8ی مارج و پەیامە بێبەڵگەکان
هەژێن
10.03.2012
هەموو ساڵێك هەفتەیەك پێش هاتنی ساڵیادی 8ی مارچ، نووسەرانی کورد وەك مۆدێك کۆمەڵێك قسە چەندبارە دەکەنەوە، کە ئەم شێوازە لە لاسایی و جوینەوەی بنێشتی هەڵبزرکاوی دەمی ئەم و ئەو، دەکرێت تەنیا لە ماسمیدیاکاندا باوبێت.
بەداخەوە دەبێت ئەوە بڵێم، ئەم مۆدە ئەو خاتوونانەشی گرتووەتەوە، کە پێیانوایە لە ئازادیخوازی و یەکسانیخوازیدا هیچیان بۆ کەس نەهێشتووەتەوە. بەبێ ئەوەی سەرنج و بۆچوونیان لەلا دروست ببێت و گومان لە بێبەڵگەیی پاگەندەی نووسەران بکەن، دەقاودەق قسەی پارتەکان و دەزگەکانی ڕاگەیاندنی زاڵ دووبارە دەکەنەوە.
ئەم ساڵێش بە هیوای ئەوەی دەنگێکی جیاواز و بۆچوونێکی ڕادیکاڵ و نوێ لە وتارەکانی 8ی مارچدا بەدی بکەم، کەوتمەوە چاوگێڕان بە ماڵپەڕە کوردییەکاندا و نیوەی ڕۆژی 9ی مارچم بەفێڕۆ دا، بەڵام وەك ساڵانی ڕابوردوو هیوابڕاو و ماندوو پشت کۆمپیوتەرەکەمم بەجێهێشت.
ئەگەر ناوەڕۆکی زۆربەی وتارەکانی ئەم ڕۆژانە کوردت بکەمەوە، ئەوا لەم دەستەواژانەدا خۆی دەبینێتەوە “ژنانی وڵاتانی خۆراوا ئازاد و یەکسانن”، “ژنانی ئەوروپا بە زۆربەی مافەکانیان گەیشتوون” ، “ئەگەر دەوڵەتی خۆمان هەبێت، ئێمەی ژنانیش ئازاد دەبین” ، “ئەگەر دەوڵەتی یاسا و تێکنۆکراتمان هەبێت، وەك ژنانی ئەوروپا بە زۆربەی مافەکانمان دەگەین” و زۆر قسە و قسەڵۆکی بێبەڵگەی دیکەی لەم جۆرە ….
پێش ئەوەی بڕۆمە سەر بەدرۆخستنەوەی ئەو پاگەندانەی کە میدیای دەسەلاتی بۆرجوازی کورد و قسەگەرانی نیئۆلیبرالیزم و فێمینیستە بۆرجواکان وەك نوشتەی مەلا و شێخەکان بۆ هەموو دەردێکی کۆمەڵگە و چین و توێژەکانی دەرخواردمان دەدەن، پێویستە لەو نووسەرانە بپرسین؛ ماف چییە و کێ دیاری دەکات ؟ مەبەستیان لە ئازادی چییە؟ لەسەر چ بنەمایەك یەکسانیمان بۆ مسۆگەر دەکەن؟
هەڵبەتە من نامەوێت بڵێم باری ژنان لە کۆمەڵگە خۆراواییەکاندا لە هی ژنانی کوردستان خراپترە یا باشتر نییە، نا بەڵکو دەمەوێت بڵێم ئازادی و یەکسانی بەو واتایەی مرۆڤی ئازادئەندێش و یەکسانیخواز وێنای دەکات، لەوێش بوونی نییە. لە وەڵامی ئەم پرسیارەی سەرەوەدا چاوەڕوانی وەڵامی ڕادیکاڵی ئاوا لەو نووسەرە لاساییگەرانە ناکەم، کە بوێری و توانای هرزاندنی ئەوەیان هەبێت، کە خۆیان لە تێڕامان و قسەکردن لە زەمینە و پێکهێنەرەکانی کۆیلەتی و نایەکسانی ئابووریی و ڕامیاریی و کۆمەڵایەتیی ژن و نادادوەری کۆمەڵایەتیی بدەن. چونکە بە دڵنیاییەوە پەنا بۆ وەڵامە پێشتر ئامادەکراوەکان و بۆچوونە جێکەوتەکان دەبەن، کە مافی تاك بەگشتی و مافی یەکسانی ژن و پیاو لە وەكو یەك چوونەبەردەم سندووقەکانی هەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر، وەكو یەك کۆیلەبوون لە بازارەکانی کاری کرێگرتەدا و وەكو یەك بوونە بەشێك لە دەزگەی سەرکوت و وەکو یەك ڕاپێچکران بۆ بەردەم دادگەکانی سەروەری و .. هتد، ئازادیش لەلایان پۆشینی پۆشاك و ئازادبوونە لە کارکردن لە لەشفرۆشخانەکاندا و .. تد، یەکسانیش بەهەمان شێوە لە باشترین باردا یەکسانبوون لە ئاستی کۆیلەتیدا دەبین و بەس.
بەلام ئەگەر بە وردی سەرنجی ئەو ماف و ئازادی و یەکسانییە ڕووکەشەشیان بدەین, دەبینین کە ئەوەش پاگەندەی دەکەن، ئاوا نییە و تەنانەت لەسایەی دەوڵەتی نەتەوەیی سەراپاگیر و سەروەری یاسا و نوێنەرایەتی تێکنۆکراتەکاندا، ژنان سەرەڕای خەباتی درێژخایەن و نەپسانەوەی ژنان و بزووتنەوەی سۆشیالیستی لە چەند سەدەی ڕابوردوودا لە جیهاندا بەگشتی و بزاڤی ژنان لە دەهەکانی شەستەکان و هەفتاکاندا لە ئەوروپا و ئەمەریکا بەتایبەتی، دەبینین لە ڕووی ئابووریی و ڕامیارییەوە نەك ژنان بوارییان نییە بەو ئاستە لەو ماف و ئازادی و یەکسانییە درۆینەیە بگەن، بەڵکو مرۆڤی هوشیار و ئازادیخواز شەرم دەکات، کە لە وەها کۆمەڵگەگەلێکدا دەژی. کەچی ژنە فێمینستە بۆرجوازییەکان و پیاوانی زۆربڵیی لاساییگەرەکانی کورد، سیستەمە بۆگەن و گەندەڵەکەی سەرمایەداریمان لێ دەکەن بە سیستەمی ئایدیال و کۆمەڵگەکانمان لێ دەکەنە بەهەشتی خەونەکان.
لێرەدا لە وەڵامی ئەو هەمووە درۆ و ساختەسازییەی نووسەرانی سەر بە ڕەوتی نیئۆلیبرالیزم و ڕەوتی فێمینیزمی بۆرجوازی، تەنیا نموونەیەکی زیندوو لەو بەهەشتەی کە دەیکەنە خەونی منالان و ژنانی ناڕازی کوردستان، بەسە بۆ نیشاندانی ڕووی راستەقینەی ئەو پاگەندە بێبنەمایانەی کە ڕۆژانە لە ڕووپەڕی ڕۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕ و لە ستدیۆی کاناڵەکاندا دەرخوارمان دەدەن.
لێرەدا ولاتی ئاڵمان بەنموونە دەهێنمەوە، چونکە هەم لە سەردەمی رژێمەکەی هتلەر و هەم لە ئەمڕۆشدا ڕامیاران و ڕۆشنبیرانی کورد (ئەوانەی کە میدیای بۆرجوازی کوردی ئەو نازناوەی پێبەخشیوون)، شەیدا و لایەنگر و پاگەندەگەری سیستەمی ئەم وڵاتە بوون و هەن.
بەپێی ڕاپۆرتێك کە ساڵی ڕابوردوو کاناڵی (BBC) لەسەر ڕێوشوێنی ژنانی کۆمەڵگەی ئاڵمان ئامادەی کردبوو، موچەی ژنان لەچاو موچەی پیاوان لە هەمان کاردا 25% کەمترە و ڕێژەی ئەو ژنانەی کە پۆستی بەرزیان هەیە و ڕێژی پۆستی ژنان لە بواری ڕامیارییدا لە چارەکی پیاوان کەمترە و کەمی ئەم ڕێژەیە لەنێو مامۆستا و دکتۆر و پرۆفیسۆری زانکۆکاندا بەرچاوترە. هەروەها بەپێی ڕەخنە و ئامارەکانی ناوخۆی ئەو ولاتە ڕێوشوێنی ژنان لە سەرەتای سەدەی بیستویەکدا بەم جۆرەیە؛ بەپێی بەڵگەکانی خاتوو (Cristine Kronenberg) ئەم ڕێژەیە لە کارخانە و کۆمپانییە تایبەتەکاندا لە بەرامبەر هەمان کاردا کرێی کاتژێرێكی ژنان 15% کەمتر لە هی پیاوانە و لە کاری دەوڵەتیشدا -کە نیئۆلیبراڵەکان و فێمینیستە بۆرجواکان بە سەرچاوەی بوونی ئازادی و یەکسانی و دادپەوەری دەزانن- بۆ هەمان کار کرێی کاتژێرێكی ژنان 10% لە هی پیاوان کەمترە. هەروەها لە خێزانەکاندا نایەکسانی لەنێوان خەرجی ڕۆژانەی کوران و کچاندا هەیە. شایانی باسە ئەم خاتوونە (Cristine Kronenberg) نووسەرێکی خۆشباوەڕ بە دەوڵەت و یاسا و دیموکراتییە و ئەگەر ئەو چاویلکە خۆشباوەڕانەیەی لەچاو بکەیتەوە، ئەوا ئەو ڕێژانە زۆر لەوە زیاترن. لەمەش واوەتر لە هەر شارێکی ئەم وڵاتە دەیان پەناگە و یانەی ژنان هەن، کە ژنانی تێهەڵدرا و هەڵهاتوو ڕوویان تێدەکەن و خۆیان دەشارنەوە و لێدان و کوشتنی ژنانش تەنیا لەلایەن خەڵکی کۆچەرەوە ئەنجام نادرێت، بەڵکو لەلایەن خەڵکانی ئەو ولاتەشەوە ئەنجام دەدرێت.
نووسەرانی کورد بۆ دەرکێشانی شانی ناسیونالیزم و دەسەلاتە بۆرجوازییەکەی لەژێر باری ڕەخنەی ژنانی نارازی و ئازادیخواز، زۆر نادەربەستانە هەموو سووچی چەوسانەوەی ژنان بۆ ئایینی ئیسلام دەگێڕنەوە و لە بەرامبەردا پەنا بۆ کۆمەڵێك درۆ و ڕازاندنەوەی ئایینە بۆگەنەکانی دیکەی وەك زەردەشتی و یەزیدی دەبەن. هەڵبەتە ئەوە نکۆڵی هەڵناگرێت، کە ئایینی ئیسلام وەك هەموو ئایینەکانی دیکە، بەشێکە لە بیرکردنەوەی بەسەرچووی مرۆڤایەتی و بەپێی سروشتە کۆنەپارێزییەکەی باشترین ئامرازی دەستی چەوسێنەرانە. بەڵام لێرەدا پرسیارێك یەخەمان دەگرێت، ئەگەر سەراپاو ڕێشەی چەوسانەوەی ژنانی کوردستان، ئایینی ئیسلامە، ئایا پێش هاتنی ئەم ئایینە لەو ناوچانەی کە ئەمڕۆ بە کوردستان ناسراون -چونکە ئەوکات نە کوردستان هەبووە و نە عەرەبستان- و بە پاگەندەی ناسیونالیستەکان خاوەنی ئایینی زەردەشتی و یەزیدی بوون، ژنان نەچەوساونەتەوە و لەتەك پیاوان یەکسان بوون؟ ئایا ژن بە ژن و گەورە بە بچووك و سوورانە و مارەیی و کڕین و فرۆشتن و گۆڕینەوەی ژن وەك کاڵا باو نەبووە؟ ئایا لوت و لچ بڕین و سەرتاشین و سواریکەرکردن نەبووە؟ ئایا سەربڕین و شاردنەوە و شاربەدەرکردن نەبووە؟ ئایا ئەوانەی کە بە بەهەشتی زەردەستی و یەزیدی خۆشخەیاڵمان دەکەن، دەتوانن ڕێوشوێنی یەکسانی ئابووریی و ڕامیاریی و کۆمەڵایەتی ژنان لەو سەردەمانەدا بسەلمێنن؟
ئەوەی نووسەری کورد خەریکیەتی و دەیەوێت بیپارێزێت، شتێکە بەناوی کولتووری نەتەوەییی و دەیانەوێت بمانخەنە سەر ئەو بڕوایەی کە کولتووری ئەوان لە هی نەتەوەکانی دیکە پاکژترە و هاوکاتیش خەریکن کولتوور وەك شتێکی نەگۆڕ و بەستەڵەكئاسا وێنای دەکەن. ئەوان تەواوی کات و لە هەموو نووسینەکانیاندا دەیانەوێت دوو شت بشارنەوە؛ یەکەم دەسەلاتی کولوتوور و ڕۆڵی لە کوشتوبری ژنان و بێمافی مناڵاندا، دووەم بەکاربردنی ئەو دەسەلاتە کولتوورییە وەك کۆڵەکەی دەسەلاتی سەپێنراوی چینایەتی بۆرجوازی لەلایەن دەسەڵاتدارانی ڕامیارەوە و بەخەرجدانی بەشێکی زۆری سامان و داهاتی کۆمەڵگە بۆ دەستەمۆهێشتنەوەی تاکی ژێردەستە لە چوارچێوەی ئەو کولتوورە نەگۆڕەکەی نێو خەیاڵی نووسەرانی کورد.
لە کاتێکدا کە نووسەرانی کورد خەریکی دەرکێشانی لاقی کولتوورە نەتەوەییەکەیانن لە لیتەی ستەم و چەوسانەوەی ژنان و دەیانەوێت بیخەنە پاڵ ئایینێکی -بەقسەی خۆیان ناکوردی- سەپاو، کەچی لەو لاوە هەم نووسەران و هەم ڕامیارانی ناسیونالیست لەسەر ئەوە کۆکن و پێی لەسەر دادەگرن، کە ئایینی هاوبەش یەکێکە لە مەرج و کۆڵەکەکانی نەتەوە، کە لە پرسی نەتەوەبوونی کوردا تەنیا ئایینی ئیسلامە، کە دەتوانێت تەنیا کۆڵەکەبوون و مەرجبوونی نەتەوەبوونی کورد بێت، ئەگینا کورد نە یەك زمانی هاوبەشی هەیە و نە کولتووری هەموو ناوچەکان لەیەك دەچێت و نە ڕێسا (ترادیشن)ە ناوچەییەکانی وەك یەکن. ئەدی چۆن دەتوانن ڕەخنە لە ئایینی ئیسلام کە تاکە مەرج و کۆڵەکەی ناسیونالیزمەکەیانە بگرن، لە کاتێکدا کە ئایین بە بەشێك لە کولتووری نەتەوە دادەنرێت، ئایا دەکرێت ئایینی نەتەوە مرۆڤکوژ و کولتووری نەتەوە پاکژ و مرۆڤدۆست بێت؟
زۆرێك لە نووسەران پاگەندەی ئەوە دەکەن، کە دەوڵەتی نەتەوەیی و سەروەری یاسا -یاسای بۆجوازی-و ڕێگەچارەی بنبڕکردنی کوشتوبڕی ژنانن، ئەمە لە کاتێکدا کە لە هیچ سەردەمێکدا هێندەی سەردەمی دەسەڵاتداری بۆرجوازی کورد -بیستویەك ساڵی رابوردوو-، ژن لەسەر پرسی کۆمەلایەتی -مەبەست لە دەرەوەی جەنگی میلیتێری و ڕامیاریدا- نەکوژراوە. ئەمە لە کاتێکدا کە لەتەك ڕۆژانی یەکەمی گەڕانەوەی هێزە چەکدارەکانی بەرەی کوردستانی لە ئوردووگەکانی ئێرانەوە، ڕەشەکوژی ژنان دەستی پێکرد و زۆرێك لەوانەی کە ئەمڕۆ زوڕنای فێمنیزمی بۆرجوازی لێدەدەن و زۆرێك لەوانەی کە لە ڕێکخراوەکانی (NGO)دا کاردەکەن و سەراپای ڕێکخراوەکانی بەناو ژنانی سەر بە پارتەکانی بەرەی کوردستانی و پارتۆکە جیابووەکانی دواتریان، ئەوکات لەژێر پەردەی نامووسپەرستی و بیانووی دەستتێکەڵی ژنانی کوژراو لەتەك ڕژێمی بەعس، پاساویان بۆ ئەو ڕەشەکوژییە دەهێنایەوە*، کە ئەوڕۆکە لە درێژەیدا هەژماری قوربانیانی هێندە گەورەیە، کە مرۆڤ شەرم لەوە دەکات، خۆی بکاتە خاوەنی کولتووری کوردی. هەڵبەتە لەکاتێکدا چەکدارەکانی بەرە ژنانیان تیرۆر دەکرد و ئەو کەسانەش لەسەرەوە ناوم هێناون پاساویان بۆ دەهێنایەوە، کە بە سەدان هەزار چەکداری نێرینەی خۆفرۆش لەلایەن هەمان بەرەی کوردستانییەوە، لێبوردنی گشتی و نازناوی چەکداری شۆڕشگێڕیان پێبەخشرابوو. 20 ساڵە ئەم پرسیارە بەرۆکم بەرنادات؛ ئەو جادووە چییە، کە وای لە ژنانی نووسەری کورد کردووە، کە بانێك و دوو هەوای کولتووری نەتەوەیی و ڕامیاریی ناسیونالیزمی کورد و بەرە کوردستانییەکەی، لەماوەی 21 ساڵدا، لەلایان نەبووەتە جێی سەرنج و تێڕامانی قوڵ؟
لەوانە هەمووی فریودەرتر، پاگەندەی ژاراویی فێمینیستانی سەربە ڕەوتی نیئۆلیبرالیزمە لە کوردستان، کە دەیانەوێت، چاوی ژنانی ناڕازی لە ئاستی ڕۆڵی دەسەڵاتی کولتووری و دەسەلاتی ڕامیاریی لە کوشتوبری ژناندا پەردەپۆش بکەن و هەموو تاوانەکە بخەنە پاڵ پیاو چ وەك تاك و چ وەك ڕەگەز، ئەمەش جۆرێك ڕێخۆشکردنە بۆ پاگەندەی ئازادبوونی هاولاتییان لە سیستەمی سەرمایەداریدا، کە بۆ دیسانەوە بۆ ئەوەی پێی سیستەمەکە لە لیتەی چەوسانەوەی ژنان پاکژ بکەنەوە، کۆمەڵگەی کوردستان بە پاشکۆی دەرەبەگایەتی ناودەبەن، تاوەکو وێنای پیاوی تێدا وەك تاك و ڕەگەزی باڵا بکەن و ژنان بەوە خۆشباوەڕ بکەن، کە لە سیسەتمی سەرمایەداری پێشکەتوودا ژنان و پیاوان هەموو ئازادن و هەمووان لە سایەی بازارئازاد و دیمۆکراتییەتەکەیدا بە بەهەشتی سەر زەوی شاد دەبن.
