له‌ یادی تیرۆری کاوه‌ گه‌رمیانی و کاوه‌کانی دیکه‌دا

له‌ یادی تیرۆری کاوه‌ گه‌رمیانی و کاوه‌کانی دیکه‌دا

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن
18/12/2013

خه‌ڵکان و لایه‌نێکی زۆر له‌سه‌ر تیرۆری ” کاوه‌ گه‌رمیانی ” نوسیوییانه‌ و ھاوڕێیانی سەكۆی ئەناركیسته‌کانی کوردستانیش بە وتارێکی چڕوپڕ له‌ ژێر ناوی “نا بۆ تیرۆر ، هه‌نگاو به‌ره‌و ئازادی” بەشداری ناڕەزایەتی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریان كرد، بێجگە له‌مه‌‌ش هه‌ندێک له‌ هاوڕێیان له‌ تۆڕی فه‌یسبووکدا وه‌کو بۆچوونی که‌سیی خۆیان، دیسانه‌وه‌ له‌ بەرامبەر ئەو کاره‌ساته‌ جه‌رگبڕه‌دا، ھەڵوێستیان وه‌رگرتووە .. .

ئه‌وه‌ی که‌ ماوه‌ته‌وه‌ لێره‌دا من بیڵێم ده‌رککردنه‌ به‌و ڕاستییه‌ مێژووییه، که‌ کار و کرداری تیرۆریستیانه‌ به‌ هه‌موو چه‌شنه‌کانییه‌وه‌ له‌و کاته‌وه‌ دروستبووه‌، که‌ کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی هاتۆته‌ کایه‌وه ‌و ده‌سه‌ڵاتی یه‌کێک له‌ چینه‌کان یاخود توێژه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌ ڕێگەی پارتێکی ڕامیارییه‌وه‌، جه‌نڕاڵێکی سەربازییه‌وه‌، سه‌رۆكخێڵ و ناودارێکی ناوچه‌ییه‌وه‌، یا کابرایه‌کی ئایینییه‌وه‌ ، ده‌سه‌ڵاتدار بووه‌ یا ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی گرتۆته‌ ده‌ست، که‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ش له‌ پێناوی ده‌سه‌ڵاتدا : ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی ، ئابووری ، ئایینیی ، که‌ پلانی ئه‌وان و کێشمه‌کێشی نێوانیان له‌ سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ جیاوازه‌کان ، به‌ ڕق و به‌ ته‌ماحی ده‌سه‌ڵات، تیرۆری چ له‌سه‌ر ئاستی تاک ، به‌ کۆمه‌ڵکوژی ،چ به‌ هه‌ڵگیرسانی جه‌نگ ، ئافراندووه‌.

چاوگێڕانه‌وه‌یه‌ك به‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا ، نه‌ك هه‌ر له‌ وڵاتی ئێمه‌دا ، به‌ڵکو له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا ، ئه‌م ڕاستییه‌مان بۆ ده‌رده‌که‌وێت و قوربانییه‌کانیشیان ، بۆ به‌دبه‌ختی ، ئه‌وه‌نده‌ گه‌وره‌ و زۆر بوون ، له‌ ئه‌ژماره‌ نایه‌ن. هه‌ر له‌ کوردستاندا به‌ ته‌نها ئاوڕدانه‌وه‌یه‌کی سه‌رپێی له‌ چه‌رخی ڕابوردوو، ئه‌وه‌ ده‌بینرێت کە له‌ دوای جه‌نگی جیهانی یه‌که‌مه‌وه‌ چۆن ده‌وڵه‌تی بریتانی تیرۆری دژی خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌که‌ی کوردستانی ئه‌و ده‌مه‌ ، کردووه‌ ، دواتر له‌ ساڵه‌کانی 30یه‌کاندا له‌ خۆپیشاندانی به‌رده‌رکی سه‌رای سلێمانیی چه‌ند که‌سێکی دیکه‌ی تیادا تیرۆرکراوه‌ ، که‌ ‌ ناوداره‌کانیان ، عه‌وله‌ سیس و خاتوو ئه‌خته‌ر بوون.

له‌ دروستبوونی بزووتنه‌وه‌ی کوردیشه‌وه‌، له‌ ململانێی نێوانی پارته‌کاندا، ده‌رده‌که‌وێت که‌ چۆن پارتی دیمۆکراتی کوردستان به‌ هه‌ر دوو به‌شه‌که‌یه‌وه‌ لەو بوارەدا داهێنانیان کردووه‌ و هه‌نگاوی زیاتریان ناوه‌ ،‌ ده‌ستێکی ڕه‌ش و چه‌په‌ڵیان له‌ کوشتن و پاکتاوکردنی ئه‌ندامه‌ چالاکه‌کانی حیزبی شیوعی عێراقی هه‌بوو و هه‌روه‌ها له‌ نێوانی خۆشیاندا و دروستکردنی به‌ندیخانه‌ی ترسناکی وه‌کو ڕایات و خه‌لان و ماوه‌ت و سیخناخکردنیان له‌ خه‌ڵکانی کۆمۆنیست و ناڕه‌زاییکاران، له‌وه‌ش زیاتر تیرۆرکردنی براده‌رانی حیزبی دیمۆکراتی کوردستانی ئێرانیش .

هه‌ر له دروستکردنه‌وه‌ی بزووتنەوەی چەكداریی نوێشدا له‌ شاخ و دواتریش که‌ ده‌سه‌ڵاتیشیان گرته‌ ده‌ست له‌ شاره‌کاندا ، بره‌ویان به‌ چالاکی تیرۆرکردن له‌ نێو ژنان دا و به‌رپاکردنی شه‌ڕی کۆنه‌قین ‌سه‌ده‌های تریشیان له‌ خه‌ڵکانێك که‌ گوێی بۆ شلنه‌کردبێتن و نه‌یاریان بووبێت و چۆکی بۆ دانه‌دابێتن هه‌ر له‌ تیرۆری وریا و نوری حه‌مه‌عه‌لی، صەد‌یقه‌ فه‌نی، خاڵه‌ حه‌مه‌ (هه‌ڤاڵ جووجه‌ڵه‌) ڕەوئوف كامیل، نەزیر عومەر، حه‌مه‌حه‌لاق و سەلاح ھۆرامی، فەرھاد فەرەج، شاپوور عەبدولقادر، قابیل، ئه‌بوبه‌کر عه‌لی و چه‌ند هاوڕێیه‌کی حیزبی کۆمۆنیستی کارگه‌ری و عەبدولستار تاھیر، سۆران مامەحەمە و سەردەشت عوسمان تاکو کاوه‌ گه‌رمیانی، تیرۆریان کردوون. ئه‌م لیسته‌ ده‌توانرێت ‌ بۆ سه‌ده‌ها که‌سی بێتاوان درێژبکرێته‌وه‌ ، که‌ ته‌نها خەتایان ده‌ربڕینی ناڕه‌زاییان بووه‌ له‌ سیساسه‌ته‌کانیان، یاخود نه‌یاریان بوون. ‌

ئه‌مانه‌ی که‌ باسمکردن ته‌نها مشتێکن‌ لە خه‌روارێك و نامه‌وێت لەوە زیاتر خوێنه‌ر به‌ زه‌مه‌ن و لیستی تیرۆرکروان توشی خەمۆكی بكەم. ئه‌وه‌ی که‌ گرنگه‌ بیری خۆێنه‌ری کورد و کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی بهێنمه‌وه‌، چه‌ند خاڵێکن،‌ که‌ یه‌که‌میان: تیرۆر ‌به‌ ته‌نها تایبه‌تمه‌ند یا په‌یوه‌ست به‌ پارتی و یه‌کێتی یا ئیسلامی و گۆڕان یا هه‌ر پارتێکی دیكەی چه‌پ و کۆمۆنیسته‌وه‌، نییه‌، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ش ده‌ڵێم تیرۆر مه‌یلی پارتایه‌تی یا پارتییانه‌ نییه،‌ به‌ڵکو سروشتی پارت و ڕێکخراوی سیساسییه‌. دووهه‌م: ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و سروشتی تیرۆر و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه ‌و توندوتیژییه‌ی له‌ سه‌رجه‌می ئه‌م پارتیانه‌دا دروستکردووە، ده‌سه‌ڵاتخواستنیانه‌ ، خوازیارییانه‌ بۆ هه‌یمه‌نکردن و پاوانکردن . له‌ کاتێکدا که‌ ئێمه‌ سه‌رجه‌می هه‌موو ئه‌م پارتانەمان نه‌ک هه‌ر له‌ کوردستاندا، به‌ڵکو له‌ سه‌رانسه‌ری ناوچه‌که ‌و جیهانیشدا بینیوون‌ و ده‌بینین، که‌ کێشه‌ی ئه‌وان و هه‌وڵی سه‌ره‌کی و جددیان، بۆ پاوانخوازی و بە ده‌سه‌ڵاتگەییشتنە‌، ئیدی هیچکام له‌مانه‌ ده‌ربه‌ستی گیانی دۆسته‌کانی ئه‌وانی دیكەیان یا هاوڵاتیانی ناڕه‌زا، نه‌بوون و نایه‌ن، ‌ پێشینان وته‌نی کاتێك ” ده‌گاته‌ تیینیان” لێره‌وه‌ پرۆسه‌ی پاکتاوکردن ڕۆڵی خۆی ده‌بینێت و ڕه‌واییشیی ، نه‌ک هه‌ر له‌ لایه‌ن حیزبی بکه‌ری تیرۆره‌وه،‌ به‌ڵکو به‌شێێکی کۆمه‌ڵگه‌شه‌وه، پێده‌درێت‌. سێهه‌م: ئه‌و دوو خاڵه‌ی سه‌ره‌وه‌ش ده‌مانگه‌یه‌نێته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی که‌ بڵێین ده‌سه‌ڵات ، خوازیاری ‌ هه‌موو چه‌شنه‌کانی ده‌سه‌ڵات‌، له‌ شانه‌یه‌کی بچوکی کۆمه‌ڵگه‌وه‌ که‌ له‌ خێزانه‌وه‌ ده‌ستپێده‌کات ‌ تاکو کۆتایی که‌ دەگاتە ده‌وڵه‌ت، هه‌وێنی دروستبوونی تیرۆر ، تووندوتیژی هه‌تا كێشمەكێش و جه‌نگیشه‌. چوارهه‌م : نابێت بڕوا به‌ هێچ پارت و ڕێکخراوێکی سیساسی ده‌سه‌ڵاتخواز، یا ڕۆشنبیره‌ لیبراڵه‌کان بكەین، که‌ به‌سه‌ر پارته سیاسییه‌کاندا دابه‌شبوون، که‌ له‌م کاته ناسك و ‌ خه‌مناکه‌دا فرمێسکی تیمساحیانه‌ بۆ تیرۆری کاوه‌ گه‌رمیانی و خێزانی کاوه‌ ده‌ڕێژن ، نابێت بڕوابکه‌ین، هه‌ر ئه‌مانه‌ن له‌ ڕابوردوو و‌ له‌ ئێستادا که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتن تیرۆی فکری و ڕه‌وشتی و که‌سایه‌تی نه‌یاره‌کانیان کردووه‌ و ده‌که‌ن و که‌ چووشنه‌ ده‌سه‌ڵاتیشه‌وه‌ ، تیرۆری جه‌سته‌ییان، ده‌که‌ن.

ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ڕاستیدا دژایه‌تی تیرۆرده‌کات و تیرۆری بۆ هیچ که‌سێک ناوێت، ئازادیخوازه‌کانن، سۆشیالیسته‌ دژەده‌سه‌ڵاتە‌کانن، چونکه‌ ئه‌مان ھیچ‌ چاوچنۆكیی ده‌سه‌ڵات و به‌رژه‌وندی شه‌خسی و حیزبیییان نییە و به‌و ئاراسته‌یه‌ش خه‌باتناکه‌ن. ‌ ‌ ‌

FAQ about the Kurdistan Anarchist Forum

FAQ about the Kurdistan Anarchist Forum

 

What is the Kurdistan Anarchist Forum and who is behind it?

The Kurdistan Anarchist Forum is an internet forum for discussions, debate and analysis among Libertarians & Anarchists on topical subjects, matters and questions against capitalism. It is a place to consider and criticise past experiences & methods of the Socialist movement that have failed, in an attempt to find alternatives.  It is an open door for any libertarian’s voice, it is a voice of those who believe in Freedom, equality and social justice.   In short, the Kurdistan Anarchist Forum (KAF) is a “bridge to reach and to get closer to all libertarian individuals and groups” .

Why the Kurdistan Anarchist Forum?  Does this not mean claiming to belong to one nation and patriotism ?

Not at all, in fact anarchists have been the first fighters when it comes to the history of struggle against occupation and invasion.  They have been the true revolutionaries who have fought for freedom and equality between nations in the world.   At the same time, they are the real enemy of nationalism as a state and authoritarian ideology, while the bourgeoisie of any nation uses and exploits all the classes at the bottom of the society.  The bourgeoisie are claiming that all classes, casts and categories of people within a country have got the same interests, the same rights and they are all equal and free; but this is an obvious lie.

For us as writers in KAF we see Kurdistan as geographical territories where there are a range of different ethnicities, cultures, and religions that speak different languages.  In this aspect KAF is a Forum for all libertarians regardless of the differences mentioned above.  In our view, using the term ‘Kurdistan’, does not relate to nationalistic feeling.  In fact, it is just for persuading people within territories known as Kurdistan, who live with other ethnicities together in Iran, Russia, Turkey, Syria and Iraq, that there are also Kurdish people there who speak their languages.  This can be a connection or link between them and the libertarian groups and their movements.  So we use this word, Kurdistan, as a tool to help encourage these connections.

In addition to what has been said above, we believe in Kurdish freedom, its liberty and independence.  We believe the same things for Turkmenian, Arabs, Kldanian and Ashorieen who live under Kurdish self rule in Iraq.   This belief is based on the ideas seen in anarchist federalism and of self management within factories or any work place.  We believe in independence (Autonomy) of the territories and the right to self determination of all nations. [Here we do not mean the self-determination of the nationalists and their movements and parties.  What they do is to force through their authority and their states under the name of an entire people who live in the nation and the country.  Whereas what they are actually doing is using this authority to control and exploit the working class and people instead of liberating them and ensuring social justice. This is exactly opposite of what they claim to be aiming to do when they are seeking their dominancy.

In the meantime we stress that while we support the liberation of nations, we are against all attempts from the bourgeoisie to establish further nation states.  It is very obvious to us that the nation state invades the freedom of individuals and suppresses any free voice in its attempts to secure the interests of the elite, authority and capitalism in general.  States, whether they are a nation state or invader can achieve all these through dominating and exploiting the working class and the rest of the people who have been placed in the bottom of society, who are unemployed or live on a slave’s wage and keeping them in control.

Do the people writing in KAF belong to any political group?

 

No. They are independent and do not belong to any political organization.  These people are not even in a group, but they form as a group of people in order to share similar anarchist ideas, interests, tasks and aims.  However, alongside this, each person wherever they live, in their work places or in the communities, whether in Kurdistan or any other country are involved in local groups (Community Groups or any other nonhierarchical organizations).

 We are active in Anarchist & Libertarian groups.  If we are in Kurdistan, we work on the principle of “act locally, think globally” and also as an international duty to help and support the struggles of our classes – for our comrades wherever they are in struggle.  For those of us who live in Europe or other countries, we help and support local groups and independent originations and the mass movements in Kurdistan on the same principle.  While we can think, communicate and write in Kurdish, this makes it easier to create strong links & connect with people in Kurdistan more than those who cannot communicate and write in Kurdish. These tasks obviously put an extra burden on the shoulders of those of us do not live in Kurdistan.

In addition, KAF is the only independent Forum which seeks to introduce and exchange ideas and views on Anarchism. , rejecting and dismay all the accusation that in the long history of the socialist movement labeled and accused  the anarchism idea.  The KAF makes activists in the wide range of  mass movements familiar with  different currents  of  anarchist ideas, for example,  the social Anarchism, individual Anarchism, Anarcha-feminism , Anarcho-Syndicalism, Anarcho-communism, Anarcho-primitivism/green Anarchism, Anarcho-animal liberation front, religious Anarchism and  bisexual Anarchism [The homosexual, bisexual and transgender  anarchists.]

If you are not a group, how are you united and how/why do you not introduce yourselves as a group?

 

As we said from the beginning KAF is a Website or a Forum operating on the geographical ground or physical space.     In fact it is an independent electronic site to introduce Anarchism (Libertarianism) to readers as an idea not an ideology.  More than that,  anarchist groups will be formed on the ground of daily struggles, demands and activities in the process of the local movement, that means anarchist groups can  appear  in the form of  local groups in different places and different  levels , for instance among  unemployed people, students, children, women, disabled people, teachers, pensioners , workers in their work places, people who work in councils, hospitals, universities  or any other service provider, environmental groups, neighborhood groups, residents group, people who work in parks and any groups that set up around a single issue while the issue remains as a current  matter of concern for members….this list can go on and on.

