و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

به‌شی پێنجه‌م

میتۆده‌کانی که‌به‌کار ده‌هێنران :

میتۆده‌کانی که‌له‌ئیسپانیا له‌لایه‌ن ئه‌نارکیسته‌کانه‌وه‌به‌کارهێنراون هۆشمه‌ند و بیرلێکراوه‌و دیراسه‌کراو بوون‌، هه‌ر وه‌کو چۆن کاتی خۆی په‌یوه‌ستدار و به‌بایه‌خبوون ، ئێستاش هه‌ر ئاوایه‌. له‌هه‌ره میتۆده ‌سه‌ره‌کییه‌کانیش، ئه‌مانه‌ن‌:
• چالاکی ڕاسته‌وخۆ وه‌کو ئامرازێك بۆ لابه‌لاکردنه‌وه‌ی کێشه‌کان‌له‌گه‌ڵ حکومه‌ت و له‌گه‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌ره‌کانی سه‌رکاریشدا، جه‌ختی له‌سه‌ر کراوه‌ته‌وه‌‌. ئه‌نارکیسته‌کان ئه‌وه‌یان نیشانداوه‌که‌چالاکی ڕاسته‌وخۆ یه‌که‌م: زۆر کاریگه‌ره‌و ( که‌زۆربه‌ی جار ده‌توانێت تا ‌سه‌ر ڕه‌گوڕیشه‌ی گرفته‌کان بڕوات) دووهه‌میش: متمانه‌به‌خۆبوونی ئه‌وانه‌ی که‌خه‌باتده‌که‌ن، زیاد ده‌کات، له‌پراکتیکدا ئه‌و توانست و هێزه‌نیشانده‌دات که ‌( وه‌کو لیژنه‌یه‌کی بەکۆمەڵیی) هه‌یانه‌.
• گردبووه‌نه‌وه‌کانی شوێنه‌کانی سه‌رکار له‌ناو سەندیکا (نقابه) ئه‌نارکیستییه‌کاندا له‌گه‌یشتن به‌بڕیاره‌کان، میتۆدێکی بناخه‌یی بوون. ئه‌نارکیسته‌کان ئه‌وه‌یان نیشاندا که‌کرێکاران له‌شوێنه‌کانی سه‌رکاردا زۆر به‌هێزن، ئه‌مه‌ش ئه‌و شوێنه‌یه‌که‌ده‌بێت خۆمانی تیادا ڕێکبخه‌ین. هه‌روه‌ها ئه‌و شوێنه‌شه‌که‌هه‌میشه‌ده‌بێت دیمۆکراسی تیادا به‌جیبهێنین دژی به‌ڕێوه‌به‌ره‌کانی سه‌رکار، نه‌ك له‌گه‌ڵیاندا.‌
• ئه‌نارکیسته‌کان وه‌کو ڕێگایه‌ك نوێنەرایەتییان، نه‌ك جێگرییان،سه‌باره‌ت به‌و شتانه‌ی که‌ویستویانه‌بکرێت، به‌کارهێناوه‌، هه‌روه‌ها ئه‌نارکیسته‌کان به‌های کارایی و گرنگی گردبوونه‌وه‌جه‌ماوه‌رییه‌کانی خه‌ڵكیان که ‌له‌شێوه‌ی لیژانی به‌رفراواندا، بۆ به‌جێگه‌یاندنی ئامانجه‌کانیان،بووه‌ و زانیوه. له‌دیمۆکراسیدا کارێکی سروشتیییه‌که‌ده‌ستنیشانی خه‌ڵکانێك بۆ کردنی چه‌ند شتێکی دیاریکراو، بکه‌ین، ئه‌مه‌ش به‌شکردنێکی زیندووانه‌ی کاره‌که‌ده‌بێت بکرێت. به‌ڵام ئه‌م ده‌ستنیشانکردنه ‌ده‌بێت له‌سه‌ر بناخه‌ی نوێنەری بێت نه‌ك جێگریی. نوێنەریی، پێچه‌وانه‌ی جێگریی، ملکه‌چی‌یا شیاوی بانگکردنه‌وه‌یه‌(گه‌ر ئه‌وه‌نه‌که‌ن که‌له‌لایه‌ن گردبوونه‌وه‌که‌وه‌پێیانڕاگه‌یه‌نراوه، ده‌توانرێت له‌ده‌سه‌ڵاته‌که‌یان ڕووتبکرێنه‌وه‌و کاره‌کانیشیان پێچه‌وانه‌بکرێنه‌وه‌) ئه‌م بیرۆکەی نوێنەری، پارێزگاری و به‌رگریی له به‌هێزیی ئه‌و بڕیاره‌ده‌کات که‌له‌سه‌ر ئاستی گردبوونه‌وه‌جه‌ماوه‌رییه‌که‌، پێیگه‌یشتوون.

