هەژێن
سەرنجداندنێکی ڕەخنەیی له پەرتووکۆکەی “نیگایەك لە ئێستا و خەونێك بۆ سبەی”ی مهریوان وریا، ئاراس فهتاح، بهختیار عهلی، ڕێبین ههردی/ بەشی بیستودووهم
٢– نهوت و دهسهڵات
پهنجا ساڵی ڕابردوو نیشانیداین ئابووری نهوت دهتوانێت دهسهڵاتێکی گهورهو ترسناک به هێزه سیاسییه بالادهستهکان ببهخشێتو لهبهرامبهریدا دهسهڵاتی خهڵکو کۆمهڵگا بهشێوهیهکی ترسناک لاوازبکات. ل٧٣
ئهوهی سروشتێکی دیکتاتۆری به ڕژێمی وڵاتانی خاوهن نهوت یا ڕاستر بڵێین پاسهوانانی بیرهنهوت دەبەخشێت، پێداویستی دابینکردنی وزەی هەرزان و زۆروزەبەندە بۆ وڵاتانی زلهێزی خاوهن پیشهسازی ئۆتۆمهبێلسازیی و لەو بارەوەش جهنگهکانی سهدهی ڕابوردوو بە جهنگی ئۆتۆمهبێڵ ناسراون و بیرهنهوتهکان شادهماری درێژهپهیداکردن و پهرهسهندنی ئۆتۆمهبێلسازی و داگیرکاری جیهانن لهو پێناوهدا[٧]. ئهگهر سهرنجی جهنگه جیهانی و ناوچهییهکانی سهدهی ڕابوردوو بدهین، دهبینین، که جهنگی پاوانخوازی پیشەسازی و داگیرکردنی سەرچاوەی وزە و بازارەکان بوون و دەوڵەتە ئیمپریالیستییەکان بۆ مسۆگەری بەرژەوەندییەکانیان بە هەموو شێوەیەك پشتیوانیان لە کودەتا سەربازیی و ڕژێمە دیکتاتۆرەکان کردووە. کاتێك که وڵاتانی پیشهسازیی پێشکهوتوو بۆ درێژهدان به چەپاوڵگەرییەکانیان پێویستی بێچهندوچوونیان بهم خوێنه ههبێت، ئیتر ئاساییه، که کۆمهلێك چهقۆکێشی وەك بهعسییەکان له کودهتایهکی سهربازیدا سواری ملی خهڵك بکهن یا چهند سەرۆکخێڵێك بکەنە پاسهوانی بیرهنهوتهکانی کهنداوی عهرهبی–فارسی. ئالێرهوهیه، که نهوت دهبێتە بهخشهری ئهو هێز و توانایه. ڕاسته نهوت ئاڵتوونی ڕهشه و توانابهخشه، بهڵام ئهوه نهوت نییه، که ڕژێمەکانی ئەو وڵاتانە دەکاتە دیکتاتۆر یا وڵاتانی نهوتدار دهکاته پاشکۆی وڵاتانی پیشهسازیی پێشکەوتوو و کشتوکاڵ و پیشهسازی ناوخۆیان لاواز دهکات، بهڵکو ئەوە پێداویستی سیستهمه جیهانییهکهیه، که باکوور و باشوور، جیهان بهسهر زلهێز و سهرلهشکر و لاواز و پاسهواندا دابهش دهکات و دەیانکاتە دیکتاتۆر. ئهگهر عیراق و کوردستان نهوتیشیان نهبووایه، هیچ کات نهیاندهتوانی ببنه وڵاتانی پشتبهخۆبهستوو و دارای ئابووری سهربهخۆ، بهڵکو به پێچهوانهوه دهچوونه ڕیزی ئهو وڵاتانهوه که نهوتیان نییه و ههژارن و هاوکات وەك ئێستای عیراقیش پاشکۆن!