At the same time we stress that, whatever the name of the groups are is not a problem.  We are not looking for a group to be supported that has labeled themselves or uses the title “Anarchist”.  What is important for us to see is their struggles, how they organize themselves, how they come to make decisions together.  It is important that active local groups as they already exist or emerge in the mass movements are nonhierarchical, non authoritarian organizations which are very different from official parities, authoritarian organizations and NGOs.   No doubt there are differences between each local groups and the way they work. How groups see themselves helps to show their independence e.g. as distinct from and not dependent on political parties, if they don’t believe in elections, parliamentary democracy, official representatives.  We can separate these kinds of groups from the others that do believe in this form of political work and who rely on these power structures to achieve their demands.  In contrast, local groups we support rely on themselves to carry out these roles themselves, to control their lives  through  their activities as  direct action to bring back all the decisions that are made by politicians, local authorities, companies, management  and so-called democratic administration of the government,  into their own hands and into the hands of their communities.  This will happen step by step through mass movement until it reaches its final stage in achieving its goals which is terminating or ending the current system and class society.

In order for local groups and mass movements to avoid bureaucracy, authoritarianism, and doing things that are not in the interests of the groups, we can look to the experiences of class struggles. These have taught us it is important and necessary to fight back from centralization, hierarchism, the role of leaders and ideology.  At the same time we need to publicly defend the independence of community groups to make their own decisions on matters that affect them.  That means we need to work exactly opposite of the groups and organizations that are depending on the lefties and the authority. This kind of organizations are working on the name of the ordinary people and working class in forming different types of organizations  to divert them from the direct action to end the real struggles and force them to move  towards the form of the struggles which they ( the organizations) themselves believe in.  Activists in local groups do not have to name their organizations and groups outright if they prefer, and we are against cultivating seeds of sectarian wars.  Instead, anarchists have once aim and it is to be concerned about their activities in order to help everyone to work collectively, help and support all the groups that come into existence that are against hierarchy and authoritarianism so that we can support one another and strengthen our movement.

Does (KAF) publish all the materials, in other words, any political, social subject, articles or any analyses with different idea, different view and ideology?

Yes and No.

No. When the materials and articles are propaganda or support the ideologies of nationalism, religion, justify existence of the state and its polices, support parliamentary democracy, elections, authoritarian socialism, the idea of Marxism, Leninism, Maoism …promoting the idea of racism, nationality, sexism. All these subjects are not allowed to be publishing on KAF.

Yes, to any of the above subjects. Articles that critically analyse our views or anarchist analysis about anything as long as it rationally deals with his/her view by the use of facts, avoiding humiliation and accusation.  In other words, yes they will be allowed to be published and we will give a response.

The Kurdistan Anarchist Forum (KAF)

ئایا جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت بەسه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سێكیولارت بداته‌ده‌ست؟

ئایا جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت بەسه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سێكیولارت بداته‌ده‌ست؟

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

  15/12/2013

جێگەی داخه ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ له‌ نێو نووسەران و ڕۆشنبیرانی چه‌پ وکۆمۆنیستی کورد زماندا، ده‌بینین زیاتر قسە لەسەر‌ دوو پرسه،‌ که‌ یه‌که‌میان حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان و په‌ڕله‌مانتاره‌کانی و گه‌نده‌ڵییه‌کانیان و خۆشه‌ویستیان بۆ نیشتمان و نه‌ته‌وه‌که‌یان و بڕێکی دیكە له‌م به‌زم و بالۆرانه…تد‌.  پرسی دووهه‌م ، کێشه‌ی ئیسلام به‌ گشتی و ئیسلامی ڕامیاریی به‌ تایبه‌تی و  پرسی سێكیولاریزم [عەلمانی] و جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ته‌.

نووسەران و ڕۆشنبیرانی چه‌پ و کۆمۆنیست ئه‌وه‌نده‌یان له‌سه‌ر ئه‌م دوو کێشه‌یه‌ وتوه ‌و نووسیوه‌ تامیان تیادا نه‌‌هێڵاوه‌ته‌وه‌. من دڵنیام گه‌لێکی دیکه‌ی وه‌کو من ئه‌مه‌نده‌ له‌م باس و خواسانه‌ وه‌ڕس و بێزارن، تاقه‌تی خوێندنه‌وه‌یانیان نه‌ماوه‌. دیاره‌ هۆکاری بایەخدان به‌م دوو پرسه‌ش لای ئەوان، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌ند هۆیه‌ك، به‌ڵام هه‌ره‌ گرنگه‌که‌یان له‌ پرسی‌ حکومه‌تی هه‌رێم و  ئه‌توار  و ڕه‌فتاره‌کانیدا، کێبڕکێی سۆزداری و خۆشه‌ویستی بۆ ” نه‌ته‌وه‌ و  نیشتمان”  و هه‌ڵپه‌ی ده‌سه‌ڵات و موزایه‌ده‌ی ڕامیاریی و دروستکردنی سەرمایەی ڕامیارییه‌ بۆ خۆیان و بۆ ئه‌و لایه‌نانه‌شی که‌ ئینتیمایان بۆیان هه‌یه‌. هه‌رچیش هه‌ڵوێست و نووسینیانه‌ سه‌باره‌ت به‌ پرسی دووه‌م، شتێک نیییه‌ جگه‌ له‌ ئیسلامۆفیا، واته‌ ترس و خۆفێکی زۆر  له‌ ئیسلام ، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ ئیسلام به‌ گشتی و ئیسلامی ڕامیاریی به‌تایبه‌تی جێگەی ئه‌م سیسته‌مه‌ی هه‌نووکه‌ی، لای ئه‌م نووسەرانه‌‌ گرتۆته‌وه‌ ، به‌ ئه‌ندازه‌یه‌ك  که‌ هه‌موو شه‌ڕی ئه‌وان و قسه‌و باسی ئه‌وان هه‌ر له‌و دوو بواره‌دایه‌.

به‌هه‌رحاڵ ئه‌وان سه‌ربه‌ستن له‌وه‌ی که‌ هه‌ڵیانبژاردوه‌ و کردوویانه‌ به‌ کار و ئامانجی سه‌ره‌کی خۆیان، ئه‌وه‌نده‌ی به‌لایانه‌وه‌ ئاسایی بێت، به‌ چه‌پی کوردایه‌تی و ئۆپۆزسیۆنی ئیسلام/ئیسلامی ڕامیاریی، ناویان بهێنین و بییانناسێنین. له‌ هه‌مه‌مان کاتیشدا ئه‌م نووسینه‌ی منیش بۆ ئامۆژگارییکردنیان و داخوازی نییه لێیان‌، که‌ چی بڵێن و چی بکه‌ن، به‌ڵکو من ده‌مه‌وێت ئه‌و ڕاستییه‌ به‌رچاوبخه‌م، که‌ جیابوونه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت، نه‌ ده‌لاله‌ت له‌ سێكیولاریزمی ده‌وڵه‌ت ده‌کات و نه‌ سێكیولاریزمی کۆمه‌ڵگه‌ش، به‌ وشه‌یه‌کی دیكە ده‌توانین ئه‌وه‌ش ئه‌نجامبده‌ین و هه‌ر به‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی یا ده‌سه‌ڵاتێکی ئایینیش بمێنینه‌وه‌، هه‌ر وه‌کو چۆن تا ڕاده‌یه‌کی زۆر ئه‌مڕۆ له‌ بریتانیا و ئه‌مه‌ریکادا، ده‌یبینین.

گه‌ر تۆزێک قوڵتر بڕوانینه‌ ئه‌م پرسیه‌ ده‌بینین، که‌ ئایین له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستاندا په‌یوه‌ندییه‌کی دێرینه ‌و قوڵ و ڕیشه‌داری له ‌نێو ته‌واوی سه‌رجه‌می شانه‌ و ده‌زگه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و ده‌وڵه‌تدا هه‌یه‌. ڕه‌گ و ڕیشه‌ی ئایین به‌ته‌واوی به‌نێو‌ یه‌که‌کانی خێزان و خوێندن و ڕۆشنبیری و ته‌وای شوێنه‌کانی سه‌ر کار و کەڵچەری کوردی و کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیدا شۆڕبووه‌ته‌وه‌ ، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌مڕۆ گه‌ر ئایینیش له‌ ده‌وڵه‌ت جیابکه‌ینه‌وه‌ واتای ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێێت، که‌ ئه‌و پایه‌ گرنگانه‌ی که‌ ئایینی له‌سه‌ر ڕاگیراو‌ن، تێشکێنراون و ته‌واو، واتای ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ ئایینمان له‌ کۆمه‌ڵگه‌ ڕیشه‌کێشکرده‌وه‌. چونکه‌ ئایین وه‌کو پێداویستیییه‌کی گرنگ له‌نێو خێزان و یه‌که‌کانی دیكەی نێو کۆمه‌ڵگه‌دا، خۆی چه‌سپاندوه ‌و گه‌ر له‌ بره‌ویشدا نه‌بێت، ئه‌وا له‌ بنه‌بڕبوونیشدا نییه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی گه‌ر ده‌وڵه‌تیش له‌ژێر فشاری مونازه‌ره ‌و دیمانه ‌و مه‌زبه‌ته ‌و ناڕه‌زایی دیکه‌ی خه‌ڵکدا، بڕیاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ده‌ستووری ئایینیی ده‌وڵه‌ت، بدات، هێشتا ئه‌و بارودۆخه‌ی که‌ ئایینی هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌، ئه‌و ده‌ستمایه‌یه‌ی که‌ ئایینی له‌سه‌ر، یاخوود پێدروستبووه‌ ، ئه‌و پاشخان و بارە‌ مادی و بابەتییه‌ی که‌ ئایینی کردووەته‌ ئەڵتەرناتیڤ و پاش ئه‌م هه‌موو ساڵانه‌ش هێشتا له‌لایه‌ن زۆرێکی خه‌ڵکه‌وه‌ هه‌ر ئەڵتەرناتیڤە، هه‌ر ده‌مێنێت و له‌ نێو نابرێت، بۆیه‌ هه‌موو هه‌وڵێکی ئاوا که‌ له ‌سه‌ره‌وه‌ بدرێت و بەبێ شۆڕبوونه‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه ‌و بەبێ کارکردن له‌سه‌ر دروستکردنی کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی مرۆدۆست، کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی بێ‌ سه‌روه‌ر له‌ هه‌موو بوار و شێوه‌کانیدا، ئەستەمه‌ به‌رئه‌نجامێکی ئاوای ھەبێت،‌ که‌ جێگه‌ی دڵخۆشی و ھیوابەخش بێت.

بۆ ئه‌وه‌ی که‌ به‌ به‌ڵگه‌وه‌ ئه‌وه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ وتوومه‌، بیسه‌لمێنم، حه‌زده‌که‌م په‌نا بۆ هه‌ندێك ئامار و نیشاندانی هه‌ندێك ڕاستی به‌رم ، که‌ له‌ ده‌وڵه‌تێکی سێكیولار و کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سێكیولاری وه‌کو بریتانیادا ده‌یانبینین، که‌ خوێنه‌ری کورد نه‌ك لێی به‌ئاگا نییه‌، به‌ڵکو ده‌توانم بڵێم هه‌ره‌ زۆرینه‌که‌ی کوردیش، که‌ ساڵه‌هایه‌کی دوور و درێژه‌ له‌م وڵاته‌دا ده‌ژین، لێیان بێخه‌به‌رن‌.

له‌ سه‌ره‌تادا ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێم ، یه‌کێک له‌و پایه‌یانه‌ی که‌ ده‌سه‌ڵات، ده‌وڵه‌ت و کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی و سه‌روه‌ریی چیانیه‌تی وه‌کو نان و ئاو پێویستن بۆی، ئایین و خورافاتی ئایینیین‌، که‌ ڕۆڵێکی زۆر گه‌روه‌ بۆ پارێزگاریکردن و به‌رده‌وامبوونی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه ده‌بینن. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش لای من و گه‌لێکی وه‌کو من شیاوی شۆك نییه، که‌ ده‌بینین له‌م وڵاته‌دا هێشتا پارێزگاری له‌ ئایین و بنه‌ما و بنه‌ڕه‌ته‌کانی ده‌کرێت.

گه‌رچی له‌ بریتانیادا ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت جیاکراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ڕۆژانه‌ ڕه‌فتاری ئایینی، قسه‌ی ئایینی، ڕاوێژکاری ئایینیانه‌، گوزارشی ئایینییانه‌، به‌رنامه‌ی ئایینیانه‌، هه‌وڵ و کۆششی ده‌وڵه‌ت به‌ ڕاسته‌وخۆ و ناڕه‌سته‌وخۆ له‌ چه‌سپاندنی ئایین وه‌کو پایه‌گایه‌کی پێویسستی کۆمه‌ڵگه‌ی بریتانی، یا ڕاستتر پێویستیپێبوونی ده‌سه‌ڵات، هه‌ر له‌ شانه‌ی یه‌که‌می کۆمه‌ڵگه‌وه‌ که‌ خێزانه‌ هه‌تا سه‌ری سه‌ره‌وه‌ی به‌ڕێوه‌بەرایەتی کۆمه‌ڵگه‌ که‌ ده‌وڵه‌ته‌، به‌ ئاشکرا ده‌بینرێت.  هه‌ر بۆ ئه‌مه‌ش به‌ ته‌نها کارئاسانی بۆ ئایینی مه‌سیحییه‌ت ناکرێت، به‌ڵکو ئایینی ئیسلام و جووله‌کەش، له‌م ڕامیاریی و هه‌وڵ و کۆمه‌که‌ی ده‌وڵه‌تدا، به‌شی شێریان به‌رده‌که‌وێت، هه‌ر هه‌مووشی له‌ژێر ناوی ناسین و بره‌وپێدانی ڕامیاریی ” فره‌ که‌ڵچه‌ری ” و ئاشناکردنی یه‌کدی له‌ ئایین و کەڵچەری یه‌کدی، له‌ژێر ناوی دیمۆکراسی و ڕێزلێگرتنی كەڵچەر و ئایینی ئیتنه‌کییه‌کانی دیکه‌، تا ڕا‌ده‌ی ڕێزلێگرتن له‌ خه‌ته‌نه‌کردنی کچانیش، ده‌وڵه‌ت به‌ ملیار پاوه‌ند به‌سه‌ریاندا ده‌ڕێژێت، هه‌تا به‌سه‌ر سێنته‌ری کۆمۆنێتییه‌کانیشیاندا، که‌ له‌ کاتێکدا مامۆستایان، کرێکارانی به‌شی ئاگر کوژێنه‌ره‌وه‌، ته‌واوی هاتووچۆ، کرێکارانی پاکردنه‌وه‌ی شه‌قامه‌کان و زبڵفڕێده‌ره‌کان و فەرمانگە‌ی پۆست و …. هتد که‌ چه‌نده‌ها ڕۆژ بۆ زیادکردنی موچه‌که‌یان به‌ بڕی ته‌نها پاوه‌ندێك یا هه‌ر هێچ نه‌بێت وه‌کو ساڵانی پارو پێرار موچه‌کانیان بمێنێته‌وه‌ و دانه‌به‌زێنرێت، له‌ کار مانده‌گرن و خۆپیشاندانده‌که‌ن، که‌چی داخوازییه‌کانیان جێبه‌جێناکرێن و مافه‌کانیان پێشێلده‌کرێن.

هه‌ر به‌ هۆی هه‌وڵه‌ یه‌ك به‌دوایه‌که‌کانی ده‌وڵه‌ت چ پارتی کرێکاران جڵه‌وی بگرێته‌ده‌ست یاخود پارتی پارێزگاران و لیبراڵ، که‌ له‌و باره‌وه‌ ده‌درێت، لەلاتان سه‌یر نه‌بێت ئەگه‌ر بڵێم، به‌پێی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامه‌ی گاردیانی ٧/١١/٢٠١٢ هێشتا له‌م وڵاته‌ سێكیولاره‌دا ته‌نها له‌ ١٥% خه‌ڵکی له‌ ساڵی ٢٠٠١دا ئایینیان، نه‌بووه‌ و ئه‌م ڕێژه‌یه‌ له‌ ساڵی ٢٠١١ دا پاش دە ١٠ ساڵ چووه‌ته‌ له‌ ٢٥% ، واته‌ له‌ ٧٥%ی خه‌ڵکی باوه‌ڕدارن. ته‌نها له‌ ١١% خه‌ڵکه‌ کاسۆلیکه‌که‌ی باوه‌ڕێیان به‌ ده‌رهێنان و لەباربردنی منداڵ هه‌یه‌، ئه‌ویش له‌ باری مه‌ترسی مردنی دایکه‌که‌دا. ٢٦ که‌س له‌ قه‌شه‌ ناوداره‌کانی کڵیساکانی ئینگله‌ندا له پارلەماندا‌ House of Common ئه‌ندامن، واته‌ ئه‌مان له‌ به‌جێگه‌یاندن و به‌ڕێکردنی یاساکاندا یا بۆ سه‌پۆرتکردنی یا نه‌کردنی هه‌ر یاسایه‌ك که‌ ده‌یخوازن به‌شداریده‌که‌ن. له‌ بواری په‌ره‌وه‌رده‌ و ڕؤشنبیریدا نزیکه‌ی سێیه‌کی قوتابخانه‌ ده‌وڵه‌تییه‌کان له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتداره‌ ئایینییه‌کانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌برێن. با له‌وه‌ش بگه‌ڕێین، که‌ ڕۆژانه‌ چه‌ند خوله‌کێك له‌لایه‌ن (BBC) وه‌، بۆ ستایشی ئایینی و باس و خواسی ئایینی ، ته‌رخانده‌کرێت.