• ئه‌نتی په‌ڕله‌مانتارێت[دژە-پارلەمانتاریسم / پارلەمانتاریی]:
ئه‌نارکیسته‌کان چالاکانه‌که‌مپه‌ینیان دژی به‌کارهێنانی په‌ڕله‌مانی ئیسپانی ده‌کرد. ئه‌وان ئەوەیان مشتومڕدەکرد، که‌لایه‌نه‌جیاوازه‌کان له‌سۆشیالیسته‌کان و پارته‌کۆمۆنیسته‌کانی ئیسپانیا گۆڕانکاری سه‌ره‌کی ناهێنن ، ئه‌نارکیسته‌کان جه‌ختیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ده‌کرده‌وه‌که‌ته‌نها کرێکاران خۆیان ده‌توانن ئه‌وه‌بکه‌ن. هه‌ر به‌و هۆکاره‌ش ئه‌نارکیسته‌کان به‌شداریکردنی پرۆسه‌ی په‌ڕله‌مانتاریی ئیسپانیان، ڕه‌تده‌کرده‌وه‌، چونکه‌ئه‌وان باوه‌ڕیان وابوو ئه‌م پرۆسه‌یه ‌ئامانجه‌’ شۆڕشگێڕییه‌که‌’ بە لاڕێدا دەبات و هه‌تا سازشیشی پێده‌کات. ئه‌نتی په‌ڕله‌مانتاریی به‌شێکی گه‌وره‌ی بزوتنه‌وه‌ی دیمۆکراسی بووه‌له‌ئیسپانیا.

ستراتیجییه‌تی چالاکی ڕاسته‌وخۆ و دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ لای ئه‌نارکیسته‌کان له‌ئیسپانیا به‌دروستکردنی یەکێتی سیندیکالیستیCNT له‌1910دا کۆنکرێتکرابوو. سیندیکالیزم هه‌وڵێك بوو بۆ به‌رده‌ستخستنی په‌یوه‌ندییه‌ك ( بەستەرێك) له‌نێوانی بزووتنه‌وه‌فراوانه‌ئه‌نارکیستییه‌که‌دا له‌گه‌ڵ کرێکاران له‌شوێنی کارکردنیاندا، ئه‌مانه‌‌ش ئایدیایه‌کی ساده‌بوون، که‌له‌لای هه‌موو کرێکارانی نێو یه‌ك‌نقابه‌ی [سیندیکا] گه‌وره، ده‌سوڕانه‌وه، که‌هه‌موو که‌سانی شوێنی سه‌ر کاره‌که‌په‌یوه‌ندییانده‌کرد. هه‌روه‌ها هه‌موو له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی که‌له‌سه‌ر کاری دیکه‌بوون له‌هه‌مان ناوچه‌دا ، له‌په‌یوه‌ندیدا ده‌بوون، به‌و شێوه‌یه‌ش فیدراسیوێنی ناوچه‌که‌، دروستده‌کرا. نێردراوه‌کان (نوێنەرەکان) لێره‌وه‌هه‌نگاویان به‌ره‌و فیدراسیوێنه‌کانی ده‌ڤه‌ره‌که‌ده‌نا، که‌دواتر له‌فیدراسیوێنی سەرتاسەری-دا، یه‌کیانده‌گرته‌وه‌. هه‌موو نێردراوه‌کانی (نوێنەرەکانی)CNT هه‌ڵده‌بژێران و قابیلیش به‌بانگکردنه‌وه‌بوون، ده‌سه‌ڵاتێکی ئاشکراو ڕوونیان ده‌درایه‌، ئه‌گه‌ر به‌خراپی به‌ڕێیان بکردایه‌( واته‌خزمه‌تی په‌یامه‌که‌ی نه‌کردایه‌) ده‌توانرا به‌نێردراوی (نوێنەری) نوێ، شوێنیان بگیردرێته‌وه‌.

