روشـنـگـری هـا

1- عـقـب مـانــدگـی روسـیـه تــزاری ازحـیــث اقــتـصـاد سـیـاسـی نـسـبــت بـه ســرمـایـه داری اروپـای غـربـی پـدیـد آورنـدۀ

شـرائـط ویـژه ای بـرای تـکـامـل اشـکـال سـازمـانـی در جـنـبـش کـارگـری روسـیـه بـود. اتـحـادیـه هـای صـنـفـی در زمـا

نـی دیـر نـقـش سـیـاسـی واقـعـی در جـامـعـه ایـفـاء نـمـودنـد.

اتـحـادیــه هـای صـنـفـی در روسـیـه ابــتـداء در جـریـان جـنـبـش شــورایـی در 1905 پـدیـد آمـدنـد. عـلـت ایـن تـکـا

مـل دیــر را بـایـد در مـاهـیـت فـئـودالـی – پـاتــریــارکـال دولـت روسـیـه و اشـکـال سـرکـوب و اسـتـثـمـار مـسـلـط در آن

دولـت جـسـت.

شـمـار کـارگـران سـازمـان یـافـتـۀ صـنـفـی طـی سـال 1905 250000 تـن بـود.

انـقـلاب فـوریـه 1917 یـک تـکـامـل سـازمــانـی سـریـع، تــوأمـاً در جـنــبـش صـنــفـی بــه وجـود آورد، چـنـان کــه

تـعــداد اعـضـاء اتـحـادیــه هــای صـنــفـی طـی نـخـسـتـیـن مــاه هــای سـپـسـیــن انـقـلاب بـه نـیـم مـیـلـیـون نـفـر افـزایـش

یـافــت. نـیــز در هـمـان مـاه هــا چـنـدیــن اتـحـادیــۀ صـنـفـی در ســرتـاسـر روسـیـه، عـمـومـاً، و در پـتـروگـراد، خـصـو

صـاً، دائـر گـردیـدنـد.

اتـحـادیــه هـای صـنـفـی تـا مـاه هــای اوت – سـپـتـامـبــر 1917 تـحـت تــسـلـط مـنـشـویـک هـا قـرار داشـتـنـد، کـمـا

ایــن کـه در سـومـیــن کـنـفــرانـس اتـحـادیــه هــای صـنــفـی سـرتــاسـر روسـیــه بــلـشـویـک هــا تــنـهـا از پـشـتـیــبـانــی

4/36% نـمـایـنـدگـان بــرخـوردار بـودنــد. اکـثـریــت از مـنـشـویـک هــا تـشـکـیـل یـافـتـه بـود. ( آنـارشـیـسـت هـا و سـو

سـیـال رولـوسـیـونـرهـا نـقـشـی جـزئـی در جـنـبـش صـنـفـی دارا بـودنـد.)

جـنـبـش صـنـفـی بــا مـشـکـلات بـسـیــاری مـواجـه گـردیــد. در وهــلـۀ نـخــسـت فـعـالـیــت آن در اثـر نـبـودِ آزمـون

هـای صـنـفـی در مـیـان کـارگـران بـطـیء بــود، و ایـن مـنـتـج بــه یـک سـاخـتـار سـازمـانـی بــی نـظـم و نـامـعـادل گـرد

یــد. بـسـیـاری از اتـحـادیــه هـا عـاری از نـیــروی ضــربـتـی واقـعـی بــودنــد، زیـرا آن هــا نــه فــقـط مـطـابـق صـنـف،

بـلـکـه هـم چـنـیـن مـطـابـق نـوع اشـتـغـال طـبـقـه بـنـدی گـشـتـه بـودنـد.

مـسـئـلـۀ چـگـونـگـی رابـطـۀ مـتـقـابــل اتـحـادیـه هـای صـنـفـی و قـدرت دولـتـی در سـال هـای نـخـسـت مـوجـودیـت

دولـت شـوروی خـود را بــه صـورت جــدی نــشـان داد، و در آغـاز دهــۀ 20 زایـنـدۀ اخـتـلاف نـظـری در حـزب بـلـشـو

یـک گـردیـد.

2- کـمـیـتـه هــای کـارخـانــه بــه صــورت کـمـیــتـه هـای دائـم عـمـلـیـات در 1905 بـه وسـیـلـۀ کـارگـران در کـارخـانـه هـا

تـشـکـیـل یــافـتـه بـودنـد. طـی انـقـلاب فــوریـه 1917 تـعـداد ایـن کـمـیـتـه هـا در مـنـاطــق صـنـعـتـی در ســرتــاسـر رو

سـیـه مـداومـاً افــزایــش یـافـت. کـمـبـود سـازمـان هــای صـنـفـی و وجـود سـنـت جـنـبـش شـورایـی 1905 عـلـت آن بـود

کــه اقــشـار رادیـکـال کـارگــری هـمـیـن کـمـیـتـه هـای کـارخـانـه را بـه صـورت ارگـان هــای طـبـیـعـی مـبـارزه تـلـقــی

مـی نـمـودنــد. اگـر اکـثـریـت در اتـحـادیــه هــای صـنـفـی در جـنـاح راسـت حــزب بـلـشـویـک بـود، در مـقـابـل کـمـیـتـه

هــای کـارخـانـه سـریـعـاً شـعـائـر انـقـلابـی بــلـشـویـک هـا را پـذیـرفـتـنـد، و در جـنـاح چـپ حـزب بـلـشـویـک قـرار گـر

فـتــنـد. مـثـلاً در بـهــار 1917 اکـثـریــت در چـنـد کـنـفــرانـس کـمـیــتـه هــای کــارخـانـه مــوافـقــت شـان را بـا شـعـائـر

بـلـشـویـک هـا در خـصـوص کـنـتـرل کـار و قـدرت شـوروی اعـلام داشـتـنـد.

ایــن رادیـکـالـیـت بـزرگ کـمـیـتـه هـای کـارخـانـه عـلـت آن بـود، کـه بـلـشـویـک هـا تـا درجـۀ زیـادی آن هـا را بـه

مـثـابــۀ ارگـان هــای انـقـلابـی در نـخـسـتـیـن مــرحـلـۀ انـقـلاب روسـیــه، یـعـنـی تـا انـقـلاب اکـتـبـر بـه حـسـاب آوردنـد.

امــا پـس از قــیـام ژوئـیـه 1917 در کـنـگـرۀ شـشـم حـزب بـلـشـویـک در 26 آن مـاه دربـارۀ تـغـیـیـر شـعـار کـل قـدرت

بـه شـوراهـا! و راهـکـار بـحـث شـد. از ایـن نـقـطـه زمـانـی لـنـیـن کـمـیـتـه هـای کـارخـانـه را بـه صـورت ارگـان هـای

انـقـلابـی بــه عـوض شـوراهـا تـلـقـی نـمـود. ولـیـکـن بـلـشـویـک هـا بـه دلـیـل راهـکـاری از بـیـان روشـن مـوضـع شـان

در قــبـال رابـطـۀ بـیـن کـمـیـتـه هـای کـارخـانـه و اتـحـادیـه هـای صـنـفـی امـتـنـاع ورزیـدنـد، هـم چـنـیـن شـعـار کـنـتـرل

کـار را بـه گـونـه ای تـهـیـه کـردنـد کـه تـعـبـیـرش بــه چـنـد صـورت مـمـکـن بـاشــد. کـمـیــتـه هـای کـارخـانـه آن را بـه

صـورت عـلامـت حــزب بـه کـارگـران بــرای در اخـتــیـار گـرفــتـن تـولـیـد در کـارخـانــه هــا اسـتـنـبـاط نـمـودنـد. نـیـز

تـمـایــلات در کـمـیـتـه هــای کـارخـانـه بــرای کـسـب نـقــش رهـبــری کـنـنـده در دگـرگـونـی انـقـلابـی و سـازمـان یـابـی

آتـی تــولـیـد پـس از تـصـرف سـوسـیــالـیـسـتـیِ قــدرت ظـاهــر شــدنـد. در تـصـویـبـنـامـۀ یـک کـنـفـرانـس کـمـیـتـه هـای

کـارخـانـه ذکــر شـده بــود: ” کـمـیــتـه هـای کـارخـانــه کـودکـان انـقـلاب هـسـتــنـد. آن هـا نـیـروی تـازه ای مـی بـاشـنـد،

کـه بــایـد بــر روی شـان حـسـاب کــرد. کـمـیـتـه هـا بــایـد کـانـون خـود را بــه وجـود آورنــد، کــه مـسـتـقـل از اتـحـادیـه

هـای صـنـفـی بـاشـد، و مـبـارزۀ سـیـاسـی و صـنـفـی جـنـبـش کـارگـری را رهـبـری نـمـایـد.”

در جـنـبـش صـنـفـی اعـضـاء خــود را در مـعــرض تـهـدیــد کـمـیــتـه هـای کـارخـانـه بـه عـلـت مـطـالـبـۀ پـیـوسـتـه

صــریـح تـر آن در خـصـوص رهـبـری بـلاشـرط احـسـاس نـمـودنـد، و ایـن احـسـاس بـی جـهـت نـیـز نـبـود، زیـرا بـلافـا

صـلـه پـس از صـادر گـشـتـن تـصـویـبـنـامـۀ کـنـتـرل کـار در 14 نـوامـبـر 1917، اولـیـن کـنـفـرانـس سـرتـاسـر روسـیـه

بــه کـمـیـتـه هــای کـارخـانـه اعـلام داشــت، کـه هـمـکـاری بــا اتـحـادیـه هــای صـنـفـی، تــا جـایـی کــه بـه کـنـتـرل کـار

مـربــوط مـی گـردیـد، ” بــا چـرخـش مـحـدوث در حـیـات اقــتـصـادی – سـیـاسـی روسـیـه، مـطـلـقـاً مـنـحـل شـده اسـت.”

ایـن نـیـز طـبـیـعـةً نـمـی تـوانـسـت مـورد قـبـول اتـحـادیـه هـای صـنـفـی قـرار گـیـرد.

هـمـزمـان حـسـاب کـردن راهـکـارانـۀ بـلـشـویـک هـا بـر روی کـمـیـتـه هـای کـارخـانــه ابــداً بــه ایـن مـعـنـا نـبـود،

کـه آن هـا مـوافـق بـا مـحـول گـردیـدن مـسـئــولـیــت تــولـیـد اجـتـمـاعـی بــه کـمـیـتـه هـای کـارخـانـه بـوده بـاشـنـد. کـمـا

ایـن کـه بــلـشـویـک هـا بــه دنـبـال تـصـرف قـدرت سـیـاسـی، عـلامـت قـبـلـی بـه کـمـیـتـه هـای کـارخـانـه را بـه ایـن گـو

نـه تـغـیـیـر دادنـد کـه مـسـتـقـیـمـاً تـصـریـح شـد آن هـا بـایـد از اتـحـادیـه هـای صـنـفـی اطـاعـت نـمـایـنـد. بـلـشـویـک هـا

بــا رادیـکـالـیـزه شـدن بـخـش انـبــوهـی از کـارگـران بـه اکـثـریـت در اتـحـادیـه هـای صـنـفـی – بـا اسـتـثـنـائـاتـی جـزئـی

– دسـت یـافـتــنـد. در زمـیـنـۀ تـحـقـق کـنــتـرل کــار بـلـشـویـک هـا مـی تـوانـسـتــنـد از وفـاداری اتـحـادیـه هـای صـنـفـی

اطـمـیـنـان داشـتـه بـاشـنـد، نـه از وفـاداری کـمـیـتـه هـای کـارخـانـۀ رادیـکـال.