لە کۆتاییدا، بەگشتی دەبینین ڕۆژی 8ی مارچ چ لەلایەن لایەنە چەپەکان –بە کۆن و نوێوە- و چ لەلایەن لایەنە راستەکان -بە مەزهەبی و نەتەوەیی- و دەسەلاتدارانەوە، کراوەتە ڕۆژی شایی و هەراجی پاگەندەکردنی ئایۆلۆجییەکان و لە خشتەبردنی ژنان و ناوەڕۆکە شۆڕشگێڕییەکەی لەدەستداوە، ئایا ئەم هۆکارانە بەس نین بۆ ئەوەی واز لە ڕۆژی 8ی مارچ بێنین و 364 ڕۆژەکانی دیکەی ساڵ بکەینە ڕۆژانی خەبات بۆ ئازادی و یەکسانی هەموو تاکەکانی کۆمەڵگە بە ژن و پیاو و مناڵ و پیر و نیشتەجێیان و پەناهێنەران و کرێکارانی کۆچەر و نەتەوە و کەمەنەتەوە و هەڵگرانی هەموو ئایینەکان؟
پەراوێز:
* چەند ڕۆژ پێش 8ی مارچی 1992 لە شاری سلێمانی، لەتەك دوو هاوڕێی دیکەدا ئەرکی سەردانی ڕێکخراوەکانی ژنانی سەر بە پارتەکان و لێژنەکانی بەرەی کوردستانیمان پێ سپێردرابوو، لە هەموو سەردانییەکاندا تەنیا لەتەك دوو شت ڕووبەڕوو دەبووین، یەکەم گاڵتەکردنیان بە یادی ڕۆژی 8ی مارچ و دووەم پاساوهێنانەوەی نامووسپەرستی و سیخوڕیی بۆ ئەو ڕەشەکوژییەی کە چەکدارەکانی بەرەی کوردستانی لە دوای ڕاپەڕینەوە پێیهەستابوون و لە بەرامبەر ئەو پرسیارەدا “ئەی بۆ چەکدارە نێرینە خۆفرۆشەکان نەکوژران و بەپێچەوانەوە کرانە شۆڕشگێڕ؟”، پەنایان دەبردە بەر تۆمەتبارکردنی ئێمە “ئێوە ئاژاوەچین”.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
الدعاية الأناركية
إيريكو مالاتيستا
يجب أن نعترف أننا الأناركيين , في وضعنا الخطوط العريضة لما نود أن يكون عليه المجتمع في المستقبل , كمجتمع بدون رؤساء و دون شرطة , نجعل كل شيء – بصفة عامة – يبدو سهلا جدا .
و بينما نحن من ناحية نلوم خصومنا كونهم غير قادرين على التفكير فيما وراء الأوضاع الراهنة و فرضيتهم كون الحالة الشيوعية الأناركية غير قابلة للتحقيق , إذ يفترضون أن الإنسان سيظل كما هو اليوم , بكل حقارته و كل رذائله , و كل مخاوفه , حتى بعد أن يتم القضاء على أسبابها . و من ناحية أخرى نحن ننزلق على الصعوبات و الشكوك , على إفتراض بأن الآثار الأخلاقية الإيجابية التي ستنجم عن إلغاء الإمتيازات الإقتصادية و انتصار الحرية قد تحققت بالفعل .
لذا , عندما يقال لنا أن بعض الناس لن يريدوا العمل , نقدّم على الفور سلسلة من الأسباب الممتازة لتبيين أن العمل , الذي هو ممارسة القدرة و لذة الإنتاج , هو شيء أصيل في كل إنسان سوي , و بالتالي سيكون من السخف الإعتقاد بان الأشخاص الأصحاء سيرغبون في الإنسحاب من الحاجة للإنتاج لصالح المجتمع عندما لا يكون العمل قمعيا و استغلاليا و احتقاريا كما هو الحال اليوم .
و إذا ما طرحت فكرة الميول المعادية للمجتمع أو الطرق الإجرامية التي ينتهجها قطاع , مهما كان صغيرا , من السكان , نرد على ذلك بأنه فيما عدا حالات جد نادرة , و مشكوك فيها من الأمراض الخِلْقِيّة و التي هي مهمة أخصائيين الإغتراب في التعامل معهم و مع هذه الجرائم ذات المنشأ الإجتماعي و التي سوف تتغير مع تغيّر المؤسسات .
و لعل لهذا التفاؤل المبالغ فيه , و هذا التبسيط للمشاكل سبب للوجود عندما كانت الأناركية حلما جميلا , الحدس المتسرّع , إذ كان المطلوب هو المضي قدما إلى أعلى مثالية , و إلهام الحماس من خلال التأكيد على التناقض بين الجحيم الحالي و جنّة الغد المطلوبة .
لكن الزمن قد تغيّر حقا . فالمجتمع القائم في إطار الدولة و الراسمالية في حالة أزمة انحلال أو إعادة بناء , حسب قدرة الثوار و معرفتهم كيف يؤثرون بمفاهيمهم و قوتهم , و ربما نحن على أعتاب أولى محاولات الإدراك .
من الضروري بالتالي أن نترك الأوصاف المثالية و الرؤى المستقبلية عن الكمال البعيد جانبا قليلا , و نواجه الأمور كما هي اليوم , و كما ستكون في ما يمكن للمرء أن يفترض كونها في المستقبل المنظور . عندما كانت الأفكار الأناركية على جدّتها الصادمة المذهلة , كانت الدعاية الممكنة فقط في حدود المستقبل البعيد ( و حتى محاولات التمرد , و الملاحقات القضائية , قد دعونا إليها و قبلناها عسى أن تؤدي غرضها بلفت انتباه الجماهير إلى دعايتنا) , مكتفين بأن ننتقد المجتمع الحالي و نقدّم عرضا مفصلا للمجتمع المثالي الذي نطمح إليه . و كانت أسئلة التكتيكات في الواقع مجرد أسئلة لتحديد أنسب الطرق لنشر الأفكار , و إعداد الأفراد و الجماهير لتحقيق التحول الإجتماعي المنشود .
لكن الوضع اليوم أكثر نضحا و قد تغيرت الظروف . . . و لا يجب أن نكون قادرين على إظهار كوننا أكثر منطقية من الأحزاب بسبب من نبل مثالية حيرتنا و حسب , بل و أن أفكارنا و أساليبنا هي الأكثر عملية من أجل تحقيق أكبر قدر من الحرية و الرفاهية مما هو ممكن في ظل حالة حضارتنا الراهنة . إن مهمتنا هي “دفع” الناس إلى الطلب , و إلى اغتنام كل حرية ممكنة , و لوضع أنفسهم موضع المسئولية في توفير احتياجاتهم دون انتظار أوامر من أي نوع من السلطة . مهمتنا هي إظهار عدم جدوى , بل و ضرر الحكومة , و إثارة و تشجيع الدعاية و العمل و جميع انواع المبادرات الفردية و الجماعية .
إنها في الواقع مسألة تعليم من أجل الحرية , من أجل جعل البشر الذين اعتادوا الطاعة و الاستسلام واعين لقوتهم و قدراتهم الحقيقية . لابد من تشجيع الناس على القيام بأشياء لأنفسهم , و التفكير بأنهم يفعلون ذلك بمبادراتهم الذاتية و من تلقاء أنفسهم حتى لو كانت هذه الأعمال قد تم اقتراحها من قبل آخرين . تماما كما يفعل المدرّس الجيد عندما يضع مسألة لا يمكن لتلميذه حلها على الفور , فيساعده بطريقة تجعل التلميذ يتصور أنه قد وجد الحل دون مساعدة , و بالتالي يكتسب الشجاعة و الثقة في قدراته الخاصة .
هذا ما ينبغي أن تفعل دعايتنا . و لو أن ناقدنا قد قام بالدعاية وسط اولئك الذين ندعوهم بازدراء “لا واعين” سياسيا , و حدث أن وجد نفسه يبذل جهدا ليظهر و كأنه لا يشرح أو يجبرهم على الحقيقة المقبولة عالميا , و سيكون عليه أن يحاول تحفيزهم على التفكير , و حملهم على التوصل بمنطقهم الخاص إلى الإستنتاجات التي كان من الممكن أن يقدمها لهم بصورة جاهزة , و بقدر أكثر سهولة بكثير من بذل الاهتمام , و بالطبع بقدر أقل من الإستفادة للـ “مبتدئين” في السياسة . و إذا ما وجد نفسه في موقف ما مضطرا للتصرف كقائد أو معلم , حين يكون الآخرون سلبيون , بينما يحاول هو أن يتجنب جعل الموقف واضحا من أجل تحفيزهم على التفكير و إتخاذ المبادرة و اكتساب الثقة في النفس .
و صحيفة Umanità Nova اليومية واحدة من وسائلنا للعمل . و إذا تم استيعاب كل قوتنا و خنق جميع المبادرات الأخرى , بدلا من إيقاظ قوى جديدة و تشجيع المزيد من الطموحات و النشاط المتحمس فستكون محنة لا تأكيد على الحيوية و لا شاهد على القوة أو النشاط أو الشجاعة . و علاوة على ذلك هناك أنشطة لا يمكن – بحكم تعريفها – أن تقوم بها جريدة أو أن تسلك طريق الصحافة . فالجريدة في تقديمها نفسها للجمهور تتحدث بالضرورة في وجود الأعداء , و هناك من المواقف ما لا يجب أن يكون الأعداء على علم به . لهذه المواقف يجب على الرفاق اتخاذ ترتيبات أخرى . . . و أماكن أخرى !!
بصورة عامة , سيكون الجواب أن المرء ينفذ في العلن ما يناسب أن يعرفه الجميع , و في الخفاء ما هو يتفق أنه ينبغى حجبه عن الجمهور العريض .
هل يجب أن يكون التنظيم سريا أم علنيا ؟
و من الواضح لنا , نحن القائمين على الدعاية بهدف رفع مستوى الروح المعنوية للجماهير و دفعهم للفوز بحريتهم من خلال جهودهم الذاتية , نحن الذين ليس لدينا اية طموحات شخصية أو طائفية في الهيمنة , فإن إعطاء انشطتنا الحد الأقصى من الدعاية لتصل بذلك و تؤثر في أكبر عدد ممكن من الناس هو ميزة لا تنكر .
لكن هذا لا يعتمد فقط على رغباتنا , فمن الواضح أنه إذا , على سبيل المثال , حظرت الحكومة الخطابة أو النشر أو الإجتماع و لم يكن لدينا القوة الكافية لتحدي الحظر صراحة , فإنه ينبغي لنا أن نسعى إلى القيام بكل هذه الأشياء سرا .
على أن المرء ينبغي عليه أن يسعى دائما للعمل في وضح النهار , و يناضل من أجل الفوز بحريتنا , واضعا في اعتباره أن أفضل طريقة للحصول على الحرية هي الإستيلاء عليها , و مواجهة المخاطر الضرورية , لأن فقدان الحرية غالبا ما يكون بسبب خطأه , سواء من خلال عدم ممارستها أو استخدامه لها على استحياء , و اعطاء الإنطباع بأن لا حق للمرء في أن يفعل ما يمكنه فعله .
لذلك , و كقاعدة عامة , نحن نفضّل دائما العمل في العلن . . . و أيضا لأن الثوار اليوم لهم صفات , بعضها جيد و بعضها شيء , مما يقلل من القدرات التىمرية التي تمتّع بها الثوار و برعوا فيها قبل خمسين أو مائة عام . لكن بالتأكيد يمكن أن تكون هناك ظروف و إجراءات تتطلب السرية , و هي حالات يجب على المرء أن يتصرّف على نحوها .
و على أية حال , دعونا نكن حذرين من هذه الأمور “السرية” الني يعرفها الجميع , و أولهم رجال الشرطة .
إن الدعاية المتفرقة المعزولة التي غالبا ما تكون وسيلة لاراحة الضمائر المضطربة , أو ببساطة متنفس لشخص ما لديه هواية الجدال , بلا أدنى هدف . و في ظروف الجهل و البؤس التي تعيشها الجماهير , و مع كل القوى المضادة لنا , تذهب هذه الدعاية أدراج الرياح قبل حتى أن تنمو و تؤتي ثمارها . لأن التربة معوّقة للبذور المزروعة عشوائيا أن تنبت أو تمد الجذور .
المطلوب هو استمرارية الجهود و التنسيق و الصير و القدرة على التكيف مع البيئة المحيطة و الظروف المختلفة .
كما يجب أن يكون كل واحد منا قادرا على الإعتماد على تعاونه مع كل شخص آخر , و أنه حيثما يزرع بذره فلن تفتقر إلى رعاية المزارع المحب , الذي يتعهدها و يحميها حتى تصبح قادرة على الاعتناء بنفسها , لتعطي بدورها بذزرا جديدة مثمرة .
المصدر :
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
ڕۆژی 8ی مارچ، بۆ ؟
لێرەدا پرسیارەکە لەسەر ئەوە نییە، کە چۆن ئەو بۆنەیە لەو ڕۆژدا سەری هەڵداوە، چونکە یەکەم بۆ کەسانێك کە دڵەخورپەی ئازادی و یەکسانییانە، بەدڵنیاییەوە بەسەرهاتی ئەو ڕۆژە و چۆنیەتی بوونی بە ڕۆژی جیهانی دەزانن و ئەوەش دەزانن کە جیهانیبوونی ئەم ڕۆژە بارەتەقای کۆششی تەنیا ژنێك (کلارا زیتکین) نییە وەك چەپەکان پاگەندەی بۆ دەکەن، بەڵکو بەرهەمی خەباتی نەپساوەی بزاڤی ژنانی ئازادیخواز و یەکسانیخوازە شانبەشانی بزاڤە سۆشیالیستییەکان لە چەند ساڵی یەکەمی پاش ڕووداوەکە لە جیهاندا و بەو جۆرە بەردەوامی خەبات لەو پێناوەدا گەیاندییە ئەو ئاستە کە زۆرێك لە وڵاتان ناچاربوون مل بەوە بدەن، کە بیکەنە پشووی فەرمی.
بەڵام هەر زوو وەك هەر ڕووداو و دیاردە مێژوویی پاش پیرۆزکردنی و بەرتەسککردنەوەی لە یاد و ئاهەنگگێڕاندا، گۆڕا بە ڕۆژێکی ناکارا لە خەباتی یەکسانیخوازانەدا و تەنانەت لەو ولاتانەدا کە چەپەکان تێیدا لە دەوڵەتدا بوون، ئەم ڕۆژە لە هەلی پاگەندی پارتی و نیشاندانی هێزی دەوڵەت، هیچی دیکە نەبوو. ئەمەش بەپێی ڕەوتی مێژوویی ڕووداوەکان و ئاڵوگۆڕی دیاردەکان لەژێر کارایی گۆرانی مێژوویدا، شتێکی چاوەڕوانکراوە، هەروەك بۆنە ئایینییەکان و سەردانی مەرقەدەکان بەپێی ڕەوتی مێژوویی بوونەتە شوێنی بەیەکگەیشتن و ڕابواردن، هەرئاواش ڕۆژی جیهانی ژنان بووەتە بۆنەی پاگەندەی دەسەلاتداران و چەپە دەسەلاتخوازەکان و کرۆکە شۆڕشگێڕییەکەی لەدەست داوە. لەوەش خراپتر ئەوەیە کە ئەم ڕۆژە لە هەر وڵات و ناوچەیەك و لە بەرنامەی هەر پارتێکی رامیاریدا، ڕوخسارێکی دیکەی بەخۆوە گرتووە و کراوەتە بۆنەی مەزهەبی و ناسیونالیستی و پارتیی و لە بۆنە و یادێکی شۆرشگێڕانەوە کراوە بە ڕۆژێك بۆ پەخشکردنی ئایدیۆلۆجیا جۆراوجۆرەکان و هەلێك بۆ بازرگانی، بۆ نموونە ئەم ساڵ لە هەرێمی کوردستاندا لەبری پشووبوونی ئەم ڕۆژە، دەسەڵاتداران فەرمانیان دەرکردووە، کە هەموو کەسێك (ژنان) دەبێت بە پۆشاکی کوردییەوە بچێت بۆ سەرکار و خوێندن، کە بێجگە هەلی بازرگانی و کەوڵکردنی ناوەڕۆکی ئەو ڕۆژە هیچ پەیوەندییەکی بە ئازادی ژن و بە جیهانیبوونی ئەم ڕۆژەوە نییە.
ئەگەر لەمانەش بگوزەرێین، پرسیارێکی دیکە یەخەمان دەگرێت، ئەگەر ژنان لە ساڵێکدا ڕۆژێکیان هەیە، ئەی 364 ڕۆژەکەی دیکە هی کێن؟ ماف و ئەرك و ڕۆڵ و ڕێوشوێنی ژنان لە ڕۆژەکانی دیکەدا چییە و چۆن دەبێت؟
بێجگە لەمە پارتە رامیارییەکان لەپێش هەموویانەوە پارتە چەپەکان، هەموو ساڵ لەم ڕۆژەدا دەزگەی پاگەندەیان دەخەنەگەڕ و ڕۆژی پاشتر تەنانەت ژنە پاشرەوەکانیشیان دەگەڕێنەوە ڕۆلی ئاساییان و بوخچەی ئازادی و یەکسانیخوازییان تا ساڵێکی دیکە دەپێچنەوە و سەدان ڕووداو و کارەسات و کوشتوبڕ و بازرگانی بەسەر ژناندا دێن و دەکرێن، چەنەبازە ڕامیارەکان بێجگە لە بەیاننامەی پاگەندەیی بۆ پارتەکەیان و ئایدیۆلۆجییەکەیان، هیچی دیکە بە ئەرکی خۆیان نازانن!