بۆ ئه‌وه‌ی ته‌شه‌نه‌کردنی بیرۆکراسی له‌ڕیزه‌کانی به‌رپرسیارێتی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌تەواوماوە [فولتایم]کاریانده‌کرد بوه‌ستێنرێت، هه‌موو هه‌وڵێك ده‌درا. بۆ ئه‌مه‌ش ته‌نها یه‌ك که‌سی تەواوماوە [فولتایمی] فه‌رمی له‌هه‌موو CNT دا هه‌بوو، کاره‌کانی نقابه‌[سیندیکا] هه‌تا بتوانرایه‌له‌کاته‌کانی کارکردندا ده‌کران، ئه‌گه‌ر نه‌شتوانرایه‌، ئه‌وا له‌ده‌ره‌وه‌ی ساته‌کانی کار، ده‌کران، ئه‌مه‌ش دڵنیایی ئه‌وه‌ی ده‌کرده‌وه‌که‌که‌سه‌کانی که‌به‌فه‌رمی کاری نقابیانه‌[سیندیکالیستانە/ سیندیکاییانە]یان ده‌کرد ، له‌په‌یوه‌ندیدا له‌گه‌ڵ کارگه‌راندا، بمێننه‌وه‌.‌

نقابه‌ی یەکێتی سیندیکای نیشتمانیCNT له‌سه‌رده‌می دروستبوونیییه‌وه‌، به‌به‌رده‌وامی له‌گه‌شه‌کردندا بووه‌، له‌گه‌ڵ ڕوودانی جه‌نگی ئه‌هلی ساڵی 1936 ئه‌و خاوه‌نی نزیکه‌ی دوو ملیۆن ئه‌ندام بووه‌، شوێنی به‌هێزی ئه‌و کاته‌لۆنیا و ئه‌نده‌لوسیا بوون، هه‌روه‌ها خه‌ڵکێكی زۆریش له‌گالیسیا، ئاستۆریاس، لێڤانت و مەدریدGalicia, Asturias, Levant, Saragossa and Madrid دوایان که‌وتبوون. چه‌قی ‌هێزی ئه‌وان له‌ناو کرێکارانی ڕستن و چنین تانوپۆ و بیناسازی و ته‌خته‌و دارتاشی و هه‌روه‌ها له‌ناو کرێکارانی کێڵگه‌و کشتیاریدا، بوو. له‌به‌ر ئه‌وه‌یCNT‌مژده‌ده‌ری شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی بوو ڕووبه‌ڕووی سه‌رکوتکردنێکی سه‌خت، نه‌ك هه‌ر له‌لایه‌ن نیمچه‌دیکتاتۆریییەکه‌وه‌ده‌بووه‌وە، که‌فه‌رمانڕه‌وایی ئیسپانیای تاکو ساڵی 1931 ده‌کرد ، به‌ڵکو حکومه‌ته‌ڕیفۆرمیسته‌کانیش دوای هه‌مان شێوازی سه‌رکوتکردن،که‌وتبوون. به‌تایبه‌تی حکومه‌تی به‌ره‌ی جه‌ماوه‌ری و له‌ته‌ك سۆشیالدیمۆکراتدا و لایه‌نگره‌کانی ستالین هیچ به‌زه‌یییه‌کیان به‌رامبه‌ر به بزووتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیسته‌کان، نیشاننه‌ده‌دا ، ئه‌مه‌کاری هه‌ر هه‌موویان به‌سۆشیالدیمۆکراته‌کانیشه‌وه، بوو‌.