بــر ایـن اسـاس اتـحـاد بـیـن قــدرت دولــتـی بــلـشـویـک هــا و اتـحـادیــه هــای صـنــفـی جـهــت نــاتــوان ســاخـتـن

کـمـیــتـه هـای کـارخـانـه و تـبـدیــل شـان بـه تـحـتـانـی تـریـن سـلـول هـا در دسـتـگـاه اتـحـادیـۀ صـنـفـی پـدیـد آمـد. در او

لـیـن وهـلـه جـلـوگـیـری از بـرگـذاری کـنـگـرۀ سـرتـاسـر روسـیـه، کـه کـمـیـتـه هـای کـارخـانـه امـیـدوار بـه صـورت پـذ

یــرفـتـن آن در دسـامـبـر 1917 بـه مـقـصـود هـمـآهـنـگ سـازی و تـحـکـیـم در اخـتـیـار گـرفـتـن سـازمـان دهـی تـولــیـد

بـودنــد، بـه عـمـل آمـد. نـاتـوان ســازی نـهــایـی کـمـیــتـه هـای کـارخـانـه بــا امـور فـشـار اقــتـصـادی صـورت گـرفـت،

بــه ایــن مـعـنـا کــه مـقـامـات تـحـویـل مــواد خـام یــا وام دهـی بـه کـمـیـتـه هـای کـارخـانـه را مـشـروط بـه ایـن نـمـودنـد

کـه آن هـا خـود را مـطـیـع اتـحـادیـه هـای صـنـفـی سـازنـد.

امــا اتـحـاد قـدرت دولـتـی و اتـحـادیـه هـای صـنـفـی فـراتـر از ایـن رفـت. یـکـی از مـهـم تـریـن عـرصـه هـای فـعـا

لـیـت اتـحـادیــه هـای صـنــفـی در اولـیــن ســال هــای سـپـسـیــن انـقــلاب اکـتــبــر عــبـارت بــود از شــرکــت در بـنـای

سـیـسـتــم اقــتـصـادی – اداری دولــتـی . در آن دوره یـک هـمـکــاری نــزدیـک بــیـن شــورای اتّـحـادیــه هــای صـنــفـی

سـرتـاسـر روسـیّـه و شـورای عـالـی اقـتـصـاد مـلّـی(Vysshii Sovet Narodnogo Khozyaistva(vesenkha)) پـدیـد آمـد، ولـیـکـن ایــن اتـحـاد در بـسـتـر تـحـولات روسـیـه و تـغـیـیـر بـرخـورد آتـی حـزب بـلـشـویـک بـه اتـحـادیـه هـای صـنـفـی

صـورت دیـگـری بـه خـود گـرفـت.

3- نـظـریـه ای ابـداع فـریـدریـش انـگـلـس(Friedrich Engels)(95-1820) در نـوشـتـه ای از او با عـنـوان تـکـامل سـوسـیـا

لـیـسـم از واهـی بـه عـلـم بــه ایـن عـبـارت: ” اولـیـن عـمـل، عـمـلـی کـه دولــت در اثــر آن واقــعـاً بـه مـنـزلـۀ نـمـایـنـدۀ

کـل جـامـعـه ظـاهــر مـی شـود – تـحـویــل گـرفـتـن وسـایـل تـولـیـد بـه نـام جـامـعـه – هـمـزمـان آخـریـن عـمـل مـسـتـقـیـم

آن بــه عـنـوان دولـت اسـت. دخـالـت قــدرت دولـت در امــور جـامـعـه در زمـیــنـه ای پـس از زمـیـنـۀ دیـگـر بـه تـدریـج

بـیـهـوده مـی گــردد، و سـرانـجـام بــه خـودی خـود از بــیـن مـی رود. ادارۀ امـور و رهـبـری پـروسـه هـای تـولـیـد جـای

حـکـومـت بـر افـراد را مـی گـیـرد. دولـت ” بـرانـداخـتـه نـمـی شـود“، آن مـی مـیـرد.”

4- شـالــودۀ ” سـرمـایــه داری انـحـصـاری دولـتـی” روسـیـه بـا ” سـیـاسـت اقـتـصـادی نـویـن(نِـپ)”(Novaja Ekonomičesk

aja Politika(NEP) )، کــه لـنـیـن بــه کـنـگـرۀ دهـم حـزب در مـارس 1921 مـعـرفـی و از تـصـویـب گـذرانـدش، ریـخـتـه

شــد. پـیـش از 1921 لـنـیـن بــا مـوضــوع ” سـرمـایــه داری انـحـصـاری دولــتـی” اشـتـغــال یــافـتـه، و حـتـی در بـهـار

1918 آن را بـه صـورت یـک اسـتـراتـژی مـطـرح سـاخـتـه بـود، اسـتـراتـژی ای کـه مـی بـایـد از طـریـق تـکـامـل دادن

سـرمـایـه داری تـحـت کـنـتـرل دولـت پـرولـتـاریـایـی بـه جـامـعــه امـکـان فـراهـم آوردن شـرائـط ضـرور انـتـقـال آن بـه

سـوسـیـالــیـسـم را دهـد. اُپـوزیـسـیـون چـپ – ولـو بـلاتـأثـیـر – در مـقـابـل ایـن اسـتـراتـژی لـنـیـن مـوضـع گـیـری نـمـوده

بـود. بـه نـظـر اُپــوزیـسـیـون سـوسـیـالـیـسـم تـنـهـا مـی تـوانـسـت بـه وسـیـلـۀ خـود طـبـقـۀ کـارگـر خـلـق گـردد. ” سـرمـا

یــه داری انـحـصـاری دولـتـی” گـامـی بــه سـوی آن نـبـود. بـعـد لـنـیـن دیـگــر بــار در رابـطـه بــا ” نِـپ” در مـقـالـه اش

تـحـت عـنـوان ” دربــارۀ مـالـیـات بــر خـواربــار” انــدیـشـۀ ” سـرمـایــه داری انـحـصـاری دولــتـی” را بـه ایـن عـبـارت

مـطـرح سـاخـتـه بـود، کـه ” سـرمـایـه داری انـحـصـاری دولـتـی” عــالـی تــریـن شـکـل سـیـاسـی و اجـتـمـاعـی سـرمـایـه

داری اسـت.

” سـرمـایــه داری انـحـصـاری دولـتـی” در دورۀ اسـتـالـیــن تـثـبــیـت و تـحـکــیـم و بــا نــام ســاخـتـگـی ” ســوسـیــا

لـیـسـم” بــه خـلـق هـای شــوروی و دنـیـای خـارج مـعــرفـی گـردیــد، و حـتـی در قـانـون اسـاسـی اتـحـاد شـوروی بـه آن

رسـمـیـت داده شـد.

5- مـنـشــویــک هــا جـنـاحــی از حـــزب کــارگــر ســوســیــال دمــوکــرات روســیـّــه. ایـــن جـنــاح در دومـیــن کــنـگـــرۀ

حــزب در 1902 تـشـکـیـل یـافــت، و در اقـلـیــت(minsjinstvo) قــرار گـرفـت. در بـرابـر آن جـنـاح اکـثـریـت(bolsjinst

vo) بـلـشـویـک هـا بـا لـنـیـن در رأس آن تـشـکـیـل گـردیـد.

6- ایـن جـزوۀ کـولـونـتــای بـه وسـیـلـۀ حـزب کـارگـر کـمــونــیـسـت آلـمـان در روزنــامــۀ رسـمـی شـان Kommunistische

Arbeiter Zeitung ( روزنـامـۀ کـارگـر کـمـونـیـسـت) بــه چـاپ رسـیـد، و ایـن امــر اعـتـراض رسـمـی کـولـونـتـای بـه آن

حـزب را بـرانـگـیـخـت. وقـتـی کـه آن حـزب بـعـد، در 1922 در بـرلـیـن جـزوه را بـه صـورت مـسـتـقـل تـحـت عـنـوان Was bedeutet die Arbeiteropposition? ( اُپـوزیـسـیـون کـارگــری بــه چـه مـعـنـاسـت؟) بــه چـاپ رسـانـیـد، آن شـامـل

تـفـسـیــرات در مـخـالـفــت بـا کـولـونـتـای بــود. هــم چـنـیـن اتـحـادیــه سـنــدیـکـالــیـسـتـی آمــریـکـا کـارگـران صـنـعـتـی

دنـیـا( آی.دابـلـوی.دابـلـوی)(Industrial Workers of the World(IWW)) کــه نـسـخـه ای از نــوشـتــۀ کــولــونــتـای را بــه

دسـت آورده بــود، آن را بــا عـنـوان انـگــلـیــسـی The Workers Opposition in Russia( اُپـوزیـسـیـون کـارگـری در رو

سـیّـه) در سـال 1922 در شـیکـاگـو چـاپ و مـنـتـشـر سـاخـت. در یـازدهـمـیـن کـنـگـرۀ حـزب(مارس – آوریـل 1922)

کـولـونـتـای از جـمـلـه بــه سـبـب قــرار دادن نــوشـتـه اش در اخـتـیـار ” ضـدکـمـونـیـسـت هـا “ی خـارجـی مـورد حـمـلـه

واقـع شـد. نـوشـتـۀ کـولـونـتـای بـعـدهـا بـه چـنـد زبـان اروپـایـی تـرجـمـه و انـتـشـار یـافـت، ولـی هـرگـز در اتـحـاد شـور

وی بـازنـشـر نـکـردیـد، و آن تـا اواخـر دهـۀ 70 قـرن سـابـق در اتـحـاد شـوروی غـیـرقـابـل حـصـول بـود.

7- کـادِت هــا اعـضـاء حـزب دمـوکـرات هـای مـشـروطـه خــواه، یـک حـزب لـیـبـرال – سـلـطـنـت طـلـبـانـه، مـتـشـکـلـه در

1905 بــودنـد. حـزب در جـنـگ جـهـانــی اول(18- 1914) پـشـتـیــبـان فـعـال تــلاش هــای اشـغـالـگـرانـۀ امـپـراتـوری

تـزاری بـود. در جـریـان انـقـلاب فـوریـه 1917 کـوشـیـد تـا تـزاریـسـم را از سـقـوط نـجـات بـخـشـد. بـه صـورت حـزب

رهـبــری کـنـنـدۀ دولـت مـوقــت سـیـاسـتـی نــه در جـهـت مـنـافـع مــردم، بـلـکـه امـپــریــالـیـسـت هـای آمـریـکـایـی، فـرا

نـســوی و انـگـلـیـسـی پـیـش بــرد. پـس از انـقـلاب اکـتـبــر حــزب بــه یـک مـخـالــف سـازش نـاپــذیــر رژیــم شــوروی

تـبـدیـل گـردیـد.