وەك پێشتر وتم، ئەوەی کە پێی دەوترێت دێمۆکراسی یا کراوەیی ڕامیاریی بەرهەمی نەبوونی نەوت یا بەرهەمی خێرخوازیی دەوڵەتمەندان نەبووه و نییه و ناشبێت، بەڵکو بەرهەمی خەبات و هوشیاربوونەوەی خەڵکن بە ماف و ویست و ڕێوشوێنیان. ئەگینا ئێستاشی لهتهکدا بێت، له ئهمهریکای سهرلهشکری دێمۆکراسی بۆرجوازیدا ڕهشپێست و سوورپێستهکان ڕێوشوێنی کۆمهڵایهتی و ئابووریی و ڕامیاریی پلهچهندیان ههیه. ئێستاشی لهتهکدا بێت نهتهوهکانی وهك سکۆت و باسك و ..تد هەر وهك سهد ساڵی پێشوو هێشتا له ژێر سایهی بالادهستی بۆرجوازی نهتهوهکانی دیکه ههر وهك سهردهمی سهروهری ئیمپراتۆرییهکان مافی بهکاربردنی ویستی خۆیان نییه. ئێستاشی لهتهکدا بێت هێشتاکه وڵاتانی خۆرههڵاتی ئهفریکا و ئاسیا و ئهمهریکای لاتین بهجۆرێك بهستراونهتهوه به وڵاتانی داگیرکاریانهوه[٨]. ههروهها بۆ ئهوهی وڵاتانی خاوەنپیشەسازی ئۆتۆمەبێل پاشەکەوتی نەوتی خۆیان بۆ ڕۆژی تەنگانە بپاریزن، وڵاتانی خاوەننەوتی تری نازلهێز ناچار بە پاشکۆیی و بەتاڵاندنی سامانی نەوتییان دەکەن، وەها مامەڵە و دەستتێوەردانێك پێویستی بە چەکمەی ئاسنین ههیه بۆ ڕاگرتنی خهڵکی ئهو وڵاتانه لهژێر چهپۆکیی ئابووریی و ڕامیاریی و پاشکۆیی بازاریان وهك شێوازی داگیرکاری سهردهمی جیهانگیری نیئۆلیبراڵیزم و له ههر شوێنێکیش پێویست بێت، ئهوا لهشکرکێشی له چهشنی ئهوهی بۆ سهر یوگوسلافیا و ئهفگانستان و عیراق به بڕیارهکانی پشتبهردهی کۆمپانیا جیهانلوشهکان و پهسهرندکردن و ڕوایهتپێدانی له ڕێگهی (UN) و ڕهوایهتیدان به کوشتوبڕی خهڵکی ئهو وڵاتانه لەژێر پاساو و بیانووی فریودهرانهوه، چهندباره دهبێتهوه[٩].
ئهگهر سهرنج بدهین، دهبینین ئهم هۆکارانهن، که دیکتاتۆری لهو وڵاتانهدا بههێز دهکهن و ڕایدهگرن. باشترین نموونهش زهمینهسازی کودهتای ١٩٦٣ی بهعسییهکانه بهسهر قاسمییهکاندا و ههڵوێستی ئهمهریکا بهرامبهر پرسی کورد له ساڵی ١٩٧٥دا، کە بۆ ئەوان گرنگ مسۆگەریی نەوتەکە بوو، نەك مافی خەڵکی عیراق و سەربەخۆیی کوردان. ئهوه نهوت نهبوو، که کودهتا سهربازییهکانی له خۆرههلاتی ناوهڕاست (عیراق، ئێران، ئهفگانستان)، ئاسیای خۆرههڵاتی و باشوور، له ئهمهریکای لاتین و ئهفریکا دروست و مهیسهر کرد، ئهوه نهوت نهبوو که بووه هۆی سهپاندنی دهسهڵاتی میلیتاسیستی میرییه کودهتاییهکانی ئهو وڵاتانه، بهڵکو ئهوه بهرژهوهندی ئابووریی و ڕامیاریی ئیمپریالیزمی ئهمهریکی و ڕوسی و وڵاتانی ئهوروپی بوو، که نهخشهکێش و هاندهر و ڕاهێنهری ڕۆلدارانی ئهو کودهتایانه بوون!
زیاتر بخوێنەرەوە چاوپۆشینێك لە ئێستا و تراجیدیایەك بۆ سبەی/٢٢

پێویستە لە ژوورەوە بیت تا سەرنج بنێریت.