شۆڕشی ئیسپانیا که‌له‌مانگی ته‌موزی 1936دا ڕوویدا، وه‌کو وه‌ڵامێکی سه‌ره‌تایی بۆ ئه‌و هه‌وڵه‌کوده‌تا‌سه‌ربازییه‌بوو، که‌له‌لایه‌ن جه‌نڕاڵفرانکۆ سه‌رکردایه‌تی، ده‌کرا. وه‌ڵامی ئه‌م کوده‌تایه‌ش له‌هه‌قه‌تدا له‌شوێنه‌کانی وه‌کو کاته‌لۆنیا و ئاراگۆن و له‌زۆر شوێنی دیکه‌دا که‌قه‌ڵای ئه‌نارکیسته‌کان بوون وه‌کو هێزێك، به‌ره‌نجام و به‌رگرتنی ساڵانێکی چالاکی ڕاسته‌وخۆ و دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ بوون له‌بزوتنه‌وه‌ی کرێکارانی ئیسپانیادا. هه‌ر به‌ڕوودانی کوده‌تاکه‌یه‌کسه‌ر بزوتنه‌وه‌جه‌ماوه‌رییه‌که‌جووڵا و به‌ره‌نگار و ڕووبه‌ڕووی فاشسته‌کان بووه‌وه‌، ئه‌ویش به‌ده‌ر له‌بیری دروستکردنه‌وه‌ی ‘ دیمۆکراسی په‌ڕله‌مانتاری’ ، به‌ڵکو ده‌ستیکرد به‌به‌بیناکردنی کۆمه‌ڵێکی نوێی دێمۆکراتیك.

درێژه‌ی هه‌یه‌

                                                                                                                                                                                و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

   به‌شی چوارهه‌م:

   په‌ڕله‌مان یا دیمۆکراسی؟                                                

به‌درێژایی مێژوو هه‌میشه‌ ئایدیایه‌کی جێگره‌وه‌(ئەڵتەرناتیڤ) له‌ دیمۆکراسی-دا هه‌بووه‌.، که‌ ئه‌ویش ئایدیای دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ بووه‌، که ‌له‌ کومونی پاریس له‌ سالی 1871 دا ده‌رکه‌وت، هه‌روه‌ها له‌ (ڕوسیا)ش له‌ سه‌ره‌تای سه‌رده‌می شۆڕشدا، له‌وێش ده‌رکه‌وته‌وه‌، دیسانه‌وه ‌له‌ ئیسپانیا له‌نێوانی ساڵی 1936 -1937 له‌ بوارێکی زۆر فراواندا،خرایه‌وه کار. ئه‌م شێوه‌ دیمۆکراتییه ‌زۆربه‌ی وه‌خت ڕێگایه‌ك بووه‌ که‌ کرێکاران له‌ مانگرتنه‌کانیاندا به‌کاریان هێناوه‌، میتۆدێکه‌ زیاتر خۆبه‌خۆییه‌(عه‌فه‌وی) کاتێك که‌ خه‌ڵکی ڕووبه‌ڕووی ده‌وڵه‌ت یاخود به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان ده‌بنه‌وه‌، به‌کارده‌هێنرێت. دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ئه‌و دیمۆکراسییه‌یه‌،‌که‌ ئه‌نارکیسته‌کان ده‌یخوازن و پێی له‌سه‌ر داده‌گرن.‌:

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ له‌چه‌ند ڕوویه‌کی گرنگه‌وه ‌له‌دیمۆکراسی په‌ڕله‌مانتاری، جیاوازه‌، له‌وانه‌:.

• دەمۆکراسی ڕاستەوخۆ ئەوەندەی لەبارەی ‘پەسەندکردنی’ بیرۆکەکانەوەیه‌، بە ھەمان ڕادەش لەپێناو ‘گەشەپێدانی’ بیرۆکەکانە. لە دیمۆکراسی پارلەمانیدا ھەرگیز لەبارەی بیرۆکەکانەوە پرسیار لە خەڵکی ناکرێت، تەنیا لەبارەی ‘پەسەندکردن’ یا ‘پەسەندنەکردن’ی ئەو بیرۆکانەوە پرسیاریان لێ دەکرێت، کە پێشیان دانراون.