8- بــه نـظـر گـلــدمـن پــیـمـان ” بــرســت – لـیــتـوفـسـک” بــه سـخـتـی تـضـعــیــف کـنــنـدۀ روحــیـۀ انــقـلابــی تــوده هــا و

نـخـسـتـیـن مـنـبـع تـفــرقـه بـیـن نـیـروهـای پــرولـتـاریـایـی بـود. آنـارشـیـسـت هـا و سـوسـیـال رولـوسـیـونـرهـای چـپ از

آغـاز بـر ضـد ایـن پـیـمـان بـودنـد، زیـرا آن را گـامـی خـطـرنـاک و خـیـانـت سـرنـوشـت سـاز بـلـشـویـک هـا بـه انـقـلاب

تـلـقـی مـی نـمـودنـد.

مـنـابـع بـررسـی

Arschinow, Peter: Geschichte der Machno-Bewegung(1918 – 21)(Berlin, Kramer, 1974).

Avrich, Paul: The Russian Anarchists (New Jersey, Princeton University Press, 1971).

Baynac, Jacques: La Terreur sous Lénine(1917-1924)(Paris, Le Sagittaire, 1975).

Berkman, Alexander: The Russian Tragedy(Montreal, Black Rose Books/Cienfugos Press, 1976).

Brunse, Niels og Nielsen, Hans-Jørgen: Oprøret i Kronstadt. Et dokumentarium om marts 1921(København, Rho

dos, 1973).

Carr, E.H.: The bolshevik revolution 1917 – 1923, vol.1-3(London, Macmillan, 1978).

Carr, E.H.: The Interregnum 1923 – 1924(London, Macmillan, 1978).

Fischer, Louis: The Life of Lenin(London, Weindenfeld & Nicolson, 1965).

Goldman, Emma: Anarchism and other Essays(New York, Dover, 1969).

Goldman, Emma: Living my Life(New York, Dover, 1970).

Goldman, Emma: My Disillusionment in Russia(New York, Crowell, 1970).

Goldman, Emma: Red Emma Speaks. Selected Writings and Speeches(New York, Vintage Books, 1972).

Gorter, Hermann: Ȍppet brev till kamrat Lenin. Et svar på Lenins broschyr: “Radikalismen – kommunismens barns

jukdom”(Göteborg, Arbetarpress, 1975).

Kollontaj, Alexandra: Arbetaroppositionen(Jönköping, Sth., Federativs, 1973).

Kropotkin, Peter: Selected writings on anarchism and revolution(London, M.I.T. Press, 1975).

Lenin, V.I., Collected Works, vol.25, 3.edi.(Mocow, Progress, 1977).

Makhno, Néstor: La Révolution russe en Ukraine 1918 – 21(Paris, Belfond, 1970).

Maximov, G.P.: The guillotine at worke: Twenty years of terror in Russis(data and documents)(Chicago, 1940).

Mett, Ida: The Kronstadt Uprising, 1921(UK, Books on Demand, 1973).

Pankratova, Anna: Fabrikräte in Russland(Frankfurt a.M., Fischer, 1976).

Rocker, Rudolf: Der Bankrott des russischen Staats-Kommunismus(Berlin, Underground Press, 1968).

Schapiro, Leonard: The Origin of Communist Autocracy: Political opposition in the Sovjet State(London, Mac millan, 1977).

Serge, Victor: L’an I de la révolution russe(Paris, Francois Maspero, 1971).

Trotsky, Leon: History of the Russian Revolution(UK, Penguin, 2017).

Trotsky, Leon: The Revolution betrayed. What is the Soviet Union and Where is it Going?, 1.edi.(Antwerp, Lee, 1936).

Volin: The Unknown Revolution 1917 – 21(Montreal, Black Rose Books, 1974).

نامەیەكی پرۆدۆن  بۆ هەندێك کرێکار لە پاریس و ڕویۆن*

و: زاهیر باهیر

هاووڵاتیان،  برادەران:

ئەم کارە لە ئێوەوە ئیلهامی وەرگرتووە و هەر بۆ ئێوەشە.

دە مانگ لەمەوبەر پرسیارتان لێکردم کە ڕام  سەبارەت بە مانیفێستی هەڵبژاردنەکەی کە لە لایەن شەست کرێکاری سییەن -ەوە،  Seine ، بڵاوکرایەوە، چییە.  بەتایبەتی ویستتان بزانن ئایا پێویستە ئەگەر دوای هەڵبژاردنەکەی 1863 کە دەنگتان نەهێنا، لەسەر هەمان هێڵ دەکرێت بەردەوام بن، یاخود ئەگەر بە هۆکاری بارودۆخەکە، مۆڵەتتان پێدرا و ئێوەش هاوکاریتان کردو کارایتان لەسەر کاندیدکردنی هاوڕێیەك هەبوو، ئایا  شایانی هاوکاریمانە.

ناکرێت گومانێك هەبێت  سەبارەت بە بۆچوونەکانم  لەسەر ئەو فکرەی کە لە مانیفێستەکەتانا هاتبوو، هەر بە گەیشتنی، بە ڕاشکاوانە بۆچوونی خۆمم لەسەری، دەربڕی.  بەدڵنیاییەوە من خۆشحاڵ بووم  بە هەستانەوەی سۆشیالیزم: کێ لە فەرەنسا مافی دڵشادبوونی زیاتری لە من بەم هەواڵە  هەیە؟  من هاوڕا بووم لەتەك ئێوە و شەست کەسەکەی دیکە کە  چینی کرێکاران نوێنەرایەتی ناکرێت کە ئەوەش  مافێكە و  دەبێت  بیبێت، کەواتە چۆن دەبێت بە جۆرێكی دیکە هەست بکەم؟ ئەگەر ئەوە شیاوی کردن بێت، ئایا ناکرێت  ئەمڕۆ نوێنەری  چینی کرێکاران، هەبێت، هەر وەکو چۆن لە ساڵیی 1848 دا بوو، کە دڵنیابوونەوەی فەرمی بوو لە سۆشیالیزم لە دیدی سیاسی و ئابوورییەوە؟

لە نێوانی ئەمە و بەشداربوون لە هەڵبژاردنەکانا کە پابەندە بە هۆشمەندی دیمۆکراسیی و مەبادیئەکانی و ئایندەیەوە، هاووڵاتیان: بۆشاییەك هەیە کە من لە ئێوەم نەشاردۆتەوە.  دەتوانم سڵەمینەوەکانی خۆمی بۆ زیاد بکەم کە لە لایەن ئێوەوە بەخێرهاتنی لێدەکرێت کە لە کاتێکیشدا لە ڕێگای ئەزموونەوە پشتڕاستکراونەتەوە.

کەواتە دیمۆکراسی فەرەنسی خەریکی چییە و چی دەکات، کە سەردەمێك پاك و مایەی شانازی بوو،  بە گوێرەی قسەی  چەند تەماحبازێك پێشبینی ئەوە دەکرا کە لە ڕێگای بەکارهێنانی سوێندی درۆوە دەتوانرێت لە سەرکەوتنێکەوە بەرەو سەرکەوتنێكی دیکە بروات؟ ئێمە چ سەرکەوتن و دەسکەوتێکمان بەدەستهێنا؟ لە ڕێگای چ ئایدیایەکی نوێ و  بەهێزەوە سیاسەتەکانمان ئاشکرابوون و کەوتنە ڕوو؟ لە هەژدە مانگی ڕابوردووەوە  چ سەرکەوتنێك لە لایەن ئەوانەی کە بینرا بە وزەوە بەرگرییان لێکردوین، یاخود چ پاداشتێکی زمانشیرینیان دراوەتەوە؟ ئایا ئێمە شاهیدی بەزین و شکستییان نەبوین؟  هەڵنەخەڵەتاین بە پەڕلەمانتارەکانیان، نەمانبینین کە نزیکەی هەموو پرسیارەکانیان لە لایەن وتەبێژەکانی حکومەتەوە بێ وەڵام مانەوە؟  هەروەها کاتێك کە لەبەر تاوانەکانیان  کە بە بێ هەبوونی مۆڵەت کۆمەڵەیان [ جەمعییە] پێکهێناوە یاخود کۆبوونەتەوە، بۆ دادگا بران، لەوێشدا دەبوایە خۆیان لەبەردەم وڵات و ئەوانەشی کە لە دەسەڵاتا بوون، بەیانبکردایە،  سەرسام نەبوون بەو شەرعییەتەی شانازیان پێوەدەکرد کە وەرگێڕەکانیشیان هەر وابوون؟  ئەمە چ جۆرە پیلانێکی قێزەوەندانەیە ! چ بەرگرییەکی قیزەوەندانەیە!  من ئەمە بۆ ئێوە بەجێدەهێڵم کە حوکمی لەسەر بدەن. …..دوای کردنی چەند دیبەیتێك بە دەنگی بەرز ئایا دەتوانین نکوڵی ئەوە بکەین کە لە دڵ و دەروونی  نوێنەرەکانمانا هیچ ئایدیایەك، مەیلێك، یاخود سیاسەتێك لە سیاسەتەکانیان هەبووبێت،  جگە لە ئایدیا و مەیل و سیاسەتەکانی حکومەت؟

هەروەها، سوپاس بۆ ئەوان، ئێستا بابەتی دیمۆکراسیی لاوە، هەروەك چۆن جاران لیبرالیزمی کۆن بوو، دوو قوتابخانە هەبوون کە لە هەوڵی لێکدان و نزیکبوونەوەدا بوون کە دەبێ زۆر لەخۆمان بکەین بۆ هاوتاکردنیان: هەموو خەڵك لە خۆ دورخستنەوەن لە هەردوو لایان. وتەیەك هەیە کە دەڵی، راستیی، ماف و  سەربەستیی، نە لە سەر ئەملان، نە لە سەر ئەوی تر.

کەواتە  ئەمە بابەتێکە و ئاشکراکردنی بۆ دونیا  لەڕێگای هێنانەوەی بەڵگەی  ڕاسستیەوە کە ئایدیاکە و دروستیی خودی ئایدیاکان بۆ خەڵکانی مۆدیرن، زەروورییە  بۆ بە شەرعیکردنی تەماح و ئارەزوویەکی ڕیفۆرمکارانە  و هەروەها مافیان لە باڵادەستیی و سەروەرییشدا. ئایا مافی گشتی دەنگدان ڕاستییە یاخود حیکایەتێکی خەیاڵییە؟  دووبارە جارێکی تر ئەمە مەسەلەیەکە سنوری بۆ کێشراوە، هەروەها ئەوەش ئاشکرایە کە وێڕای  پرسی کار  زۆر کەمیان  بە جددی وەریدەگرن.