ئەمە وێنە ڕاستەقینەکانی پشت پاگەندە و هەوڵی دەسەڵاتەکان و چەپەکانە، بۆیە بە بڕوای ئێمە بەشداریکردن لە بەئاهەنگکردنی ئەم ڕۆژە و والاکردنی مەیدان بۆ پاگەندەی ڕامیاریی دەسەڵاتخوازان خزمەتکردنە بە کۆنەپەرستی و کۆیلەراگرتنی ژنان لە کۆمەڵگەدا.
ئێمە ژنان و پیاوانی ئازادیخواز و یەکسانیخواز، لەم بارەوە بۆچوونگەلێکی دژەتەوژممان هەیە، کە لەم خالانەی خوارەوەدا خۆیان کورت دەکەنەوە :
ڕۆژی 8ی مارچ و بەجیهانیبوونی ئەم ڕۆژە بارەتەقای پاڵەوانبازیی هیچ سەرکردە و دەستەبژێرێك نییە و تەنیا بەرهەمی خەباتی نەپساوەی بزاڤی ئازادیخوازانەی ژنان و بزاڤی سۆشیالیستیی جیهانە بەگشتی.
ڕۆژی 8ی مارچ، ڕۆژی ئاهەنگگێران و خۆرازاندنەوە و مەیخواردنەوەی ناو هۆڵ و باڕەکان نییە، بەڵکو ڕۆژی ڕژانە سەر شەقامەکان و دەستلەکارکێشانەوە و داگیرکردنی پارلەمان و کارگێڕییەکانە.
ڕۆژی 8ی مارچ، ڕۆژی تیندان و باگەوازکردن بۆ ئایدیۆلۆجییە مەزهەبی و ناسیونالیستی و چەپی و نیئۆلیبرالییەکان نییە، بەڵکو ڕۆژی بانگەوازکردنە بۆ خەباتی جەماوەری و کۆمەڵایەتیی بۆ پاشەکشێکردن بە ڕەوتی کۆنەپارێز لە کۆمەڵگەدا.
بە بۆچوونی ئێمە چەوسانەوەی ژنان کاری تاکە پیاوێك نییە، وەك ئەوەی فێمینیستە بۆرجوازییەکان و چەپەکان پاگەندەی بۆ دەکەن، بەڵکو کارکرد و بەرهەمی دەسەلاتی رامیاریی و دەسەڵاتی کولتوورییە، کە جیاوازی چینایەتی مامانی لەدایکبوونیانە.
ئێمە لەو بڕوایەداین، تا سەروەری مرۆڤ بەسەر مرۆڤدا بمێنێت و تاوەکو پێناوێك بۆ چەوسانەوەی مرۆڤ بمێنێت، ژنان وەك بەشێك لە کۆمەڵگە ئازادی یەکجارەکی بەدەست ناهێنن، هەروەها بە پێچەوانەی پاگەندەی فێمینیستە بۆرجوازییەکانەوە، لە دیموکراتترین دەسەلاتی بۆرجوازیدا و لە سایەی لیبرالیترین یاسایاندا، پیشەسازی سێکسی و کۆیلەتی ژنان و مناڵان لە پەرەسەندنەوەدایە.
بە بۆچوونی ئێمە، ئازادی هەر تاك و توێژ و چین و نەتەوەیەك تەنیا لە دەستی خودی خۆیدایە و هیچ هێزێك ناتوانێت کۆیلەیەك ڕزگار بکات، ئەگەر خۆهوشیاری ئەو کۆیلەیە خۆی نەبێتە هاندەری خەباتی بۆ ئازادبوونی، لەم پەیوەندەدا تاوەکو ژنان ئازادی خۆیان لە پاشکۆیی پرسی نەتەوە و وابەستەیی پارتە ڕامیارییەکان و چەقبەستن لە پیرۆزیی ئایدیۆلۆجیاکان، جیا نەکەنەوە، وەك ئەزموونە مێژووییەکان نیشانمان دەدەن، شکست لەدوای شکست گەورەتر و بەئازارتر دەبێت.
ئێمە هاوکاتی ئەوەی کە کۆڕ و کۆمەڵی خۆهوشیاریی ژنان بەپێویست و کارا دەبینین، بەشداریی و چالاکبوونی ژنان لە ڕێکخراوەی سەربەخۆی جەماوەریی چین و توێژە کۆمەڵایەتییەکاندا بە مەیدانی سەرەکی خەبات و چەکی کارا بۆ سەپاندنی داخوازییەکانمان و مەیدانچۆڵکردن بە دەسەلاتی رامیاریی و دەسەلاتی کولتووریی دەبینین و دەزانین. ژنان بەبێ بەشداری چالاکانەیان لە خەباتی سەربەخۆی ئابووریی ئەو چین و توێژە کۆمەڵایەتییانەدا و بەبێ بەشدارییان لە پێکهێنان و بوونیان لە پەیکەربەندیی ڕێکخراوە سەربەخۆ جەماوەرییەکاندا، ناتوانن هاوکار و هاوچین و هاوەڵ و هاوسەرە پیاوەکانیان ناچار بە بەشداریکردن لە خەباتی یەکسانیخوازانەدا بکەن و ناتوانن ببنە دینەمۆی خەباتی کۆمەڵایەتی بۆ کۆتاییهێنان بە کۆیلەتی خۆیان.
هەڵبەتە نەوتراو نەمێنێتەوە، ئێمە هەموو ڕێکخراوێکی بەناو جەماوەریی ژنان، کرێکاران، خوێندکاران، ساڵمەندان و کەمئەندامان و مناڵان و … تد، کە لەسەر پەیکەربەندی قوچکەیی واتە دەسەلاتداریی هەندێك بەسەر هەندێکی دیکە، پێکهاتوون، ڕەتدەکەینەوە و پێموانوایە کە دەستەمۆیی و نادەربەرستیی ژنان زیاتر و قوڵتر دەکەنەوە و ئەمە بۆ خەباتی هەموو چین و توێژە کۆمەلایەتییەکان بە هەمان شێوە دەبینین.
با ئەم ساڵ ئاهەنگ و کۆڕە میریی و پارتیی و دەسەلاتخوازانەکان بایکۆت بکەین و لەبەرامبەردا خۆمان لە کۆڕ و کۆمەڵی سەربەخۆیی شوێنەکانی کار و خوێندن و گەرەکەکاندا ڕێک بخەین و داخوازییەکانمان بەڕووی کۆمەڵگە و دەسەلاتدارانیدا بەرز بکەینەوە و دەسەلاتی ڕامیاریی و کولتووریی وەك بکەر و ڕاگری کۆیلەتی یاسایی و کۆمەڵایەتی ژنان بخەینە ژێر پرسیارەوە.
ئازادی و یەکسانی ژنان تەنیا لە خۆهوشیاریی و خۆڕێکخستن و خۆکارابوون و خۆبیرکردنەوەی خودی ژناندایە
سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان
7ی مارچی 2012
ئازادی بەبێ یەکسانی، بەهرەکێشیییە **** یەکسانی بەبێ ئازادی، کۆیلەتی ***** دادپەروەریش بەبێ ئازادی و یەکسانی، درۆیەکی پیرۆز *****Azadî bebê Yeksanî, Behrekêşîyye ***** Yeksanî bebê Azadî, Koyletî ***** Dadperwerîş bebê Azadî û Yeksanî, Droyekî pîroz. anarkistan@activist.com
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
چهند ڕوونكردنهوهیهك دەربارەی وهڵامهكهی كاك جیهاد حەمەكەریم
زاهیر باهیر
لهندهن 29.02.2012
له ڕێكەوتی (16.01.2012)دا بابهتێكم لهژێر ناوی بۆچی دروستكردنی گروپه لۆكاڵییهكان زهروریه، بڵاوكردهوه. ههر به بە یەك دوو ڕۆژێك دوای ئەوە كاك (جیهاد حهمه كهریم) لە نامهیهكدا بۆمن، ڕاوبۆچونی خۆی لهسهر بابهتهكەم دهربڕی، پاشانیش بۆ بڵاوكردنەوە ناردی بۆ ڕۆژنامەی هاوڵاتی و ههندێك لهماڵپهڕه كوردییهكان. بۆ خوێندنهوهی سهرنجهکانی کاک جیهاد، تکایه کرته لهسهر ئهم لینکه بکه http://www.emrro.com/cendsernceklep.htm
پێشهكی من سوپاسی كاك جیهاد دهكەم، كه لە وەڵامدانەوەمدا خۆی ماندوو كردهوه بهوهی بایەخێكی زۆری بە بابەتەكەم داوه و داواش له كهسانی تر دهكات كه مشتومڕ لهسهر ئهو مهسهلهیه بكهن.
ههڵبهته لای من ئهوهندهی بهشداریكردنی خهڵكی گرنگه له كردنی دایهلۆگدا، ئهوهنده باری سهرنجهكانیان كه كێ ڕاستهو كێ ههڵهیه گرنگ نییه، چونكه من ڕام وایە كە ڕهنگه ڕاستییهكان لهلای كهسمان نهبن ههتا پلانهكه دهخرێته فۆڕمی كاركردنهوه ئهو كاته خودی كاركردنهكه بهڵگهنامهیهك دهبێت بۆ دروستی و نادروستی كارەكە، ههر بۆیه من لێرهدا ڕهخنه له وهڵامهكهی كاك جیهاد ناگرم، بهڵكو له ڕوانگهی بۆچونهكهی كاك جیهادهوه ههوڵ دهدهم تاكو چهند ڕونكردنهوەیەك بدهم بهو مهبهستهی گهر كهلێنێك له نووسینهكهمدا هەبووبێت یا تهموومژێكی لهسهر بووبێت نهیهێڵم و لایبهرم.
1- من باسم له دروستكردنی گروپی لۆكاڵی كردوه، كه بهڕای من ئهو گروپه لۆكاڵیانهی كه من وێنام کردوون تەنانەت له ئهوروپا و ئهمهریكا و ئهمهریكای لاتینی و شوێنهكانی تریشدا به دهگمهن ههن – دیارە ئهمهش ئەوە ناگهیێنێت كه ئهمه بیرۆكه و ئایدیای منه– بهڵام له كوردستاندا نه پێشتریش و نه ئێستاش بوونیان نهبووە و نییە. ئهوهی كه من دهیڵێم نهك ههر گروپ و ڕێكخراوە مهدهنییهكان نین كه ئێستا له زۆربهی وڵاتانی جیهاندا به كوردستانیشهوه، دهستبهكارن، بهڵكو گروپه فشاریهكانیش نین كه له بهریتانیا و سهرجهمی وڵاته ئهوروپییهكان و ئهمهریكاو گەلێك شوێنی تریشدا دهورێكی گهلێك گرنگیان ههیه.
ئهوهی كه له نووسینهكهی كاك جیهادا هاتووه لای من زیاتر دوو لایهن دەگرێتەوە. یهكهم: گروپ و ڕێكخراوه جهماوهریهكانن، كه ههمه ڕهنگهن و پارتێك یا ڕێكخراوێكی سیاسییان له پشتهوهیه. دووههمیان گروپه مهدهنییهكانن كه ئهمانهش پشتوپهنای خۆیانیان ههیه. من لهو دیمانهیهی كه ڕۆژنامهی هاوڵاتی له هاوینی ساڵی پاردا لهگهڵیا كردم، بار و سهرنجی خۆمم سهبارهت بەو گروپه مهدهنیانە ڕونكردۆتهوه، ههر لهبهر ئهمە لێرهدا خۆم له دووبارهكردنهوهی دهپارێزم.
بەڵام بەپێویستی دەزانم كە ههر زۆر بهكورتی بهراوردێك له نێوانی ئهو جۆره گروپانهی كه من لە نوسینەكەمدا باسم كردوون لهگهڵ گروپه فشارییهكاندا بكهم، چونكە وەكو پێشتر وتم گروپه فشارییهكان له ئهوروپاو هەندێك شوێنی تردا زۆر كاران و گهڵیك جاریش ئامانجهكانیان بهدهستدههێنن.
گروپە فشارییهكان وهختین، بۆ گیرۆگرفتێك، داخوازییهكی كۆمۆنێتیهكه دروستدەكرێن، زۆربهی وهخت هیچ جۆره پهیوهندییهكیان لهگهڵ گروپهكانی تر چ له ناو خهڵكانی گهڕهكهكهدا، خودی شارهوانییهكهدا، چ لهگهڵ گروپهكانی ناو گهڕهك و شارهوانییهكانی تردا، نییە. ئهم گروپانه ڕیفۆرمیست و ڕیفۆرمخوازن. ئهمان پانتایی بۆچوون و چالاكییهكانیان تهسكه و بەربڵاو نییه، هەر لەبەر ئەمەش بزنس و بزنسمانهكان، دهسهڵاتداران، به مهترسیداریان نازانن لهسهر خۆیان و وروژاندنی كۆمۆنێتییهكەش، كە لە كاتێكدا بزنس و دەسەڵاتداران هیچ وهختێك و له هیچ شوێنێكی ئهم جیهانهدا لهگهڵ سێ پرسی گرنگدا نایهنهوه: مافی مرۆڤ، پاراستنی ژینگه و تهندروستی كرێكاران و كارمەندان و كۆمۆنێتییەكەش، وە دەسەڵاتیش هەمیشە پشتگیری لە بزنس کردووهو لهم سهردهمهدا پشتگیری زیاتریشی لێدەكات. بازاڕی ئازاد و ئازادی بزنس، كاریگەرییان لەسەر ملیاردێك زیاتر لە خەڵكی داناوە و ژینگەشیان وێرانكردوە. گەر بەتایبەتیش تەماشای دەوریان بكەین، ئەوە بۆ نموونە بڕواننە دەوری كۆمپانیای شێڵ لە نەیجیریا، كۆكەكۆلا لە هیند، بریتش پیترۆڵ لە ئەمەریكا و مەكسیكۆ، نەوتوقیر لە ئەلبێرتای كەنەدا،ڕۆڵی سوپەرماركێتە گەورەكانی ئەمەریكا و ئەوروپا لەو شوێنانەی كە بوونیان هەیە بەتایبەت ئەمەریكای لاتین. ئەمە جگە لەوەی هەر لە بریتانیادا دەسەڵات هەتا بتوانێت ناهێڵێت مانگرتن و خۆپیشاندان و چالاكی ڕاستەوخۆ بكرێت. ساڵانەش هەزارەها كرێكار و كارمەند سکاڵای یاسایی لەسەر خاوەن كارەكانیان تۆمار دەكەن لە زیانپێگەیشتنی تەندروستییاندا. لێرەدا دەبێت ئەوەش بڵێم كه دهسهڵات و دەوڵەت و بزنس زیاتر له سهردهمهکانی پێشتر تێكەڵاون بەیەكدی بوونەتە بەشێك لەیەكتری و بەرژەوندییەكانیان لەیەكتری جیاناكرێتەوە. تەنانەت لە كوردستانیشدا كە زوربەی كاربەدەستان و بەرپرسەكان یا هەر خۆیان بزنسمانن یا نیوە بزنسمان و نیوە سییاسیین. لە مەسەلەی پشتگیریكردنیشیان لە بزنس، تەنها ئەوە بەیاد دەهێنمەوە : لە كاتی مانگرتنەكەی كرێكارانی كارگەكەی چیمەنتۆ لە تاسڵوجە، دەسسەڵات چۆن چوو بەهانای فاروقی مەلاموستەفاوە و دەستی چوو بە خوێنی كرێكارەكاندا.
وەكو وتم گروپە فشارییەكان بەو دەورەی دەیگێڕن مهترسی لهسهر دهسهڵات و بزنس، دروستناكەن، بهڵكو دهیانهوێت بزنس و دهسهڵات بهئاگابێننهوه كه ئهوان خهریكن هێڵی سوور دەبەزێنن. ئهمان باوهڕیان به هاوپشتی و كاری هاوبهش لهگهڵ گروپهكانی ناوخۆ و دهرهوهی خۆیان و دهرهوی وڵاتیش نییە ههر بۆیه ئهمان بزوتنهوهی جهماوهری یا خهڵكی دروستناكهن و نه نیەتی ئهوهشیان ههیه و نه هانی خهڵكیش بۆ ئەوە دهدهن.
ههرچیش ئهو گروپه لۆكاڵیانهن كه من باسم كردوون، ڕاسته گروپی فشارین بهڵام ئهوه تهنها خاڵی دهستپێكردنی چالاكییهكانیانە بۆیه نه كاتیین و نه ئامانجهكانیشیان لهتهواوبووندایه و نه ڕیفۆرمخوازیشن بهو مانایهی كه خۆیان لەگەڵ دەسەڵات و بزنسدا بسازێنن یا بگونجێنن، بۆیه ههوڵی كۆتایی ئهوان بۆ كۆتاییهێنانه بهو ئیدارانه و دهسهڵاتانه لهپاڵ دهسهڵاتهكانی تردا. له بابهتهكەمدا من لهسهر ئهمه بهدرێژی دوواوم، لەبەر ئەوە پێویستی بە ڕونكردنەوەی زیاتر نییە، تەنها ئەوەندە دەڵێم كە گروپە لۆكاڵییەكان لە كوردستاندا نە لە دێرزەمانەوە هەن و نە خۆشیان سەپاندووە و نە هەمیشەییشن، هەر لەبەر ئەمەش ئەو تایتڵەی كە هەڵم بژاردوە بۆ باباتەكەم، لای خۆم، پڕ بە پێستی بابەتەكەیە.
من لێرهدا خۆم له باسی گروپ و ڕێكخراوه جهماوهرییهكان كه هێزی حیزبی و حیزبی دهسهڵاتیان له پشتهوهیە، لادەدەم چونكه ههموومان ئهو كارهساته دهبینین كه چ فێل و چاوبهستكردنێك له خهڵكی لهژێر ئهو ناوهدا دەكرێت.
پێش ئهوەشی بچمه سهر خاڵی دووههم دهبێت ئهوهش بڵێم پێموایه جفات و كۆمۆنیتی و كهمهنهتهوایهت و هۆز و تیره و تایهفه و رەگەز، جیاوازن له گروپی لۆكاڵی. من تێنهگهیشتم كه چۆن كاك جیهاد ئهو دووانهی بهیهك چواندووه و كردوونی بهیهك.