لەو بارەوە دیمۆکراسی ڕاستەوخۆ بەتەواوی جیاوازە. دیمۆکراسی راستەوخۆ بەم بنەما کاتوارییە پشتئەستوورە خەڵکی بەخۆی باشتر لەدوای پرسەکانی خۆی دەبێت. ئێمە پێویستمان بە شارەزایان نییە تاکو پێمان بڵێن چۆن شوێنەکانی کار و ژیانمان بەرێوەبەرین. ئەنارکیستەکان پێداگریی لەسەر ئەوە دەکەن کە ئێمە بەخۆمان بۆ ئەنجامدانی ئەوە زۆر بەتواناین. گشت ئەو شتانەی کە ئێمە پێویستمانن، تەنیا سەرچاوەکان و مافی ئەنجامدانیانه‌ . دیمۆکراسی ڕاستەخۆ شێوازە میتۆدە.

• دیمۆکراسیی راستەوخۆ بە بنەمای نوێنەرایەتی پشتئەستوورە نەک جێگریی. جیاوازیی یەکلاکەرەوە لەنێوان نوێنەرایەتی و جێگریی ئەوەیە کە نێردراوان تەنیا بۆ ئەنجامدانی بڕیارگەلێکی دیاریکراو ھەڵبژێردراون، نێردراوان ( وه‌کو MPs و TDs ) مافی گۆڕینی بڕیارێکیان نییە کە پێشتر لەلایەن کۆمەڵەی (ئەنجومەنی- شورای) خەڵکەوە دراوە. نێردراوان (بەپێچەوانەی جێگرانەوە)، ئەگەر ئەو ئەرکە دیاریکراوه‌ی کە خراوەتە ئەستۆیان ئەنجامنەده‌ن، ئەوا دەستبەجێ دەتوانرێت ئاگاداربکرێنەوە و نوێنەرایەتییەکەیان لێبسەندرێتەوە.

• دێمۆکراسی راستەوخۆ بەو ڕادەی لەبارەی شوێنی کارەوەیە، بە ھەمان ڕادەش لەبارەی شوێنی ژیانەوەیە، نێو کۆمۆنێتییه‌که‌.   لە دێمۆکراسی پارلەمانیدا شوێنی کار پارێزەری دێمۆکراسییە (پاراستنی ئەو دەستکەوتانەی کە کرێکاران لە رێگەی سەندیکاوە بەدەستیانھێناون). لە دێمۆکراسی راستەوخۆدا خستنەگەر و سەرپەرشتی کارگەیەک، ئۆفیسێك، کێڵگەیەک یا نووسینگەیەک لە رێگەی کۆبوونەوەی گشتی کرێکارانەوە ئەنجامدەدرێت. هه‌ر ئه‌م کۆبونه‌وانه‌ن که‌بڕیار له‌سه‌ر هه‌لومه‌رجی سه‌رکار، ده‌دات و به‌ڕیوه‌به‌ره‌نوێیه‌کان هه‌ڵده‌بژێرن و بانگیشیان ده‌کاته‌وه‌و کار و کردنی کاره‌کان ڕێکده‌‌خه‌ن ھەرئاوا ھەڵبژاردنی کەسەکان (وەک نوێنەر) بە رەزامەندیی ئەوانەی دەوروبەریان لە شوێنی کار و ژیانی نێو کۆمۆنێتییه‌که‌، لەتەکیاندا، ده‌کرێت. هه‌روه‌ها رێکخراوی ھەرێمی لەلایەن فێدراسیۆنەکانی شوێنی کارەوە بەبەکاربردنی پێکھاتەی نوێنەرایەتی پێکدێت.