ئەمە گرفتی ڕوونکردنەوەی دیمۆکرسییە بۆ چینی کرێکاران، کاتێك کە پارتی دەچێتە ژیانی سیاسییەوە کە چی ڕوودەدات، هاوکاتیش هۆشمەندی کافی نە بۆ خۆی و نە بۆ ئایدیاکانی نییە و  دەنگیان  داوە بەو ناوانەی کە نوێنەرایەتیان ناکەن. کاتێك  کە چینی باڵادەست ئاڕاستەی خۆی لە بزوتنەوەکەدا لە دەستدەدات، ئەوە کاری ئەوانەی خوارەوەیە کە لە دەستی وەرگرێت، کە ئەوەش نەکرا ئەوە دەگەیەنێت کە خەڵکێك کە توانای نوژەنبوونەوەی خۆی لە ڕیگای مێتودی بەیەکدواداهاتنی مانەوەیەوە نەبێت،  ئیتر خۆی دووچاری مردن دەکات.  ئایا دەتوانم بوێریی ئەوەم هەبێت کە بڵیم ئەوە گرفتی ڕەشە خەڵکەکەی فەرەنسایە کە تێبگەن  ئەگەر لە ساڵی 1869 بچوایە بە مێشکیانا، ئایا دووبارەی برانەوەی  جەنگێك بۆ  بەرژەوەندی بەڕیوەبەرەکانیان، دەکرا؟   هەر وەکو  لە ساڵی 1863-1864 کرا، ئایا ڕزگاریی، ئازادیی بۆ نیو چەرخ دوائەخرا؟

برادەرانم گومان لەوەدا نییە، دەربڕینی ئەو ناڕەزاییە  کە لە ڕێگای بە بە بەتاڵی خستنی  وەرەقەی هەڵبژاردنەوە بۆ ناو صندوقەکان، ئەنجامدرا، زۆر بە کەمی تێگەیشتنی لێکرا و هەژارانەش مەبەستەکەی دەركپێکرا ….. بەڵام ئەمە بەرچاوکەوتنێکی ڕەهایە لە ناهاوجوتێتی یاخود لە ناڕێکێتیی لە نێوانی سیستەمێکی بەسەرچوو و ئارەزوومەندترین هیواو تەماحمانا، ئەم فیتۆ کۆمەڵایەتیەی ڕەتکردنەوە کە  لە لایەن ئێمەوە دژ بە کاندیدە قێزەوەنەکان، کرا، ئەمە شتێکی کەمتر نییە لە بانگەشەکردنی نەزمێکی نوێ لەشتەکان یاخود بە ئاگاهاتنەوەمان و دەرککردنمان بەوە کە ئێمە پارتی ماف و ئازادیین و کارێکی ڕێزدار و جددیە لە چوونە ناو ژیانی سیاسیانەمانەوە.  لەمەش زیاتر بوێریی  وتنی ئەوەم هەیە کە بڵێم دونیای کۆن ئیشارەتی ئەوەی داوە و  لە ڕمانی حەتیمیدایە.

…………………………………..

*بەداخەوە کە ئەم نامەیە هیچ بەروارێکی لەسەر نییە و نازانین پرۆدۆن کەی نوسیوێتی .  وەرگێڕ

 

ئیسرائیل و خۆپشاندان

25/07/2020

شەقامەکانی ئۆرشەلیم لە مانگی ئایارەوە لە خۆپیشەندەران بەتاڵ نەبوون.  بە بەردەوامی لەسە پرسی جیا جیا خەڵکی ڕژاونەتە سەر شەقامەکان.  لە سەرەتادا سەبارەت بە دادگاییکردنی سەرەكوەزیران ، نێتەناهوو ، لەسەر گەندەڵی کە بە سەدەها هەزار دۆلار بەرتیلی لە شیوەی خەڵاتی جیا جیادا لە برادەرە ملیاردەرەکانی وەرگرتووە هەروەها دەستوەردان لە یاسای  میدیای ئیسرائیل دا سەبارەت بە بڵاوکردنەوەی هەواڵ کە خزمەت بە خودی خۆی و پلانەکانی بکات.

ئەم خۆپیشاندانانە وردە وردە لە زیادبونابوو دوای هاتنی نەخۆشی کۆرنا کە حکومەتی ئیسرائیلی گرنگی و بایاخی لە لە پارێزگاریکردنی ژیانی هاووڵاتییانیدا، پێنەدا.  لە وڵاتێکی 9 ملیۆن کەسیدا ، لە وڵاتیکدا کە گەورەترین هێزی سەربازی لە ڕؤژهەڵاتی ناویندا هەیە ، لە وڵاتێکدا کە دەزگەی سیخوڕی ئەوەندە بەهێزە کە ئەمەریکا و بریتانیا لەییانەوە فێر دەبن و هاوکاریان دەکرێت ، زیاتر 58 هەزار کەس تووشبووە و442 کەسیش گیانیان لەدەستداوە .  نەهامەتییەکانی کۆرۆناش بێکاری بە ڕێژەی لە سەدا 20 سەرخستووە.

لە هەفتەی پێشووەوە کە شەپۆلی دووهەمی کۆرۆنا گەڕاوەتەوە بۆ ئیسرائیل ، حکومەت بڕیاری دا کە چێشتخانەو بارەکان و یانەکانی شەوان دابخات و هاوکاتیش ڕۆژی 4 شەمە پەڕلەمان دەسڕۆییەکی [ صەلاحیات] زیاتری دا بە حکومەت لە بەکارهێنای یاسای ئیمێرجنسیدا.

بەم هۆکارانە بە هەزارەها خەڵک هاتنە سەر شەقامەکان هەر لەبەر ئەمەش پۆلیس چەکی فشاری ئاوپرژێنی دژە بە خۆپیشاندەران بەکارهێناو و هاوکاتیش 55  کەسی لێگرتوون.

 

ژنکوشتن لە تورکیا

23/07/20

ئەو وێنەیەی سەرەوە، وێنەی Pınar Gültekin کە کچێکی گەنجی 27 ساڵە  لە لایەن دۆستە ژندارەکەیەوە کوژراوە بە شێوەیەکی یەکجار دڕندانە. هەندێك لە فێمەنیستەکان لە ڕۆژی 19ی ئەم مانگەدا پرۆتێستێکیان ئەنجامدا بۆ یادەکردنەوەی Pınar و دژایەتتیکردنی ژنکوشتن .

بە گوێرەی راپۆرتێکی 2009 لە سەدا 42 ژنانێك کە تەمەنیان لە نێوانی 15 ساڵ بۆ 60 ساڵە بە دەستی توندوتیژی جەسەدی یاخود سێکسشیۆڵی، ناڵاندویانە.

لە ساڵی 2019 دا 474 ژن، کە هەفتانە دەکاتە زیاتر لە 9 ژن،  بە زۆری لە لایەن مێرد و کەسوکاریانەوە کوژراون . زیاتر لە ئەم ژمارەیە بۆ ئەمساڵ 2020 پێشبینی هەڵکشانی دەکرێت بە هۆی بارودۆخی کۆرۆناوە کە بووەتە هۆی کەرەنتینەکردنی خەڵکی لە ماڵەوە.  جگە لە توندوتیژی لاقەی جنسی کە بووەتە دیاردەیەکی ئاسایی لە تورکیا بەهۆی لێنەپرسینەوەی پیاوانەوە، ئەگەریش ڕووبەڕووی بەرپرسیاریی بووەوە ئەوە گەر ئامادەیی مارەکردنی قوربانییەکەی هەبێت ، ئەوە سزاکەی لەسەر هەڵدەگیرێت.

لە وڵاتێکدا کە سەرەك کۆمارەکەی ، ئەردۆگان، و ئاکەپە بڵێن ئەوەی کە ئافرەت دەیکات بێ ڕەوشتییە و شووڵهەڵکێشانە و یاری پێکردنیانە لە لایەن کۆمۆنێتی فێمەنیست و هاوڕەگەز خوازانەوە ، کە ئەمەش زۆر هەڵەیە، یاخود   خودی ئەردۆگان ، بڵێت  ”  ژنان یەکسان نین بە پیاوان و ئەوانەشیان کە منداڵیان نییە، نوقسانن”   هەروەها کۆنە سەرەكوەزیران، بینالی یاڵدریم بە لایەنگرانی خۆیانی وتوە ” ئەو ئافرەتانەی کە پۆشاکی کورت لەبەردەکەن لە بری ئەوەی هێڕشی جەسەدییان بکەنە سەر، ئەوە لەسەر شەقامەکان بە دەمی هەراسانیان بکەن”   جا کە سەرەکكۆمار و سەرەكوەزیران ئەمە بۆچون و ڕایان بێت لە میدیای فەرمی و نافەرمییەوە ئتر چی تر چاوەڕاون دەکەیت ، جگە لە کوشتنی زیاتری ئافرەتان؟!!!

کاتێک کە پیاوان بە کاری توندوتیژی هەڵدەستن و دەدرێنە داگا ، گەر پۆشاکی جوان لەبەر بکەن، بە ڕەسمیانی ئیسلامیانە بچنە پێشەوە سزاکانیان لەسەر کەمتر دەبێت.

لەگەڵ هەموو ئەو توندوتیژییەشدا هێشتا ڕێژەی جیابوونەوە، ڕۆژ بە ڕؤژ لە زیادبوندایە.

نامەیەکی مارکس بۆ پرۆدۆن کاتێک کەلە پاریسە ، داوای لێدەکات کە بەشداری لە دەستەی [عوسبەی] شیوعیدا بکات*

و: زاهیر باهیر

برۆکسل

05/05/1846

خۆشەویست پرۆدۆن:

لەو کاتەوەی کە پاریس-م بەجێهێشتوە لەبیری ئەوەدام کە نامەت بۆ بنوسم بەڵام بارودۆخەکە، کە بەدەر بوون لە کۆنترۆڵم، بەربەستبوون لە نوسینیا.  زیادەسەرقاڵی و بێزاریم و هاوکاتیش  گواستنەوەم بۆ خانویەکی دیکە، ئەمانە هۆکارەکانی بێدەنگیم بوون، تکایە باوەڕم پێبکە.

