوه‌، گێڕانه‌وه‌ی هاوکاره‌ ده‌رکراوه‌کانیان.

بۆ خوێندنه‌وه‌ی درێژه‌ی هه‌واڵه‌که‌ کلیکی ئه‌م به‌سته‌ره‌ی خواره‌وه‌ بکه‌ن:

http://www.copts-united.com/article.php?I=95&A=3513

و. له‌ فارسییه‌وه‌*: هه‌ژێن

ڕیشه‌ی وشه‌ی ئه‌نارکی “anarchy“ بۆ زمانی یۆنانی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. پێشگری(an) یا (a) به‌ واتای “نا”، “به‌بێ”، “نه‌بوون” له‌ته‌ك واژه‌ی archos که‌ به‌ واتای “فه‌رمانڕه‌وا”، “به‌رێوه‌به‌ر”، “سه‌رۆك”، “فه‌رمانده‌ر” یا “ده‌سه‌ڵاتدار” دێت، یا به‌و جۆره‌ی که‌ پیته‌ر کرۆپۆتکین Peter Kropotkin له‌ باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت “ئه‌نارکی ڕیشه‌ی یۆنانی هه‌یه‌ و به‌ واتای “دژه‌ ده‌سه‌لات” دێت.“ [Anarchism, p. 284]

له‌ کاتێکدا که‌ واژه‌ یۆنانییه‌کانی anarchos و anarchia به‌ زۆری به‌ “نه‌بوونی میری” یا “بێ ده‌وڵه‌تی” لێك ده‌درێنه‌وه‌، واتای ڕه‌سه‌نی ئه‌نارکیزم ته‌نیا به‌ واتای “به‌بێ ده‌وڵه‌ت” نییه‌. “An-archy” به‌ واتای ” به‌بێ فه‌رمانڕه‌وا” و یا به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی به‌ واتای “بێ سه‌روه‌ری“ه‌. بۆ نموونه‌ کرۆپۆتکین ئاوا مشتومڕی له‌سه‌ر ده‌کات، که‌ ئه‌نارکیزم “ نه‌ك ته‌نیا هێڕش ده‌کاته‌ سه‌ر سه‌رمایه‌، به‌ڵکو هێڕش ده‌کاته‌ سه‌ر ڕیشه‌کانی – یاسا، ده‌سه‌ڵاتی سه‌رمایه‌ و سه‌روه‌ری و ده‌وڵه‌ت– .“ [Op. Cit., p. 150] بۆ ئه‌نارکیسته‌کان، ئه‌نارکی به‌و جۆره‌ی که‌ به‌گشتی وێنا ده‌کرێت، به‌ واتای بێسه‌ره‌وبه‌ره‌یی نییه‌، به‌ڵام به‌ واتای نه‌بوونی ده‌ستوور و فرمانه‌.“[Benjamin Tucker, Instead of a Book, p. 13] له‌م ڕووه‌وه‌ باشتره‌ سه‌رنجی کورته‌یه‌کی زۆر جوانی داڤید وایك David Weick له‌مه‌ڕ ئه‌نارکیزم بده‌ین:

زیاتر بخوێنەرەوە A.1.1 “ئه‌نارکی” چی ده‌گه‌یێنێت؟ →

و. له‌ فارسییه‌وه‌*: هه‌ژێن

ئه‌نارکیزم تیئۆرییه‌کی ڕامیارییه‌ به‌ ئامانجی پێكهێنانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی ئه‌نارکی “بێ خاوه‌ن و بێ سه‌روه‌ر. “ [P-J Proudhon, What is Property , p. 264] به‌ واتایه‌کی تر، ئه‌نارکیزم تیئۆرییه‌کی ڕامیارییه‌، که‌ ئامانجی پێکهێنانی کۆمه‌ڵگه‌یه‌که‌، که‌ تێیدا که‌سه‌کان به‌ شێوه‌یه‌کی ئازادانه‌ و یه‌کسان هاوکاری یه‌کتر ده‌که‌ن. به‌پێی ئه‌مه‌ ئه‌نارکیزم دژ به‌ هه‌موو جۆره‌ سیستمێکی قوچکه‌یی (hierarchical control ) کۆنترۆڵه‌ –چ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ بێت، چ له‌ لایه‌ن سه‌رمایه‌داره‌کانه‌وه‌– وه‌ك شتێکی زیانبه‌خش بۆ که‌سه‌کان و تاکایه‌تییان، هه‌روه‌ها ناپێویستیشه‌. زیاتر بخوێنەرەوە A.1 ئه‌نارکیزم چییه‌؟ →

مانگرتنه‌کان و داخستنی شوێنکاره‌کان له‌ کۆریای باشووری

ئاماده‌کردنی: Ed on Jun 1 2009

هه‌ر که‌ قه‌یرانی ئابووری کۆریای باشووری گرته‌وه‌، کرێکارانی مانگرتووی ئۆتۆمه‌بێلسازی له‌ ده‌ره‌وه‌ی کارخانه‌کانیان مانه‌وه‌، له‌ کاتێکدا پێش هه‌فته‌یه‌ك کرێکارانی خانوبه‌ره‌سازی له‌ سیئۆل و ده‌وروبه‌ری ده‌ستیان به‌ مانگرتن کرد.