شالیاری په‌روه‌ده ‌و ڕۆشنبیری بریتانی، مایکڵ گۆڤ، و ڕاوێژکاره‌کانی و هه‌ندێک له‌ شالیارەکانی ناو پارته‌که‌ی (پارێزگاران) به ‌به‌رده‌وامی و به‌ ئاشکرا له‌ هه‌وڵی بره‌ودان و چه‌سپاندنی ئاییندان له‌ قوتابخانه‌کاندا. ئه‌م هه‌وڵه‌شیان له‌ چه‌ند بوارێکدا خستۆته‌ گه‌ڕ بۆ شۆردنه‌وه‌ی مێشکی منداڵان، که‌ یه‌که‌م هه‌وڵیان له‌م یه‌ک دوو ساڵانه‌ی پێشوودا ویستی‌ هه‌موو قوتابخانه‌یه‌ك کۆپییه‌ بنەڕەتییەکه‌ی (ئینجیل)ی بۆ ڕه‌وانه‌بکرێت، به‌ پاساوی ” تاکو هه‌وڵبدرێت ‌هه‌موو قوتابییه‌ك به‌ قوڵی له‌ ھەژموونی ئینجیلە‌که‌ی پاشا (جه‌یمس تێبگات)” که‌ خەرجی ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر باجده‌ری ئه‌م وڵاته‌ ده‌گەییشتە‌ (٣٧٠) هه‌زار پاوه‌ندی بریتانی. به‌ڵام له‌به‌ر زۆری خەرجە‌که‌ی و ناڕه‌زایی خه‌ڵکی و ڕێکخراوە سێكیولاره‌کان، پلانه‌که‌ی جێبه‌جێنه‌بوو. هه‌وڵی دووهه‌می ئه‌م شالیارە‌ و حکومه‌ته‌که‌ی یا خود ئه‌و بواره‌ی که‌ کاری تیاداده‌که‌ن، ده‌رهێنانی قوتابخانه‌کانه‌ له‌ چنگی (کۆنترۆڵی) دەسه‌ڵاتی شاره‌وانییه‌کان و کردنیان به‌ فێرگە‌ی تایبه‌تیی و ئه‌کادێمی و فێرگە‌ی ئازاد Academic Schools, Free Schools،Private تاکو بکه‌ونه‌ ده‌ستی دوڵه‌مه‌ند و بازرگان و کۆمپانییه‌کانه‌وه‌ یا ئایینییه‌کان ‌و به‌ناوی فێرگەی ئایینی Faith Schools که‌ ئه‌م ڕامیارییه‌ به‌رده‌وامدانی ڕامیاریی حکومه‌تی پێشووی پارتی کرێکارانه، به‌ڵام له‌ شێوه‌یه‌کی چڕوپڕ و ‌خێراتریش، که‌ سه‌رجه‌می ئه‌م جۆره‌ فێرگانه‌ که‌” ئازاد” کراون گەییشتووە‌ته‌ (٢٠) هه‌زار. له‌ ئێستادا زیاتر له‌ (٣٠٠)  فێرگە‌ به‌ ته‌واوی له‌ کۆنترۆڵی شاره‌وانییه‌کان ” ئازاد” کراون . ئه‌مه‌ش واتە هه‌ر یه‌ک له‌م فێرگانه سه‌ربه‌ستن له‌وه‌ی که‌ کێ بۆ وانه وتنه‌وه‌ ده‌هێنن، چ پڕۆگرامێکی خوێندنیان هه‌یه‌، خواردنی فێرگە‌ چۆن ده‌بێت .. گه‌لێک له‌م شتانه‌ . ئه‌مه‌ش له‌ کاتێکدا ئاماره‌کان نیشانیانداوه‌ که‌ له‌ ٤٧% فێرگە‌ ” ئازاده‌کان” بڕوانامەی وانه‌وتنه‌وه‌یان نییه‌، هه‌روه‌ها ته‌نها له‌ ٢٧%ی خه‌ڵکیش باوه‌ڕی وایه‌، که‌ ئه‌مه‌ ڕێگایه‌که‌ بۆ پێشه‌وه‌چوونی فێریاران. دیسانه‌وه‌ش به‌ پێی ٢ توێیژینه‌وه‌ش که‌ له‌م دوایانه‌دا کراون‌، پێمانده‌ڵێن که‌ فێریارانی فێرگە ده‌وڵه‌تییەکانی ئاستی ڕۆشبیریی و خوێندنیان له‌ فێرگە‌ تایبه‌تییه‌کان زۆر باشترە.  له‌مه‌ش زیاتر،ئێستا ده‌رکه‌وتووه‌ که‌ تێکڕای فێرگه‌ ئازاده‌کان پتر له‌ 6.6 ملیۆن زیاتریان پێویسته‌ له‌وه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌تادا پێشبینیده‌کرا، به‌م شێوه‌یه‌ هه‌تا کۆتایی مانگی ئازاری ساڵی داهاتوو، 2014، تێجوونی سه‌رجه‌می ئه‌م جۆره‌ فێرگانه‌ ده‌کاته‌ 1 ملیار پاوه‌ند. به‌ پێی تازه‌ترین ڕاپۆرتیش فێرگه‌ ئازاده‌کانی که‌ له‌ مانگی سێبته‌مبه‌ری ئه‌مساڵه‌وه‌ کراونه‌ته‌وه‌ تا هه‌نوکه‌ به‌ رێژه‌ی له‌ %60 فێریارییان هه‌یه‌ ، واته‌ له‌ لایه‌ن خه‌ڵکه‌وه‌ داخوازییان له‌سه‌ر نییه‌.

به‌پێی وتارێکی گاردیانی ڕۆژی ٢٦/٩/٢٠١٣ له‌ ٣٥% فێرگە‌ “ئازاده‌کان” فێرگەی ئایینیی Faith School ن . ئه‌م فێرگە‌ ئایینینیانه‌ش گه‌ر کۆمپیته‌ر و وتنه‌وه‌ی هه‌ندێك وانه‌ی زانستیانه‌ و جل و به‌رگی خوێندکاران و مامۆستاکانی لێده‌رکه‌یت، حوجره‌کانی جارانن‌، هه‌ر بۆیه‌ش ناو به‌ناو ڕووی ڕاستیان ده‌رده‌که‌وێت. بۆ نموونه‌ له‌ مانگی ئۆكتۆبەری ئه‌م ساڵدا، ڕۆژنامه‌ی گاردیان ته‌واوی ڕاپۆرتی سه‌رپه‌رشتیار و چاود‌ێری فه‌رمی په‌روه‌رده‌ی خسته‌ ڕوو، که‌ یه‌کێك له‌ فێرگە‌کانیان به‌ ناوی “فێرگە‌ی مه‌دیینه‌”‌ که‌ له‌ شاری داربی ئه‌م وڵاته‌یه‌ و ٤١٢ فێریاری له‌ ته‌مه‌ن ٤ ساڵه‌وه‌ تاکو ١٦ ساڵ، هه‌یه‌ . ڕاپۆرته‌که‌ ده‌ڵێت که‌ کوڕان و کچان به‌ جیاو له‌ شوێنی جیادا خوانی نیوه‌ڕۆیان ده‌خۆن، کوڕ له‌تەك کوڕ داده‌نیشێت و کچ له‌گه‌ڵ کچ، مامۆستای بێئه‌زموون وانه‌ ده‌ڵێته‌وه‌، هه‌موو فێریارانی پۆل هه‌ر هه‌مان ئه‌رکیان ده‌درێتێ، گه‌رچی ئاستی توانا و لێهاتوویی هه‌ر یه‌که‌یان جیایه‌، مامۆستا ئافره‌ته‌کان ده‌بێت سه‌ریان داپۆشن، فێریارە تەمەن گه‌وره‌كان له‌ هه‌ر دوو ڕەگەزەكە له‌ دوو ڕیزی جیاجیادا دانیشتوون، مه‌ترسی له‌سه‌ر هه‌مووان دروستبووه‌، که‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی کۆنترۆڵن، ئازادن، ستافه‌کان ئه‌زموونیان نییه ‌و خاوه‌نی بڕوانامە نین، ته‌نانه‌ت به‌ڕێوه‌به‌ری فێرگە‌که‌ش ، ته‌نها ئه‌زمونی فێرگە‌ی ئاماده‌یی هه‌یه‌ . ئه‌مه‌ به‌شێکی ڕاپۆرته‌که‌ بوو .

‌ ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌م فێرگە‌یه‌ بۆ هه‌ر منداڵێک بڕی (٣٥٠٠) پاوه‌ندی پێدراوه،‌ سه‌رباری ئه‌مه‌ش (٧٠٠) پاوه‌ندی دیكەیش بۆ هه‌ر فێریارێک، که‌ له‌ خێزانێكی ھەژارەوە هاتبێت و بارێکی ناهه‌مواری هه‌بێت، که‌چی ئه‌وه‌ش خوێندنه‌که‌یه‌ له‌و فێرگە‌یه‌دا.

ئێستاش له‌ زۆربه‌ی فێرگە‌کاندا به‌یانیان بۆ چه‌ند خولەكێك  له ‌ڕیزدا ڕێنوێنی و ستایشی ئایینی هه‌یه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ وانه‌ی ئایین له‌ زۆربه‌ی  فێرگە‌کاندا وانه‌یه‌کی سه‌ره‌کییه‌. هه‌روه‌ها له‌ هه‌ندێك له‌ شاره‌وانییه‌کاندا له‌ کۆبوونه‌وه‌ی لیژنه‌ی شاره‌وانیییه‌کاندا، پێش کۆبوونه‌وه‌که‌ نوێژده‌کرێت و ستایشێکی ئایینی ده‌وترێت، به‌ڵام هه‌رچی جووله‌که‌ و موسڵمانه‌کان هه‌یه،‌ ده‌توانن ئه‌و چه‌ند خولەكه‌ بچنه‌ ده‌ره‌وه ‌و هه‌تا ئه‌مه‌ ته‌واوده‌بێت و ده‌ست به‌ کۆبونه‌وه‌که ‌ده‌کرێت.

وه‌کو پێشتر وتم، هه‌موو ئه‌مانه‌ له ‌ژێر ناوی فره‌که‌ڵچه‌ری و ئیتنکه‌تیدا ده‌کرێن، گوایه‌ ده‌ڵێن هه‌موو منداڵان یه‌کسانن، ئه‌ی ئه‌گه‌ر یه‌کسانن بۆ به ‌ئایین جیایانده‌که‌ینه‌وه‌؟!! له‌ کاتێکدا ئه‌و ڕاستییانه‌‌ ده‌زانین، که‌ یه‌که‌م، منداڵ ئایینی نییه ‌و نابێت بیبێت، دووهه‌میش په‌یوه‌ندییه‌کی پته‌و و به‌هێز له‌ نێوانی سه‌رجه‌می ئایینه‌کان و توندووتیژیدا، هه‌یه‌.

نمونه‌یه‌کی دیكەی فێرگە‌ی ” ئازاد” ئه‌ویش که ‌هه‌ر له‌ مانگی ئۆكتۆبەری ئه‌م ساڵدا ده‌رکه‌وت The Kings Science Academy که‌ فێرگە‌یه‌کی تایبه‌تییه‌ و‌ لێره‌دا چۆن گه‌نده‌ڵی کراوه ‌و به‌بڕی ٧٩٩٣٣ پاوه‌ند بۆ مه‌به‌ستی جیاجیا، که‌ په‌یوه‌ندی به‌و پرۆژانه‌وە نییه، ‌که‌ پاره‌که‌یان بۆ دانراوه‌، خەرجکراوه‌. ئه‌م فێرگە‌یه‌ فێرگە‌یه‌کی ئاماده‌ییه‌ له‌ ساڵی ٢٠١١ وه‌ کراوه‌ته‌وه‌ و ژماره‌ی فێریارانی (٨٠٠) فێریار و ته‌مه‌نیان له‌ نێوانی ١١ و ١٦ ساڵیدایە.

حه‌زده‌که‌م سه‌رنجی خوێنه‌ری کورد بۆ ئه‌وه‌ ڕاکێشم که‌ له‌  “پرنسپه‌کانی کۆمیسۆنی مافی مرۆڤ و یه‌کسانێتی” که‌ بووه‌ته‌ ده‌لیلێکیش (سه‌رخه‌ت) بۆ  زانکۆکانی بریتانی، واهاتووه‌ ” یاسای یه‌کسانێتی ڕێگای جیاکردنه‌وه‌ی جێنده‌کان له‌ شوێن و بیناکاندا ده‌دات  ئیدی دائیمی بێت یا بۆ کاتی (مۆقه‌ت) که‌ به‌کار دهێنرێت بۆ مه‌به‌ستی ڕێکخستن و کۆبوونه‌وه‌ی دینییانه‌ ، له‌ هه‌رکاتێکدا که‌  دۆکته‌رینی ئه‌و ئایینانه‌  بیخوازێت” ئه‌مه‌ش مه‌زهه‌بی و دیینیییه‌کان به‌ تایبه‌ت ئیسلامه‌کان به‌ لایه‌نی به‌رژه‌وه‌ندی خۆیاندا ده‌یشکێننه‌وه‌ که‌ گوایه‌ له‌ کاتی وانه‌ وتنه‌وه‌ی‌ زانکۆکانا یا له‌ بۆنه‌ تایبه‌تییه‌کاندا که‌ له‌  هۆڵه‌کانی زانکۆدا ده‌گیڕرێت، وانه‌بێژ‌  ده‌توانێت داوای جیابوونه‌وه‌ی کچان و کوڕان، ژنان و پیاوان ، بکات .  ئه‌م دیارده‌یه‌ ماوه‌یه‌که‌  له‌ خوێندنی باڵا و زانکۆکانی بریتانییدا به‌رده‌وامه‌، له‌ هه‌نووکه‌شدا ئه‌مه لێدوان و گفتووگۆیه‌کی گه‌رمی له‌ میدیادا به‌ هه‌موو به‌شه‌کانییه‌وه‌، دروستکردوه‌ ، که‌ زۆر نزیکه‌ ده‌سه‌ڵات و سیاسییه‌کان چۆک بۆ ئیسلامه‌کان دابده‌ن  به‌هۆی پێویستی بوون به‌ ده‌نگیان و پاره‌ی خوێندکارانی وڵاتانی دیکه‌وه‌و  هه‌روه‌ها  به‌ هۆی گوایه‌ هه‌بوونی دیمۆکراسێت و  سه‌ربه‌ستی قسه‌کردن و یه‌کسانێتی و ڕێزگرتن له‌ به‌های دین و که‌ڵچه‌ره‌کانی دیکه‌و ئه‌م توڕه‌هاتانه‌.  پرسیاری لۆجکیان لێره‌دا ئه‌مه‌یه‌: ‌ له‌ کاتێکدا هه‌ڵاواردن و جووداخوازی له‌ نێوانی ڕه‌نگ و ڕه‌گه‌زی جیاو دینی جیاو ئیتنیکه‌تی جیاو ڕێگه‌ گرتن یا سوکایه‌تیکردن به‌وانه‌ی که‌ مه‌یلی هاوڕه‌گه‌زه‌کانی خۆیانیان هه‌یه‌ نایاسیی و قه‌ده‌غه‌یه‌؟ ئه‌ی بۆچی جووداخوازی  نێوان جێنده‌کان ( کچان و کوڕان/ ژنان و پیاوان)  له‌ زانکۆکاندا  نایاسایی نه‌بێت؟!!!!