2- من ئاوا تێدەگهم كه چاوچنۆكی تاكهكانی كۆمهڵ یا هۆز و تیره و لایهنهكانی، لهوكاتهوه دروستبووه كه كۆمهڵگه له قۆناغی كۆمهڵگهی مهشاعهی سهرهتاییهوە گوێزرایهوه بۆ كۆمهڵگەی چینایهتی، واته له كۆمهڵگەیهكهوه كه موڵكیهتی تایبهتی تیادا نهبووه و ههموو شتێك، ههموو سهروهت و سامانه سروشتیهکان موڵكی كهس نهبوون بۆیه تاكهكانی نێو كۆمهڵگهی ئهو سهردهمه ههموویان بهپێی پێویستی خۆیان بهكاریان هێناوه. بهڵام ههر به پێنانه قۆناغی كۆمهڵگەی چینایهتییهوه، كه موڵكیهتی تایبهتی تێیدا وجودی پەیاكردووە و سەقامگیر بووە، ئیتر نهك ههر ژیانی خهڵكی گۆڕی سهبارهت به بەدهستهێنان وبەكارهێنانی پێویستییهكانی ڕۆژانهیان، بهڵكو ئهو پهیوهندییه بهرههمهێنانە نوێیەی كه دروستیشی كرد كاریگهری تهواوی لهسهر پهیوهندی نێوانی تاكهكانی كۆمهڵگهش داناو دیاری كرد، ئیتر لهمهوه ژیانی خهڵك و ڕێڕهوی ئەو ژیانە بهتهواوی گۆڕرا، واته تا ئهو سهردهمهی كه چین نهبوو، موڵكییهت و بەرههمهێنانی تایبهتی نهبوو، نههجی ژیانی خهڵك له سهر پێداویستییهكانی ڕۆژانەی دیاری دهكرا و ههر ئهوهندهشی دهویست، بهڵام له كۆمهڵگەی چینایهتیدا، له قۆناغی موڵكیهت و بهرههمهێنانی تایبهتیدا، خهڵكانێك، توێژاڵێك، چینێك دروستبوون لهسهر پێداویستییهکان یا ئهوهی كه پێویستیان بوو بۆ ژیانیان، نهوهستان، بهڵكو ئهم سونهتی ژیانه له پێداویستییهوه یا پێوویستییهوه گۆڕرا بۆ دهمهوێت، یا دهبێت ههم بێت. واته وهك بە ئینگلیزی دەڵێن له Need وه گۆڕرا بۆ Want، كه جیاوازییهكی گهورهش له نێوانی ئهم دوو وشهیهدا هەیە. كه كۆمهڵگەی بهشهری گهیشته قۆناغی سهرمایهداری و چڕ بوونهوه و پۆلینهبوونی چینهكان، ئەم كێشەیە زیاتر و باشتر دهبینرێت، مرۆڤ تێیدا دهبێته ئامێرێكی كاركردن و ههمیشهش له دڵهڕاوكێی له دهستدانی كارهكهیی و خێزانەكەیی و سەرپەناكەشیدا ( جێگاو مهسکهنهکهی) دهبێت، فشاری سەختی كاروباری ژیان و زیادكردنی داخوازییهكانی، ژیانی هەرە زۆرینەكەی مرۆڤی كردۆتە دۆزەخ. بەتێپەڕبوونی ڕۆژگاریش ئەم بارودۆخەش سهختتر دەبێت بۆیە مرۆڤ زیاتر خۆپهرست دهكات، بێتهحهمولی دەكات، بهرههڵستی بهرامبهر ژیان و كێشهكانی كهمتر دهكاتەوە، توشی نائومێدی و بێهودهیی و سهرسامی دهكات، بەژیانی خۆی، به ژیانی كۆمهڵگهكهی نامۆی دهكات، بهڕادهیهك ههندێك جار ژمارهیهك له تاكهكانی كۆمهڵگە بهرەو كردنی كارێكی ناشیاو دهبات وهكو له دهستدانی ژیانی خۆی یا كوشتنی سهرجهمی ئهندامانی خێزانهكهی یا خەڵكی تر.
من ڕام وایه سیستهمهكه، كۆمهڵگەكه خهڵكی دروست دهكات، ماركس وتهنی مرۆڤهكان ڕۆڵهی یا بوونهوهری سهردهمی خۆیانن. ههر ئهم سیستهمه كاراكتهر و كهسایهتی و لێوهشاوهیی و بهتوانایی و لاوازی و بههێزی تاكەكان دروستدەكات. له زۆربهی زۆریشماندا ههر ئهم سیستهمە و كۆمهڵگهكەی فهشهلبوونی تاكهكانی یا سهركهوتنیان له ژیانیاندا بۆ دیاری دهكات. تاكهكانی ناو كۆمهڵگه له ڕێگهی ئهو ههلهوه كه كۆمەڵگە و سیستهمهكه بۆیان دهڕهخسێنێت، پێدەگەن، یا خێزانهكانیان، كه بهشێكن له سیستهمهكه دهیانداتێ، ئیدی ههر له سهرهتای ژیانی فهردهكهوه دهتوانیت دواڕۆژهكهی بخوێنیتهوه مەگەر ( قەزاو قەدەر) بە ئاقارێكی تردا بیبات، بۆیه زۆر ڕاسته گهر ههندێك جار بڵێین كه تۆ سیستهمهكه یا كۆمەڵگەكە هەڵنابژێریت بهڵكو ئەو تۆ ههڵدهبژێرێت. بۆ نموونە له زۆربەی بوارەكانی ژیاندا وهكو: بێئیشی، تهندروستی خراپ، منداڵی خراپ، لانهوازەیی و بێجێگەوڕێگەیی، بەشداری و ئاڵان لە جەنگەوە، تۆ ههڵیان نابژێریت بهڵكو سیستەمەكە بۆت ههڵدهبژێرێت.
بێگومان ههموو ئهمانهش ئهوه ناگهیهنن كه ئیتر تاك له كۆمهڵدا، گروپ، ڕیكخراوبوونی خهڵكی ڕۆڵی نییه له گۆڕینی كۆمهڵگه و سیستهمهكهدا. دیاره ئهمهش بۆخۆی بابهتێكی ترهو ههر لهوێدا دهتوانرێت وهڵامی ئهو پرسیارانه بدرێتهوه كه بۆ ههندێك خهڵك لهگهڵ ههموو خراپی و زوڵم و زۆر و ناڕێكی و نادادپهروهرێتی سیستهمهكەدا دهڕۆن؟ بۆچیش ههندێك بهرهنگاری دهبنهوه؟ وه بۆچی كۆمهڵێكیش بهبێبایەخ كێشهكان وەردهگرن و خۆیان ناكهن بهخاوهنی؟ ههروهها بۆچی كۆمهڵێكی تریشمان ههلی دەربازبوونی لەم سیستەمە نییە و چی تر خۆی لە بەرامبەریدا بۆ ناگیرێ و سەرئەنجام تێكوپێك دەشكێت و ناچاری له دهستدانی ژیانی خۆیشی و خێزانیشی دەكات ؟
وەڵامی ئەو پرسیارانە كاری ئهم بابهته نییه بهڵام تەنها ئهوهنده دهڵێم هۆكاری بناغهیی بۆ بهشدارینهكردنی خەڵكی له چالاكییهكاندا، لە دژایهتینەكردنی زوڵم و زۆر و نادادپهروهرێتی كۆمهڵایتیدا، هەرگیز مهسهلهی خۆپهرستی و هەستنەكردن بە بەرژەوەندییەكانی و كهم بایەخدان به ژیان نییه.
3- منیش وهكو گهلێكی ترمان دهزانم كه سیستهمی سهرمایهداری له سیستهمهكانی پێشتری خۆی پیشكهوتوو تره، مرۆڤیش له ههندێك ڕوهوه تێیدا ئازادتره،( بهڵام دهبێت ئهوهش بزانین که کۆنترۆڵکردنی مرۆڤ و فشارخستنهسهری لهم سیستهمهدا بههۆی تهکنهلۆجیای نوێوه زۆر به ئاسانی دهکرێت، بۆ نموونه گهر ئهمهریکا کهسێکی بوێت له ههر شوێنێکی ئهم وڵاتانهدا، دهتوانێت بیهێنێتهوه ژێر ڕکێفی خۆی، که 30 ساڵ لهمهو پێش ئهمه مهحاڵ بوو) ، ژیانی زۆربهشیان له چاو ژیانی ژێردهسهڵاتی دهرهبهگایهتی و كۆیلهیهتی، له ڕوی خۆراک و پۆشینهوه، گهلێك باشتره. ئهم ئازادیبوونهی مرۆڤ، ئەم باشێتی ژیانهشیان لهههموو ڕویهكهوه، عهتایهك یا خهڵاتێك نهبووه كه سیستهمی سهرمایهداری بهخهڵكی بەخشیبێت. سیستهمی سهرمایهداری لهپێناوی مانهوە و گهشهپێدان بهخۆیی و زیادكردنی بڕی سوود و قازانج ناچار بووه كه دهستبهرداری ئهو كۆتانهی كه لە سیستەمەكانی پێش خۆیدا ئاڵابووونه گهردنی كرێكاران و ڕهرنجهداران و خهڵكانی ترهوه، ببێت، بە داماڵینیان یا بە شلكردنیان. لەم سیستەمەدا دهبێت خهڵك لهماڵ بێته دهرهوه بۆسهر كارگه و به كۆمهڵ و گروپ دهست بهكاربن، دهبێت ئهوهندهشیان كرێ بدرێتێ تاكو ههم هێزی ئهوهشیان تیابێت كه بێنهوه بۆ ئیش و ههم توانای ئەوەشیان هەبێت لە كڕینی ئهو كاڵایانهی كه لهلایهن خۆیان و هاوكارەكانیانەوە دهخرێنە بازاڕهوه، بکڕرێت، بۆیه سیستهمی سهرمایهداری بۆ بەردەوامبوونی ژیانی، پێویستی به بهندومهرجێكی نوێی كاركردن، شوێنێكی نوێ، ژینگهیهكی نوێ، ئیدارهیهكی نوێ هەتا هەبوونی نیقابەی كرێكاران، نقابهیهکی گۆشت خۆر بهڵام نهک ئێسقان شکێن، ههبووە و هەیە.
ههر نمونهیهكی بچوكی ئاسایی ئهمڕۆ ئهگهر ئیمهیل و فهیسبوك و تیوێته بتوانرایه یاساخ بكرایه به دڵنیاییهوه سهرمایهداری دهیكرد چونكه ئهم سێ ڕێگەیهی كۆمینیكهیشن بوونهته چهكێكی گرنگ و كاریگەر لهلایهن خهڵكهوه كه له خودی سیستهمهكه خۆی، پێدهدرێتهوه، بهڵام لهبهرئهوهی كه بونهته بهشێكی گهورهی ژیانی خهڵك و كارئاسانی بۆ ئەمانیش و بۆ سیستەمەكەش دەكات چ لە ڕێكخستنی ژیانی تایبهتی خەڵكی خۆیاند، لە خوێندنیاندا، ئیش و كاریاندا، له ڕاپهڕینی ئیشوكاری ڕۆژانهی خۆیاندا وهكو مامهڵه كردن له گهڵ بانقهكاندا، دوكانهكاندا، ئۆفیسهكاندا، زانكۆ و قوتابخانهكاندا، خەستەخانەكاندا، لهگهڵ ناوهندهكانی هاتوچۆكردن و گهشتوگوزاركردندا، گهلێكی تریش، كە بۆ خودی سیستەمەكەش بە سوودبەخش دەگەڕێتەوەو کارئاسانی بۆ دهکات، دەبێت ئەو سێ ڕێگەیەی كۆمینەكەیشن بەردەوام بن تاكو ئەو كاتەی كە مەترسی تەواو لەسەر دەسەڵات و بزنس پەیدا دەكەن. بهڵام لهگهڵ ههموو ئهمانهشدا ژیان له سای سیستهمی سهرمایهداریدا ژیانێكی گهلێك گهلێك قورسه، سیستهمێكی بهڕبهڕیانەیە و ئێسك و پروسسكی مرۆڤ دەشكێنێت و شیرازەی كۆمەڵگە و پەیوەندی كۆمەڵایەتی دەبچڕێنێت. ئهم سیستهمهیه كه جهنگی دروستكردوه، نادادپهروهری و ههژاری و نەبوونی و نامۆیی و خۆكوشتن و ڕهوكردن و ژینگە وێرانكردنی، گهلێك زیاتر كردهوه، نهك بهپێچهوانەكەیەوە. ههر ئهم سیستهمهیه كه له ڕێگەی دهسگهكانی وهكو ڕاگهیاندن و پارت و رێكخراوهكان و پێگەیاندن و پهروهردهكردن و دەسگە چاراتییەكان( دهسگه یا کۆمهڵه خێرخواییهکان) و ههتا دین و مهزههبیشهوه، كاریگهری خۆی لهسهر سهرجهمی تاكهكانی ناو كۆمهڵگه داناوه كه ئهمانهش له خۆیاندا ئاستی ڕوناكبیری و هۆشمهندی و ههتا پهیوهندی نێوان تاكەكانی كۆمەڵ و چالاكییەكانیشیان دیاری دەكات.
منیش وهک كاك جیهاد كێشهم لهگهڵ مرۆڤدا ههیه، بهڵام من له خلالی سیستهمهكهوه، كۆمهڵگهكهوه ئهم كێشهیهم ههیه، واته ڕهگوڕیشهی مرۆڤهكانی، تاكهكانی كۆمهڵگه دهگێڕمهوه بۆ سیستهمهكه بۆ كۆمهڵگهكه، ئهوه سیستهمهكهیه، كۆمهڵگهكهیه كه مرۆڤهكانی دروستكردوه، ههر ئهویشه وای لێكردوه، وەكو پێشتر باسم كرد، كه ههموو بەهایەكی مرۆڤانهی لایان ههڵوهشاندۆتهوه، نامۆی كردون بهخۆشیان و بهههموو شتێكی دهوروبهریشیان، خۆپهرست و دڕندهی كردوون.
ئێمه ههمانه و نیمانه ههر ئهم مرۆڤانهمان ههیه، خۆ له گهردونێكی ترهوه مرۆڤ ناهێنین، ههر بۆیهش دهبێت كار لهسهر ئهم مرۆڤانه بكهین، ئهمه جگه لهوهی خۆ گهر ئێمه كێشهمان لهگهڵ مرۆڤەكاندا نهبێت بۆچی دهمانهوێت كۆمهڵگه بگۆڕین؟ خۆ ئەگهر ئێمه كێشهمان لهگهڵ ئاسماندا ههبووایه ئهوه دهبووایه له ئاسمانهوه دهستمان پێبكردایه، ههربۆیهش گۆڕینی مرۆڤهكان دهبێت لهگۆڕینی كۆمهڵگه و سیستهمهكهوه دهستپێبكات. لهناو خێزانهوه له قوتابخانهوه دهستپێبكات، گەرچی ئهم گۆڕانكارییه لەناو خێزاندا یاقوتابخانهدا تاڕادەیەك كارێكی ئاسان نییه و نابێت چونكه بە ئاشكرا دەبینین ئهم دوو یهكه كۆمهڵایهتییه ملكهچی یاسا و ڕێسكانی ئابووری سهردهمن، ملكهچی پێوهندی ئابووریی و كۆمهڵایهتییهكانی هەنوكەن، ئهگهر ئهم دوو یهكهیهش كه بۆ سیستهمهكه زۆر زهرورن گەر له هاوشانی سیستهمهكهوه نهڕۆن ئهوه یا سهرئهنجام تێدهشكێن یا ئهوهتا شتێكی نهشاز دهردهچن.
من بهشبهحاڵی خۆم گلهیی له خهڵكی ناكهم كه ئەگهر وهلا بهرن بۆ لایهك یاخود شوێنێك بۆ یارمهتی، یا بهشانوباڵی كهسان و لایهنی یارمهتیدهردا هەڵبدەن وهكو نموونهكهی كه كاك جیهاد هێناویەتییهوه سەبارەت بەوەی كە خەڵكی بڕێك دۆلار وهربگرێت له ئهمهریكیهكان. بێگومان ئەمە هەڵوێستی خەڵكانی بار لارن، بەشێكن لە خەڵكانێك كە سیستەمەكە خستونیەتە پەراوێزی ژیانەوە، پەراوێزی كۆمەڵگەوە، خۆ خەڵكی لەم حاڵەتەدا كە زەرورە بەوە، داوای دەوڵەتی سەربەخۆ ناكات، جا ئەمە ڕاستە یا هەڵەیە ئەوە مەسەلەیەكی ترە. خۆ له ڕاستیشدا گهر هەركەسێك به وردی تهماشای بابەتهكهی من بكات جهوههری باسهكهی من ئهوهیه كه خهڵكی لە پێداویستییەكانی خۆیەوە دەڕوانێتە كێشەكان. بێگومان من باس لەوە ناكەم كە خەڵكی دەبێت دەست لە ئەمەریكییەكان پان بكاتەوە بۆ دۆلارێك، یا كارێكی نادروست بكات بۆ بەدەستهێنانی پارەو پلەو سامان. من لە بابەتەكەمدا دەڵێم خەڵكی دهبێت كار بۆ بهدیهێنانی پێداویستیهكانی ژیانی بكات، خهبات و چالاكی بۆ ئهوه بكات، چونكه ئهو پێداویستیانهیه كه دهستهبهری ژیان و مانهوهیان دهكات، ئهمانهن كه تهماسی تهواو ڕاستهوخۆیان به ژیانیانهوه ههیه، ئهمهش ئهوه دهگهیهنێت كه خهڵكی هوشیارن به بهرژهوهندیهكانی خۆیان و پێویستیان به ڕابهر و سهكرده و كادیری بهتوانا و بە ئەزمون نییه تاكو پێیان بڵێن ئهوه مهكهن و ئهوه بكەن. ههموو ئهو داخوازیانهش له ڕێگای گروپه لۆكاڵییهكانهوه دێته دی نهك له ڕیگەی پهڕلهمان و سیاسییهكانهوه.
من لێرهدا بهراوردی ئهم كۆمهڵگەیهی ژیر سیستهمی سهرمایهداری به كۆمهڵگهكانی پێشتر ناكهم، چونكه بەراورد كردن لای من یەكەم : وادەگەیەنێت كە ئێمە دەبێت خۆمان بە بەختەوەر بزانین و سوپاسگوزار و مەمەمنوون بین كە لە سایەی سیستەمێكی ئاوا بەڕبەریدا دەژین، كە بەهیچ شێوەیەك خۆمان هەڵمان نەبژاردووە. دووهەمیش: له زۆر وهختتدا بهراوردكردن كارێكی ههڵهیه چونكه ههر كۆمهڵگهیهك جوودایه لهوانی تر چ لهڕووی پێكهاته كۆمهڵایهتیهكهیهوه، لهڕووی موستهلزهماتی ژیانی تاكهكانییهوه، لهڕووی كاراكتهری تاكهكانییهوه چ له ڕووی پێداویستیهكانی ژیانیشیانهوە.