کۆمپانی Ssangyong مۆتۆرسازی کرێکاره‌ مانگرتووه‌کانی له‌ شوێنکاره‌که‌یان کرده‌ ده‌ره‌وه‌ تا به‌ر ڕاگرتنی به‌رهه‌مهێنان له‌ پیشه‌سازی ئۆتۆمه‌بێلدا بگرێت، که‌ له‌ژێر پشتیوانیدایه‌ بۆ به‌رگرتن له‌ نابووتبوونی.

کرێکارانی ئه‌ندام له‌ یه‌کێتییه‌کانی ئۆتۆمه‌بێلسازی له‌ کۆریای باشووری له‌ 21ی مای 2009ه‌وه‌ مانیان گرتووه‌، به‌ریوه‌به‌رایه‌تی به‌پێی بڕیاری دادگه‌ داوای مانه‌وه‌ی هێلی هه‌ڵخسنتی ئۆتۆمه‌بێڵ له‌سه‌ر ئاستی ئێستای کارکردن له‌سه‌ر هه‌مان نه‌خشه‌ی ڕزگارکردنی کۆمپانی ده‌کات .

بۆ خوێندنه‌وه‌ی درێژه‌ی هه‌واڵه‌که‌ به‌ ئینگلیزی ، کلیکی ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ بکه‌ن:

http://libcom.org/news/strikes-lockouts-south-korea-01062009

ئاماده‌کردنی : De on Jun 1 2009

دوێنێ شه‌و په‌نجا گوفه‌ك زبڵ سوتێنراوه‌ و که‌چی خه‌ریکه‌ زبڵ شاره‌که‌ داده‌پۆشێت. کرێکارانی زبڵڕێژی شار ئاماده‌ نه‌بوون کاتژێری زیاده‌ کاربکه‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ نایانه‌وێت به‌و ئۆتۆمه‌بێلانه‌ که‌ له‌ ئاستی ستانداردی سه‌لامه‌تیدا نین.

پێش ده ڕۆژ کرێکارانی پالێرمۆ به‌ ڕه‌تکردنه‌وه‌ی به‌کاربردنی ئه‌و ئۆتۆمه‌بێلانه‌، بڕیاریان دا زیاده‌کاری نه‌که‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆربه‌ی ئۆتۆمه‌بێله‌کان له‌ ڕووی سه‌لامه‌تییه‌وه‌ له‌ ئاستی ستاندارددا نین. کرێی جونی له‌ مه‌ترسیدایه‌، به‌ڵام یه‌کێتییه‌کان بڕیاریان دا له‌سه‌ر ناڕه‌زایه‌تی به‌ردوام بن، له‌سه‌ر “مانگرتنی سپی” واته‌ ڕێزدانانی ته‌واو بۆ لێپرسینه‌وه‌ سه‌لانه‌تییه‌کان. واته‌ کرێکاران ئۆتۆمه‌بێلی نه‌گونجاویان پێ نادرێت، له‌ بنه‌ڕه‌تدا زۆربه‌یان ئاماده‌ن بۆ کۆکردنه‌وه‌ی زبڵه‌کان.

بۆ خوێندنه‌وه‌ی درێژه‌ی هه‌واڵه‌که‌ به‌ ئینگلیزی ، کلیکی ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ بکه‌ن:

http://libcom.org/news/sicilian-dustmen-strike-palermo-drowned-rubbish-01062009

و. له‌ فارسییه‌وه‌*: هه‌ژێن

به‌شی A – ئه‌نارکیزم چییه‌؟

شارستانی هاوچه‌رخ له‌ته‌ك سێ قه‌یرانی نه‌هامه‌تباردا ڕووبه‌ڕووه‌: (1) هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی کۆمه‌ڵ، ڕاده‌ی ڕوو له‌ زیادی هه‌ژاری، لانه‌وازی، تاوان، توندوتیژی، نامۆبوون، ئالووده‌یی به‌ به‌نگگه‌ر و ئه‌لکول، لاوازبوونی په‌یوه‌ندییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، ناده‌ربه‌ستی ڕامیاری، دابه‌زینی مۆرکه‌ مرۆییه‌کان، هاتنه‌خواره‌وه‌ی پێکهاته‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و په‌یوه‌ندییه‌ دوولایه‌نییه‌کان و هیتر؛ (2) تێکدان و وێرانکردنی زه‌مین و جوانی سروشت، که‌ ژیانی بوونه‌وه‌ره‌کان به‌وه‌وه‌ به‌ستراوه‌؛ و (3) زۆربوون و بڵاوبوونه‌وه‌ی چه‌که‌ کۆمه‌ڵکوژه‌کان، به‌تایبه‌ت چه‌که‌ ناوه‌کییه‌کان.