وێڕای هەموو ئەوانەش ئێستا بە هاوکاری  دووان لە برادەرەکانم ، فردریك ئەنجلس  و فلیپ جیگۆت ، Philippe Gigot ، (کە هەردوکیان لە برۆکسلن) ، کۆمیتەیەکم  لە بەردەوامبوونی نامەگۆڕینەوەدا لەتەك کۆمۆنیستە ئەڵمانییەکان و سۆشیالیستەکانا ڕێکخستوە نەك هەر تەنها بۆ مەبەستی لێدوان لە پرسە زانستییەکان، هەر ئاواش بۆ پێداچوونەوەی نووسینە فرە خوێنەرەکان و پڕوپاگەندەی  سۆشیالیستیی، وەکو ئامرازێێك بۆ کەڵکوەرگرتنی لە ئاڵمانیا.  ئامانجی سەرەکی نامە گۆڕینەوەکانمان هەرچۆن بێت بۆ پەیوەستبوونەوەی سۆشیالیستە ئاڵمانەکانە لەگەڵ سۆشیالیستە فەرەنسی و ئینگلیزەکانا بۆ ئاگەدارکردنەوەی بێیانەکان لە بزوتنەوەکانی  سۆشیالیستیی لە ئەڵمانیا و هەروەها بەئاگاهێنانەوەی  ئەڵمانەکانیش لە ئەڵمانیا سەبارەت بە گەشەکردنی سۆشیالیزم لە فەرەنسا و ئینگلتەرەدا.  ئا لەم ڕێگایەوە جیاوازییەکان دەتوانرێت ڕۆشناییان بخرێتە سەر، لەم بارەشدا کەسەکان دەتوانن ئاڵوگۆر لەبارەی ئایدیاکان و ڕەخنەی بێ لایەنانەیان دەستگیربێت.  ئەمە هەنگاوێکە کە بزوتنەوەی سۆشیالیستیی دەبێت لە دەربڕینە ئەدەبییەکانیا بینێت تاکو لە سنوردارێتی نەتەوەیی ڕزگاری ببێت.  هەروەها لە چالاکی و کاری ئێستادا بە دڵنیاییەوە زۆر بە سوودە بۆ هەموو کەسێك کە بە ئاگابێت لەم پرسانە کە لە دەرەوەن ئەوەندەی کە بە ئاگان لە پرسەکانی  نێو وڵاتانی خۆیان.

نامەکانمان هەر بە تەنها بۆ کۆمۆنیستەکان لە ئەڵمانیا، نییە، بەڵکو بۆ سۆشیالیستە ئاڵمانەکانیشە لە  پاریس و لەندەنیش.  لە ئێستاشدا پەیوەندیمان لەتەك ئینگلیزەکانا  دروستبووە.  سەبارەت بە فەرەنساش ئێمە هەموومان باوەڕمان وایە لە خۆت  باشتر کەسێکی دیکە نادۆزینەوە.  خۆتیش ئەوە دەزانیت ئینگلیز و ئەڵمانەکان ڕێز و تەقدیری تۆ زیاتر لە پیاوانی وڵاتەکەی خۆت دەگرن.

ئا لێرەدا تۆ مەبەستەکە دەبینیت، کە ئافراندنی گۆڕینەوەی نامەکانە  بەڕێكوپێکی و زامنکردنی ڕێگاکانی دووکەوتنی بزوتنەوەی سۆشیالیستییە لە وڵاتانی جیا جیادا تاکو بەرەنجامێکی دەوڵەمەند و هەمە چەشنەی ئاوای هەبێت کە هیچ تاكێك ناتوانێت بە تەنها بەخۆی، بەدەستیبهێنێت.

گەر تۆ پێشنیارەکانمان پەسەندبکەیت، پارەی پوولی نامەکانی  کە پێت دەگات و هەروەها ئەوانەشی کە دەینێریت، لای ئێمەوە دەدرێت، چونکە ئەو پارەیەی کە کۆکراوەتەوە لە ئەڵمانیا حسابی دانی  پارەی ئاڵوگۆڕکردنی نامەکانیشن لە هەردوو لاوە.

لە ناردنی نامەکانتا تۆ ئەم ئەدرێسە لۆکاڵییە بەکاردەهێنیت: M. Philippe Gigot, 8 rue Bodenbrock. . هەر هەمان ئەدرێسیشە بۆ ناردنی ئەو نامانەی کە لە برۆکسل-وە دەنێررێت.

پێویستم بەوە نییە ئاماژە بەوە بکەم کە هەموو نامە ئاڵوگۆڕکراوەکان لە لایەنی تۆوە، دەبێت تەواو زۆر نهێنیانە بن، چونکە پێویستە زۆر بە ئاگا بین لە کەشفنەکردنی برادەرکانمان لە ئەڵمانیا.

تکایە بە زویی وەڵامبدەرەوە،  هەروەها متمانەی دڵسۆزی برادەرایەتیمان قەبوڵ بکە.

دڵسۆزی خۆت

کارڵ مارکس

……………………………………………..

*بەداخەوە ئەوەی کە لە ئەدەبیاتی مارکسیی و ئەنارکییستیدا دەردەکەوێت تەنها ئەم نامەیە و وەڵامەکەی پرۆدۆنە بۆ مارکس، نەك هەر لە زمانی ئینگلیزیی بەڵکو لە زمانی ئیتالیی و فەرەنسیشدا. کاتێکی زۆرم بۆ دۆزینەوەی نامەکانی دیکەی نێوانیان، تەرخان کرد بەڵام لەم دوانەی کە لەبەردەستدایە چ نامەیەکی دیکەیانم بەرچاو نەکەوت.  تەنانەت دوو هاوڕێم ئەرشێف و ئەدەبیاتی ئەم دوو ئاراستە سیاسییەی لە ئەدەبیانی ئیتالی و فەرەنسی-دا پشکنی، ئەوانیش هیچی دیکەیان لەم دوو نامەیە زیاتر نەبینی.

جێگای سەرسوڕمانە، چونکە نامەکانی هەردوکیان ئاماژە بەوە دەکەن کە نامەی دیکە لە نێوانی هەردوکیاندا ئاڵوگۆڕ کراون.  دوای ئەوەش ناکرێت لە ماوەی 19 ساڵدا ( 1846 تاکو 1865 )  کە پرۆدۆن مردووە نامەی دیکە لە نێوانیانا نەبووبێت.

هۆکاری دەرنەکەوتنی نامەکانی دواتریان زۆر ناڕوونە. رەنگە بگەڕێتەوە بۆ چەند  هۆکارێك کە لەوانە ڕەنگە بە هۆکارێك ئەو نامانە لە ئەرشێف دەرهێنرابێتن و لەناوبرابن ، یاخود ڕەنگە هەر لە سەرەتادا ئەرشێف نەکرابن ، ڕەنگیشە هۆکاری دیکە هەبێت کە بۆ من لە ئێستادا، ئاشکرا نییە.

دیارنەمانی نامەکانی دیکەی نێوانی مارکس و پرۆدۆن هەرچی هۆکارێکی هەبێت جێگای داخە و شاردنەوەی شاکارێکی هزریی گرنگی ئەم دوو مەزنە پیاوەن کە هەر یەکەیان سەبارەت بە هزر و ڕێڕەوی خۆیان، ڕۆڵی گەورە و شوێنی دیاریکراوی خۆیان هەبووە و هەیە.  وەرگێڕ.

 

Why anarchism isn’t a popular idea

By: Zaher Baher

June 2020

I am sure that many people have written about this subject before. However, this is one of the major questions where the more we write about it, the more clarification and explanation is needed

To start, we need to ask a couple of questions: What kind of system do we live under? What does the system actually want

We live under the most powerful and brutal system that recent history has seen, and it is a global system too. It does not miss any opportunity to strengthen and renew itself, anytime and anywhere. Neither the   systems of feudalism and slavery had this strength, or a global reach, so they both remained local systems

The capitalist system does not just create different laws and tools to maintain its survival, it manages to contain and control anything that has ever been built or made. Its tools are used to serve the system in one way or another, and if it can’t co-opt an idea or movement, it can defuse and distort it easily through its mainstream media and social media

Capitalism has developed all kinds of bodies, such as the parliamentary system, media, markets, political parties, spy networks, military, police, banks and other financial institutions, many hierarchical institutions, non-governmental organizations (NGOs), charities, businesses, nationalism, religion, media and sports.  In addition, the state encourages useless demonstrations and protests to continue, although with much restriction:  watching, photographing and monitoring the participants. In doing so, the state can at least benefit in a couple of ways: it knows that it is a good way for people to take out their anger and frustrations with no result. Through these demonstrations and protests, the state can discover the identities of these activists, leading them to be watched, monitored and put on a blacklist

The capitalist system is not just an economic system, it is an entire system that includes all of these bodies I mentioned above. All of them serve the system in different ways, while also operating to reject any serious and effective ideas or activities which might undermine capitalism

All of these institutions have been built on a hierarchical system. The job of these institutions is not just to allow the people at the top to make all the decisions, but to make the individuals at the bottom voiceless, and completely dependent on those at the top. The purpose of these institutions is to make people forget their individual minds, their ideas and interests, their creativity, and finally their agency to change society

In short, the system uses its media to persuade people to do more shopping and to consume unnecessary goods through bombarding people with adverts, while also putting them in debt. It tries to convince people that this is the best and only type of life, and that exploitation, poverty, homelessness and unemployment have always existed throughout history

This is the system we live under. It forces us to do whatever it wants and imposes on us whatever conditions suit itself

Anarchism does not just totally reject all of these conditions and restrictions, it rejects the system itself that created all of these. Anarchism is the only real enemy of the system, and it struggles and fights it in different ways. The state, the politicians, and the liberal and neo-liberal economists all know this reality

While the theories and strategies of anarchism, are very well known by the state, the majority of the general population does not recognise or understand what anarchism actually is. Those who are familiar with the idea find it strange and unworkable. They do not believe that society can be organised by the people themselves, nor do they believe that a classless and non-hierarchical society can be achieved

People have difficulty understanding that it’s possible for them to run an entire society and make their own decisions for themselves. But this is not just possible, it has happened throughout history. People don’t think that without managers and directors, they themselves could do all the work in every department:- from the NHS, to education, transport, construction work, agriculture, shops and supermarkets, municipalities, and other services in the society

We are the people who create the capital and the capitalists in the first place, not the opposite. If you put all of the world’s billionaires in a house for a year, along with all of their money, they couldn’t make a penny

The politicians and media always remind us that it’s the rich who maintain society, creating work that brings prosperity to all of us, so we must be grateful to them. In fact, these bodies are hiding the truth from us that work and the workforce came first, and money and capitals came second. In other words, it is the work and the workforce that creates the wealth that maintains the state and capitalists.  The history of human beings has shown that people have lived without the state and capitalism

There is another factor as to why anarchism is not popular. We are not as active as we need to be. We are divided between ourselves, instead of having solidarity and support for one another, we criticise each other and write about each other. Although, we call ourselves the real fighters against the system, many of us have probably adapted a capitalist mentality, or are under great influences of it. We do not communicate often, even with our comrades. We are individualist, cutting ourselves off from our communities.  We do not share our communities’ problems and we do not participate when they are fighting for their demands. We believe in mass or social revolution, yet we marginalise ourselves by staying in a corner, either doing nothing or very little, but still calling ourselves active anarchists

Zaherbaher.com

 

 

 

 

 

 

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

و: زاهیر باهیر

بەشی نۆیەم :

هەر ئاواش پرۆدۆن دیکتاتۆرییەتی ڕەتکردۆتەوە، لە 1860کانا وتویەتی ” من هەمیشە هەرچی بم  … کۆمارییەك، هەتا دیمۆکراتییەك، هەروەها لە مامەڵەدا سۆشیالیستێك، دەبم ” .