من لێرەدا ئەوە دووپات دەكەمەوە كه له بابهتهكهمدا باسم لهوه كردوه كه ئەگەر چهپهكان، كۆمۆنیستهكان دهورێكی كاریگهرتریان لهسهر بهردهوام پێدان و پتهو كردنی سیستهمی سهرمایهداری زیاتر له ڕاستڕهوهكان نهبوبێت، ئهوا بهدڵنیاییهوه دهڵێم كه كەمتر نەبووە . ههر بۆ نموونه تهماشای بزوتنهوه چهپ و كۆمۆنیستهكانی چهرخی ڕابوردوو بكه، تهماشای ڕۆڵیان له ئهوروپا و بزوتنەوەكانی ئهم دواییهی جیهان بكە.
لە هەمان كاتیشدا من سنوور و ئایدیا ناسهپێنم بهسهر خهڵكدا، من لهگهڵ ئایدۆلۆجیهتدا نیم . من باوهڕم بهوه ههیه كه ئێمه دهبێت به مێشكێكی كراوهوه، له شێوهی دایەلۆگدا به هێنانەوهی بهڵگه و بهڵگهنامه قسه لهسهر سهرجهمی شتهكان بكهین، بۆیه لای من هیچ شتێك نه ههمیشهییه و نه ئهزهلییشه، دهبێت ههموو شتێك قابیل به لێكؤڵینهوه و شیكردنهوه و ئاڵوگۆڕكردن بێت، بهڵام ههرچی ئایدۆلۆجیا و ئایدیای سهپاو ههیه، هیچ هەلێك بۆ ئەوانەی كە لە سەرەوە وتم ناهێڵێتەوە.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
الأناركية من النظرية إلى الممارسة / 38
عن طريق الخاتمة
إن هزيمة الثورة الاسبانية حرمت الأناركية من موطئ قدمها الوحيد في العالم. خرجت من هذه التجربة مسحوقة ومشتتة وإلى حد ما، مطعونة. التاريخ أدانها بشدة، وفي اعتبارات كثيرة، بجور. لم يكن في الحقيقة أو على أي مستوى وحدها المسؤولة عن انتصار قوات فرانكو. ما بقي من تجربة الجماعيات الصناعية والزراعية، قامت في ظروف سلبية، كان بشكل عام من نصبيهم. هذه التجربة تم تقليلها، تشويهها، ومنكرة. الاشتراكية السلطوية أخيرا تخلصت من المنافسة التحررية الغير مرغوبة، ولسنوات بقيت السيد الوحيد للاشتراكية. لوقت ما بدا أن اشتراكية الدولة مبررة بالنصر العسكري للاتحاد السوفييتي على النازية في 1945 وبدون انكار، فرضت نجاحات في المجال التقني.
مع ذلك، اسرافات هذا النظام عاجلا ما بدأت في خلق انكارها. أحدثوا فكرة أن مركزية الدولة المشلولة يجب أن تنتهي، أن الوحدات الانتاجية يجب أن تكون أكثر استقلالية، أن العمال سوف يعملون أكثر وبشكل أفضل إذا كان لهم البعض المشاركة في ادارة المشاريع. أي علاج يستدعي “الأجسام المضادة” خلق في واحدة البلدان خضعت لعبودية ستالين. يوغوسلافيا التيتوية حررت نفسها من العبوجية الثقيلة جدا التي كانت تضعها كنوع من المستعمرات. إنها عمدت إلى إعادة تقييم الدوغمائية التي من الممكن الآن بوضوح أن تكون لا اقتصاديا. عادت إلى مدرسة تحت أسياد الماضي، مكتشفة وقارئة لبرودون بتعقل. لقد فازت بالاستباق. اكتشفت مساحات تحررية صغيرة في التفكير في أعمال ماركس وبرودون. بين أشياء أخرى استخرجت مفهوم ذبول الدولة، التي لم تكن كذلك، صحيح أنها تخلصت من المفردات السياسية لكنها بدون شك لم تعد أكثر من وصة شعائرية فارغة من الحقيقة إلى حد ما. بالعودة إلى الفترة القصيرة التي عرفت فيها البشفية عن نفسها أنها الديمقراطية العمالية من الأسفل، عبر السوفييتات، يوغوسلافيا اكتشفت كلمة نطقت من قادة ثورة تشرين الأول وسرعان ما نسوها: الادارة الذاتية. الانتباه كان شددا أيضا إلى مجالس المصنع البدائية التي ازدهرت في نفس الفترة، عبر عدوى ثورية، في المانيا وايطاليا، ولاحقا، في هنغاريا. كما تقرر في المناقشات الفرنسية من قبل الايطالي، روبيرتو غيدوسي، القضية ازدهرت سواء “فكرة المجالس، التي قمعت من الستالينية لأسباب واضحة”، لا يمكن “أن تؤخذ مجددا بنفس المصطلحات”.
عندما تحررت الجزائر وأصبحت مستقلة قادتها الجدد سعوا إلى مأسسة الأشغال العفوية للملكية الأوروبية المتروكة عبر الفلاحين والعمال. وضعوا الهامهم من الحدث اليوغوسلافي وأخذوا تشريعها في هذه المسألة كنموذج.
إذا تقص جوانحها، الادارة الذاتية بلا شك هي مؤسسة مع نزعات ديمقراطية وحتى تحررية. تبع نموذج الجماعيات الاسبانية 1936 – 1937، تهدف الادارة الذاتية لوضع الاقصاد تحت ادارة المنتجين أنفسهم. إلى هذا الحد تمثل العمال في كل مشروع في ثلاث طبقات: الجمعية العامة السيادية، مجلس العمال الهيكلية التداولية الصغيرة، وأخيرا لجنة الادارة، التي مثلت الهيلية التمثيلية. هذا التشريع وفر حماية معينة ضد تهديد البيروقراطية: الممثلين لا يمكنهم الترشح مجددا، ويجب أن ينخرطوا في عملية الانتاج الخ. في يوغوسلافيا العمال يمكنهم الأمر عبر الاستفتاء كبديل للجمعية العامة، بينما الجمعيات العامة للمشاريع الكبير تأخذ مكانها في أقسام العمل.
في كل من يوغسلافيا والجزائر على الأقل نظريا، أو كوعد للمستقبل، أوليت أهمية كبيرة للكومونة، وقيل الكثير لحقيقة أن العمال المدارين ذاتيا سوف يمثلون فيها. نظريا، مجددا، ادارة الشئون العامة نزعت لأن تكون لامركزية، وأكثر فأكثر توجهت نحو المحلية.
هذه المقاصد الجيدة كانت بعيدة عن أن تتحقق بالممارسة. في هذه البلدان الادارة الذاتية أتت في كونها اطار عمل دولة دكتاتورية، عسكرية، بوليسية الذي تشكا هيكلها عبر الحزب الواحد. في الواجهة مان هناك سلطة سلطوية وأبوية خارج نطاق السيطرة وفوق النقد. المبادئ السلطوية للادارة السياسية والمبادئ التحررية للادارة الاقتصادية كان متعارضان بشدة.
لاوة على ذلك، درجة مؤكدة من البيروقراطية اتجهت لإظهار ذاتها حتى ضمن المشاريع، بدلا من الحذر من المشرعين. أغلبية العمال لم يكونوا واعين كفاية للمشاركة الفاعلة في الادارة الذاتية. كانوا يفتقرون المعرفة التقنية والثقافية، لم يتخلصوا من العقلية القديمة لمتلقي الأجور، ومستعدين بشدة لوضع سلطاتهم بيد مندوبيهم. هذا مكن أقلية صغيرة من التحول إلى مديرين حقيقيين للمشروع، وتخويل أنفسهم كافة الامتيازات والتصرف كما يشاؤون. لقد أبدوا أيضا أنفسهم في مواقع مختلفة، تحكم بدون سيطرة من الأسفل، فاقدين الاتصال مع الواقع وفاصلين أنفسهم من عمال القاعدة، الذين غالبا ما تعاملوا مع الغرور والمهانة. كل هذا الارباكات للعمال جعلتهم ينقلبون على الادارة الذاتية. أخيرا، سيطرة الدولة غالبا مورست بحماقة وظلم شديدين حتى أن “المدراء الذاتيين” لا يديرون أبدا. الدولة عينت اداريين للادارة الذاتية بدون أي اهتمام في إذا ما وافق الأخير أو لا، بالرغم، وفقا للقانون، يجب أن يتشاوروا. هؤلاء البيروقراطيين غالبا ما تتدخلوا بافراط في الادارة، وأحيانا تصرفوا بنفس الطريقة الاستبدادية كأرباب العمل السابقين. في مشاريع يوغوسلافيا الكبيرة جدا المدراء كانوا يسمون من الدولة، هذه التعيينات كانت تحصل عبر حارسها القديم المارشال تيتو.
علاوة على ذلك، الادارة الذاتية اليوغسلافية هي تابعة للغاية للدولة ماليا. إنها تعيش على اعتمادات تقدم لها من الدولة وحرة في التصرف فقط من جزء صغير من أرباحها، البقية تدفع للمالية على شكل ضريبة. مصدر الدخل يتحدر من قسم الادارة الذاتية يستخدم من قبل الدولة فقط بتطوير الأقسام المتخلفة من الاقتصاد، ما جعلها غير عادلة، لكن أيضا الدفع لأدوات الحكومة البيروقراطية جدا، الجيش، قوات الشرطة، وبدل الهيبة، كان أمرا مبالغا فيه جدا. عندما كان أعضاء المشاريع المدارة ذاتيا يتلقون أجورا غير وافية، فلول الحماسة هذا للادارة الذاتية وهذا في تعارض مع مبادئها.
حرية العمل لكل مشروع هي مقيدة جدا إلى حد ما، بما أنها تخضع للخطط الاقتصادية للسلطة المركزية، التي توضع تعسفيا دون الأخذ برأي القاعدة. في الجزائر المشاريع المدارة ذاتيا كان أيضا تخضع لتسليم الدولة المعالجة الاعلانية لجانب كبير من منتجاتها. إضافة إلى هذا، وضعوا تحت مراقبة “هيكليات لدعم اللامبالاة التقنية للوصاية”، التي اقترحت وقدمت المساعدة، لمن، في الممارسة، نزعت نحو استبدال هيكليات الادارة الذاتية والاستيلاء على دورها.
بشكل عام، بيروقراطية الدولة الشمولية تزعم الادارة الذاتية المستقلة. كما رأي برودون، إنه من الصعب احتمال أي سلطة خارجية عن الذات. إنها كره الجمعنة والتعكش للتأميم، أي أن يقال، أن الادارة المباشرة من إداريي الدولة. هدفها أن تنتهك الادارة الذاتية، تخفيض سلطاتها، وفي الحقيقة تنهيها.
الحزب الواحد ليس إلا مشتبه بالادارة الذاتية، وأيضا يجد من الصعب احتمال المنافسة. إذا اعتنق الادارة الذاتية، إنه يفعل هذا لخنقها بشكل أقوى. الحزب يملك خلايا في أغلب المشاريع ويسعى بشدة لأخذ دور في الادارة، وزيادة الهيئات المنتخبة من العمال أو تخفيضها لدور الأداة الخاضعة، عبر انتخابات محرفة ووضع لوائح المرشحين مسبقا. الحزب يحاول حث مجالس العمال على تأييد قرارات اتخذت مسبقا، والتلاعب وصياغة المؤتمرات الوطنية للعمال.
بعض المشاريع تحت الادارة الذاتية تفاعلت مع النزعات السلطوية والمركزية فأصبحت انعزالية، تتصرف كأنها جمعية من الملاك الصغار، وتحاول العمل لمنفعة العمال المنخرطين. إنهم ينزعون لتخفيض قواهم العاملة حتى يوزعوا الكعكة على قطع أكبر. إنهم يهدفون كذلك للانتاج قليلا من كل شيء بدلا من التخصص. إنهم يخصصون الوقت والطاقة لتجنب المخططات أو التعديلات المصممة لخدمة مصالح المجتمع ككل. في يوغوسلافيا المنافسة الحرة بين المشاريع كمانت مسموحة، طالما متنبهان وحاميان للمستهلك، لكن في الممارسة النوعات للاستقلالية قادت إلى تباين فظيع ولامنطقية اقتصادية.
الادارة الذاتية نفسها دمجت حركة كرقاص الساعة التي تجعلها تتأرجح دائما بين حدين: استقلالية باهظة أو مركزية متطرفة؛ السلطة أو الأناركية، السيطرة من الأسفل أو السيطرة من الأعلى. عبر السنين، يوغوسلافيا، تحديدا، أصلحت المركزية عبر الاستقلالية، ثم الاستقلالية عبر المركزية، تعيد صياغة مؤسساتها بثبات بدون أن تحرز “سعادة متوسطة”.
معظم ضعف الادارة الذاتية يمكن أن يتم تجاوزه أو تصحيحه إذا كان هنام حركة نقابية أصلية، مستقلة عن السلطة والحزب الواحد، منبثقة عن العمال أنفسهم وفي نفس الوقت منظمة اياهم، مشجعة بالخاصية الروحية للنقابية الأناركية. في يوغوسلافيا وفي الجزائر النقابية كانت إما تابعة أو زائدة، أو خاعة للدولة، والحزب الواحد. لذا إنه لا يمكن أن تلبي مهمة المصالح بين المركزية والاسىقلالة التي يجب أن تتولاها، ويمكن أن تنتج هيكليات أفضل بكثير من تلم السياسية الاستبدادية. في الحقيقة، النقابية الصادرة بشكل أصلي عن العمال، الذين يرون فيها رؤيتهم، سوف تكون الهيكلية الأكثر فعالية في تناغم القوى المتباعدة عن المركز والمتقاربة منه، من أجل “خلق توازن” كما قال برودون بين متناقضات الادارة الذاتية.
لذا الصورة لا يجب أن نراها سوداء بالكامل. الادارة الذاتية طبعا لديها خصوم أقوياء وعنيدين، الذين لن يستسلموا من جعلها تفشل. لكنها في الواقع تظهر نفسها بشكل متغير في بلدان حيث تستمر التجارب. لقد فتحت نظرات جديدة للعمال وأعادت لهم بعض البهجة في أعمالهم. لقد فتحت عقولهم إلى بداية الاشتراكية الحقيقية، التي تنطوي على التقدم الخفي للأجور، عدم اغتراب المنتج الذي سوف يصبح كائنا حرا مقررا لمصيره. الادارة الذاتية بهذه الطريقة زادت الانتاجية ووثقت نتائج ايجابية كثيرة، حتى خلال محاكمات وأخطاء المرحلة الأولية.
بعيدا عن هذا أو بالأحرى بعيدا جدا، دوائر صغيرة من الأناركيين تابعوا تطور الادارة الذاتية الجزائرية واليوغوسلافية مع خليط من التعاطف والجحود. لقد شعروا أنها أتت ببعض الشظايا من أهدافهم نحو الواقع، لكن التحربة لم تتطور نحو الخطوط المثالية المأمولة من الشيوعية التحررية. على العكس لقد جربت في هيكل سلطوي كريه للأناركية. لا يوجد شك أن هذا الهيكل جعل الادارة الذاتية هشة: هناك خطر دائم أنها سوف تفترس بسرطان السلطوية. ومع ذلك، نظرة قريبة وغير متحاملة على الادارة الذاتية تبدو أنها سوف تزهر اشارات مشجعة.
في يوغوسلافيا الادارة الذاتية هي عامل فضل دمقرطة النظام. لقد خلقت أسس أكثر صحة لتطويع دوائر الطبقة العاملة. الحزب بدأ في العمل كملهم ليس كموجه، كوادره أصبحوا ناطقين أفضل باسم الجماهير، إكثر احساسا بمشاكلهم وطموحاتهم. كما علق آلبرت ميستر، عالم اجتماع سويسري شاب وضع نفسه في مهعمة دراسة هذه الظاهرة عن قرب، الادارة الذاتية تحتوي “فيروس ديمقراطي” الذي يجتاح على مدى طويل الحزب الواحد نفسه. وهو يقدرها ك”أساس”. إنها تلحم طبقات الحزب الدنيا مع الجماهير العاملة. هذا التطور هو واضح جدا أنه جلب منظرين يوغوسلاف لاستخدام لغة لا تعيبها التحررية. مثلا، أحدهم هو ستاين كافيسيك، يقول: “في المستقبل القوى المناضلة للاشتراكية في يوغوسلافيا لا يمكن أن تكون حزبا سياسيا ودولة يعملون من الأعلى للأسفل، بل الشعب، المواطنين، مع حقوق دستورية سوف تمكنهم من العمل من القاعدة للأعلى”. يتابع بإقدام أن الادارى الذاتية تفقد على نحو متزايد “الانضباط القاسي والخضوع التي هي خصائص كل الأحزاب السياسية”.
التوجه ليس واضحا في الجزائر، لتجربة هي من أمثر الجذور حداثة وما زالت في خطرلا أن تتحول إلى مسألة. المفتاح قد يوجد في الحقيقة في نهاية 1964، حسين زهواني، عضو المكتب السياسي لجبهة التحرير الوطني، عموما ادان نزعة وضع “هيئات توجيه” فوق أعضاء مجموعات الادارة الذاتية وتبني لبتوجه السلطوي نحوها. تابع: “عندما يحصل هذا، لن توجد الاشتراكية بعدها. سوف يبقى فقط تغيير في شكل استغلال العمال”. هذا المسؤول استنتج عبر التساؤل أن المنتجين “يجب يكون أسيادا حقيقيين لمنتجاتهم” وليس “متلاعبين للنهايات الخارجة عن الاشتراكية”. يجب أن نعترف أن حسين أزيل من منصبه عبر الانقلاب العسكري وتصدر روح المعارضة الاشتراكية السرية. كان لفترة من الزمن تحت الاقامة الجبرية في منطقة حارة من الصحارى.