بواری سێهه‌م، که‌ شالیاری په‌روه‌رده‌ و ڕۆشبیری لەتەك شالیاری به‌رگرییدا، کاری له‌سه‌ر ده‌که‌ن، ٤ پرۆژه‌ن،‌ که‌ ڕاهێنه‌ری هێزی سەربازیی بۆ فێرگە‌کان ده‌هێنن، تاکو سه‌باره‌ت به‌ گرنگێتی سه‌ربازی و به‌رگریکردن له‌ نیشتمان و ئه‌م جۆره‌ شته‌ بێ واتایانه، ‌قسه‌ بۆ فێریاران بکه‌ن. بۆ ئه‌م پرۆژه‌یه‌ش ١،٩ ملۆێن پاوه‌ندیان ته‌رخانکردوه‌، هه‌ر که‌سێك له‌ کۆنه‌ قه‌ڵتاخشڕه‌کانی هێزی سه‌ربازی (٩٠٠٠) پاوه‌ندی پێده‌درێت، ئەگه‌ر بییه‌وێت له‌ فێرگە‌کاندا ئه‌م کاره‌ بکات . هه‌ر له‌و کاته‌وه‌ی که‌ ئه‌م پرۆژه‌یه‌ له‌ ئارادایه‌ ساڵانه‌ هێزی سەربازی په‌یوه‌ندی به‌ (١٠٠٠) فێرگە‌وه‌ ده‌کات، له‌مه‌شدا (٩٠٠) هه‌زار منداڵی ته‌مه‌ن نێوان ٨ بۆ ١٨ ساڵ ده‌بینن و قسه‌یان له‌تەكدا ده‌که‌ن، به‌م شێوه‌یه‌ سەربازییکردنی فێرگە‌کان لێره‌ به‌رده‌وامه‌.

ئه‌مه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌شێکی زۆر که‌می ئه‌و بوار و پرۆژانه‌یه،‌ که‌ کاریان له‌سه‌ر ده‌کرێن هه‌م له‌ بواری ئایینی و بزنس و هه‌م له‌ بواری میلیته‌ریدا، که‌ هه‌رسێکیان به‌ڕۆڵی خۆیان ‌ بۆ کۆمه‌ڵگه مه‌ترسیدارن ‌. ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت، که‌ جیاکردنه‌وه‌ی ئایین له‌ ده‌وڵه‌ت له‌ سه‌ره‌وه‌، هه‌تا به‌ فه‌رمیش، شتێك ناگۆڕێت. که‌واته‌ گه‌ر گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تیمان ده‌وێت، هه‌ر وه‌کو له‌ بواری ڕامیاریی و ئابوورییدا، ده‌بێت‌ له‌ بنه‌وه‌ ده‌ستپێبکه‌ین، بۆ هه‌ڵته‌کاندنی ئایین و فه‌رمییبوونیشی به‌ هه‌مان شێوه‌ ده‌بێت له‌ بواری کۆمه‌ڵایه‌تیی و كەڵچەری و فه‌رهه‌نگی و به‌شه‌کانی دیكەی کۆمه‌ڵگه‌وه‌ بکرێت، به‌ڵام له‌ بنی کۆمه‌ڵگه‌وه‌ له‌ تاکی نێو کۆمه‌ڵگه‌وه‌ ده‌ستی پێبکرێت.

مساهمة الحركه الاناركيه الروسيه بمقال عن نقد الاناركيين للنظام البرلماني و بديلهم الاشتراكي التحرري:

مساهمة الحركه الاناركيه الروسيه بمقال عن نقد الاناركيين للنظام البرلماني وبديلهم الاشتراكي التحرري:

رجل واحد/صوت واحد؟

دائما ما يبدو من الغريب ان يقول مؤيدو البرلمانية بكل جديه :(لكل شخص صوت واحد فقط بالانتخابات) – كناية عن المساواه-، ليكن، لكن اين تذهب هذه الاصوات؟ في النظام البرلماني تذهب هذه الاصوات للنائب المنتخب، والذي يمكنه بنائا عليها اخذ اي قرار يرغب فيه خلال أربع سنوات، تخيل ان مئة الف شخص- او أكثر- يمنحون أصواتهم في الانتخابات لشخص واحد، وبها يمكنه ان يفعل ما يشاء لأربعة سنوات متتاليه، أين هي المساواه في الحقوق؟ إذا كان شخص واحد يمكنه الأختيار لعشرات الالاف؟ ولا يمكن ﻷحد السيطرة على قراره ما بين الانتخابات.

لا أحد ما عدا رجال الاعمال الذين يحمي النائب البرلماني مصالحهم، ففي حالة اللامساواه الإقتصاديه- كما هي الحالة بالعالم كله- فإن من يمتلكون اضخم الثروات يمكنهم استخدام ثرواتهم للتأثير على القرارات التي يتخذها نواب البرلمان، مرة اخرى : كيف تتحقق قاعدة :”صوت واحد لكل ناخب”- رجل واحد/صوت واحد، في العالم الواقعي، فالحقيقة ان صوت مليونير واحد له ثقل وتأثير اكثر من أصوات مئات الالاف من الناخبين.

للسيطرة على قرار المفوضين المنتخبين لابد أن يصبح الناخبين (بالمصانع/والدوائر الانتخابيه) كتلة تعاونية متماسكه يمكنها التصرف كفريق عمل يلتقي دوريا، تعاونية يمكنها أنتخاب ممثلهم أو إسقاطه في أي وقت، تعاونية مبنية على المساواه دون تمييز ما بين أغنياء وفقراء، حيث ينتفي حسد من لا يملكون لمن يملكون، ولا يمكن لاحد ان يرشو الاخرين، فقط مثل عبر مثل هذه التعاونية يمكن للناس ان تعمل معا بانسجام، نحن نتحدث عن (المصنع) و/أو المنطقه السكنيه حيث يمكن للكادحين – وفقط الكادحين- السيطرة على مصالحهم المشتركه وعبرها يمكنهم انتخاب ممثلين لهيئات الإداره الذاتيه والمجالس، فقط حينها سيتحقق مبدأ : رجل واحد/صوت واحد

ولإدارة بلد كبير فإن مثل تلك التعاونيات ستتحد في (فيدراليه) لتنسق أنشطتها معا وتطور خطة للإدارة العامه باستخدام مجلس عام للمفوضين، لكنه لن يكون نظاما برلمانيا رأسماليا، لكن فيدرالية اشتراكية للتعاونيات المدارة ذاتيا ، فيها لن يوجد لا فقراء ولا اغنياء، وستمد مجالس التعاونيات سيطرتها على كلا من المنطقه الجغرافيه ووسائل الانتاج، وستدير المصانع وتضع القوانين تحت السيطرة الصارمة للعمال والكادحين.

ميخائيل- ماريام
الحركه الاناركيه الروسيه.

ئازادی بۆ ھەموو زیندانیان

خۆپیشاندانی سەری ساڵ دژی زیندان

 

“خۆپیشاندان!” لەپێناو كۆمەڵگەیەكدا بەبێ زیندان

شوێن : ئاڵمانیا / بەردەم زیندانی شاری كۆڵن

 

كات ٣١/١٢/٢٠١٣  سات ٦ی ئێوارە

چۆنیەتی ھاتن :

ھێڵی (٥)

ئاراستەی Köln-​Os­sen­dorf

وێستگەی Rek­tor-​Klein-​Str.

Silvester zu den Knästen!

Bis alle frei sind...

زانیاری زیاتر لەو بارەوە

Pod­cast des Au­to­no­men Knast­pro­jekts zu An­tik­nast­ta­gen und Sil­ves­ter­de­mo
http://​akpradio.​podspot.​de/​post/​anti-knasttage-und-silvesterdemo-2014/​


Hin­ter­grund­infos zur letz­ten An­ti-​Knast­de­mo
(Sil­ves­ter 2012)
http://​anarchistischesforumkoeln.​blogsport.​de/​2012/​12/​08/​silvesterdemo-am-knast-in-koeln-ossendorf/​

عن الأناركية و الثورة

عن الأناركية و الثورة

إيريكو مالاتيستا
مازن كم الماز

ضد الجمعية التأسيسية كما ضد الديكتاتورية

….. في ذلك الوقت أعلنت , كما فعلت دوما من قبل و بعد , أن الجمعية التأسيسية هي وسيلة تستخدمها الطبقات صاحبة الامتيازات عندما لا تكون الديكتاتورية ممكنة , إما للحيلولة دون قيام ثورة أو عندما تكون الثورة قد اندلعت بالفعل , لإيقاف تقدمها بحجة قوننتها , و لتستعيد أكثر ما يمكنها من المكاسب التي انتزعها الناس في المرحلة الثورية .

الجمعية التأسيسية بما تنتجه من تسكين و تثبيط للهمم , و الديكتاتورية , بممارستها القمع و القتل , هما الخطران اللذان يهددان أي ثورة . و يجب على الأناركيين أن يوجهوا جهودهم ضدهما .

ليكن هذا واضح تماما : أنا لست من أنصار نظرية “كل شيء أولا لا شيء” . إنني أعتقد أنه لا يوجد أي شخص يتصرف بهذه الطريقة بالفعل : إن هذا سيكون مستحيلا .

إنه مجرد شعار يستخدمه الكثيرون ليحذروا من وهم الإصلاحات الجزئية و التنازلات المزعومة من قبل الحكومة و السادة , و للتذكير دوما بضرورة و إلحاح الفعل الثوري : إنه عبارة يمكن أن تخدم , إذا فسرت بشكل فضفاض , كحافز للنضال ضد كل شكل من أشكال الطغاة و المضطهدين . لكنها إذا أخذت حرفيا , فإنها هراء واضح .

“الكل” هو المثال الذي يصبح أكثر تقدما و أوسع مع تحقيق التقدم إلى الأمام , و لذلك لا يمكن الوصول إليه أبدا . “لا شيء” سيكون دولة همجية ما دون أية حدود , أو على الأقل خضوع مستسلم للاضطهاد القائم .

أعتقد أنه يجب على الإنسان أن يأخذ كل ما يستطيع أخذه , سواءا أكان ذلك قليل أم كثير : أن يفعل أي شيء يستطيع عمله اليوم , بينما يناضل دوما ليجعل ما يبدو مستحيلا اليوم ممكن في الغد .

مثلا لو أنه ليس بمقدورنا اليوم أن نتخلص من أي شكل من أشكال الحكومات , فإن هذا ليس سببا كيلا نهتم بالدفاع عن الحريات القليلة المكتسبة و أن نناضل لنحصل على المزيد منها . إذا لم يمكننا اليوم أن نلغي النظام الرأسمالي بالكامل و ما يؤدي إليه من استغلال للعمال , فهذا ليس سببا لنتوقف عن النضال للحصول على أجور أعلى و ظروف عمل أفضل . إذا لم نتمكن من أن نلغي التجارة و أن نستبدلها بالتبادل المباشر بين المنتجين , فهذا ليس سببا كي نتوقف عن السعي وراء وسائل الخلاص من استغلال التجار و المستغلين بأكثر ما يمكننا . إذا كانت قوة المضطهدين ( بكسر الهاء ) و حالة الرأي العام تحول الآن دون إلغاء السجون و توفير أي دفاع بوسائل أكثر إنسانية ضد كل من يرتكب الآثام , فلا يجب لهذا أن نفقد الحافز للعمل على إلغاء عقوبة الإعدام , و السجن مدى الحياة , و الحبس الانفرادي , و عموما , كل الوسائل الأكثر وحشية للقمع التي يمارسها ما يسمى بالعدل الاجتماعي , لكن التي تصل في الواقع إلى مستوى الانتقام أو الثأر . إذا لم يكن بإمكاننا إلغاء الشرطة , لا يجب أن نسمح لهذا السبب للشرطي بأن يضرب السجناء و أن يسمح لنفسه بكل أشكال التجاوزات متجاوزا القيود التي تضعها له القوانين القائمة بالفعل …

سأتوقف هنا , لأن هناك الآلاف و الآلاف من الحالات , سواء في الحياة الشخصية أو الاجتماعية , عندما لا يتمكن المرء من الحصول على “كل شيء” , لكن يجب عليه أن يحاول أن يحصل على أكثر ما يمكنه .

عند هذه النقطة , يظهر سؤال ذا أهمية بالغة عن أفضل الطرق للدفاع عن ما حصلنا عليه و النضال في سبيل الحصول على المزيد , لأن هناك طريقة واحدة لإضعاف و قتل روح الاستقلال و وعي المرء بحقه , و بالتالي تهدد الحاضر و المستقبل نفسيهما , بينما هناك طريقة أخرى تستخدم كل نصر محدود للتقدم بمطالب جديدة , مهيئة العقول و البيئة بذلك لانعتاق كامل بعيد المدى .

ما يشكل سبب وجود الأناركية هو الإيمان بأن الحكومات – الديكتاتوريات , البرلمانات , الخ – هي دائما أدوات للمحافظة , الرجعية , الاضطهاد , أما الحرية , العدالة , و خير الجميع فإنه يجب أن يأتي من النضال ضد السلطة , أن يأتي من الاتحاد الحر و من الاتفاق الحر بين الأفراد و المجموعات .

هناك مشكلة تقلق الكثير من الأناركيين هذه الأيام عن حق .

حيث يجدون أنه من غير الكافي العمل على دعاية مجردة و إعداد ثوري تقني , الأمر غير المتاح دائما و الذي يمارس دون معرفة متى ستكون مفيدة , فإنهم يبحثون عن شيء ما عملي ليفعل هنا و الآن , ليحقق أكثر ما يمكن من أفكارنا بغض النظر عن الظروف غير المواتية , شيء سيساعد أخلاقيا و ماديا الأناركيين أنفسهم و سيخدم في نفس الوقت كمثال , مدرسة , حقل تجارب .

تأتي المقترحات العملية من عدة أطراف . جميعها جيد بالنسبة لي , إذا كانت تستجيب للمبادرة الحرة و لروح التضامن و العدالة , و تؤدي إلى أن تدفع الأفراد بعيدا عن سيطرة الحكومة و السادة . و لنتجنب تضييع الوقت في نقاشات تتكرر باستمرار لن تؤدي أبدا إلى حقائق أو أفكار جديدة , فإنني أشجع أولئك الذين يمتلكون مشروعا أن يحاولوا تطبيقه فورا حالما يجدون الدعم من العدد الأقل الضروري من المشاركين , دون انتظار , غير مجدي عادة , لدعم الجميع أو الأكثرية : – الخبرة ستكشف فيم إذا كانت هذه المشاريع ممكنة و ستسمح لتلك القادرة على الحياة بأن تستمر و تنمو .

دع كل فرد يحاول أن يسلك الطرق التي يعتبرها الأفضل و الأكثر ملائمة لطبيعتهم , سواء اليوم فيم يتعلق بالأشياء الصغيرة التي يمكن تحقيقها في البيئة الحالية , أو في الغد على الأرض الهائلة التي ستوفرها الثورة لنشاطنا . في أي حال , ما هو إلزامي بالنسبة لنا منطقيا , إذا لم نكن نود أن نكف عن كوننا أناركيين حقا , هو ألا نتخلى أبدا عن حريتنا و نضعها في أيدي فرد أو ديكتاتورية طبقية , أو طاغية أو جمعية تأسيسية , لأن ما يتوقف علينا في نهاية الأمر , هو أن حريتنا يجب أن تقوم على الحرية المتساوية للجميع .

* مالاتيستا : أناركي إيطالي عاش بين 1853 و 1932 .

هل أنت أناركي؟ قد تفاجئك الإجابة !

ديفيد جريبر – هل أنت أناركي؟ قد تفاجئك الإجابة !

ترجمة: حسين الحاج
مراجعة: يحيى محمد

إن احتمالات أنك سمعت قبل الآن شيئا عن ماهية الأناركيين وما يفترض أن يعتقدوا فيه مساوية لإحتمالات أن كل ما سمعته هراء. يبدو أن الكثير من الناس يعتقدون أن الأناركيين أنصار للعنف والفوضى والدمار، وأنهم ضد كل أنماط النظم والهيئات، أو أنهم أولئك العدميين المخبولين الذين يريدون تفجير كل شئ. في الواقع، لا شئ كهذا يمكن أن يكون أبعد عن الحقيقة. الأناركيون ببساطة أناس يؤمنون أن البشر قادرين على التصرف بطريقة عقلانية من غير حاجة إلى الإجبار. إنها حقًا فكرة بسيطة جدًا، لكن الأثرياء وأصحاب السلطة دائمًا ما وجدوها خطيرة للغاية.

يعمل الإعتقاد الأناركي ببساطة شديدة على افتراضين أوليين، الأول أن البشر في الظروف العادية منطقيون راقون كلما كان متاحًا لهم، ويمكنهم تنظيم أنفسهم وتنظيم مجتمعاتهم دون الحاجة إلى وصف الكيفية لهم، والثاني أن السلطة تفسد. والأهم من ذلك أن الأناركية هي مجرد مسألة امتلاك الشجاعة في القيام بالمبادئ البسيطة للأخلاق العامة التي نعيش وفقًا لها جميعًا، وأن نتبعها حتى نهاية استنتاجاتها المنطقية.  والغريب رغم ذلك أنه يبدو أنك قد تكون أناركي بالفعل إلا أنك لا تدرك ذلك.

دعنا نبدأ بطرح بعض الأمثلة من الحياة اليومية:

  • إذا كان هناك صف للصعود إلى حافلة مزدحمة، هل تنتظر دورك وتمتنع عن دفع الآخرين بمرفقك بعيدًا عن طريقك حتى في غياب الشرطة؟

إذا كانت إجابتك بنعم، إذن أنت معتاد على التصرف كأناركي! إن مبدأ الأناركي الأساسي هو التنظيم الذاتي أي افتراض أن البشر ليسوا بحاجة إلى التهديد بالملاحقة القضائية من أجل أن يقدروا على الوصول إلى التفاهم العقلاني معًا أو أن يعاملوا بعضهم باحترام ونبل.