 Henri de Lubac لەچەمکە ڕەخنەییەکانی پرۆدۆنا، ئەرگویمێنتی ئەوە دەکات سەبارەت بە دیمۆکراسی و دەڵێت ” نابێت ڕێگە بدەین ئەمانە بمانخەڵەتێنن، سوکایەتیکردنەکانی بە دیمۆکراتی ئەوانە نین کە دژە شۆڕش بن. ئەو ، وەکو خۆی دەلێت،  ڕەخنەکانی ئاراستەی ، ‘ دیمۆکراسی ساختە ‘ کردووە … ڕەخنەکانی هێڕشیان کردۆتە سەر دیمۆکراتی ساختەی لیبراڵیانە کە ‘ ئابووریی و کۆمەڵایەتیی’ نەبووە… هەروەها ‘ دیمۆکراسی جەیکوبییەکان’ یش.  پرۆدۆن ” نەیویستووە دیمۆکراتی تێکبشکێنێت، بەڵکو تەواوکردنی کارەکانی 1789ی ویستووە و ”  لە کاتێكدا ” ئەو جەدەلی دژایەتی ‘ دیمۆکراسی کۆنی ‘ کردووە وەکو دیمۆکراتییەکەی ڕۆبسپیر و مەرات،  Robespierre و  Marat” ئەو بە بەردەوامیی بەراوردی  نێوانی  کردوون بە واتای ئەو ‘ دیمۆکراتی لاو’  ‘ دیمۆکراتی کۆمەڵایەتی بووە’.

بە گوێری مێژوونوسی ئەنارکیزم George Woodcock هەندێك هەڵوێستی پرۆدۆن کە هەیبووە ” ناوازە بووە لەگەڵ ناساندنی ئەنارکیزمدا”  جۆرج ودکۆك لێرەدا ئاماژەی بە پێشنیارەکەی  پرۆدۆن کردووە، کە هەر هاووڵاتییەك دەکرێت ساڵێك یاخود دووان خزمەتی میلیشیانە بکات. پێشنیارەکەش  لە پڕۆگرامی شۆڕشگێڕیدا دەرکەوتووە کە لە مانیفێستێکی هەڵبژاردنا کە لە لایەن پرۆدۆنەوە دەرکراوە لەو کاتەی کە داوای لێکرا کە پۆستێك لە حکومەتە کاتییەکەدا، وەرگرێت.  تێکستەکە ئاوا دەخوێنرێتەوە:

(خزمەتی میلیتەری لە لایەن هەموو هاووڵاتیانەوە پێشنیارێك بوو وەکو جێگرەوەیەك [ ئەڵتەرنەتیڤ] کە ناونوسبکرێن بۆ میلیتەریی و مەشقکردن  بۆ ” شوێنگرتنەوە”  لەلایەن  ئەوانەی کە خۆیان لە خزمەتکردن دەپارێزن) .  لە هەمان دۆکۆمێنتدا  کە پرۆدۆن پێناسەی ” فۆرمی حکومەتی” کردووە، ئەو پێشنیاری ” ناوەندگەرایی کە هاوشێوە و لە بەرانبەری ناوەندگەرایی دەوڵەتە، کردووە، بەڵام لەوێدا کە هیچ کەس ملکەچی ناکات، هیچ کەس وابەستەی نابێت هەروەها هەموو کەسێك سەربەست و خاوەنی سەروەرییە”

درێژەی هەیە

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

و: زاهیر باهیر

بەشی هەشتەم :

کارڵ مارکس 

پرۆدۆن هیچ ڕەخنەیەکی ئاشکرای لەناو خەڵکدا لە مارکس یاخود مارکسیزم  نەگرتووە.  لە ژیانی پرۆدۆنا مارکس تا ڕادەیەك نەناسراو بووە.  لە دوای مردنی پرۆدۆن، مارکسیزم بووە بزوتنەوەیەکی گەورە.   لەگەڵ ئەوەشدا پرۆدۆن ڕەخنەی لە سۆشیالیستانی دەسەڵاتخوازی سەردەمی خۆی گرتووە، لەو کەسانەش سۆشیالیستی دەوڵەتخواز لویس بلانك، کە پرۆدۆن سەبارەت بەو وتوویەتی ” لیمگەڕێ با پێت بڵیم تۆ  خۆشییت نە بە کاسۆلیکیزم و نە پاشایەتی و نە نوبەلایی-دا [ نۆبڵ]  دێت ، بەڵکو تۆ دەبێت خوات هەبێت، دینێك، دییکتاتۆرییەت، ڕەقابە، قوچکەیی،  جیاوازیی و پێگە و  پلەکاریت هەبێت. بەڵام من نکوڵی لە خواکەت، دەسەڵاتەکەت، سەرەوەرییەکەت ، دەوڵەتە قەزاییەکەت  هەروەها هەڵخەڵەتاندنی نوێنەرایتیەکەشت، دەکەم “.

ئەوە کتێبەکەی پرۆدۆن بوو : موڵکییەت چییە ؟  کە مارکسی لاوی قەناعەت پێکرد کە موڵکیەتی تایبەتیی دەبێت هەڵوەشێنرێتەوە.

مارکس لەیەکێك لە کارە سەرەتاییەکانیا، عایلەی موقەدەس، وتویەتی “‘ نەك هەر ئەوەی کە پرۆدۆن بە تەنها سەبارەت بە بەرژەوەندی پڕۆلیتارییەکان دەنوسێت ، ئەو خودی خۆی پڕۆلیتاریایە و دوورخراوەیە. کارەکانی مانیفێستێکی زانستانەی پڕۆلیتاریای فەرەنسایە ” .  لە گەڵ ئەوەشدا مارکس لەگەڵ ئەنارکیزمەکەی پرۆدۆنا نەدەهاتەوە و لە دواییدا ڕەخنەیەکی توندی خراپی لە سەر پرۆدۆن بڵاوکردەوە لەژێر ناوی  کتێبی هەژاریی فەلسەفە بۆ پوچکردنەوەی کتێبی فەلسەفەی هەژاریی پرۆدۆن.

لە نامەکانیانا پرۆدۆن ناڕەزایی خۆی سەبارەت بە دەید و بۆچونەکانی مارکس دەربارەی  شۆڕش، دەربڕی ” ….بۆ ئەوەی سەرکەوتوبین باوەڕم وایە پیویستمان بەوە نییە، ، نابێت سەرەنجام چالاکی شۆڕشگێڕانە وەکو ئامرازەکانی کردنی ریفرۆمی کۆمەڵایەتی بخەینە بەردەست، چونکە ئەو ئامرازانە ئەوە نیشادەدات کە داخوازی بەکارهێنانی زۆر و توندووتیژییە،  بەکورتی ، پێچەوانەیە”

نەتەوەیی/ قەومیی، میلیتەریی و جەنگ

پرۆدۆن دژ بە عەسکەرتاریی [ میلیتەریی]  و دیکتاتۆرییەت و جەنگ بووە، ئەو جەدەلی ئەوەی کردووە ” کۆتاییهێنانی عەسکەرتارییەت ئەرك و پەیامی چەرخی نۆزدە بوون، لەژێر ناوی ئازاریی بێ سنوری وێرانکاریی و بۆگەنکردنییەوە.” ئەوەش ” کرێکاران بە تەنها بەخۆیان توانای ئەوەیان هەیە کە کۆتایی بە جەنگ بهێنن بە دروستکردنی سیستەمی  یەکسانی ئابوورییانە و ئەم گریمانەش شۆڕشێکی ڕادیکالانەیە لە ئایدیاکان و ڕەوشتیش”   هەر وەکو Robert L. Hoffman تێبینی کردووە: جەنگ و ئاشتی ” بێ هیچ چەندووچونێك جەنگ بە سەرەکۆنەکردنی، کۆتایی دێت “   و بەرەنجامی قسەکانی ” جەنگ زەمەنی بەسەرچووە”  فەیلەسوفی مارکستی John Ehrenberg  بە کورتی هەڵوێستی پرۆدۆنی ئاوا هەڵسەنگاندووە:

ئەگەر زوڵم و زۆر هۆکاری جەنگ بێت، ئەوە دەردەخات بەیەکادانەکان و شەڕەکان ناتوانرێت لەناوببرێن هەتا ئەو کاتەی کە کۆمەڵ ڕێکدەخرێتەوە لەسەر بناخەی یەکسانی .  پرۆدۆن ویستویەتی ئەوە بسەلمێنێت کە سەردەم و دەسەڵاتی ئابووریی سیاسیی کە دەبێتە سەردمی ئاشتیی، لەبەر ئەوە گرانە کە باوەر بەوە بکرێت  کە خەڵك باوەڕیان وابووە کە ئەو [پرۆدۆن] بەرگریی لە عەسکەرتارییەت دەکرد.

پرۆدۆن جەدەلی ئەوەی کردوە لە سای ڕژێمی کۆمەکیی/ هەرەووەزیی ” چی تر شوناسنامەی نەتەوەیی، نیشتمان یا نیشتمانی باوك، نییە.  بەمانا سسیاسییەکەی،  ئەم وشانە دەگەیەنن:  یانی بەتەنها شوێنی لە دایکبوون دەگەیەنن.  مرۆڤ لە هەر ڕەگەز و بنەچە و ڕەنگێك بێت  دانیشتویەكی ئەم گەردونەیە، مافی هاووڵاتیبوونی لە هەموو شوێنێك هەیە و بەدەستدەهێنێت”  

درێژەی هەیە

ئایا دۆناڵد ترامپ هەرەشە و مەترسییە؟*

زاهیر باهیر

04/07/2020

بە دڵنیاییەوە مەترسییە، بەڵام بۆ كێ؟ پێش وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە دەبێت ئەوە بڵێم کە مێژوو تا ئێستا چەند ڕاستییەکی  سەبارەت بە شۆڕش فێرکردوین کە ناکرێت فەرامۆشیان بکەین.

یەکەم:  مێژوو نیشانیداوین کە پارتە سیاسییەکان هەر لە چەپەوە  و کۆمۆنیستەوە تا دەگاتە  سۆشیالیستی دەسەڵاتخواز ناتوانن گۆڕانکاری بنەڕەتیی لەم سیستەمەدا بکەن. لە ڕاستیدا ئەوان چەندەها ئاستتەنگیی  وەکو پارێزگاریکردن و درێژکردنەوەی تەمەنی سیستەمەکە، دروستدەکەن.

دووەم: شۆڕش نە لە ڕێگای کودەتای سەربازیی و نە لە ڕێگای پیلانی سیاسییەکانەوە دەکرێت.

سێیەم: مێژوویەکی دوور و درێژمان سەبارەت بە سیستەمی پەڕلەمانتاریی هەیە کە شکستیهێناوە لە هێنانی گۆڕانکاری بنەڕەتدا.

چوارەم: مێژوو ئەوەشی نیشانداوە کە هەژاریی بە تەنها ناتوانێت بناخەیەك بێت بۆ ڕوودانی شۆڕش.  لە ڕاستیدا لەوەش زیاتر مێژوو ئەوەی تۆمار کردووە کە هەژاریی خەڵکی زیاتر دەکاتە پاشکۆی دەوڵەت و کۆمەڵە خێرخوازییەکان لەبری ئەوەی متمانە بکەنە سەر خۆیان و خەبات بۆ گۆڕانکاری بنەڕەتی بکەن.