باختصار، الادارة الذاتية تواجه كل أنواع المصاعب والتناقضات، وحتى الان، تظهر في الممارسة أنها تملك أهلية لتمكين الجماهير من العبور عبر التلمذة على ممارسة الديمقراطية المباشرة من الأسفل للأعلى؛ أهلية تطوير، تشجيع، وتحفيز مبادراتهم الحرة؛ تصبغهم بحس من المسؤولية بدلا من تخليد عادات قديمة من الاستسلام، الخضوع، وعقدة النقص تترك لهم عبر الاضطهاد التاريخي، كما في حالة شيوعية الدولة. هذه التلمذة أحيانا تكون مرهقة، والتقدمات تكون بطيئة، تشحن المجتمع بارهاقات اضافية وربما من الممكن أن تنتهي ببعض الثمن من “الفوضى”. العديد من المراقبين يرون أن هذه المصاعب، التأخيرات، الحمل الثقيل، والأوجاع المتزايدة هي أقل ضررا من النظام الخاطئ، اللمعان المزيف، والفعالية الكاذبة لشيوعية الدولة التي تحول الإنسان إلى لا شيء، قاتلة مبادرة الناس، مشلة لبرودون، وعلى الرغم التطورات المادي التي تحرزها بأقصى ثمن، تشوه الفكرة الأصيلة للاشتراكية.
الاتحاد السوفييتي نفسه عاد تقييم قواعده للادارى الاقتصادية وسوف يستمر بهذا إلا إذا الغيت النزعة الحالية للتحرير بالعودة للسلطوية. قبل أن يموت، في 15 تشرين الأول 1964، خروشتيف بدا أنه قد استوعب، ولكن بتردد وتأخر، الحاجة للامركزية الصناعية. في كانون الأول 1964 برافادا نشر مقالا طويلا بعنوان “دولة كل الناس” حيث ابتغى تعريف التغييرات الهيكلية التي تميز نوع الدولة “التي يجب أن تكون كل الناس” بدلا من “دكتاتورية البروليتاريا”؛ اسميا، التقدم نحو الديمقراطية، مشاركة الجماهير في توجيه المجتمع عبر الادارة الذاتية، وتقوية السوفييتات، النقابات، الخ.
الصحيفة اليومية الفرنسية “لا موند” في 16 شباط 1965، نشرت مقالا لميشال تاتو، بعنوان “المشكلة الكبرى: تحرير الاقتصاد”، كاشفا أكثر الشرور أهمية “التأثير على الآلة البيروقراطية السوفييتية ككل خصوصا الاقتصاد”. المستوى التقني المرتفع الذي وصل له هذا الاقتصاد جعل دور البيروقراطية على الادارة مرفوض أكثر. كما هي الأشياء في الحاضر، مديري المشاريع لا يمكنهم اتخاذ القرارات في أي موضوع دون الرجوع على الأقل لمنصب معين، أو في أغلب الأحيان إلى نصف دزينة. “لا أحد يجادل في التقدم الاقتصادي، العلمي والتقني الملحوظ الذي حصل في ثلاثين عاما من التخطيط الستاليني. النتيجة تحديدا هي أن هذا الاقتصاد هو في مرتبة الاقتصاد المتطور، وأن الهيكليات القديمة التي مكنته من الوصول لهذه المرتبة هي الآن قلقة كليا وبشكل متزايد، على نحو غير لائق”. “أكثر من هذا سوف يكون هناك حاجة إلى أكثر من اصلاحات تفصيلية؛ تغيير مذهل في الفكر والقاعدة، نوع من ستالينية جديدة سوف يكون مطلوب منها أن تأتي بنهاية الكسل الضخم الذي تغلغل الجهاز على كل مستوى”. كما أوضح ارنست ماندال في مقالته في الصحيفة الفرنسية “لا تومب موديرن”، اللامركزية لا يمكن أن تتوقف باعطاء الاستقلالية لمديري المشاريع، إنها يجب أن تقود إلى ادارة ذاتية عمالية حقيقية.
سابقا، جورج غورفيتش، عالم اجتماعي يساري، وصل إلى نفس الخلاصة. اعتبر أن النزعات للامركزية والادارة الذاتية العمالية بدأت فقط الآن في الاتحاد السوفييتي، وأن نجاحهم سوف يظهر “أن برودون كان محقا جدا أكثر مما يمكن للواحد من أن يعتقد”.
في كوبا الاشتراكي الدولتي تشي غيفارا كان يجب عليه الاستقالة من وزارة الصناعة، حيث فشل في ادارتها بسبب المركزية الشديدة. في كوبا الاشتراكية والتطور، رينيه دومونت، الاختصاصي الفرنسي في اقتصاد كاسترو، استنكر “مركزيتها الشديدة” وبيروقراطيتها. لقد أبرز على وجه الخصوص الأخطاء “السلطوية” للادارات التنفيذية التي حاولت ادارة المصانع بذاتها وانتهت في المقابل بنتائج نقيضة: “بالمحاولة لتحقيق تنظيم اقتصادي مركزي شديد الذي ينتهي بالممارسة … بترك أي شيء يحصل، لأن لا أحد يمكنه أن يحمل السيطرة على ما هو أساسي”. يقوم بنفس النقد لاحتكار الدولة التوزيع: الشلل الذي تنتجه يمكن تجاوزه “إذا كل وحدة انتاجية قامت بدورها في دعم ذاتها مباشرة”. “بدأت كوبا كل شيء مجددا الدورة العديمة الفائدة من من الأخطاء الاقتصادية للبلدان الاشتراكية”، الزميل البولندي في موقع جيدا جدا مع معرفته المعهودة لرينيه دومونت. يستخلص الكاتب عبر التبرؤ من النظام الكوبي التحول إلى الوحدات الانتاجية المستقلة، وفي الزراعة، لاتحاد من التعاونيات الانتاجية للمزارع الصغيرة. هو ليس خائفا من إعطاء اسم العلاج، الادارة الذاتية، التي يمكنها بمثالية أن تصلح المخطط. للأسف، صوت رينيه دومونت لم يسمع بعد في هافانا.
الفكر التحرري خرج من الظلال أخيرا التي وضعه فيها من يحط من قدره. في جزء كبير من العالم إنسان اليوم كان من تجربة الخنزير الغيني لشيوعية الدولة، وبدأ اليوم فقط في الخروج، الترنح، من التجربة. فجأة إنه يعود، مع فضول نشط ومع فائدة، للمسودات التحضيرية لمجتمع الادارة الذاتية الجديد التي وضعته طلائع الأناركية في القرن الماضي. إنه لا يأخذها كلها طبعا ولكن يتعلم منها الدروس، والالهام في محاولة لاكمال المهمة المقدمة في النصف الثاني من القرن: كسر القيود، السياسية والاقتصادية، لما كان يسمى ببساطة الستالينية، وبدون اعلان المبادئ الأساسية للاشتراكية: على العكس، اكتشاف أو إعادة اكتشاف أشكال جديدة للاشتراكية الأصلية الصحيحة، لنقل، الاشتراكية المرتبطة بالحرية.
برودون في منتصف ثورة 1848، فكر بحكمة أنه سوف يطلب الكثير من الحرفيين إذا طلب منهم التوجه مباشرة نحو الأناركية. بتعثر برنامج الحد الأقصى، خطط لبرنامج الحد الأدنى التحرري: التخفيض التقدمي لسلطة الدولة، التطور المتوازي لسلطة الشعب من الأسفل، عبر ما أسماه النوادي، والذي كان إنسان القرن العشرين ليسميه مجالس. إنه يبدو تقريبا مقصدا واعيا للعديد من الاشتراكيين المعاصرين أن يصوا لمثل هذا البرنامج.
كذلك امكانية الاحياء مفتوحة للأناركيى، إنها لن تنجح في رد الاعتبار الكامل لذاتها إلا إذا استطاعت المواجهة، النظرية والعملية، للتأويلات الخاطئة التي تخضع لها منذ وقت طويل. كما رأينا، في 1924 جوكام مورين كان غير صابر للقضاء عليها في اسبانيا، ورأى أنها لن تستطيع أن تبرز نفسها إلا في بعض “البلدان المتخلفة” حيث الجماهير سوف “تتشبث” بها لأنها لا تملك أي “ثقافة اشتراكية”، ولأنها “تركت لغرائزها الطبيعية”. استنتج: “أي أناركي ينجح في إثبات نفسه، في العلم، والرؤية الواضحة، سوف يتوقف عن كونه أناركي”.
المؤرخ الفرنسي للأناركية، جين مايترون، ببسطة يخلط “الأناركية” وخلل التنظيم. منذ بضعو سنوات تخيل أن الأناركية ماتت في القرن التاسع عشر، في فترتنا هي واحدة من “الخطط، التنظيم، والانضباط”. مؤخرا الكاتب البريطاني جورج وودكوك رأى ملاءمة في اتهام الأناركيين في كونهم مثاليين يسبحون بعكس التيار السائد في التاريخ، متغذين من فكرة شاعرية عن المستقبل بينما يتعلقون بأكثر الخواص جاذبية للماضي الميت. اختصاصي انكليزي في الموضع، جايمس جول، أكد أن الأناركيين هم مهجورين، بسبب أفكارهم المتعارضة مع التطور الكبير للصناعة، للانتاج والاستهلاك الكمي، والاعتماد على رؤية رومانسية انتكاسية لمجتمع مثالي من العمال والفلاحين، وعلى الرفض الكلي لحقائق القرن العشرين والتنظيم الاقتصادي.
في الصفحات السابقة حوالت أن أظهر أنها هذه ليس الصورة الحقيقية للأناركية. أفضل أعمال باكونين تشرح طبيعة الأناركية البناءة، القائمة على التنظيم، والانضباط لذاتي، على التكامل، والمركزية اللاقسرية والاتحادية. إنها تقوم على الصناعة الواسغة المقياس، تقنيات حديثة، البروليتاريا الحديثة، والأممية على مستوى عالمي. في خضم هذا إنها لوقتنا، وتنتمي للقرن العشرين. إنها شيوعية الدولة، وليست الأناركية، التي هي بعيدة عن حاجات العالم المعاصر.
في 1924 جوكين مورين اعترف مكرها أنه عبر التاريخ الأناركي “عوارض الانحطاط تبعها نهضة فجائية”. المستقبل سوف يظهر أنه فقط في هذا الاقرار المكره عليه كان الماركسي الاسباني متنبئا جيدا.
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
سهرچاوهکانی وزه (1) تاک، (2) جەماوەر
و. لە عەرەبییەوە بە بەراورد لەگەڵ دەقە فەرەنسییەکەی: سەلام عارف
( تاک*)
بهرامبهر به پلهوپایهخوازی و زۆرهملێ و ڕقوکینهی سۆسیالیزمی دهسهڵاتگهرا، مرۆی ئازادیخواز –ئهنارکی– پێشنیاری دوو سهرچاوهی وزەی شۆڕشگێڕ دهکات تاك و خۆخۆیی جهماوهر،ئهوهش بهپێی حاڵهتهکان دهگۆڕێت، ئایا ئازادیخواز تاکڕهوخوازتره؟ یان کۆمهکخوازتر؟ – أغستن هلمون–له گهڕان و ڕاپرسییهکهوه، گهیشتۆته ئهو ئهنجامه، که ناتوانین ئهوه بهێنیینه پێش چاومان، که ئازادیخوازێکی کۆمهکخواز ههبێت تهواو داماڵراو بێت له تاکڕهوخوازی.
ئهو دهمهی بیروبۆچوونی دژەتاکڕهوی antindividualismeی هیگلی باو بوو له مهیدانی فهلسهفی و ڕهخنهگرتنی کۆمهڵایهتیدا (شتێنهرstiner) جێگهوپێگهی شیاوی گهڕاندەوه بۆ تاك، ئهو لهو بڕوایهدا بوو و پرسیای ئهوهی دهکرد، مهگهر خراپهکارییهکان و بێفهڕی (خۆپهرستیی بۆرژوازی) نهبوو که پاڵی نا به ڕیفۆرمخوازهکانهوه بهرهیهك دژی ئهو خۆپەرستییه دروست بکهن؟ ئهی لهدایکبونی وشهی سۆسیالیزمیش دژ به تاکڕهوخوازی، ههر لهوێوه سهرچاوهی نهگرتبوو؟
–شتێنهر– کاکڵهی تاکی تاقانه، بهرز دهنرخێنێت و پێیوایه، که هیچ نییه لهو بچێت و سروشتیش، ههر یهك دانهی لێ دروست کردووه. ئهو بیروتێگهیشتنهی ئهو تازهترین لێکۆڵینهوهی بایۆلۆجی پشتگیری دهکات. ئهو فهیلهسوفه گۆشهگیره کهوته دهرهوهی بازنهی ئازادیخوازییهوه وهك بێگانهیهکی سهیروسهمهره تهماشا دهکرا. ئهوانهی له دهوری مابوون، تهنها ئهوانه بوون که له خۆی دهچوون، کهچی ئهوهتا ئهمڕۆ ڕزگارکردنی تاك له نامۆبوون** بۆته ئهرکی سهرهکیی ئهم سهردهمه و لهو ڕزگارکردنهدا خۆی دهردهبڕێت. (سێون فیل ) له بابهتێکدا ناڕازییه و سکاڵا له دهست ئهوه دهکات، که ئهدهبی مارکسی هیچ وهڵامێکی ئهو پرسیارانهی نهداوهتهوه، که پێویستییهکانی بهرگریکردن له تاك سهپاندونی، ههروهها هیچیشی پێ نییە دهربارهی ئهو شێوازه تازهنهی داپڵۆسین که دوای سهرمایهداریی کلاسیك هاتونهته کایهوه، کهچی –شتێنهر پێش ناوهڕاستی سهدهی نۆزدهههم، ههموو ههوڵ و کۆششێکی هزری خۆی خستۆته گهڕ دژی ئهو شێوازانهی داپڵۆسین.
ڕاسته شێوازی نووسینی –شتێنهر– شێوازێکی پهخشانی بووه، بهڵام لهگهڵ ئهوهشدا تا بڵێی بریندارکهر و هوروژێنهر بووه، زۆرجاریش ڕهق و وشک بووه، بۆ نموونه وتویهتی: ”هێنده دهسهپاچه مهبن و خۆتان نزم ڕامهگرن، لهبریی ئهوهی ئازادیی خۆتان به خۆتان به فیڕۆ دهدهن خۆتان به خۆتان بدۆزنهوه (…) با ههر یهکهتان – من–أنا–ی جێبهجێکار بێت.” ”جگه لهو ئازادییه، که تاك بۆ خۆی دهستی دهخات، ئازادییهکی دی بوونی نییه، ئازادیی بهخشراو ئازادی نییه، چونکه دهسهڵاتێکه له خۆتیان دزیوه.” ههروهها وتویهتی: ”جگه له خۆم هیچ حاکمێك ناتوانێت بڕیاری ئهوه بدات، که من ههڵهم یا ڕاستم.” ”من تهنها ئهو کاتانه ههڵهم، که ئهقڵم ئازاد نییه و، بهڵام دهمهوێت کارێك ئهنجام بدهم، تۆ وهك تاکێکی تاقانه دهتوانیت، ههموو شتێك دروست بکهیت، نه دهوڵهت، نه کۆمهڵ، نه مرۆڤایهتی توانای ئهوهی نییه ئهو شهیتانه، واته ئهو تاکه تاقانهیه، خهفه و سهرکوت بکات. بۆ ئهوهی تاکێک ئازاد بێت، دهبێت دهست بکات به چاوپێداخشانهوهی ههموو ئهو شتانه، که له باوباپیر و مامۆستاکهیهوه فێریان بووه، دهبێت لهوێشهوه دهست پێ بکات، که ناونراوه ڕهوشتی بۆرژوازی، چونکه ڕهوشتی بۆرژوازی گۆڕهپانی تهراتێنی بۆرژوازی خۆیهتی و ئهو ڕهوشتهش زۆر نزیکه له ئاسمانی ئایینهوه، ئهویش خۆی له خۆیدا پهڕپووته و له ڕێساویاسای بۆرژوازی قهرزکراوه، چونکه خۆی نهیتوانیوه تێگهیشتن و بیروبۆچوونی تایبهت و سهربهخۆی دروست بکات، ناچار یاسا بۆرژوازییهکانی گواستۆتهوە بۆ لای خۆی.”
–شتێنهر– به تایبهتی ڕهخنه له ڕهوشتی سێکسی دهگرێت، که نێردراوه عیلمانییهکان ئهو ڕهوشته سێکسییه (خۆشهویستی–شهیدایی)هیان له کریستیانیزمهوه وهرگرتووه، ئهوانهش، هیچ گرنگییهك نادهن به بانگهوازه جهستهییهکان و ههموو ههوڵێکی خۆیان خستۆته گهڕ و شهپازلهش دهدهن له دهموچاوی بێڕهوشتی، ههروهها بهو حوکمه پێش کاتییانهش، که له کریستیانیزمهوه فێریان بوون ڕهشبینی لهناو جهماوهری میللیدا بڵاو دهکهنهوە و گهلیشی پێ هان دهدهن، که به ههمان دڕندهیی پۆلیس ڕهفتار بکات و بجهنگێت دژی ئهوه، که لهبهر چاوی ڕهشکراوه و شوناسنامهی بێڕهوشتی پێ بهخشراوه، ئهو دڕنده پۆلیسییه به جۆرێك ڕهووشت دهپارێزێت، حکوومهت بهو حکومهتییهی خۆیهوه، ئاوهها نایپارێزێت.
–شتێنهر– پێش شیکردنهوهی دهروونی هاوچهرخ دهکهوێت و تێبینی ئهوه دهکات که ئێمه ههر له منداڵییهوه موتووربه دهکرێین و دهکرێینه کێڵگهیهك و به جۆرێك خووڕهوشته ئاینییهکانمان تێدا دهچێنرێن و ڕهگهکانیان وا ئهستوور و پتهو دهبن، کە قووتاربوون لێیان ههروا کارێكی ئاسان نابێت. داپڵۆسینی ئهو ڕهوشتسازییه ده جار به زهبرتره لهوی پێشوو، چونکه له هۆشماندا ژهنگ ههڵدههێنێت. ”لاوان وهك ڕانهمهڕ ڕاپێچی خوێندگاکان دهکرێن، لهوێ فێری قسهوباسه ڕزیو و سواوهکان دهکرێن، تا ئهو قسهوباسانهش تهواو له بهر نهکهن، به باڵق و ڕهشید دانانرێن.” –شتێنهر– دوژمنێکی سهرسهختی بۆدهقهکان و دابونهریتهکان بووه، وتوویهتی خوا هۆشمهندی ئهرکهکان و یاساکانه، ئهوانهش درۆکانن، که مێشکی ئێمهیان پێئاخنیوه و دڵمان پڕ کراوه لهو درۆیانه، جادووگهران، پیاوانی ئایینیش کاروکاسپیان بۆته له خشتهبردنی گهنجان. شتێنهر– له گهڕانهکهیدا بۆ دۆزینهوهی جێگهوپێگهی شیاو بۆ تاك (التحت الشعوري)*** فرۆیدی دهدۆزێتهوه، بهو جۆره پێشانی دهدات کە –من–أنا–ی بههێز بواری کهس نادات زاڵ ببێت بهسهریدا و دهستهمۆی بکات، ئیمپراتۆریهتی هزریش له ئاست–من–دا شکست دههێنێت و، –من–أنا– کهسێکی تر ناتوانێت دهریببڕێت و پیهێنێته پێش چاوی خۆی و به دهستهکانی بیگرێت.