يؤمن الجميع أنهم قادرين على التصرف بعقلانية من تلقاء أنفسهم، وإذا ظنوا أن القوانين والشرطة ضروريين، فذلك لأنهم لا يصدقوا أن الآخرين كذلك. لكن إذا فكرت مليًا، ألا تظن أن الآخرين جميعًا يشعرون نحوك بنفس الطريقة؟

يجادل الأناركيون أن الظلم والأذى المنهجي للجيوش والشرطة والسجون والحكومات يتسبب فعليًا في أغلب السلوكيات اللا-إجتماعية التي تجعلنا نعتقد أننا بحاجة إليهم للتحكم في حيواتنا. إنها حلقة مفرغة. إذا اعتاد الناس على أن يعاملوا كأن آراءهم ليست مهمة، فإنهم أقرب إلى أن يكونوا غاضبين وساخرين، وحتى عنيفين، مما يسهل على أصحاب السلطة القول أن آراءهم ليست مهمة بالتأكيد. وما أن يدركوا أن آراءهم مهمة حقًا مثل أي شخص آخر، فإنهم يميلون إلى التوافق على نحو بارز، وباختصار: يؤمن الأناركيون أن السلطة في ذاتها وآثارها في الأغلب هي التي تجعل الناس أغبياء وغير مسؤولين.

  • هل أنت عضو في نادي أو فريق رياضي أو أي تنظيم طوعي حيث لا يفرض فيه قائد واحد القرارات بل تؤخذ على أساس التوافق العام؟

إذا كانت إجابتك بنعم، إذن أنت تنتمي إلى هيئة تعمل على أسس أناركية! التنظيم الطوعي هو مبدأ أناركي أساسي آخر. إنها مسألة تطبيق المبادئ الديموقراطية على الحياة العادية ببساطة، والفارق الوحيد أن الأناركيين يؤمنون أنه يجب أن يكون من الممكن هناك مجتمع حيث يمكن تنظيم كل شئ فيه بنفس الأسلوب، تقام كل المجموعات على القبول الحر لكل أعضاءها، ومن ثم تصبح كل الأنماط العسكرية الفوقية من التنظيم مثل الجيوش والبيروقراطيات والشركات الكبيرة المبنية على تسلسل القيادة غير ضرورية. قد لا تؤمن في إمكانية ذلك، وقد تؤمن حقًا. لكن كل مرة تصل إلى اتفاق بالإجماع بدلاً من الوعيد وكل مرة تقوم بتنظيم طوعي مع شخص آخر وتصل إلى اتفاق أو إلى تسوية مع وضع اعتبار ظروف واحتياجات الآخر الخاصة، فأنت تصبح أناركي، حتى لو لم تدرك ذلك.

الأناركية هي مجرد أسلوب يتصرف به الناس عندما يكونوا أحرار في التصرف بحسب اختيارهم وعندما يتعاملون مع آخرين يساوونهم في الحرية، ومن ثم يصبحوا واعين للمسؤولية المتضمنة نحو الآخرين. وهذا يقودنا نحو نقطة أخرى محورية: بينما يمكن للناس أن يكونوا عقلانيين ومراعين عندما يتعاملون مع قرناءهم، ولا يمكن الوثوق في عقلانيتهم ورعايتهم عندما تعطى إليهم السلطة على الآخرين، هكذا هي طبيعة الإنسان، أعطِ أي أحد مثل هذه السلطة، وسيستغلها على الأغلب بطريقة أو بأخرى.

  • هل تؤمن أن أغلب السياسيين حقراء مغرورين أنانيين ولا يهتمون حقًا بالصالح العام؟ هل تعتقد أننا نعيش في ظل نظام اقتصادي غبي وغير عادل؟

إذا كانت إجابتك بنعم، إذن أنت تقر الإنتقاد الأناركي للمجتمع القائم، على الأقل في خطه العريض. يؤمن الأناركيون أن السلطة تفسد وأن الذين يقضون حياتهم يسعون خلف السلطة هم أقل الذين يسحقونها، ويؤمنون أيضًا أن النظام الإقتصادي الحالي أقرب إلى مكافأة الناس على السلوك الأناني اللا أخلاقي أكثر من كونهم أناس مراعين ونبلاء. أغلب الناس تشعر كذلك، والفارق الوحيد أنهم لا يعتقدون أن هناك ما يمكن فعله، أو أن فعل أي شئ لن ينتهي بجعل الأمور أسوأ على أي حال، وغالبًا هذا ما يؤكد عليه خدام أصحاب السلطة المخلصين دائمًا.

لكن ماذا لو لم يكن ذلك صحيحًا؟ وهل هناك أي سبب حقًا لإعتقاد في ذلك؟ عندما تستطيع أن تختبر أن أغلب التكهنات عن ما الذي يمكن أن يحدث بدون الدول أو الرأسمالية فعليًا يتضح أنها خاطئة كليًا. لآلاف السنين عاش الناس بدون حكومات، ويعيش الناس في مناطق عديدة في العالم خارج سيطرة الحكومات حتى اليوم دون أن يقتلوا بعضهم، وغالبًا يستمرون في العيش مثلهم مثل أي شخص آخر. قد يبدو بالتأكيد أن كل ذلك في مجتمع متمدن تكنولوجي أكثر تعقيدًا، لكن التكنولوجيا أيضًا يمكن أن تجعل حل كل هذه المشكلات أسهل. في الواقع، إننا لم نبدأ في التفكير عما يمكن أن تصبح عليه حياتنا إذا نظمت التكنولوجيا حقًا لتناسب حاجات الإنسان. ما عدد الساعات التي قد نحتاجها في العمل بالفعل من أجل الحفاظ على مجتمع فعال إذا استطعنا التخلص من كل المهن المهدرة والمدمرة مثل المسوقين عبر الهاتف والمحامين وحراس السجون والمحللين الماليين وخبراء العلاقات العامة والسياسيين والبيروقراطيين وحولنا أفضل عقولنا العلمية بعيدًا عن العمل أسلحة الفضاء وأنظمة سوق الأسهم نحو ميكنة المهام الخطيرة والمضجرة مثل تعدين الفحم أو تنظيف الحمامات ثم وزعنا العمل المتبقي على الجميع بالتساوي؟ خمس ساعات يوميًا؟ أربع؟ ثلاث؟ لا أحد يعلم لأن لا أحد يسأل مثل هذه الأسئلة، وحدهم الأناركيون يعتقدون أن هذه الأسئلة تحديدًا التي يجب أن نسألها.

  • هل تصدق حقًا في تلك الأشياء التي تقولها لأطفالك (أو التي يقولها والديك لك)؟

“لا يهم من الذي بدأ”، “لا يصحح الخطأ بخطأ آخر”، “رتب فوضاك”، “عامل الناس كما تحب أن يعاملوك به”، “لا تكن وضيعًا مع الناس لمجرد أنهم مختلفين”. ربما علينا أن نقرر سواء إذا كنا نكذب على أطفالنا عندما نحدثهم عن الصواب والخطأ، أو أننا راغبين لأخذ نصائحنا بجدية. لأننا إذا مددنا هذه المبادئ الأخلاقية نحو نتائجها المنطقية سنصل إلى الأناركية.

لنتخذ مبدأ “لا يصحح الخطأ بخطأ آخر” مثالاً، إذا أخذت المبدأ بجدية، هذا قد يهدم وحده الأساس الكلي للحرب ونظام العدالة الجنائية. كذلك يسري الأمر على المشاركة، نحن دائمًا ما نقول لأطفالنا أن عليهم تعلم المشاركة ومراعاة حاجات الآخرين ومساعدتهم، ثم ننصرف داخل العالم الواقعي حيث نفترض أن الجميع أنانيون ومتنافسين بطبيعتهم، لكن الأناركي قد يلفت الإنتباه إلى أنه في الحقيقة ما نقوله لأطفالنا هو الصحيح. إن كل منجز مهم وعظيم إلى حدٍ كبير في تاريخ الإنسانية وكل اكتشاف حققناه في حياتنا قام على التعاون والعون المتبادل إلى الآن، إننا ننفق أغلب أموالنا على أصدقاءنا وعائلاتنا أكثر من أنفسنا، بينما من المرجح ألا يكون هناك أناس متنافسين في العالم دائمًا، ليس هناك أي سبب لأن يقوم المجتمع على تشجيع هذا السلوك، دع عنك جعل الناس تتنافس على الإحتياجات الأساسية للحياة. إن ذلك لا يخدم إلا مصالح أصحاب السلطة، الذين يريدون أن نعيش في خوف من بعضنا، لذلك ينادي الأناركيون بمجتمع لا يقوم على الإرتباط الحر ولكن أيضًا على العون المتبادل. في الواقع ينشأ أغلب الأطفال مؤمنين في الأخلاق الأناركية، ثم يدركون تدريجيًا أن العالم لا يعمل بمثل هذه الطريقة، ولذلك يصبح العديد بينهم ثائرين، أو مغتربين، أو حتى ذو ميول انتحارية في المراهقة، ثم يستسلمون أخيرًا ويصبحون ساخرين مثل البالغين، وتصبح  سلواهم الوحيدة عادةً في القدرة على تربية أطفالهم وإيهامهم أن العالم عادل. لكن ماذا لو أمكنهم بالفعل البدء في بناء عالم مؤسس على قواعد العدل على الأقل؟ ألن تصبح هذه أعظم هدية قد يهديها أحد لأطفاله؟

  • هل تؤمن أن البشر فاسدين وأشرار بالسليقة أو أن أنواع معينة من الناس مثل النساء أو أعراق مختلفة أو أناس عاديون ليسوا أغنياء أو غير متعلمين بالقدر الكافي ذات منزلة أدنى معدة للحكم من قبل من هم أفضل منهم؟

إذا كانت إجابتك بنعم، حسنًا إذن، يبدو أنك لست أناركيًا في النهاية، لكن إذا كانت إجابتك بلا، إذن ترتفع احتمالات أنك تقر نحو 90% من المبادئ الأناركية، وربما على الأرجح تعيش حياتك عامةً طبقًا لها. كل مرة تعامل إنسان آخر باحترام ومراعاة تصبح أناركي، وكل مرة تعمل على تصفية اختلافاتك مع الآخرين للوصول إلى تسوية منطقية بالإستماع إلى ما يقوله كل فرد بدلاً من السماح لشخص واحد يقرر للآخرين تصبح أناركي، وكل مرة تكون لك فرصة في إجبار أحد لفعل شئ، لكن تقرر بدلاً من ذلك أن تناشد إدراكه العقلي أو إحساسه بالعدالة تصبح أناركي. كذلك يسري الأمر عندما تشارك صديقك شيئا أو تقرر من الذي سيغسل الأطباق، أو أن تفعل أي شئ مع النظر بعين الإعتبار إلى العدالة.

قد تعترض الآن أن كل هذا جيد وصالح كوسيلة للجماعات الصغيرة من الناس كي يتعاملوا مع بعضهم، لكن حكم مدينة أو بلد مسألة أخرى تمامًا. وبالتأكيد هذا صحيح، حتى إذا قمت بلامركزة المجتمع ووضعت كل ما تقدر عليه من سلطة في يد الجماعات الصغيرة، سيظل هناك الكثير من الأشياء التي يجب تنسيقها بدءً من إدارة السكك الحديدية إلى اتخاذ القرار بشأن الإتجاهات في البحوث الطبية. لكن ليس لأن الأمور معقدة، لا يعني أن ليس هناك وسيلة ديموقراطية لإدارتها، قد تصبح أكثر تعقيدًا فقط. لقد ابتكر الأناركيون في الواقع أفكار ورؤى مختلفة حول كيف يمكن لمجتمع معقد أن يدير نفسه، كي نشرح تلك الأفكار علينا أن نذهب بعيدًا عن إطار مثل هذه المقدمة الصغيرة. يكفي فقط أن أقول، أولاً: إن العديد من الناس قضوا الكثير من الوقت في ابتكار نماذج كيف يمكن أن يعمل مجتمع صحي ديموقراطي حقيقي، لكن ثانيًا بنفس القدر من الأهمية: لا يوجد أناركي يدعي أنه حاصل على برنامج عمل مثالي. آخر شئ نريده هو أن نفرض نموذج جاهز على المجتمع في أي حال. الحقيقة أننا ربما لن نستطيع تخيل نص المشكلات التي ستظهر عندما نحاول أن نبتكر مجتمع ديموقراطي، مع ذلك إننا على ثقة أن هذه المشكلات يمكن حلها ببراعة الإنسان شرط أنه يظل ضمن روح مبادئنا الأساسية التي هي في التحليل الأخير هي ببساطة المبادئ الأساسية للأخلاق الإنسانية.

 

http://broadcastlife.tumblr.com

انتخابات شهرداری ها و سرکوب کارگران در ونزوئلا

انتخابات شهرداری ها و سرکوب کارگران در ونزوئلا

 

پس از مرگ هوگو چاوز، نیکولاس مادورو که خود را «پسر چاوز» می نامد، جایگزین او شد. روز ۸ دسامبر ۲٠١۳ انتخابات شهرداری ها برای برگزیدن ۳۳٧ شهردار و ۲۴۵۵ نماینده ی شوراهای شهر با حضور صد و بیست هزار نظامی بدون درگیری در سراسر ونزوئلا برگزار شد. نوزده میلیون نفر در ونزوئلا دارای حق رأی هستند و ١۶۸٠٠ نفر نامزد این انتخابات بودند. بر اساس گزارش روزنامه ی بلژیک آزاد که بامداد امروز منتشر شد، شورای ملی انتخابات اعلام کرده است که حزب سوسیالیست متحد حاکم توانست ١۹۶ شهرداری را از آن خود کند. اپوزیسیون دست راستی «میز وحدت دمکراتیک» نیز توانست ۵۳ شهرداری و از جمله دو شهر نخست بزرگ، کاراکاس پایتخت و ماراکایبو را به دست بگیرد. هشت شهر به دست گروه های سیاسی دیگر، به جز حزب حاکم و گروه اصلی اپوزیسیون راست، افتاده است. هر چند نتیجه ی انتخابات برای هشتاد شهر هنوز روشن نیست، امّا این موضوع تغییر محسوسی در آرای شمارش شده در سطح ملّی به وجود نمی آورد، چرا که شورای انتخابات اعلام کرد که حزب سوسیالیست متحد (PSUV) ٢ / ۴٩ % برابر با ١ / ۵ میلیون رأی و میز وحدت (MUD) ۷ / ۴٢ %  برابر با ۴ / ۴ میلیون رأی را به خود اختصاص دادند.

چند روز پیش از برگزاری انتخابات شهرداری ها، پارلمان ونزوئلا قانونی را به نام «قانون شایستگی» تصویب نمود. این قانون که در کشوری مانند ایران نام آن را «حکم حکومتی» گذاشته اند به رئیس قوه ی مجریه اجازه می دهد تا شخصاً تصمیماتی اتخاذ کند. قانون شایستگی یا حکم حکومتی در ونزوئلا تازگی ندارد. چاوز و رؤسای جمهور سابق این کشور همواره از این «حق» برخوردار بوده اند. چنین روش های حکم رانی فقط می تواند نشانگر بحران سیاسی در یک کشور باشد. تجربه نشان داده است که بحران سیاسی با برگزاری انتخابات از میان نمی رود و گاهی حتا آن را تعمیق می کند. بحران سیاسی ونزوئلا خلق الساعه نیست و با وضعیت اجتماعی و اقتصادی در پیوند است.

رافائل اوزکاتگی که عضو تحریریه نشریه ی آنارشیستی El Libertario در ونزوئلاست در گفت و گویی با یک روزنامه نگار فرانسوی شرکت کرد. این مصاحبه روز ۲ نوامبر گذشته در این نشریه منتشر شد. رافائل بر این باور است که مادورو نمی تواند مدّت درازی همچون چاوز حکومت کند که جنبش بولیواری را بر اساس «کیش شخصیت» استوار نمود. نتایج آرای ریاست جمهوری و ریزش آرای مادورو در مقایسه با چاوز نخستین بازتاب این واقعیت بود. چاوز که خود را پیامبر «سوسیالیسم قرن بیست و یکم» می دانست، موفق شده بود تا با بخش خصوصی اقتصادی سازش هایی بکند، اکنون مادورو آشکارا دست به دامن بخش غیردولتی شده است تا بلکه بتوان دست کم تولید مواد غذایی را افزایش داد. رافائل می افزاید که هر چند چاوز خود یک نظامی بود، ولی توانسته بود دخالت نظامیان را در امور اقتصادی مهار نماید، امّا مادورو اکنون دارای چنین توانایی نیست و دست آنان را عملاً بازگذاشته است که نه فقط در امور اقتصادی بلکه در امور سیاسی نیز دخالت کنند. رافائل می افزاید که «قانون شایستگی» راهی ست که مادورو برگزیده است تا بتواند ضعف سیاسی اش را با اقدامات خودکامانه بپوشاند. رافائل همچنین به این نکته اشاره می کند که پس از مرگ چاوز، تشتت در صفوف حزب سوسیالیست متحد ونزوئلا گسترش یافته است و برخی از اعضای آن به ویژه علیه فساد مسئولان دولتی به تحرّک افتاده اند. رافائل در مقاله ای می نویسد که فقط جنبش های اجتماعی مستقل می توانند واقعیات موجود را تغییر دهند و بر سلطه گری بولیواریسم بر خود پایان دهند. رافائل می افزاید که جنبش های اجتماعی توانایی آن را دارند که از قطب بندی «چاوزیسم و ضدچاوزیسم» فراتر بروند و خود را برای اثرگذاری، از استیلای ایدئولوژی سازی های قلابی رها کنند. رافائل ادامه می دهد که بحران اقتصادی می تواند توفان هایی در کشور ایجاد کند، امّا تغییرات اجتماعی در گرو اقدامات افرادی ست که خارج از قطب بندی چاوزیست – ضدچاوزیست هستند که اتفاقاً این جنبش ها را در حال حاضر فلج کرده اند. رافائل اوزکاتگی بر این باور است که از هم اکنون می توان برای پیدایش توفان دست به ایجاد موج هایی زد.