لە خەباتی چینی کرێکارانی بریتانی ئامارەکان ئەوەمان دەدەنەدەست کە ژمارەی خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان و مانگرتنەکان زۆر لە دابەزیندا بووە لە سەردەمی حوکمی پارتی لەیبەر [ پارتی کرێکاران] * .  خودی ئەمەش پرسێکە کە بە دەگمەن جیاوازییەك لە هەل ومەرجەکانی سەر کار و ژیاندا هەبووە  لەو کاتانەشدا کە حیزبی موحافزین لەسەر حوکم بوون.

لەگەڵ ئەوەشدا نکوڵی ئەوە ناکرێت کە هەندێك ڕیفۆرم لەسەر دەستی چەپ و سۆشیالدیمۆکراتەکانا کاتێك کە لە حوکمدا بوون ، کراون، کە بە ڕادەیەکی کەم ژیانی چینی کرێکارانی باشکردووە.  بەڵام ئەم ڕیفۆرمانە کرێکاران تەنها بۆ ماوەیەکی کەم سوودیان لێوەرگرتووە.  لە ماوەی درێژخایەندا ئومێدێکی ساختەیان دەداتێ، وایان لێدەکات کە زیاتر وابەستە بە پارتە سیاسییەکان ببن لە کردنی گۆڕانکاریید.  بە واتایەکی دیکە زەرەرمەندیان دەکات، وایان لێدەکات بڕوا بەخۆیان لەدەستبدەن کە بتوانن گۆڕانکارییەکان بکەن. هەر ئاواش دەماخیان دەشواتەوە کە گوایە ئەمەیە دیمۆکراسیی.  ئەو وەهمە  بە خەڵکی دەدات ئەمە جۆرێکی جیاوازی دەسەڵاتە و جۆرێکی جیای حکومەتە.  بە خەڵکی دەلێت دەوڵەت هەیە دیمۆکراسییە و دەوڵەتیش هەیە دیکتاتۆرە.  بەڵام لە راستیدا بوونی حکومەت/ دەوڵەتی  دیمۆکراسی یاخود دیکتاتۆریی هەر هەمان شتە.  دەوڵەت ناوی هەرچیبێت لە نێو سیستەمەکەدا کۆنترۆڵ و لاقەی خەڵکەکەی دەکات.  بە بەکارهێنانی ئامراز و دەسگەکانی لە حوکمی  دیمۆکراتیی و دیکتاتۆرییەتا هەرکامیان حوکممان بکەن، هەر وەکو یەکن.

کاتێك کە دیکتاتۆرەکان و پارتە ڕاستڕەوەکان لە دەسەڵاتدان، ڕاستییەك هەیە کە ئازادیی نییە یاخود زۆر کەمە.  هاوکات پەیوەندی کۆمەڵایەتی نێوانی خەڵکی زۆر توندوتۆڵە، هاوپشتییەکی زۆر باش هەیە، هەرەوها هاوکاریی و بەتەنگەوەهاتن و بەدەم یەکدیچوونیشەوە هەیە.  هەر ئاواش هێڵی جیاکەرەوە لە نێوانی هاوکاران و هاوپشتانی حکومەت و دەوڵەت و ئەوانەی کە دژ بەوان دەجەنگن ، زۆر ئاشکرایە.  زیاتریش لەوانە متمانە و یەکێتی لە نێوانی خەڵکیدا هەیە و تا ڕادەیەکیش هەمووان پاگەندەکانی دەوڵەت و میدیاکەی، ڕەتدەکەنەوە. زۆرێك لە ئێمە ئەم ئەزموونگەرییەمان لەسای حوکمی صەدام حوسەین-دا هەیە ، هاوڕێیانی وڵاتانی دیکەش هاوبەشی ئەم هەست و بۆچونە دەکەن.

با سەرنجێکی ئەمەریکا بدەین لەسای حوکمی سەرۆك ترامپ-دا، کە یەکێکە لە هەر دەسەڵاتدارەکانی جیهان.  من لەم کورتە وتارەدا پیویستم بەوە نیە کە بچمەوە بە تۆماری کارەکانی سێ ساڵ لەمەوبەری ترامپدا ، کە ئەو زۆربەی وەخت بە ڕاستی و ڕەوانی، بێ شاردنەوەی مەبەست، بە ڕاشکاوانە ئەوەی باوەڕی پێبووە وتوویەتی و کردویەتی.  لە ڕاستیشدا ئەوەی کە وتویەتی سەبارەت بە سیاسەتەکانی ئەمەریکا چ لە ناوخۆو چ لە دەرەوە، بێ پێچ پەنا بەڕێیکردوون.

ئەو ئێمەی باشتر بە سروشتی سیستەمی سەرمایەداریی ناساندووە.  ئەو زۆر ڕوونە کە چارەی زانستی گۆڕینی ژینگەی ناوێت، زۆریش کراوەیە بەرانبەر بە خۆشەویستی خۆی بۆ خەڵکانی دەوڵەمەند و دەستەبژێرەکان و هاوکارییەکی تەواوی کۆمپانیا زەبەلاحەکان دەکات.  هەرگیز ڕك و کینەی بەرانبەر بە هەژاران و نقابە و چەپەکان و کۆمۆنیستەکان و سۆشیالیستەکان و ئەنارشییەکان نەشاردۆتەوە. ئەو ڕاشکاوانە وتویەتی دەستێوەردانی ئیدارەکەی لە سوریا و عێراق-دا بۆ سامانی نەوتە.  ئەو بەردەوام سەرەکۆنەی بەرگرییکەرانی مافی مرۆڤ و یەکسانی کردووە.  هەڵوێستی بەرانبەر ئیسرائیل و پاشا و میرەکانی کەنداو و سەرۆك جەیر بۆلسەنارۆی بەرازیل و سەرۆکی فلیپین، ڕوون و ئاشکرا، دۆستانە بووە و دۆستانەیە. ئەو کابرایەکی دیپلۆماسی وەکو سیاسییەکانی بریتانیاو ئەوانەی دیکەی وڵاتانی ئەوروپا نییە، کە شتێك دەڵێن و کەچی شتێکی دیکە دەکەن.  ئەو دژ بە هەڵوێستی دووڕووانەی کۆنگریسی وڵاتەکەشێتی.  ئەو نیشانمان دەدات کە دەوڵەت و تەواوی ئیدارەکانی ڕەنگدانەوەی بزنسن و لەگەڵیدا ڕۆژدەکەنەوە.  پێمان دەڵێت بزنس و سیاسەت جیابوونەوەیان نییە و جیاش ناکرێنەوە.  ئەم لیستە درێژەی هەیە بەڵام من لیرەدا دەوەستم .

کەواتە پرسیارەکان لێرەدا ئەمانەن:  كێ سیستەمی سەرمایەداریمان بە ڕاستی وەکو خۆی نیشاندەدات؟  ترامپ یاخود سەرکردەکان و سیاسییەکانی بریتانیا و وڵاتانی ئەورپای ڕۆژئاوا؟ کێ لە هەقەتا وەکو ئەو قسەی دڵی خۆی دەکات و پێماندەڵێت ئەم سیستەمە سیستەمی ئێمە نییە و بۆ ئێمە نییە و سوودیشی بۆ ئێمە نییە بەڵکو  تەنها سوود بەو  و ئەوانەی وەك ئەون کە لەسەرەوە ناویانم هێنان دەگەیەنێت؟ بەڕاستی کێ لە ماوەی درێژخایەندا دووژمنی سەرمایەدارییە و خزمەتی بزوتنەوەی کرێکاران دەکات و پاڵ بە خەڵکەوە دەنێت بۆ مانگرتن و ناڕەزایی و تەنانەت ڕاپەڕینیش دژ بە سیستمەکە؟  ترامپ، یاخود سەرکردەکانی دیکە کە بەبەردەوامیی لە هەوڵی ڕتووشکردن و جوانکاریی سیستەمەکەدان وەکو سیستەمێکی دیمۆکراتیی، تاکو  خەڵکی دڵخۆش بە ڕیفۆرمەکان، بکەن ؟

لە ڕاستیدا سەرۆك ترامپ باشترین ژینگەی بۆ ڕاپەڕین لە ئەمەریکا خولقاندووە بە سەپاندنی هەموو ئەو سیاسەتانەی کە لە خزمەتی دەوڵەمەندەکانان. لەسای سەرکردایەتی ئەودا دڕندەیی  پۆلیس زیاتری کردووە ، نایەکسانیی تەشەنەی کردووە ، نادادەوەری کۆمەڵایەتی زیاتر لە برەودایە ،ڕێژەی هەژاریی زیاتر هەڵکشاوە ، هەروەها ڕك و کینەی زۆر لە موسڵمانان و بەرابنەر بە کۆمۆنێتی هاوڕەگەزخوازان و فێمەنیستان و ئەوانەی کە خوازیاری گۆڕینی ڕەگەزی خۆیانن، زۆر زیادی کردووە.

لە ئێستادا لە ئەمەریکا ئەم ژینگەیە هەیە و خەڵکی بێزاربوون لێی.  کوژرانی جۆرج فلۆید، بەداخەوە، تەنها خاڵی تەقینەوە بوو نەشتێکی دیکە بۆ ڕاپەڕینی خەڵکی.

سەرۆك ترامپ ڕەنگە شۆڕشی نەخولقاندبێت، بەڵام بە دڵنیانیەوە بزوتنەوەیەکی دروستکردووە، نەك هەر بە تەنها لە ئەمەریکا بەڵکو لە وڵاتانی ئەوروپاش، بە تایبەتی بریتانیا.  کوژران و ناوی جۆرج فلۆید تەنها سومبلێك بوو بۆ ڕاپەڕین .  Black Lives Matter ، “ژیانی ڕەشپێستان گرنگە”، تەنها بزوتنەوەی ڕەشپێستان و بە تەنهاش بۆ ئەوان نییە، بەڵکو بزوتنەوەی ملیۆنەها خەڵکییە لەم سەر زەمینە.  بزوتنەوەی هەموانە لە جیهاندا کە لەسەر دەستی دڕندەیی دەوڵەت بۆ ماوەیەکی یەکجار درێژ، خەڵکی دەیچێژێت، کە بریتییە لە سیاسەتی دەستگرتنەوە” تەقەشوف” ، نایەکسانیی، نادادوەریی کۆمەڵایەتیی، بێ کاریی، جەنگەکان، هەڵکەنرانی خەڵکی لە نێو کۆمەڵ و زێدی باوباپیرانیی، بێ ماڵیی و بێ خانوویی و بێ دەرەتانیی و زۆری دیکە.