ئێمه لهو قسهوباسانهی –شتێنهر–دا، هاواری سهرهتای فهلسهفهی بوون –الفلسفة الوجودیة-philosophie extentille- دهبیستین، با لێرهدا له (وایدابنێن یان گریمانێک)هوه دهست پێ بکهم، بۆ ئهوهش خۆم دهکهمه کهرهسهی ئهو گریمانه(…) من تهنها –من–ی خۆم به کار دههێنم، تا لێی بخۆم و خۆشی لێ ببینم(…) من ئهوهنده ههم تا لێی دهخۆم، به واتایهکی تر تا قوتی دهدهم، ئەگهر ئهوه مانایهك ببهخشێت، ئهوه دهبهخشێت،که من بوونم ههیه.
پێنووسهکهی – شتێنهر– گڕ دهگرێت و دهکهوێته داوی دژایهتییهوه، تا ئهو ڕادهیه که خۆی له بهرهی دژهکۆمهڵدا دهبینێتهوه و ژیانی ناو کۆمهڵگه به مهحاڵ دهزانێت ”حهز و ویستی ئێمه ژیانێکی گۆشهگیرییه” میللهت مردووه، منم خێر و بهرهکهتی سبهینێ ”بهختیاریی میلهت، نههامهتی و ناخۆشیی منه.” ئەگهر به دیده و بیروبۆچوونی من مهسهلهیهك ڕاست بوو، ئهوا ئیتر ڕاسته، دهشێت به بیروبۆچوونی ئهوان ڕاست نهبێت، ئهوه گیروگرفتی من نییه، گیروگرفتی خۆیانه، با بهرگری له بیروبۆچوونهکانیان بکهن، بهڵام ئهو ناسکی و وڕکگرتنهی ئهو و ئهوانهش که وهك ئهو بیر دهکهنهوه، ئهوه ناگهیهنێت، که کاکڵهی هزریان له دهرهوهی کۆمهڵدایه، بهڵام ئهو ههر کهلهڕهقه و پرسیاری ئهوه دهکات، که چۆن چوونه ناو قاوغێکهوه ڕێگهی ئهوهت لێناگرێت، به ئارهزووی خۆت بژیت؟
له ڕاستیدا وهڵامی ئهو پرسیاره لای ئهو کهسهیه که به باشی له تاکایهتیی خۆی گهیشتووه. تاك دهتوانێت پهیوهندی دروست بکات لهگهڵ ئهو کهسه نزیکانهی که له خۆی دهچن و دەتوانێت لهگهڵیاندا یهک بگرێت. کهسێك کاتێك کتێبێك دهنووسێت به پێویست، پێویستی به خوێنهره، ئهو تاکه بهوانی ترهوه نهبێت بههێز نابێت، ههنووکه کۆی هێزی تاکهکان بههێزتره. کاتێك تاکێك خۆی لهگهڵ چهند ملیۆنێکی تردا دهبینێتهوه، ئهو کاته به باشی تێدهگات که دهتوانن داهێنان و دروستکردنکاری بکهنه پیشهی خۆیان. لهو پهیوهندی و یهکگرتنهدا، به پێویست بهخشین و وهرگرتنهوه، لهسهر سهکۆی هاوبهشی سهقامگیر دەبن. بێگومان لهو حاڵهتهدا که دهبێت ئهو هاوبهشییه ئازاد و ئارهزومهندانه بێت، –شتێنهر– ئهو کۆمهکگهرییه به پهیمانێکی ئازاد دهزانێت و سەبارەت بهوه وتویهتی: ”ئهو هاوبهشییه تۆ به کار دههێنێت، داوای کهمێکیش خۆبهخشینت لێدهکات، به ههمان شێوه تۆش ئهو هاوبهشییه به کار دههێنیت بۆ بهرژهوهندیی خۆت و داوای خۆبهخشینیشی لێدهکهیت. ئهوهی گرنگه، ئهوهیه که ئهو خۆبهخشینه ناڕژێته گۆزهی دهوڵهت و ئامێرهکانیهوه، من تهنها بهرژهوهندییهکانی خۆم هاندهرمن بۆ ئهو خۆبهخشینه.”
نووسهری کتێبی (الواحدي و ملکیته unique et sa propriété )**** کاتێك مهسهلهی حزب دههورووژێنێت و بابهته سهردهمییهکانی دهخاته ڕوو، نواندن و هزری نوێنهرایهتیی حزبی دهداته بهر نهشتهری ڕهخنه و دهربارهی ئهو مهسهلهیه وتوویهتی: ”حزب له کوێ بوو، پێویسته شوێنی بکهویت، به چاری ناچاری و بهبێ پێچوپهنا و به شێوهیهکی ڕهها پشتگیری بیروباوهڕهکانی بکهیت و لهگهڵی یهکانگیر بیت، دهبێت ئهندامهکان کڕنووش بهرن بۆ ویست و ئارهزووهکانی حزب، تهنانهت بۆ ئهو ویست و ئارهزووانهش که هیچیان تێدا بهسته نییه، ناشبێت به هیچ کلۆجێک پرۆگرامی حزب بخەنە خانهی گومانهوه و دەبێت به دڵ و به گیان لهگهڵیدا بن(…) ههر کهسێکیش لهم حزبهوه ههوار بۆ لای حزبێکی تر بگوێزێتەوە، ئهوه ئیتر ئهو کهسه له کونی خۆی ههڵگهڕاوهتهوە و خیانهتکاره، حزب تاشهبهردێکی مۆنۆپۆلکاره.” ئا بهو مانایه و بهو چهشنه، له دیدی–شتێنهر–ەوە، حزب هاوبهشیکار نییه، تهنها لاشهیهکه و هیچی تر. ههر لهبهر ئهوهشه ئهو حزب ڕهفز دهکات، بهڵام لهگهڵ ئهو ڕهفزکردنهشدا، ئهو هیوا و خواستی خۆی گرێداوه به هاوبهشیکاریی سیاسییهوه. ئهوهتا وتویهتی: ”گومانم لهوه نییه که کهسانێك ههن هاوبهشیم دهکهن. من ئهو کهسانه دهدۆزمهوه و سوێندخواردنیش فهرز ناکهین بهسهر یهکتردا.” کهواته بهو لۆجیکه، ئهو ئاماده نییه بچێته حزبێکهوه، که چوون و دهستکێشانهوه تێیدا ئازاد و ئارهزومهندانه نهبێت و شتی بهسهردا فهرز بکرێت. ئهو، له درێژهی باسهکهیدا، دژایهتی یهك هزری و یهك ڕهفتاریش دهکات.
ئەگهر سۆسیالیسته ئازادیخوازهکان( ئهنارکیستهکان) ڕهخنهیان له –شتێنهر– گرتبێت لهبهر ئهوه بووه که ئهو له کهمزانیاریی خۆیهوه دهربارهی –برۆدۆن–، برۆدۆنی خستۆتە خانهی کۆمونیزمی دهسهڵاتگهراییهوه. ڕهخنهی – برۆدۆن–یش له –شتێنهر– لهوێوه سهرچاوهی گرتووه. برۆدۆن بڕوای وابووه که ”تاکڕهوی ڕیالیستییهکی مرۆییه و کۆمهکگهری تهواوکاریهتی.”
کهسانی ڕێبازی ههڵلووشینی تاك لهلایهن کۆمهڵهوه، هیچ بههایهك بۆ مرۆ دانانێن، ئهو جۆره بیروباوهڕه تهواو به پێچهوانهی بیروباوهری هاوبهشکاریهوهیه، چونکه داماڵینی تاك له کهسایهتییهکهی، ئەگهر مانایهك ببهخشێت، ئهوه دهبهخشێت که ڕێبازێك ههیه کۆمهڵه له زیندوویی و جمووجۆڵه سهرهکییهکانی دادەماڵێت.
–برۆدۆن– ڕیزکردنی تاکهکان به تهنیشیت یهکهوه، بهبێ بوونی پهیوهندییهکی ئۆرگانی له نێوانیاندای ڕهت کردۆتهوه و به یۆتۆبیای تاکڕهوخوازانی زانیوه، چونکه ئهو بڕوای وا بووه که ”بهرژهوهندیی هاوبهشمان زۆره” و دهبێت وهك هێزێکی مهزنی کۆمهکگهرایی لهبهر چاو بگیرێن.
–باکۆنین–، له ههمان کاتدا، تاکڕهوخواز و هاوبهشیخوازیش بووه. هەمیشە جهختی لهسهر ئهوه کردۆتهوه، که ”تاکی ئازاد، کۆڵهکهی کۆمهڵی ئازاده”. ئهو ههر لهو لۆجیکهشهوه ڕوانیویهته مافهکان، که دهبێت مافهکانی کۆڕ و کۆمهڵهکان دابین بکرێن. بۆ نموونه مافی چارهنووس، به جیابوونهوهشهوه بهو مهرجه، که تاک سوودمهند بێت دهبێت تاك لهوهدا ئازاد بێت و بتوانێت بڕیاری ئهوه بدات، که ئایا لای پهسهنده سهر به کۆمهڵ بێت، یا نهبێت؟ ئهو کاته بەپێی بڕیاری خۆی، چهنده سهر به کۆمهڵه، هێندهی ئهوه ئهرك بکهوێته سهر شانی، واته دهبێت تاك به بڕیاری خۆی ببێته هاوبهشیکار، یا نهبێته هاوبهشیکار. ههروهها دهبێت ئازاد بێت له کوێ دهیهوێت بژی بتوانێت بژی، له بیابان، له شاخ، له جهنگهڵ و…تاد. ههر تاکێکیش ئازاده له خۆسزاداندا، واته مافی پهیڕهوکردنی خۆسزایی دهربارهی کردارهکانی خۆی، هیچ لایهن و کهسێکی تر بۆی نییه سزای هیچ لایهن و کهسێکی تر بدات. مرۆ چهنده هۆشمهنده له ههموو بوارهکانی ژیاندا، هێندهش هۆشمهنده به کردارهکانی خۆی و سزادانیش. کۆمهڵ دهرههق به تاك ئهرکهکانی زۆرترن له مافهکانی، کۆمهڵ ناتوانێت هیچ جۆره چاودێری و دهسهڵاتێك بسهپێنێت بهسهر تاکدا، سهبارهت بهو تاکانهش که هێشتا باڵق و ڕهشید نین، ههموو ئهرکهکانیان لهسهر شانی کۆمهڵه.
–باکۆنین– کاتێك دێته سهر باسی ئازادیی ڕهها و کامڵ، دهست دهکات به زیادهڕۆیی و دهکهوێته سهر کهڵکهڵهی سنووربهزاندن و قهبهکردنی بابهتهکان و وتویهتی: ”خۆم چۆنم دهوێت، دهتوانم ئاوهها ههڵسوکهوت به کهسایهتیی خۆمهوه بکهم، تهمهڵ بم، یا بزێو و گورجوگۆڵ، به کهرامهتهوه به ڕهنجی شانی خۆم بژیم، یا نێتخراپ و چڵیتانه، متمانه و سۆز و بهزهیی کهسانی تر به کار بهێنم بۆ خۆم و سوودی لێوهربگرم، بهڵام بهو مهرجه، که ئهو متمانه و سۆز و بهزهییه ئارهزومهندانه پێم بهخشرابێت، ههروهها بۆشم ههیه، بهدڕهوشتانه بچمه ناو هاوبهشییهکانهوه و خراپیان بکهم، ئازادیی تاک و گشتیش بشێوێنم، ئهوهی بۆ خۆمی به ڕهوا دهزانم، به ڕهوای نهزانم بۆ کهسانی تر” ”ئەگهر به ئازادی بهرگری نهکرا له ئازادی، ئهوا نه بهرگری لێدهکرێت، نه پێویستیشه لێی بکرێت” لهوه تۆقێنهرتر نییه که به ناوی ئازادیپاراستنهوه له ئازادی بدرێت.
–باکۆنین– دهربارهی بێڕهوشتی، بڕوای وا بووه، که بێڕهوشتی له بۆگهنی و خراپی کۆمهڵهوه سهرچاوهی گرتووه. ههر لهو ڕوانگهیهشهوه، ڕووخاندنی کۆمهڵی به ئهرک و پێویستییهکی مێژوویی زانیوه. ئهو بڕوای وا بووه که ڕهوشتبهرزی پابهندی ئازادییه و تهسکردنهوهی بواری ئازادی و سهپاندنکاری له ژێر پهردهی پارێزگاریی ڕهوشتدا، خۆی له خۆیدا، نهك ههر لێدانه له ڕهوشت، بهڵکوو داپڵۆسینییشه. ههنووکه ههوڵی نههێشتنی بێڕهوشتی مایهپووچ بووه، بۆته هۆی بهرفراوانکردنی بێڕهوشتی، سهپاندنی یاسای توندوتیژ بێسوود بووە و ههر بێسوودیش دهبێت، چونکه تێسرهواندنه له ئازادیی تاک.
دهربارهی ئهو کهسانە که گیروگرفتی دهماغیان ههیه، یا تهمهڵن، یا خراپهکارن، –باکۆنین– لهوه زیاتر که لهگهڵ ئهوهدا بووه کە مافه سیاسییهکان دەبێت لەو کەسانە وهربگیرێتهوه، لهگهڵ هیچ جۆره سزایهکی تردا نهبووه. تاك مافی ڕهوای خۆیهتی دهسبهرداری ههموو مافهکانی خۆی ببێت. سهبارهت به تاوانهکانیش، دهبێت وهك نهخۆشییهك ههڵسوکهوتیان لهگهڵدا بکرێت و دهبێت سزاکان چاکسازی بن، نهك ههر سزای ڕهقوتهق بن، دهبێت تاکهکان ئهو مافهشیان ههبێت، بڕیاره یاساییهکان ڕهت بکهنهوه و ملکهچیان نهبن، دهبێت تاك بتوانێت خۆی دەربڕێت و بڕیاری ئهوه بدات، که بێبهرییه له کۆمهڵ و له کۆمهڵ بچێته دهرهوه و ئهرکی پاراستنی کۆمهڵ له کۆڵی خۆی بکاتهوه.
–باکۆنین– لهگهڵ بڕوای تهواوی به ئازادی ڕههای تاکدا، گرنگییهکی مهزن و تایبهتی داوه به مهسهله کۆمهڵگهری ”من ئازاد نیم، ئەگهر ئازادییهکهم له ئازادیی ئهوانی ترهوه سهرچاوهی نهگرتبێت.” ئازادیی تاکڕهوی مرۆ ناگاته مهنزڵ، ئەگهر ئازادیی ههموو تاکهکانی تر نهبێته تهواوکاری، ئهوهش خۆی له خۆیدا بریتییه له هاوبهشیی ئارهزوومهندانه. -باکۆنین– بڕوای وا بووه که هاوبهشییهکان خهڵکی زۆر ڕادهکێشێت، ئهو بڕوایهشی لهوهوه سهرچاوهی گرتبوو، که هاوبهشییه ئارهزوومهندهکان زۆر لایهنی ههمهجۆری باشیان ههیه، ئا لهو حاڵهتهشدایه، که به باشی دهردهکهوێت، که تاکڕهو زیاتر کۆمهڵخوازه. سهبارهت بهو مهسهلهیه –باکۆنین– هیچ نهرمونیانییهکی نهنواندووه، بهرامبهر به –خۆپهرستی– به مانا وشک و توندوتیژهکهی. به واتایهکی تر، نهرمونیانی لهگهڵ تاکخوازیی بۆرژوازی، که هانی تاك دهدات ببێته دڕندهیهکی لرفلێدهر. به بیروبۆچوونی ئهو، ئهو جۆره تاکه گۆشهگر و نامۆیه، مردووییهکی هزری و ورهیی و مادیشه له ههمان کاتدا.
ئهقڵییهتی –باکۆنین– ئهقڵییهتێکی تهباییکردن و پێکهوهگرێدانی فراوانه، واته بانگهواز و ههوڵدانه بۆ دروستکردنی پردێك لەنێوان تاك و بزووتنهوهی جهماوهردا، ههموو ژیانی کۆمهڵایهتی بریتییه له پهیوهستبوون و شوێنکهوتنی –بهخشین– و –وهرگرتنهوه–، واته ئاڵوگۆڕکاری نێوان تاك و بزووتنهوهی جهماوهر. زیرهکترهکانتان، بههێزترهکانتان، له دهرهوهی ئهو بازنهیهدا نین، واته ئهوانهش پێویستییان بهو پهیوهندییه ههیه و بهرههمی ئیرادهی جموجۆڵی جهماوهرین و له دهرهوهی ئهو بازنهیه ههڵناکهن و ناژین.
میراتگره ڕۆحانییهکانی**** –باکۆنین–، واته ئازادیخوازه –ئهنارکییه– ئیسپانییهکان، لهگهڵ بڕوای تهواویاندا به هاوبهشیخوازی، له گهرمهی شۆڕشی1936دا تاك له یاد ناکهن، به ئاشکرا، دهستی ڕێز دهخەنە سهر سهربهخۆیی تاك و بهرز دهینرخێنن –دییغو أباد دو سانتیان– وتویهتی: حهز و ویستی تاکخوازی له بن نایهت و له داهاتووشدا به ههزاران شێوه خۆی دهردهبڕێت و هیچ هێزێکیش ناتوانێت خۆی بدات له قهرهی و بیگهوزێنێت، تاکڕهوخوازی گوێ ناداته کۆسپهکان و بهردهوام گوژمی خۆی بهتینتر دهکات، تا زهمینهی خۆی دهخوڵقێنێت و خۆی دهسهلمێنێت.