ونزوئلا پس از سال ها ادعای نمایشی و بی پایه برای ساختمان «سوسیالیسم قرن بیست و یکمی» از سوی چاوز و اکنون «پسرش»، در وضعیت اجتماعی و اقتصادی بیش از پیش بحرانی به سر می برد. قحطی مواد غذایی و خدماتی، بازار سیاه پول، تورّم افسار گسیخته و فساد دولتی به چنان درجه ای رسیده است که حتا برخی از فعالان «جنبش بولیواری» را به تدریج از «دولت انقلابی بولیواری» دور می کند. اعتصاباتی همچون اعتصاب کارگران صنایع غذایی Aceites Diana، Lácteos Los Andes، Grupo Souto یا Monaca، اعتصابات کارمندان دانشگاه ها و اعتصاب مهم کارگران ذوب آهن نمونه هایی از اعتراضاتی هستند که اخیراً شکل گرفته اند.

کارگران ذوب آهن Sidor در سال جاری میلادی مجموعاً پنج هفته در اعتصاب بودند. آنان روز ۷ دسامبر وارد ششمین هفته ی اعتصاب خود شدند. این کارخانه در سال ٢٠٠٧ بار دیگر دولتی شد. سیزده هزار و سی و صد بیست کارگر این کارخانه که ۳ / ۴ میلیون فولاد مایع خام تولید می کردند با توجه با بی کفایتی مدیران دولتی متعدد پس از ملّی شدن دوباره در سال جاری از ۵ / ١ میلیون فراتر نرفتند. آنان دست به اعتصاب می زنند و خواستار پرداخت دستمزدهای معوقه و سهم خود از سودی هستند که در قرارداد دسته جمعی منظور شده است. فِرِدی کوردوبا که یک کارگر اعتصابی ست می گوید:«من همواره به چاوز رأی دادم و از انقلاب پشتیبانی می کنم.» او می افزاید:«من نمی فهمم چرا مادورو که خود یک سندیکالیست بوده از زمانی که رئیس جمهور شده، ما را فراموش کرده است.» کوردوبا می افزاید که اگر به سایت اینترنتی کارخانه بروید، می بینید که در آن جا سخن از «کنترل کارگری» پس از ملّی شدن دوباره در سال ٢٠٠٧ و شرکت کارگران در تصمیم گیری و برنامه ریزی تولید می رود، امّا «ما هرگز شاهد چنین چیزی نبوده ایم.» شش مدیر آمده و رفته اند بی آن که کوچک ترین شناختی از فولاد داشته باشند. مدیر کنونی که یک ژنرال ارتش است و خاویر سارمینتو نام دارد دست کمی از بقیه ندارد و مانند بقیه نظامیان، حاضر به گوش فرا دادن به مطالبات کارگران نیست. دولت انقلابی بولیواری که هرگز نتوانست کنترل اتحادیه کارگری اصلی کارخانه ی سیدور را که Sutiss نام دارد به دست بگیرد، تصمیم گرفت یک اتحادیه نزدیک به خود در آن ایجاد کند و کارگران را به جان یک دیگر بیاندازد. این ترفند کهنه، کارساز نیافتاد و مادورو شخصاً روز ۵ اکتبر کارگران اعتصابی را به باد انتقاد گرفت و در یک سخنرانی آنان را «ولگرد» و « آنارکوسندیکالیست پوپولیست» نامید. فیلم کوتاهی از این سخنرانی در این نشانی در دسترس همگان است:   http://www.youtube.com/watch?v=R4D2qbIxLUw

بحران سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نشان می دهد که سوسیالیسم از بالا در ونزوئلا خواب و خیالی بیش نبود. حزب کمونیست ونزوئلا مانند دیگر احزاب کمونیست سابقاً اردوگاهی همچنان از دولت به اصلاح انقلابی بولیواری حمایت می کند. حزب کمونیست فرانسه روز ۸ دسامبر از فعالان خود خواست که به فراخوان سفیر ونزوئلا در پاریس برای برپایی یک «جنبش جهانی همبستگی با انقلاب بولیواری» پاسخ مثبت دهند و در مراسمی به همین منظور شرکت نمایند. این در حالی ست که در ونزوئلا رئیس جمهور اعتصابات کارگری را با روش های مختلف منکوب می کند و می خواهد در برابر موج های پیش از توفان مقاومت نماید.

ن. تیف

١۸ آذر ١۳٩۲ – ۹ دسامبر ۲٠١۳

منابع:

١) http://www.lalibre.be

۲) http://www.lemonde.fr

۳) http://periodicoellibertario.blogspot.fr

۴) http://rafaeluzcategui.wordpress.com

۵) http://www.humanite.fr

نا بۆ تیرۆر، ھەنگاو بەرەو ئازادی

نا بۆ تیرۆر، ھەنگاو بەرەو ئازادی

تیرۆر ھەر كەس بیكات، ھەر لە بەرژەوەندی سەروەریی چینایەتی تەواودەبێت، لەبەرئەوەی كە خودی سەروەریی چینایەتی لەسەر پایەی جۆرەكانی تیرۆر، ناچاركردن، زیندان، ئەشكەنجە، ترس و تۆقاندن، كاریكرێگرتە، مشەخۆریی، نایەكسانی، ھەڵاواردن، سووكایەتی، درۆ و پیلانگێریی ڕۆنراوە و خۆی ڕاگرتووە، كە كۆی ھەموو ئەمانە خۆیان لە بوونی دەوڵەتی ھاوچەرخدا دەبیننەوە و پێكدەھێنن. تیرۆر وەك پێشینە و پاشبنەما لە كاردانەوەی سەرۆكخێڵ و پلەدارە ئاییینییەكان و سەردار [ئاغا] و ئیمپراتۆرەكانەوە تا ئەمڕۆ بەردەوام لە گەشەكردن و پەرەسەندندابووە و تەكنۆلۆجیاش بۆ ئاسانكردن و شاردنەوە و خێراكردن و ڕاگەیاندن و دادگە سیناریۆییەكانیش وەك ئامراز بۆ پەردەپۆشكردنی گیڕاونەتەبەر.

ھەرچەندە تیرۆر لەم سەردەمەدا تەنیا لە لەگیانخستنی جەستەی كەسێكدا كورتنابێتەوە و تیرۆر تا دوا قوژبنی ژیانی ڕۆژانەی كۆمەڵایەتی ڕۆچووە و ھەر سات و لە ھەر ھەنگاوێكماندا بۆ لێدان و لاوازكردنی كۆت و بەندەكانی سەروەریی، ڕووبەڕوومان دەبێتەوە. بەڵام لێرەدا بە دیاریكراوی مەبەستمان تیرۆری جەستەییە [كوشتنە]، كە دونێنێ دەنگێكی دیكەی لێخنكاندین، خامەیەكی دیكەی بوێری شكاندین، بازنەیەكی لە زنجیرەی تێكۆشانماندا پچڕاند، خەباتكارێكی دیكەی لێ كوشتین.

” كاوە گەرمیانی ” ڕۆژنامەنووس، یەكێك بوو لە سیمبولەكانی دەنگ و ناڕەزایەتی خەڵكی گەرمیان، چاوی كراوەی ژێردەستانی كۆمەڵگە بوو، ھیوای نەوەیەكی كپكراوبوو، چكڵی چاوی دەسەڵاتدارانی ئەو ناوچە بوو و پەردەی لەسەر خەونە مشەخۆریی و سەركوتگەرانەكانی دەسەڵاتداران لادەدا، بۆیە كوشتیان، بۆیە نەیانتوانی لەوە زیاتر بیسەر و بینەری وتار و چالاكییەكانی ئەو بن، لەبەرئەوە  بڕیاری تیرۆری ئەو، تەنیا لەنێوبردنی جەستەیی ئەو نەبوو، بەڵكو ترساندنی دەنگی ناڕەزایەتی ناوچەی گەرمیان بوو.

ھەر كەس ئەوی بڕیاری تیرۆركردنی ئەوی دەركردبێت، ھیچ گومان لەوەدانییە، كە دەسەڵاتدارە یا دەسەڵاتخوازە و بۆ پاراستنی شكۆی فیرعەونانەی، بۆ پاراستنی دەسەڵاتی مشەخۆریی و تاڵانی و زۆرداری، بۆ درێژەدان بە سەروەری چینێك، پارتێك، دەستەبژێرێك، كە بیست و دوو ساڵە خەونەكانی خەڵكی ڕاپەڕیوی كوردستان سەركوت و تیرۆردەكات. لەبەرئەوە ھۆكاری تیرۆركردنی “كاوە گەرمیانی” كێشەیەكی كەسیی نێوان ئەو و بڕیاردەری تیرۆركردنەكەی نییە، بەڵكو كێشەی نێوان ستەمكار و ستەملێكراوانە، كێشەی نێوان سەروەر و ژێردەستانە، كێشەی نێوان برسی و مشەخۆرانە، كێشەی نێوان زیندانی و ئەشكەنجەدەرانە، كێشەی نێوان خەڵك و دەسەڵاتدارانە، كێشەی نێوان چینە بەشمەینەتەكان و چینی مشەخۆری كوردانە، كێشەی نێوان ڕەوا و ناڕەایە، كێشەی نێوان كۆیلانی یاخی و خواكانە. ھەر لەبەر ئەم ھۆیەیە، پاڕانەوە و چاوەڕوانی سزادانی بكەرانی ئەو تاوانە لە دەسەڵات، وەك تیرۆر ھەردەم لە بەرژەوەندی دەسەڵاتداران و تیرۆركەران تەواوبووە و دەبێت، چونكە جەماوەری ناڕازی لە چاوەڕوانییەكی بێسوود و سەرەنجامدا ڕادەگرێت، ھەر وەك لە تیرۆركردنی ڕەئوف كامیل، عەلی بۆسكانی، نەزیز عومەر، بەكر عەلی، سەلاح ھۆرامی، شاپور و قابیل، فەرھاد فەرەج، سۆران مامەحەمە، عەبدولستار تاھیر شەریف، سەردەشت عوسمان، …..، ….، ….، كاوە گەرمیانی و تیرۆری نەیارانی ئێرانی و توركیە و سوریە و عەرەب و ڕۆژنامەنووسانی كوردی ئێران و دەیان كەسی دیكە، كە لەبەرئەوەی سەر بە پارت و لایەنێكی ڕامیاریی نەبوون یا خەڵكی ھەرێمی كوردستان نەبوون، كوشتنیان وەك تیرۆر دەنگینەداتەوە و ھەژمارنەكراوە و لەلایەن پارتەكان و باڵەكانی دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنەوە نەتوانراوە سەرمایەگوزاریی ڕامیارییان لەسەر بكرێت و بۆ قازانجی ڕامیاریی خۆیان بەكارببرێن.

بە بۆچوونی ئێمە، تەنیا سەنگەر و شێوازێك كە بتوانێك تیرۆر لە ژیاری كۆمەڵایەتییدا دەربھاوێت و دەسەڵاتداران و دەوڵەت و باندەكانی لە ئەنجامدانی بگێڕێتەوە دواوە، خەباتی كۆمەڵایەتی سەربەخۆی خەڵكە لە دەرەوەی ھەوڵی بازرگانانە و سەرمایەگوزاریی ڕامیاران و پارتەكان، خەباتێك كە سەنگەرەكانی تەنیا دەتوانن گروپ و ڕێكخراوە جەماوەریی و كۆمەڵایتییە سەربەخۆكان بن و شێوازەكانی بە پێچەوانەی ھەوڵی ڕامیاران و پارتەكان، بە بایكۆتی ڕاگەیاندن و مانگرتن لە سەیركردن و خوێندنەوە و گوێگرتن لە میدیاكان، مانگرتنی گشتی سەرتاسەریی و ناوچەیی و خۆجێی، دانیشتن و داگیركردنی مەیدان و چوارڕێكانی شارەكان، داگیركردنی تەلاری دەزگەكانی ڕاگەیاندن، كاركردن بۆ پێكھێنانی گروپە خۆجێییە كۆمەڵایەتییەكان و گرێدانەوەیان لە تۆڕە سەرتاسەرییەكاندا، بەڵام لە دەرەوەی ھەوڵی پارتەكان و ڕێخكراوە بەناو ناحكومییەكان [NGO]كان، ھەڵدانی چادری ڕاگەیاندنی جەماوەریی دژی تیرۆر لە نیوەندی شارەكاندا، ڕێپێوان لە شێوەی كاری ھونەریی وەك موزیك و سروود و شانۆ و  كۆڕی ھۆنراوە و خوێندنەوەی ژیاننامەی قوربانیانی تیرۆر لە سەردەمی شاخەوە بۆ سەردەمی پارلەمان، خەباتی نافەرمانی سڤیڵی [مەدەنی] و زۆر شێواز و چالاكی دیكە.

كاتێك جەماوەر ناڕەزایەتی خۆی بەردەوام و زیندوو و كارا تێكەڵ بە بوارەكانی ژیان و كار و پەیوەندیییە كۆمەڵایەتییەكان بكات، ئیدی ھیچ دەسەڵاتێك نییە، كە بتوانێت داواكانی نادیدە بگرێت و خۆی لە بڕیاردان بدزێتەوە. بە بۆچوونی ئێمە بە ئەزموونگیری لە ٢٢ ساڵی ڕابردوو و  كار و كاردانەوە لە بەرامبەر زنجیرە تیرۆرەكانی پێشوودا، ئەوەی نیشانداوە، كە چاوەڕوانی چاكبوونی دەسەڵات و پەشیمانبوونەوەی تیرۆرستان و سەرمایەگزاری پارتەكان و ڕامیاران، تەنیا زەمینە بۆ درێژبوونەوەی تیرۆر و بەردەوامی دەڕەخسێنن و لە كۆتاییدا دەسەڵات و ئۆپۆزسیۆنەكەی ھەر یەكە بە شێوەیەك لە شێوەكان لە سەرەنجامی تیرۆر بەھرەمەندبووە و دەسەڵات بە ترساندنی ژێردەستان و ئۆپۆزسیۆن بە كۆكردنەوەی ناڕازییان و خۆشباوەڕكردنیان بە دەسەڵات و سەرۆكی باش و گەمە فریوكارییەكانی پارلەمان، بە واتایەكی دیكە، دەسەڵات چ دەسەڵاتی داگیركەربێت؛ دەوڵەتی ئێران و توركیە و سوریە، چ دەسەڵاتی چینی مشەخۆری كورد بێت، وەك دەسەڵاتی میرەكانی بادینان و سۆران، بەبێ تیرۆر ناتوانێت ژێردەستانی ڕابگرێت، ھەروا ئۆپۆزسیۆنیش چ ئۆپۆزسیۆنی ئێرانی و توركییە و سوریە بێت لە ھەندەران، چ ئۆپۆزسیۆنی ھەرێمی كوردستان لە نێو ھۆڵی پارلەمان و دەرەوەیدا، بەبێ سەرمایەگوزاری ڕامیاریی لەسەر پرسە كۆمەڵایەتیی و ئابووریی و تیرۆرەكان، ناتوانێت مشەخۆریی و دەسەڵات بۆ خۆی مسۆگەربكات. لەبەرئەوە ھیچ پارت و لایەنێكی ڕامیاریی نییە، كە سەركوت و تیرۆر لە بەرژەوەندی نەبێت، چ وەك دەسەڵات بۆ ڕاگرتنی ژێردەستان، چ وەك ئۆپۆزسیۆن بۆ دابینكردنی مشەخۆریی و بە ئامانجگەیاندنی دەسەڵاتخوازیی، لەم بارەوە سەرنجی ڕاگەیاندنی پارتەكان و ڕێكخراوە ڕامیارییەكان بدەن و ببنین، كە چۆ ناڕاستەوخۆ خۆشی خۆیان بۆ گەرمبوونەوەی بازاری سەرمایەگوزاریی ڕامیارییان دەردەبڕن و تیرۆر بە ھاندەری خەباتی ئەندامە ناھوشیار و فەرمانبەرەكانیان دەبینن !