بەدڵنیاییەوە بزوتنەوەکە هەموو شتێك لابەلا ناکاتەوە، بەلام هەندێك لە ڕواڵەتەکانی ژیان دەگۆڕێت.  لە ڕیگای بەکارهێنانی چالاکی ڕاستەوخۆوە، زۆر بە خێرایی ئەم بزوتنەوەیە توانی ئەوەی کە لۆبییکردن و واژۆ کۆکردنەوە و گلەیی و پرۆتێستە ترادیسوێنییەکان و چەلەحانێکیانی نێو دیوەخانەکانی پەڕلەمان، نەیتوانی لە ماوەی چەند دەهەیەکدا بەدەستیان بهێنێت، ئەم بزوتنەوەیە لە ڕێگای چالاکی ڕاستەوخۆوە، بەدەستیهێنا.  سروشتی کردنی پرۆتێستی گۆڕی، سیاسەتی مانەوە و کەرەنتینەکردنی لە ماڵدا تێشکان، مۆڵەت و پرسی پۆلیسی فەرامۆشکرد و خستییە لاوە هەروەها گوێشی نەگرت بۆ سیاسییەکان.   هەموو بەرپرسیارییەکانی خستە سەرشانی خۆی، هاوکاتیش گیانی کردەوە بەبەری ئەو بزوتنەوانەی کە پێش سەردەمی کۆرۆنا لە جیهاندا لە ئارادا بوون.

لە بریتانیا پرۆتێستەکان توانی زۆر شت بگۆڕێت: هێنانەخوارەوەی هەندێك لە پەیکەرەکانی پیاوانی ڕایسست و بازرگانانی کۆیلە لە شوێنە گشتییەکاندا.  لەمەش زیاتر چالاکوانان دەوڵەت و میدیایان ناچارکرد کە دان بە ڕاستینەی ڕەنگدانەوەی هەمە “موڵتی” کوڵتوورگەریی کۆمەڵی بریتانی بنێن. هەڵمەتەکان ” کەمپەین” داخوازای پڕۆگرامی خۆێندنی قوتابخانەکان و دانشگاکان دەکات بۆ ئەوەی ڕۆڵی مێژوویی ڕەشپێستەکان بخوێنرێت و ببێتە پرۆگرام.  هەروەها داوا لە مۆزەخانەکان دەکرێت کە تۆماری ڕۆڵی بریتانیا لە بازرگانیکردن بە کۆیلەوە، بکات.

لەگەڵ ئەوانەشی کە لە سەرەوە وتم ، ئەگەر خەڵکی گۆڕانکاریی بنەڕەتییان لە ژیانیانینا بوێت ، ڕژانە سەر شەقام و چنگاوشبوونی پۆلیس، ئەوانە کافیی نییە.  پێویستمان بە بەکارهێنانی ئەم تاکتیکە کەمتر هەیە.  پێویستمان بەوە هەیە کە قورسایی و چەقی خەباتمان و ئەزموونگەریمان و زانیاریمان و هەوڵەکانمان بخەینە سەر ڕێکخستنی خۆمان لە گەڕەکەکانا، لە شەقامەکانا، لە زانکۆکانا، لە کارگەکانا، لە ئۆفیسەکانا، لە کێڵگەکانا و شوێنەکانی دیکەی سەر کار. پێویستمان بەمانە هەیە بیکەین ئەویش لە ڕێکخراوە جەماوەریی و گروپە ئاسۆییە بێ سەرکردەکانا تاکو خۆمان بۆ فشارخستنە سەر دەوڵەت و دەسەڵات ئامادەبکەین،  دواپاڵی پێوەنێین بۆ ئەوەی بە خۆمان ژیانی خۆمان ڕێکخەین و گۆڕانکاری ڕاستەقینە بکەین .  هەنگاوی یەکەمیش خەباتکردنە بۆ بەدەستهێنانی شارەوانیی ئازاد و جێگرتنەوەی شارەوانییە گەندەڵە بیرۆکراتییەکان.

 

*ئەم وتارە لە لە سەرەتادا بە زمانی ئینگلیزی نوسیومە و پێش دە ڕۆژ لەمەوبەر لە ماڵپەرە ئەنارکیستەکانا بڵاومکردۆتەوە.

*http://isj.org.uk/why-are-there-so-few-strikes/*

Zaherbaher.com

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

و: زاهیر باهیر

بەشی حەوتەم:

پرۆدۆن بەردەوامبووە لە دژایەتیکردنی هەردووك: سەرمایەدار و موڵکییەتی دەوڵەتیش.  لە تئیوری موڵکییەتدا، پێداگریی  لەسەر ئەوە دەکات ” ئێستا لە 1840دا من بە تەواوی و بێ پێچ و پەنا و بەڕاشکاوانە  فکرەی موڵكییەت لە هەردوكیاندا: گروپیش  و تاکیش، ڕەتکردۆتەوە” بەڵام کاتێک کە چووەوە بەسەر تئیورەکەیدا و تازەی کردەوە دەڵیت ” موڵكییەت گەورەترین هێزی شۆڕشگێڕییە کە بە توانایەکی بێ ئەندازەوە دەتوانێت خۆی دژ بە دەسەڵات ڕێکبخات”   هەروەها ”  وەزیفەی سەرەکی تایبەتی  موڵکییەت لەناو خودی سیستەمەکە،  دەکرێت وەکو دژە-وەزنێك بێت  بەرانبەر بە هێزی دەوڵەت، بە کردنی ئەمەش زەمانەتی ئازادیی تاك دەکات” .  لەگەڵ ئەوەشدا ئەو بە بەردەوامی دژ بە چەقبەستنی سامان وموڵکییەت بووە لە دەستی جوتیار و پیشەگەر و خاوەنداراندا هەر بەو شێوەیە دژ بە موڵکییەتی تایبەتی زەویش بووە.  ” ئەوەی کە ناتوانم قەبوڵی بکەم سەبارەت بە زەوی لەبەر ئەوەی کە ئەو کارەی تێیدا دەکرێت مافی ئەو کارە دەداتە دەست خاوەندارێتییەکەی ”  لەوەش زیاتر هێشتا ئەو هەر باوەڕی وابووە کە ” موڵکییەت” دەبێت بە یەکسسانی دابەشبکرێت و سنوردار بکرێت بۆ ئەو کەسانەی کە لە ڕاستیدا بەکاریدەهێنن بۆ تاکەکان، خێزانەکان هەروەها جەمعییەکانی کرێکاران،  کە بەکاریدەهێنن”  پرۆدۆن بەرگریی لە مافی بۆماوەیی کردووە و هاوپشتیکردووە ” وەکو یەکێك لە بنیاتنەرانی خێزان و و کۆمەڵ ” . لەگەڵ ئەوەشدا ئەو ڕەتیکردۆتەوە کە ئەم بۆ ماوەییە بەدەر لە موڵکیەتی شەخسی درێژبکرێتەوە و جەدەلی ئەوەی کردووە ” لە سای یاسای جەمعییەدا ، مامەڵەکردن و ئاڵوگۆڕ بە سامانەوە، ئامرازەکانی کار ناگرێتەوە”

لە ئەنجامی دژبوونی بە قازانج ، کاری کرێگرتە، چەوساندنەوەی کرێکاران، خاوەندارێتی زەوی و سەرمایە هەروەها موڵکییەتی دەوڵەت، پرۆدۆن هەردك کاپیتاڵیزم و کۆمۆنیزمی ڕەتکردەوە.  ئەو چەمکی کۆمەکی بەرانبەرانەی، mutualism ، بۆ جۆری ئەناکیزمەکەی بەکاردەهێنا بۆ کۆنترۆڵکردنی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان لە لایەن کرێکارانەوە.  لە دیدی ئەوەوە پیشەگەرانێك کە کار بۆخۆیان دەکەن، جوتیاران و هەروەها هەرەوەزییەکان، ئەمانە مامەڵە بە بەرهەمەکانیانەوە لە بازاڕادا دەکەن. لای پرۆدۆن کارخانەکان و شوێنەکانی دیکەی سەر کاری کرێکاران کە لە لایەن ” حەمعییەکانی کرێکارانەوە” بەڕیوەدەبرێن، ئەمانە لە سەر ڕێڕەویکردنی پرنسپڵەکانی دیمۆکراسی ڕاستەوخۆ کاردەکەن.  دەوڵەت هەڵدەوەشێتەوە لە شوێنەکەی کۆمەڵ لە لایەن فیدراسوێنی ” کۆموونە ئازادەکانەوە” ڕێکدەخرێت، ( کۆموون شارەوانیی لۆکاڵییە لە فەرەنسا ).  پرۆدۆن   لە ساڵی1863 دا، وتی ” هەموو ئایدیا ئابوورییەکانم کە لە ماوەی 25 ساڵەی پێشودا گەشەیکردووە دەتوانرێت لەمەدا خۆی ببینێتەوە: فیدراسوێنی کشتوکاڵی- پیشەسازیی.  سەراپای ئایدیا سیاسییەکانیش لەم هاوشێوە فۆرمیلەدا تواوەتەوە: فیدراسوێنی سیاسیی یاخود نانێوەندگەرایی”

پرۆدۆن دژ بوە بە دانی سوو و کرێی خانوو، بەڵام هەوڵی ئەوەی نەداوە کە بە یاسا هەڵیانوەشێنێتەوە ”  ناڕەزایی دەردەبڕم کاتێك کە ڕەخنەی ئاڵۆزی دەسگەکانم کردوە لەوانە کە موڵکییەت بەردی بناخە بووە، هەرگیز مەبەستم ئەوە نەبووە یاساخکردن یاخود سەرکوتکردنی بەکرێدانی زەوی  و سوو لەسەر سەرمایە بە ڕاگەیاندنییکی سەروەران، ڕووبدات . من وا تێدەفکرم هەموو ئەم دیمەنانە چالاکی بەشەرەیەتن  و دەبێت بۆ هەموان بەلاش و خۆبەخشانە بێت: من داوا دەکەم کە نە گۆڕانکارییان تیادا بکرێت ، نە بەربەستبکرێن نە سەرکوتیشبکرێن، بەڵکو پێچەوانەی ئەمە  سروشتیانە بەرهەم بهێنرێت و زەرووریین بە گوێرەی ئەو پرنسپڵی  جیهانییەی کە من پێشنیارم کردووە”  مامەڵە بکرێن. 

شۆڕش

پرۆدۆن شۆڕشگێڕ بووە، بەهەرحاڵ شۆيشگێڕێتییەکەی ئەو توندوتیژیی و جەنگی ئەهلیی نەبووە، بەڵکو گۆڕینی کۆمەڵ بووە.  ئەم گۆڕانکارییەش لە جەوهەردا ڕەوشت بووە  لە سروشتا و داواکاری بەرزترین ڕەوشتی لەوانە کردووە کە هەوڵی گۆڕینیان داوە .   ڕیفۆرمی دارایی بووە کە ئاوێتەیە لەتەك ڕێکخستنی نقدی بانق و جەمعییەکانی کرێکارانا، کە پرۆدۆن پێشنیاری بەکارهێنانی وەك هۆکاری [ڕافیعە]  هێنانی ڕێکخستنی کۆمەڵ  لەسەر بناخەی هێڵە نوێیەکان، کردووە.

درێژەی هەیە