سهرچاوە: التحرریة من العقیدة الی الممارسه/دانییل غریین
*بڕوانه کۆتایی کتێبهکه، بابهتی –تهواوکارییهکان دهربارهی شتێنهر./ و–ع
** نامۆبوون، aliénation لای مارکس به مانا ئاسایی و یاساییهکهی به مانای پرۆسیسی فرۆشتن vente دێت. له مارکسیزمدا کهسی نامۆ ئهو کهسهیه که ئهقڵ و جهستهی خۆی دهفرۆشێت به هزری بۆرژوازی و له ڕووی ئایینی، ئابووری و سیاسییەوە نامۆ دهبێت و ملکهچهكپێکردن و داپڵۆسینی کارێکی ئاسان دهبێت.-و–ع
*** ما التحت الشعوري–م بۆ وشهی subconscien بهکارهێناوه، بۆ کهمهۆشمهندی، یا بۆ ئهو ئاسته که نزیك دهبێتهوه له هۆشمهندی، واته هۆشمهند نییه، بهڵام دهتوانێت بگاته هۆشمهندی. و–ع
**** لهوێدا لهبریی ڕۆحانییهکان، دهتوانین دهروێش، مورید، زاهد و پیری تهریقهت به کار بهێنین، ئهوه زیاتر لای سۆسیالیسته دهسهڵاتگهراییهکان باوه، چونکه ئهوان فهلسهفه و ڕێبازهکهی خۆیان به ئایین و ڕاستیی ڕهها دهزانن و مامۆستاکانی ئهو ڕێبازهش، به دوایین پێغهمبهری ڕێبازهکه دهزانن. بهداخهوه ناو بهناو لای ئهم یا ئهو سۆسیالیستی ئازادیخوازیش ئهوه بهدی دهکهین، جا بۆ ئهوانه، ههر ئهوهم له دهست دێت، بڵێم، جارێك–برۆدۆن– له نامهیهکیدا بۆ –کارل مارکس– نووسیویهتی: تکایه با تۆ و من ههوڵی ئهوه نهدهین ئایینێکی نوێ دروست بکهین، با ئهو ئایینه زانست و لۆجیکیش بێت. و–ك–
***** الواحدي و ملکیته، کتێبی ئهو فهیلهسوفه 1806-1856 لای ههندێك ڕهخنهیه له لیبریالیزمی سیاسی، بهڵام دانییل غریین به تهباییکردنی کۆمونیزم و ئازادیی تاکی دهزانێت. و.ع
ئەمە بڵاوبکەرەوە:
سهروهری یاسا و دادگە، كهمپهینی دهستبهسهراگرتنهكهی لهندهنی بڵاوه پێكرد، ئەوەش شتێكی چاوهڕوانكراو بوو
زاهیر باهیر
لهندهن 28.02.2012
ئەو كەمپەینەی كە لە ڕۆژی 15.10.2011 دەستیپێكرد و نزیكەی 4 مانگ و نیوی خایاند، سەرلەبەیانی زووی ئەمڕۆ ،28.02.2012 ، كۆتایی هات.
لە دەوروبەری كاتژمێری 12.30 سهرلهبهیانی ئهمڕۆدا ژمارەیەكی زۆر لە پۆلیس بە هەموو پێویستییەكانی لێدان و شەڕەوە بە هەڵوێستێكی شەڕەنگێزانەوە لەگەڵ ئامادە بوونی ژمارەیەكی زۆری تری پۆلیس بۆ كاتی پێویست و بە یارمەتی ژمارەیەك لە كارمەندانی دیکە بۆ یارمەتیدانی پۆلیس كە پێیان دەڵێن Bailiffs هەڵیانكوتایە سەر كەمپەكە و تەنها پێنج خولەكیان مۆڵەت بە خهڵكهكه دا، تاكو شوێنەكە بەجێبهێڵن. لەهەمان كاتدا خۆیان كەوتنە هەڵوەشاندنەوەی هەموو چادرەكان و هەرچییەك لەو ناوەدا هەبوو. سەرئەنجام پاش سووكه شهڕێك و دەستگیركردنی 20 كەس و برینداربوونی چەند كەسێك كەمپەكە چۆڵ كرا.
شایانی باسە كە بزنس (كۆمپانیا گەورەكان) و خاوەن زەوییەكە و كەنیسە هەر لە سەرەتاوە دەیان ویست ئەو كهمپهینه لهوێدا ههڵكهنن، ههرچهنده لە دواییدا كەنیسە لە ژێر فشاری خەڵكانی خۆیی و دەرەوەی خۆیدا لەو بڕیارە كشایەوە. بۆ ههڵوهشاندنهوهی كهمپهینهكه كۆمپانیاكان و خاوهن زهوییهكه سکاڵای یاسایییان لە دادگەدا بە بیانووی پیسوپۆخڵی كەمپەكە، زیادبوونی دز یو تاوان لەو ناوەدا، ڕێگرتن لە سەردانیگەرانی كهنیسه و خەڵكانی ئاسایی لە كاروباری ڕۆژانەیاندا، نهبوونی ئاسایش و پهیڕهوینهكردنی پلانی سهلامهتی هەروەها بیانووی ناشیرینی دیمەنی كەمپەكهش، تۆمار كرد. گەرچی لە دادگەدا لەلایەن پارێزەری كەمپەكەوە بە بەڵگەنامەوە هەموو بیانووەكانی بزنس و خاوەن زەوییەكە، ڕەتكرانەوە، سەرەڕای ئەوەش دادگە لە ڕۆژی 20.02.2012 بڕیاری ئەوەی دا كە دەبێت شوێنەكە چۆڵبكرێت و هیچ شوێنەوارێكی كهمپهینهكه نەمێنێت، ئیتر پۆلیسیش سەرلەبەیانی ئەمڕۆیان بە هەل و كاتێكی باش زانی له جێبهجێكردنی بڕیارهكهی دادگەدا بۆ هێڕش كردنە سەر كەمپەكە.
ههڵبهته من لێرهدا باس له چونیەتی دروستبوون و ئامانجی ئهو كهمپهینه ناكهم ، چونكه ئهمه له كاتی خۆیدا له وتارێكدا، بڵاوكردۆتهوه. ئهوهی كه لێرهدا دهمهوێت بیڵێم كۆتاییهێنانی كەمپهینهكهیه گهرچی جێگەی داخه، بهڵام ئهم سهرئهنجامهش، واته بهدهرنانیان لهو شوێنه به بهكارهێنانی یاسا و زۆری پۆلیس له ژێر فشاری بزنس و كۆمپانیا گهورهكاندا ، كارێكی چاوهڕوانكراو بوو.
لهگهڵ تهمهنكورتی ئهم شێوهیهی ئەمجارە له خهباتدا، كه كاری ڕاستهوخۆ بوو، بهدهر له كۆنترۆڵی پارت و ڕێكخراوه سیاسیهكان ، گرتنهبهری ئهم جۆره چالاكیانه ،كاریگهری خۆی ههیه و ئهزموونێكی باشیشه بۆ كوردستان و شوێنهكانی دیکەی وهكو ئهوێ ، كه كاری ئاوا بهدهر له خواستی پارتهكان و سەركرده ناودار و ناسراوهكان به ئهنجام بگهیهنرێت.
سهرباری ئهوهی كه ئهم بزووتنهوهیه درێژخایهن نهبوو، ههروهها نهبووه بزووتنهوهیهكی جهماوهری ، بهڵام بهڕای من، ئامانجی خۆی له چوارچێوهی ئهو قهواره بچووكهی خۆیدا پێكا ، وەكو: هایلایتكردنی بهربهریهتی ئهم سیستهمه، وهك كهمپهینێكی گهورهی پڕۆپاگهنده بۆ خواستهكانی كهمپهینهكه به ڕاكێشانی سهرنجی خهڵكانێكی زۆر ، چالاكییەك كە له دهرهوهی خواستی پارت و ڕێكخراوه سیاسییهكان به چهپ و ڕاست و لیبراڵیانهوه، ئەنجامدرا ، بهكارهێنانی دیمۆكراسی ڕاستهوخۆ له دهركردنی بڕیار و كردنی چالاكییهكانیاندا، پهیڕهویكردنی پرسی ئاسایش و سهلامهتی خودی خهڵكانی كهمپهكه و سەردانیگەرانی، نانهوهی كێشهیهكی گهوره و دروستكردنی مشتومڕێكی پەیگیرانەی له نێوانی پیاوانی كهنیسه سەبارەت بە خستنهڕووی ئهو ڕاستییه كه ئایا كهنیسه دهبێت چ لایهك ههڵ ببژێرێت ؟ واته لهگهڵ ههژاران و بهش خوراواندا بێت یا لهگهڵ دهوڵهمهندان و زۆرداران و دهسهڵاتداراندا؟ پهرهدان به گیانی بهیهكهوهههڵكردن و پێكهوهژیان و كاركردن به ههرهوهزی و دابهشبوونی كار و فهرمانهكان بهڕێكوپێكی، بهئاگابوونی زیاتر له كێشه كۆمهڵایهتی و ئابووریی و نیشتەجێی و ڕۆشنبیری و سیستهمی پهروهردهكردن له بهریتانیا و پهیوهستبوونی زیاتر به كۆمۆنێتهكانهوه و كاركردن لهگهڵیاندا، ئهمانه لهلایهن خهڵكانی شارهزاوه كه له گۆڕهپانی كهمپهكه یا لهناو چادرێك كه ههر بۆ موحازهرهدان بوو، تیشكیان دهخرایه سهر، ڕێزگرتن له ڕای جیاوازی یهكتری و ههبوونی ههموو ئازادییهك له ڕادهربڕین و بهكارهێنانی مایكرۆفۆنهكاندا، ههبوونی قاوهخانه و چێشتخانه و كتێبخانه و چادری فریاگوزاریی له ههبوونی كێشهی تهندروستیدا، شوێنی دهركردنی بڵاوكراوهی كهمپهكه و چادری به ئاگاهێنانهوهی خهڵكی له مافی یاساییان و چارهسهركردنی كێشهكانیان له ڕووبهڕووبوونهوهی پۆلیس و دادگەدا، ئهمانه و گهلێكی دیکە، كه ههر ههموویان ئهزموونێكی گهورهبوون بهڵام له شوێنێكی بچووكدا، كه دهبن و بوونهته وانهیهكی به سوود بۆ ههموو لایهكمان.
ئهوهی كه من لێرهدا دهمهوێت تیشكی زیاتری بخەمە سەر تهنها دوو خاڵه:
خاڵی یهكهم : یاسا و سهروهرێتی یاسا، كه له وڵاتێكی وهكو بریتانیادا چۆن بووهته كۆت و زنجیرێك و ئاڵاوهته گهردنی ههموو ئازادیخوازان و ئهوانهی كه بیانهوێت ههر به حاڵ نهك تهنها گۆڕانكارییهكی بچووك بكهن، بهڵكو گهر بیشیانهوێت دهستی بۆ بهرن و بیری لێ بكهنهوه. ههر بهم یاسایه، دهتوانرێت ههموو كار و چالاكییهكانیان پێ ههڵبوهشێنرێتهوه ، خۆ ههر پێیهكیش خوار دابنێن ، پۆلیس دهتوانێت به پاڵهپهستۆ بهرهو پۆلیسخانه و دواتریش داداگە، ڕاپێچیان بکات.
له ئهمڕۆی بریتانیادا ، سهروهرێتی یاسا، بوار و قهوارهی ئازادی و سهرجهمی چالاكییهكانی وا بەرتهسك كردۆتهوه كه ئەستەمه له ژێر سایهی یاسادا بتوانرێت شتێك بكرێت كه ئهنجامێك بداته دهست . چونكه ڕهنگه سهروهرێتی یاسای پێ لهكهدار و لهق بكرێت، كه ئهوهش لهلایهن دهسهڵات و بزنسهوه قهبوڵ ناكرێت، ئیدی ههر له پهخشكردنی بانگهوازێكهوه ، كردنی لفلێتینێكهوه لە به ئاگاهێنانهوهی خهڵكی لە كێشەیەك، تا خۆپیشاندانێكی بچووك، گردبوونهوه له سهر شۆستهیهك لهبهردهمی دوكانێكدا ، لهبهردهمی ئۆفیسێكدا، كهنیسهیهكدا ، مزگهوتێكدا، كردنی پرۆتێستێكی بچووك له ههر شوێنێكدا، مانگرتن و پشتیوانی و به دهمهوهچوونی مانگرتنێكهوه لهلایهن كرێكاران كارگهرانی دیکەوه، نووسینێك، كۆبونهوهیهك سهبارهت بە هاندانی خهڵكی بۆ بهرهنگاربونهوهی نادادپهروهرێتی كۆمهڵایهتی ، یا پڕوپاگهندهكردن دژی لایهنێك، دژی كهسێكی پلهو پایهدار كه ڕهوایه ئهمهی دژ بكرێت، دژی قاوهخانهیهك، چێشتخانهیهك یا شوێنێكی وهكو مهكدۆناڵد، بهرگهركینگ و گهلێكی دیکە. ئیتر ههر له ژێر ناوی پاراستنی ئاسایش، نانهوهی پشێوی ، بهرگرتن له هاتوچۆی خهڵكی كه ڕهنگه ببیته هۆی نوچدانی زهلامێك له كاتی تێپهڕبوونیدا، یا بە بیانووی ئهوهی كه ئهمهی دهكرێت لهسهر زهوی یا لهبهردهم موڵكی تایبهتی كهسانێكدا یا كۆمپانیایهكدایه .
بەم شێوەیە ئهو یاسایهی كه ههیه ئهوهنده بیانوو دهداته دهست پۆلیس و دادگە و دهسهڵات، كه ههرچۆن بجوڵێیتهوه به یهكێك له بهندهكانی ئهو یاسایه دهتوانرێت باڵبهست و پهلبهست بكرێیت و ناویشت لای پۆلیس بچێته لیستی ڕهشهوه ، دواتریش خۆ ئەگهر چاودێریش نهكرێی لهلایهن پۆلیسهوه ئهوه بێگومان پەروەندەیەكت له لایهن ئهوانهوه بۆ دروست دەکرێت.
شایانی باسه گهر لێرهدا بڵێم بهتایبهتیكردنی شوێن و كهرته گشتییهكانی سهر به دهوڵهت، لایهنه خراپهكانی ههر ئهوانه نین كه گهلێكمان دهیانزانین، بهڵكو تهنانهت دهتوانرێت كه ڕاوهستانی خهڵك یا كردنی پرۆتێستێك له بهردهمیاندا، له ڕوی یاساییهوه به كارێكی نایاسایی و قهدهغهكراو دابنڕێت لهژێر بهند و بڕگهی ئهوهی كه ئهو شوێنه موڵكی خهلكه ، واته موڵكی تایبهتییه. تهنانهت گهلێك شەقام و كۆڵان له بریتانیادا، پیاسهكردن یا ڕۆیشتن بهناویاندا قهدهغهیه، چونكه تایبهتییه.
كهچی سهیرهكه لهوهدایه كه ئۆپۆزۆسیۆنی ههموو وڵاتان به كوردستانیشهوه به شانو و باڵی یاسا و سهروهرێتی ئهو یاسایهدا ههڵدهدهن، كه ئێمه لێره بهدهستییهوه گیرمان خواردووه، خهڵكه ههژارهكهش دوایان دهكهون بەبێئهوهی بیر لهوه بكهنهوه كه یاساش وهكو ههموو شتێكی دیکە لهم جیهانهدا، چینایهتییه.
دووههم: بڕیارهكهی داداگە به ههڵوهشاندنهوهی ئهم كهمپهینه و بڵاوهپێكردنیان ، وهكو لهسهرهوه باسم كرد ، كارێكی چاوهڕوانكراو بوو، له ههمان كاتیشدا نابێت نائومێدیمان بداتێ، بهڵكو له بری ئهوه دهبێت خاڵی لاوازی بزووتنهوهكهمان بزانین و ببێته دهرسێك بۆمان، تاكو له داهاتوودا سوودی لێ وهرگرین.
بهڕای من بەتەنها گردبوونهوهی خهڵكی له شوێنێكدا و چووونه سهرشهقامهكان و خۆڕێكخستنیان لهوێ، بەس نییه، چونكه كهسێك ناتوانێت بزانێت چارهنووسی كردنی چالاكییهكی درێژخایهن ، مانگرتن و خۆپیشاندانێكی چهند ڕۆژی یا بزووتنهوهیهك، بهرهو كوێ دهڕوات و چی بهسهردێت، چونكه ههموو ئهو چالاكییانه پابهندن به چهند ههلومهرجێكی خۆیی و بابهتییهوه، كه له ههمان كاتیشدا ههبوونی ئهم ههلومهرجانهش قابیلی ئاڵوگۆڕو چڕ بوونهوهی بارو دۆخ و زهمینهكهن.
ئهوهی كه به پلهی یهكهم گرنگه و دهبێت كاری لهسهر بكرێت ، خۆڕێكخستنی خودی خهڵكی خۆیهتی پێشهاتنە سەر شەقامیان سهبارهت به پێداویستیهكانی ژیانیان. به واتایهكی دیکە باشتره كه خۆ ڕێكخستنیان هانیان بدات بچنه سهر شهقام یا ههستان به ههر چالاكیهك ، زیاتر لهوهی كه خهڵكی لهسهروبهندی لێکشاوهكهدا خۆیان ڕێكبخهن . گهرچی خۆڕێكخستن له كاتی ڕودانی ڕوداوهكاندا كارێكی باش و گهلێك پۆزەتیڤە بهڵام خۆڕێكخستن لهو قۆناخهدا ، سهرباری ئهوهی كه كارێكی گران و ئاڵۆز دهبێت بهپێی تێپەربوونی ڕوداوهكان به پهله، ههمیشهش ئاوهڵا دهبێت بۆ كهرت بوون و دەستەمۆكردن و كۆنترۆ كردنییان لهلایهن پارت و ڕێكخراوه سیاسییهكانهوه ، كه به ڕێكخراوهیی دێنه سهر شەقام و دهشزانن چییان دهوێت و دهمێكیشه له ئامادهباشی ئهوهشدان.
من لێرهدا نامهوێت باس لهوه بكهم كه پێش ئهوهی ڕوداوهكان ڕامان كێشێنه سهر شهقام، دهبێت چی بكهین و چۆن خهڵكی خۆی ڕێك بخات پێش هاتنه سهر شەقام ، چونكه من ئهمهم له بابهتێكی تایبهتیدا له ژێر ناوی بۆچی دروستكردنی گروپه لۆكاڵییهكان زهرورییه؟ لە مانگی ڕابوردوودا بڵاوكردەوە و به درێژی لەسەری دوواوم.
Anarkistan ئەنارشیستان 
پێویستە لە ژوورەوە بیت تا سەرنج بنێریت.