دەبا لە ڕیزی پارتەكان و ڕێكخراوە زەرد و [NGO]  بێینەدەرەوە …

دەبا بایكۆتی دەنگدانەكان بكەین …

دەبا لە خەو و خەونی سەرۆكی باش و دەسەڵاتی باش و دەوڵەتی باش و دادپەروەریی لە سایەی دێمۆكراسی پارلەمانیدا داچلەكێین

دەبا خۆمان لە گروپە كۆمەڵایەتییەكانی كۆڵان و گەڕەكەكان ڕێكبخەین

دەبا خۆمان لە ڕێكخراوە سەربەخۆ جەماوەرییەكاندا لە شوێنی كار و دەرەوەی كار [بێكاران]، لە فەرمانگە و فێرگەكاندا ڕێكبخەین..

دەبا لەجیاتی خۆشباوەڕیی بە ئۆپۆزسیۆن و پارتەكان و دەسەڵاتداران، پشت بە توانا و یەكڕیزیی كۆمەڵایەتیانەی خۆمان ببەستین..

دەبا نەھێڵین تیرۆری “كاوە گەرمیانی” وەك تیرۆرەكانی پێشتر، بێدەنگەی لێبكرێت،دەبا بیكەینە خاڵی كۆتایی تیرۆر لە ژیانمانا

سەكۆی ئەناركیستانی كوردستان  [KAF]

٦ی دێسەمبەری ٢٠١٣

 

**************************************

anarkistan@activist.com

www.anarchistan.tk

www.facebook.com/Kurdistan.anarchists.Forum

www.twitter.com/anarkistan

ئه‌زموونی خه‌باتی مه‌ده‌نی و نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان له‌ ڕوانگه‌ییه‌کی کوردییه‌وه‌‌

ئه‌زموونی خه‌باتی مه‌ده‌نی و نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان له‌ ڕوانگه‌ییه‌کی کوردییه‌وه‌‌

سیاوەشی گودەرزی

خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی ئه‌زموونێکی پڕ له‌ خوێن و به‌رخۆدان بووه‌ له‌ باکووری کوردستان، پێشه‌نگایه‌تی په‌که‌که‌ و شه‌قڵی کاریگه‌ری هزری چه‌پ به‌ ڕوونی به‌م خه‌باته‌وه‌ دیاره‌. ئه‌وانه‌ی ئاگاداری بزووتنه‌وه‌ی چه‌پی کوردی له‌ باکووری کوردستان هه‌ن، ئه‌وه‌ ده‌زانن که‌ خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان یه‌که‌م ئه‌زموونی بزووتنه‌وه‌ی مۆدێڕنه‌ یان یه‌کێک له‌ بزووتنه‌وه‌ هه‌ره‌ پێشه‌نگه‌کانله ‌ هه‌موو ڕۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاستدا.

ئێستا پێواژۆیه‌کی ئاشتی له‌ تورکیا له‌ نێوان کورد و ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ ئارادیه‌. لایه‌نی په‌که‌که‌ و پارتی ئه‌که‌په‌ هه‌ر کامه‌ دوو خوێندنه‌وه‌و لێکدانه‌وه‌ی جیاوازیان بۆ ئه‌م پێواژۆیه‌ هه‌یه‌. له‌ درێژه‌ی ئه‌م پێواژۆیه‌دا هه‌ڵبژاردنه‌ شاره‌وانییه‌کانی له‌ مانگی مارسی 2014 به‌ڕێوه‌یه‌. له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی گه‌لی و خه‌تێکی سیاسی به‌ ناوی خه‌تی سێهه‌م و جیا له‌ دوو جه‌مسه‌ری تورکیا و سوریا له‌ ڕۆژئاوای کوردستان به‌ پێشه‌نگایه‌تی په‌یه‌ده‌ و له‌ سه‌ر خه‌تی سیاسی په‌که‌که‌ خه‌ریکه‌ وه‌ک سیسته‌مێکی به‌ڕێوه‌به‌ری خۆجێیه‌تی خۆی ده‌چه‌سپێنێ.

به‌ له‌به‌رچاوگرتنی هه‌لوومه‌رجی ئێستا، گه‌له‌کۆمه‌یه‌کی هه‌مه‌ لایه‌نه‌ له‌ دژی هێڵی سێهه‌م چ له‌ تورکیا و چ له‌ ڕۆژئاوای کوردستان له‌ ئارادایه‌. سه‌ردانی سێقۆڵی بارزانی و شوان په‌روه‌ر و ئه‌ردۆغان له‌ ئامه‌د وه‌ک کۆکردنه‌وه‌ی ده‌نگ بۆ ئه‌که‌په‌ ته‌نیا یه‌کێک له‌ نموونه‌ ئاشکراکانی ئه‌م دژایه‌تییه‌یه‌. له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ هه‌مان خه‌بات و به‌رخۆدان و هێڵی سێهه‌می سیاسی که‌ سیسته‌مێکی نوێی به‌ڕێوه‌به‌ری له‌ ڕۆژئاوای کوردستان پێکهێناوه‌و له‌ سه‌ر عه‌رزی واقع چه‌سپاندوویه‌تی. هاوکات هه‌مان هێڵ، پاشه‌کشه‌ی به‌ ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ باکووری کوردستان کردووه‌و فه‌زایه‌کی سیاسی کراوه‌ی له‌ سه‌ر پرسی کورد پێکهێناوه‌. به‌ڵام له‌ هه‌مانکاتدا پڕۆپاگه‌نده‌یه‌کی به‌ربڵاویش له‌ ئارادایه‌ که‌ ئه‌م خه‌بات و به‌خۆدانه‌ به‌ نه‌دیتوو ببیندرێ و وه‌ک خێر و چاکه‌، کاڵای به‌ قه‌د باڵای ئه‌ردۆغان و ئه‌که‌په‌دا ببڕدرێ.

‌له‌و سۆنگه‌وه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌م له‌مه‌و به‌دوا ناوه‌ ناوه‌ زنجیره‌ نووسینێک له‌ سه‌ر خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان که‌ پێشتر له‌ فۆرمی کتێبێکدا ئاماده‌کراوه‌، له‌ فه‌یسبووک بڵاوبکه‌مه‌وه‌. له‌م وتارانه‌دا دوو ته‌وه‌ره‌ی سه‌ره‌کی به‌ بنه‌ما ده‌گرم.
یه‌که‌م، خه‌باتی سیاسی: کرۆنۆلۆژیایی خه‌باتی سیاسی و پارلمانتاری له‌ باکووری کوردستان، پێشینه‌ی پارته‌ تورکییه‌کان له‌ کوردستان، پارته‌کانی هه‌پ، ده‌پ، ده‌هاپ و هاده‌پ، پارتی کۆمه‌ڵگه‌ی دیمۆکراتیک ده‌ته‌په‌، پارتی ئاشتی و دیمۆکراسی به‌ده‌په‌، کۆنگره‌ی جفاکی دیمۆکراتیک که‌جه‌ده‌، یاسای بنچینه‌یی تورکیا و ناسنامه‌ی کورد و بایکۆتی ڕاپرسی
دووه‌م، خه‌باتی سڤیل و مه‌ده‌نی: شێوازه‌کانی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان، دایکانی ئاشتی، که‌مپه‌ینی ناسنامه‌ی کوردی، بایکۆتی نه‌چوونه‌ قوتابخانه‌، وتنی بێژه‌ی “به‌رێز” ئۆجالان، به‌ کوردی قسه‌کردن له‌ مه‌حکه‌مه‌ و پارلمان ،نه‌چوونه‌ سه‌ربازی، قه‌ڵخانی زیندوو و خێوه‌ته‌کانی ئاشتی.

تێبینی:
ئه‌م زنجیره‌ وتارانه‌ تایبه‌ت له‌ فه‌یسبووک بڵاو ده‌که‌مه‌وه‌ به‌ڵام هه‌ر ماڵپه‌ڕ و ڕۆژنامه‌یه‌ک ئه‌گه‌ر ویستیان ده‌توانن لای خۆیان دایبه‌زێنن.

سه‌ره‌تا:
بیرۆکه‌ی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ ڕۆژئاوا له‌ باکووری ئه‌مه‌ریکا له‌ لای هێنڕی ده‌یڤید تۆرێۆ لە سەدەی هەژدەهەمدا، سه‌ریهه‌ڵدا و له‌ ڕۆژهه‌ڵات له‌ هیندووستان لای گاندی وه‌پێشکه‌وت. تۆرێۆ له‌ ڕۆژئاوا له‌ لێگه‌ڕین و بیرکردنه‌وه‌کانیدا له‌ سه‌ر زۆڵم و ناحه‌قیی و پێوه‌ندی ده‌وڵه‌ت و خه‌ڵک له‌و بواره‌دا به‌و ئاکامه‌ گه‌یشت که‌ حكوومه‌ت له ‌خۆیدا مه‌ترسیدار نییه‌. مه‌ترسی و كێشه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هاووڵاتیان فه‌رمانبه‌ری له‌ ده‌وڵه‌تێک ده‌که‌ن که‌ هه‌مان ده‌وڵه‌ت زوڵم و ناحه‌قی له‌وان ده‌کا. مه‌هاتما گاندی له‌ ڕۆژهه‌ڵات له‌ خه‌باتی دژ به‌ کۆلۆنیالیزمی ڕۆژئاوایی ئینگلیز چه‌مکێکی به‌ ناوی ناتوندوتیژی به‌ خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نییه‌وه‌ زیاد کرد. گاندی له‌و بڕوایه‌دا بوو نه‌ک ته‌نیا نابێ له‌ توندتویژی که‌ڵک وه‌رگیردرێ به‌ڵکوو ناتوندوتیژی وه‌ک ئه‌رک ڕه‌چاو بکرێ و بۆ نه‌هێشتنی توندوتیژی خه‌باتێکی هه‌مه‌لایه‌نه‌ به‌ڕێوه‌ بچێ و ناوتوندوتیژی وه‌ک کولتوور له‌ کۆمه‌ڵگادا بچه‌سپێندرێ . چوونکه‌ چاره‌سه‌ری و نه‌مانی زوڵم له‌ خودی هه‌ناوی ناتوندوتیژیدا هه‌ڵکه‌وتووه‌.

که‌وابوو نافه‌رمانی مه‌ده‌نی داهێنانێکی ته‌نیا ڕۆژئاوایی نییه‌، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌شی به‌ ڕۆژئاواوه‌ هه‌یه‌ دوو ئه‌وه‌نده‌ به‌شی به‌ لایه‌که‌ی دیکه‌ی جیهان ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌ هه‌یه‌. هه‌ر له‌و سۆنگه‌یه‌وه‌ ده‌کرێ ڕاشکاوانه‌ بێژین خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی بیرۆکه‌یه‌کی جیهانیی و ئونیڤێرسیاڵه‌ و له‌ کولتوورێکی تایبه‌ته‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌گرتووه‌و هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ک و کولتوورێک پاوانی به‌ سه‌ر خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نییه‌وه‌‌ نییه‌.

نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ سه‌ر چه‌ند پره‌نسیپێک ڕاوه‌ستاوه؛ كرده‌وه‌یه‌كی كراوه‌ی فه‌رمییه‌ و هیچ چه‌شنه‌ نهێنی و شاراوه‌ییه‌کی تێدا نییه‌. ئامانج له ‌نافه‌رمانی مه‌ده‌نی، ئامانجێكی گشتی كۆمه‌ڵگایی و ئه‌خلاقییه. بێجگه‌ له‌م دوو پره‌نسیپه‌ له‌ خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نیدا به‌ بێ به‌کارهێنانی توندوتیژی فه‌رمانبه‌ری له‌ یاسا ناحه‌قه‌کان ده‌کرێ و ئه‌و یاسایانه‌ی که‌ مافی ده‌سته‌ و گرووپێک، پێشێل ده‌که‌ن، بۆخۆیان به‌ هۆی هه‌مان ده‌سته‌و گرووپه‌ بن پێ ده‌کرێن. له‌ ڕۆژهه‌ڵات یان ڕۆژئاوا له‌ سوید یان کوردستان ئه‌و پره‌نسیپانه‌ نه‌گۆڕن، به‌ڵام شێوازه‌کانی پێره‌وکردنی ئه‌و پره‌نسیپانه‌ به‌ پێی هه‌لوومه‌رجی جیاواز، وڵاتی جیاواز و کولتووری جیاله‌یه‌ک ده‌گۆڕدرێن و هه‌ر گه‌ل و نه‌ته‌وه‌یه‌ک، هه‌ر ده‌سته‌ و گرووپێک شێوازی جیاجیا له‌ خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی بۆ خۆی هه‌ڵده‌بژێت.

شێوازه‌کانی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ گاندی به‌دواوه‌ هه‌تا ئێستا به‌ تایبه‌تی له‌ ڕۆژئاوا ئاڵووگۆڕی زۆری به‌سه‌ردا هاتووه‌. به‌ لایه‌نی ئه‌رێنیدا گه‌شه‌ی زۆری کردووه ‌و به‌ تایبه‌تی بۆ ئه‌وه‌ له‌ هه‌موو هه‌لوومه‌رجێکدا دووری له‌ توندوتیژی بکرێ نوێکاری له‌ شیوازه‌کانی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نیدا پێکهاتووه‌. وه‌ک نموونه‌ له‌م ساڵانه‌ی دواییدا خه‌باتکارانی مه‌ده‌نی له‌ سوید کڵاوه‌ی پارێزه‌ری سه‌ر که‌ پاسکیل لێخوره‌کان یان کرێکاره‌کان له‌ سه‌ری ده‌که‌ن، له‌ کاتی هه‌ڵمه‌ته‌کاندا به‌کار نابه‌ن بۆ ئه‌وه‌ هێما بۆ ئه‌گه‌ری به‌کارهێنانی توندوتیژی له‌ لای پۆلیس و خۆپیشانده‌رانیشه‌وه‌ نه‌که‌ن.

له‌ کوردستان له‌ پارچه‌ جیاجیاکاندا له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌ی هه‌موو مێژووی هاوچه‌رخی کورد له‌ نافه‌رمانی و به‌رهه‌ڵه‌ستکاری داگیرکه‌راندا بووه‌ به‌ڵام نافه‌رمانی مه‌ده‌نی دیاردیه‌کی ئێکجار نوێیه‌. به‌تایبه‌تی له‌ بواری هزری و کاری تیۆری له‌ سه‌ر خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی زۆر که‌م شت نووسراوه‌. به‌هه‌مان شێوه‌ش له‌ کرده‌وه‌دا که‌متر سه‌ره‌نج دراوه‌ته‌ نافه‌رمانی مه‌ده‌نی یان به‌ شێوه‌یه‌کی دیکه‌ به‌ هۆی زوڵم و زۆری له‌ ڕاده‌به‌ده‌ری داگیرکه‌ران له‌ کوردستان، خه‌باتگێڕی کورد که‌متر باوه‌ڕ به‌ سه‌رکه‌وتنی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی هه‌بووه‌.