زیاتر بخوێنەرەوە پرسیارگه‌لێکی به‌رده‌وامکراوی ئه‌نارکیستی FAQ An Anarchist Frequently Asked Questions →

هۆڵه‌نده‌ ئوردووی ئه‌نارکیستی ئه‌م ساڵ کۆتایی هه‌فته‌  له‌ 29ی ئایاره‌وه‌ 01ی جون له‌ ئه‌پيڵشا به‌رپا ده‌کرێت

هاورێیانی دانیشتووی هۆڵه‌نده‌ بۆ زانیاری زیاتر له‌م باره‌وه‌، ده‌توانن سه‌ردانی ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ بکه‌ن

http://pinksterlanddagen.nl/

ئاماده‌کردنی : taxikipali, May 22 2009

به‌هۆی فراوانبوونی چالاکیه‌کانمان، ڕۆژی هه‌یینی له‌ ئه‌سینا له‌ دووه‌مین ڕێپێوان له‌ ماوه‌ی دوو ڕۆژدا دژی راسیزمی پۆلیس پێکدادان ڕوویدا، پاش ئه‌وه‌ی که‌ پۆلیسێك له‌ هیڕشی گه‌ران به‌دوای په‌نابه‌رندا له‌ گازینۆیه‌کدا قورئان ده‌دڕێنێت و په‌لاماری په‌نابه‌رێکی موسولمان ده‌دات، ئه‌مه‌ بووه‌ هۆی ناره‌زایه‌تی و به‌ هۆی پێکدادانه‌وه‌ ژماره‌یه‌ك خۆپیشانده‌ر بریندار بوون و گیران و له‌ خه‌سته‌خانه‌ ده‌ستبه‌سه‌ر کران.

دووه‌مین خۆپیشاندانی دژه‌ راسیزمی پۆلیس، ڕۆژی هه‌یینی 22ی مای 2009 شه‌قامه‌کانی ئه‌سینای گرته‌وه‌، وه‌ك وه‌ڵامدانه‌وه‌یه‌ك به‌ ڕووداوی دژه‌ موسوڵمانی دوو شه‌و له‌وه‌وبه‌ری گه‌شتی گه‌رانی پۆلیس به‌دوای په‌نابه‌راندا له‌ ناوه‌ندی ئه‌سینا. وه‌ك ده‌رده‌که‌وێت پێشتر له‌ گه‌ڕان به‌دوای په‌نابه‌رانی موسولماندا له‌ گازینۆیه‌کی گه‌ره‌کیدا، پۆلیسێك قورئانی دراندووه‌ و به‌ ده‌ربڕینێکی راسیستانه‌وه‌ هێڕشی کردووه‌ته‌ سه‌ر په‌نابه‌ران. ئه‌م ڕووداوه‌، ڕۆژی پێنجشه‌ممه‌ بووه‌ هۆی هه‌لخرانی ناڕه‌زایه‌تی و پێکدادان له‌نێوان پۆلیس و خۆپیشانده‌راندا.

بۆ خوێندنه‌وه‌ی درێژه‌ی هه‌واڵه‌که‌ به‌ ئینگلیزی، کلیکی ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ بکه‌ن:

http://libcom.org/news/battles-athens-during-march-against-police-racism-many-protesters-injured-22052009

ئوسترالیا، ڕۆژی 07ی جونی 2009 ، ئه‌نارکۆ–سه‌ندیکالیست فێدراسیۆنی میلبۆرن، کۆنفرانسێك ده‌گرێت

ڕۆژی 07ی جون، کاتژێر 10ی سه‌رله‌به‌یانی تا 4ی پاشنیوه‌ڕۆ

له‌:

Melbourne Anarchist Resource Center

62 St Georges Rd Northcote

بۆ زانیاری زیاتر، ته‌له‌فۆن بۆ ژماره‌: 0404 105 403

یا په‌یوه‌ندی به‌ :asfsec@gmail.com

بکه‌ن

سه‌رچاوه‌ی هه‌واڵ: http://www.ainfos.ca/en/ainfos22698.html