له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی زۆر دره‌نگ هاتووه‌ته‌ کوردستان به‌ڵام له‌ ماوه‌یه‌کی که‌م زۆر باش گه‌شه‌ی کردووه. له‌ زۆر شێوازی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی به‌تایبه‌تی له‌ باکووری کوردستاندا که‌ڵک وه‌رگیراوه‌و هه‌تا ده‌چێ و زیاتر شێوازه‌کانی نافه‌رمانی مه‌ده‌نیش ته‌شه‌نه‌ ده‌که‌ن. هه‌ڵمه‌ته‌کانی دایکانی ئاشتی، هه‌ڵمه‌تی دژی شه‌ڕ به‌ ناوی قه‌ڵغانی زیندوو، هه‌ڵمه‌تی نه‌چوونه‌ سه‌ربازی، هه‌ڵمه‌ته‌کانی خۆناساندن به‌ مه‌حکه‌مه‌ و وتنی بێژه‌ی “به‌ڕێز ئۆجالان”، هه‌ڵمه‌تی بایکۆتکردنی ڕێفراندۆم، هه‌ڵمه‌تی نه‌چوونه‌ قوتابخانه‌ و هه‌ڵمه‌تی به‌ کوردی قسه‌کردن له‌ مه‌حکه‌مه‌کانی تورکیا و له‌ ئاستی به‌رزیشدا له‌ پارلمانی تورکیا له‌ کاتی وه‌شانی ڕاسته‌وخۆ ته‌له‌فزیۆنیدا ته‌نیا چه‌ند نموونه‌یه‌کن له‌ شێوازه‌کانی خه‌باتی نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان.
پارته‌ سیاسییه‌کانی تورکیا و کورد لە دامەزراندنی دەوڵەتی تورکیاوە هەتا ئێستاشی لە گەڵ بێت، کوردەکان بۆیان نییە پارتێکی سیاسی لە سەر بنەمای ئه‌تنیکی یان کورد بوون چێ بکەن. هەتا ساڵەکانی ١٩٩٠ کە کوردەکان لە پارته‌ کوردییه، “تورکی ناو”ه‌کانه‌وه‌ تێکۆشانە سیاسییەکانی خۆیان دەستپێکرد، لە نێو پارتە سیاسییەکانی تورکیادا وەک تورک تێکۆشانیان هەبووە و هیچ کاتێکیش به‌ هۆی یاسای بنچینه‌یی تورکیاوه‌، نه‌ کورد ئه‌و مافه‌ی هه‌بووه‌ و نه‌ قه‌واره‌ی پارته‌ تورکییه‌کانیش ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی به‌ کورد داوه‌ که‌ وه‌ک کورد و له‌ سه‌ر بنه‌مای ئه‌تنیکی له‌ پارته‌کانی تورکیادا تێکۆشانی سیاسییان هه‌بێت.
پارتی کۆماری گه‌ل‌ جەهەپە، یه‌کێک له‌ کۆنترین پارته‌ سیاسییه‌کانی تورکیایه‌‌ که‌ بە هۆی ئەتاتورکەوە لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزرا و له‌ ماوه‌یه‌کی دوور و درێژدا هه‌تا ساڵی ١٩٤٦ تاقە پارتی دەسەڵاتدار له‌ تورکیا بوو‌‌. له‌ ساڵی ١٩٥٠ سیسته‌می فره‌ پارتی له‌ یاسای بنچینەیی تورکیادا گونجێندرا. بە دوای ئەم ئاڵووگۆڕەدا پارتی دیموکراتیک سه‌که‌وتنێکی به‌رچاوی وه‌‌ده‌ستهێنا و جەلال بایار کە پێشتر خۆی لە پارتی کۆماری گەل دابڕاندبوو لە پارتی نوێدا پۆستی سه‌رۆککۆماری وەدەست هێنا و عەدنان مه‌نده‌یرس کرا به‌ سه‌رۆکوه‌زیری تورکیا. ئەمە یه‌که‌م جار بوو کە پارتی کۆماری گەل، پارته‌که‌ی ئه‌تاتورک کەوتە دەرەوەی دەسەڵات و له‌ ژێر ڕێبه‌ڕایه‌تی عیسمه‌ت ئینینۆدا بوو به‌ پارتی ئۆپۆزسیۆن.

به‌تایبه‌تی له‌ پاش شه‌ڕی دووه‌می دنیاگر و دابه‌شبوونی جیهان به‌سه‌ر دوو به‌ره‌ی کاپیتالیستی و کۆمۆنیستیدا گرینگی ستراتیژی تورکیا زیاتر که‌وته‌ به‌ر سه‌ره‌نج. پۆزیسیۆن و هه‌ڵکه‌وته‌ی جوگرافی سیاسیی تورکیا له‌ به‌رانبه‌ر سۆڤییه‌تدا، زیاتر له‌ لایه‌ن ئه‌مه‌ریکاوه‌ که‌ ڕۆڵی سه‌ره‌کی له‌ به‌ره‌ی ناتۆ و وڵاتانی ڕۆژئاوا خستبۆوه‌ مل خۆی گرینگی پێدرا. تورکیای سێکۆلار و که‌مالیستیش ئه‌م هه‌له‌ی قۆسته‌وه‌و بێجگه‌ له‌ جێگرتن له‌ ناتۆ و چه‌ند په‌یماننایه‌که‌ی دیکه‌ی سه‌ربازی و هاوکاری له‌ گه‌ڵ وڵاتانی دۆستی ڕۆژئاوا وه‌ک سێنتۆ دژ به‌ سۆڤییه‌ت و ته‌شه‌نه‌کردنی کۆمۆنیزم، هه‌ڵکه‌وته‌ی ستراتیژی خۆی زیاتر له‌ ناوچه‌ بته‌و کرد.

له‌ سه‌ره‌تای ساڵانی شه‌سته‌کاندا ته‌وژمێکی چه‌پ و ڕادیکاڵ هه‌موو ڕۆژئاوا به‌تایبه‌تی ئه‌وروپای گرته‌وه‌و له‌ ئه‌وروپاشه‌وه‌ ئاخره‌که‌ی سه‌ری له‌ تورکیاش ده‌رهێنا. ده‌سه‌ڵاتی سیاسی تورکیا که‌ هه‌ر له‌ سه‌رده‌می ئه‌تاتورکه‌وه‌ له‌ ژێره‌وه‌ به‌ هۆی ژنڕاڵه‌ سه‌ربازییه‌کان به‌ڕێوه‌ ده‌چوو سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌م ڕه‌وته‌ی به‌ مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌ بۆ سه‌ر خۆی زانی و هه‌ربۆیه‌ له‌ هه‌ر له‌ ده‌سپێکدا و له‌ یه‌که‌م ده‌رفه‌تدا که‌وته‌ سه‌رکوتکردنی. ساڵی ١٩٦٠ یه‌که‌مین کوده‌تای سه‌ربازی له‌ تورکیادا ئه‌نجام درا و ١١ساڵ دوای ئه‌وه‌ بۆجاری دووه‌م له‌ ساڵی 1971دا ئه‌و جار ڕاسته‌وخۆ و به‌ یه‌کجاری ده‌سه‌ڵاتی سیاسی گرته‌ ده‌ست.
له ‌ساڵی١٩٧٠ به‌دواوه‌ له‌ ژێر تیشکی گۆڕانکارییه‌ هه‌رێمییه‌کان و به‌تایبه‌تی قه‌یرانی نه‌وت له‌ جیهاندا تورکیاش ژماره‌یه‌ک گۆرانکاری به‌سه‌ردا هات. له‌و سه‌روبه‌نده‌دا بوو له‌ ساڵی ١٩٧٤ که‌ باکووری قوبرس له‌لایه‌ن سوپای تورکیاوه‌ داگیرکرا و ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ قه‌یرانه‌کانی تورکیای به‌ تایبه‌تی قه‌یرانی ئابووری قوڵتر کرده‌وه‌. ئه‌مه‌ریکا وه‌ک یه‌کێک له‌ به‌رچاوترین وڵاتانی یارمه‌تیده‌ری تورکیا، وه‌ک ناڕه‌زایه‌تی له‌ به‌رانبه‌ر داگیرکاری قوبرس، یارمه‌تییه‌ دراوییه‌کانی خۆی بۆ تورکیا هه‌ڵپه‌سارد.
له‌ ژێر سێبه‌ری قه‌یرانه‌ سیاسی، ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌ تورکیا ده‌نگه‌ ناڕه‌زایه‌تییه‌کان له‌ لایه‌ن ده‌سته‌و گرووپی جیاجیا به‌تایبه‌تی چه‌په‌کان له‌ کۆتایی حه‌فتاکاندا له‌ ته‌شه‌نه‌کردندا بوو که‌ له‌ ١٢ سێپته‌مبری ساڵی ١٩٨٠، جارێکیتر جه‌نراله‌کان کوده‌تایه‌کی دیکه‌ی سه‌ربازیان ئه‌نجامداو ئه‌مجاره‌ به‌ هه‌زاران که‌س ده‌سبه‌سه‌ر کران و خرانه‌ زیندان.
دوای ئه‌وه‌ی له‌ پاش شه‌ڕی دووه‌می دنیاگره‌وه‌ هیچ چه‌شنه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی چه‌کداری له‌ باکووری کوردستاندا سه‌ریهه‌ڵنه‌دابوو، ڕاست دوو ساڵ به‌ر له‌ کودێتا، له‌ ساڵی 1978 پارتی کرێکارانی کوردستان له‌ گوندێک به‌ ناوی فیس له‌ نزیک ئامه‌د له‌ لایه‌ن ژماره‌یه‌ک خوێندکاری زانکۆوه‌ که‌ بڕوایه‌کی بته‌ویان به‌ حه‌ره‌که‌تی چه‌کداری هه‌بوو، له‌ ژێر کاریه‌گه‌ری خه‌تی هزری عه‌بدوڵا ئۆجالاندا دامه‌زرابوو .

ئۆجالان له‌ یه‌کێک له‌ وتاره‌کانیدا ده‌نووسێ: ته‌واوی ئه‌و حکوومه‌تانه‌ی له‌ تورکیا هاتوونه‌ته‌ سه‌ر کار هه‌میشه‌ به‌ ترسه‌وه‌ له پرسگری کوردیان ڕوانیوه‌. هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێک هاتووه‌ته‌ سه‌ر کار، کێشه‌که‌ی قووڵتر کردووه‌ته‌وه‌ و ئه‌م کێشه‌یه‌ی به‌ ده‌سه‌ڵاتی دوای خۆی سپاردووه‌. هه‌موو حکوومه‌ته‌کانی تورکیا، سیاسه‌ته‌کانی وه‌ک سته‌مکاری، کۆچی زۆره‌ملێ و دوورخستنه‌وه‌یان له‌ سه‌ر کورد تاقی کردۆته‌وه‌‌‌. له‌ ئاکامی ئه‌مه‌دا وه‌ک لایه‌نێکی ناڕازی، په‌که‌که‌ سه‌ری هه‌ڵدا‌. په‌که‌که‌ خوازیاری چاره‌سه‌ری سیاسی بوو. کاتێک ئه‌مه‌ پێک نه‌هات، شه‌ڕ هاته‌ ئاراوه‌. ئه‌و شه‌ڕه‌ هه‌تا ئیمڕۆش هه‌ر به‌رده‌وامه‌. (له‌ ده‌قی فیلمێکی به‌ڵگه‌یی له‌ مێدیا تیڤی وه‌رگیراوه‌).

په‌که‌که‌ به‌پێچه‌وانه‌ی پارته‌ کوردییه‌کانی دیکه‌ له‌ ماوه‌یه‌کی کورتدا پێشوه‌چوونی به‌رچاوی له‌ باکووری کوردستان به‌خۆوه‌ دیت. له‌ لایه‌ن حکوومه‌تی سه‌ربازی تورکیاوه‌، باری نائاسای به‌تایبه‌ت له‌ له‌ باکووری کوردستان به‌شێوه‌یه‌کی گشتی‌ ڕاگه‌یه‌ندرابوو . له‌ پانتایی تورکیا و کوردستان، ئازادی چاپه‌مه‌نی و کۆبوونه‌وه‌ی کۆڕوکۆمه‌ڵه‌کان قه‌ده‌غه‌کران. کوردستان به‌تایبه‌تی که‌وته‌ بن سه‌رکوتێکی گران و هۆڤانه‌ترین شێوازی ئه‌شکه‌نجه‌ له‌ سه‌ر زیندانیانی سیاسی کورد که‌ به‌ زۆری له‌ ئه‌ندام و لایه‌نگرانی په‌که‌که‌ پێکهاتبوون تاقی کرایه‌وه‌. زیندانی ئامه‌د یه‌کێک له‌ نموونه‌ هه‌ره‌ به‌رچاوه‌کانی سه‌رکوتی هۆڤانه‌ی کوده‌تا له‌ ماوه‌ی سێ ساڵ، ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوی سه‌ربازی جه‌نڕاڵه‌کانی تورک بوو.

کوده‌تای سه‌ربازی ساڵی ١٩٨٠، جارێکی دیکه‌ هه‌موو ده‌رفه‌تێکی بۆ جوڵان و تێکۆشانی سیاسی له باکووری کوردستاندا له‌ نێو برد و حکوومه‌تی سه‌ربازی تورکیا به‌ توندترین شێواز هه‌موو به‌رهه‌ڵستکارییه‌کی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆی کوردی سه‌رکوت ده‌کرد.

دوای سێ ساڵ ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوه‌تی سه‌ربازی، ئاخره‌که‌ی جه‌نڕاڵه‌کان له‌ ساڵی ١٩٨٣ له‌ پاش گۆڕان له‌ یاسای بنچینه‌ییدا و دانانی له‌مپه‌ری ده‌له‌سه‌د، ڕه‌زامه‌ندی خۆیان بۆ هه‌ڵبژاردنێکی گشتی ده‌ربڕی. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی له‌و ساڵانه‌دا تێکۆشانه‌ سیاسییه‌کانی کورد و ئیسلامییه‌کان ته‌شه‌نه‌ی سه‌ندبوو، له‌ ڕاستیدا دانانی له‌مپه‌ری ده‌له‌سه‌د ته‌نیا بۆ دژایه‌تی کورد و ئیسلامییه‌کان و له‌ نێو بردنی شانسی هاتنی ئه‌وان بۆ‌ نێو پارلمانی تورکیا، داندرا.

پارتی نیشتمانی دایک، به‌ سه‌رۆکایه‌تی تورکوت ئۆزال سه‌رکه‌وتنێکی گه‌وره‌ی له‌ هه‌ڵبژاردنی پارلمانی ساڵی ١٩٨٣دا وه‌‌ده‌ستهێنا. تورکوت ئۆزال به‌ وه‌ده‌ستخستنی ڕێژه‌ی ٤٥ له‌سه‌دی ده‌نگه‌کان بوو به‌ سه‌رۆکوه‌زیر و هه‌ر زوو ئه‌و چاکسازییه‌ ئابوورییانه‌ی که‌ له‌ هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردندا بانگه‌شه‌ی بۆ کردبوو، ده‌ست پێکرد. به‌ڵام سه‌رکوت له‌ کوردستان هه‌روا به‌رده‌وام بوو و به‌ش به‌ حاڵی کورد، هه‌ڵبژاردنی ئۆزال و ڕێفۆرمه‌ ئابوورییه‌کانی کاریگه‌رییه‌کی ئه‌وتۆی له‌ سه‌ر باروودۆخی ناله‌باری کوردستان نه‌کرد، به‌تایبه‌تی ئه‌وه‌ باروودۆخی نائاسایی له‌ زۆربه‌ی هه‌رێمه‌کانی کوردستاندا ڕاگه‌یاندرابوو و به‌ کرده‌وه‌ ژاندارم و ئه‌رته‌ش بوون که‌ ده‌سه‌ڵاتیان له‌ باکووری کوردستان به‌ده‌سته‌وه‌ بوو.

له‌ ساڵی ١٩٨٤دا، په‌که‌که‌ شه‌ڕی چه‌کداری ده‌ستپێکرد و ورده‌ ورده‌ شه‌ڕ پانتایی هه‌موو باکووری کوردستانی گرته‌وه‌. ساڵ به‌ ساڵ و پێ به‌ پێی به‌رفراوان بوونه‌وه‌ی چالاکی چه‌کداری په‌که‌که‌ و زۆر بوونی هێزی گه‌ریلا و دژوار بوونه‌وه‌ی شه‌ڕ، ده‌وڵه‌تی تورکیاش شه‌ڕی له‌ کوردستان به‌رفراوانتر کرد و نه‌ک ته‌نیا هێزی گه‌ریلا به‌ڵکوو خه‌ڵکی سڤیلی گونده‌کانیش کرانه‌ ئامانجی سه‌ربازی و له‌ ئاکامدا به‌سه‌دان گوند کاول و وێران کران و به‌ سه‌دان هه‌زار که‌سیش ئاواره‌و په‌ڕیوه‌ی شاره‌ گه‌وره‌کانی کوردستان و تورکیا بوون. له‌و ساڵانه‌دا به‌تایبه‌تی له‌ ڕۆژێکی وه‌ک نه‌ورۆزدا، حه‌ره‌که‌ته‌ جه‌ماوه‌رییه‌کان به‌ ناوی پیرۆزباییه‌کانی نه‌ورۆز ده‌بوونه‌ کۆبوونه‌وه‌ی ناڕه‌زایه‌تی جه‌ماوه‌ری به‌رانبه‌ر به‌ ده‌وڵه‌تی تورکیا. له‌ گه‌ڵ هه‌موو قه‌ده‌غه‌کاریه‌کانی ده‌وڵه‌ت، نه‌ورۆز له‌ دوای ساڵه‌کانی ١٩٨٠، له‌ شاره‌کانی جزیره‌ و نوسه‌یبین، به‌ به‌شداری ده‌یان هه‌زار که‌س و به‌ شێوازێکی به‌ربڵاو پیرۆز ده‌کرا. له‌ نه‌ورۆزی ساڵی ١٩٩٠، له‌ به‌رزایی قه‌ڵای ئامه‌د، کچێک به‌ ناوی زه‌کیه‌ ئه‌لکان، به‌ ئاگربه‌ردان له‌ جه‌سته‌ی خۆی، جه‌ژنی نه‌ورۆزی پیرۆز کرد.

درێژه‌ی هه‌یه‌ …

سه‌رچاوه‌:
کتێبی: ئه‌زموونی خه‌باتی مه‌ده‌نی و نافه‌رمانی مه‌ده‌نی له‌ باکووری کوردستان، سیاوه‌ش گۆده‌رزی، چاپ نه‌کراو.

پێگەی نووسەر لە فەیسبووك

https://www.facebook.com/siawash.goudarzi/