ئایا ئه‌م فۆرمه‌له‌دیمۆکراسی ده‌توانرێت کاری پێبکرێت و گه‌ر کرا چۆن ده‌بێت؟ وه‌کو پێشتر ئاماژه‌ی پێکرا ئیسپانیا یه‌کێکه‌له باشترین نموونه‌کان که ‌به‌رچاومانخرا و ده‌ریخست که‌تا چه‌ندێك ده‌توانین بۆ ڕێکخستنی کۆمه‌ڵ ئه‌م شێوه‌نوێیه به‌کاربهێنین. هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی که‌له‌لایه‌ن کرێکارانه‌وه‌له‌نێوانی 1936-1937 دا دروستکران شێوه‌یه‌کی به‌رزی دیمۆکراتیانه‌بوون، هاوکاتیش ئه‌وه‌یان نیشاندا که‌چ توانستێکی شاراوه‌مان هه‌یه‌، گه‌ر ئێمه‌له‌ڕێگر و به‌‌سته‌کانی کاپیتاڵیزم، ئازادبین. به‌ئاشکرا ده‌رده‌که‌وێت ده‌بێت قسه‌ی خۆمانمان هه‌بێت، ( گه‌رچی ئه‌مه له‌ژێر سایه‌ی کاپیتاڵیزمدا مه‌حاڵه‌) سه‌باره‌ت به‌و کارانه‌ی که‌ده‌یکه‌ین و چۆنی ده‌که‌ین و که‌یی و له‌چ ڕێگایه‌که‌وه‌ده‌یکه‌ین. کاتێكیش که‌ئه‌م مافانه‌مان هه‌بێت جۆرایه‌تی ( نه‌وعیه‌ت) و سروشتی کاره‌کانمان زۆر به‌مه‌زنی ده‌گۆڕێت، – ئه‌مه‌ش یه‌کێك بوو له‌و شتانه‌ی که‌له‌ئیسپانیا به‌ده‌ستهێنرا. دیمۆکراسییه‌ت و کار هه‌میشه‌ده‌بێت له‌شانی یه‌که‌وه‌بڕۆن و به‌یه‌که‌وه‌بن- ده‌ریشکه‌وتووه‌ئه‌مه‌یه‌کێكه‌له‌فه‌شه‌له‌کانی دیمۆکراسی په‌ڕله‌مانتاری که‌هیچ وه‌ختێك ، ئه‌مه‌نه‌بووه‌وده‌رنه‌که‌وتووه، ‌له‌وه‌ش ناکات هه‌رگیز ڕووبدات – هۆکاره‌که‌شی ئه‌وه‌یه‌که‌هه‌ڕه‌شه‌یه‌که‌بۆ کاپیتاڵیزم و به‌ند و یاساکانی به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان.‌

***

شۆڕشی ئیسپانی له‌سالی 1936 ڕویدا و به‌قورسیش که‌وته‌ژێر کارایی و هه‌ژموونی ئایدیای ئه‌نارکیسته‌کانه‌وه‌، شۆڕشێك بوو به‌قه‌واره‌یه‌کی گه‌وره‌و له‌بوارێکی فراواندا بێ هیچ دوودڵییه‌ك شۆڕشێکی فراوانی کرێکاران بوو له‌چه‌رخی بیسته‌م دا، به‌تایبه‌ت تا ئه‌‌و ڕاده‌یه‌ی که‌کۆمه‌ڵی ئیسپانی گۆڕی.

تایبه‌تمه‌ندییه‌کی دیکه‌ی شۆڕشی ئیسپانی ئه‌وه‌بوو که ‌دیمۆکراتی بوو، لایه‌نێکی ئه‌مه‌ش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی مه‌یلی سروشتی شۆڕشه‌جه‌ماوه‌رییه‌کان، بوو، به‌ڵام له‌هه‌مان کاتیشدا ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌کی فراوانی هه‌ژموونی ئایدیاکانی ئه‌نارکیستی بوون، که‌ده‌ستپێشکه‌ری کرد له‌بایه‌خدان به‌پله‌ی یه‌که‌م (ئه‌سبه‌قیه‌تدان) به‌‌به‌شداریکردن و گردبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رییانه‌له‌خه‌باتکردن دژی کاپیتاڵیزمی ئیسپانی.

بیرۆکە ئەنارکیستییەکان له‌ده‌سته‌واژه‌ی پرنسپڵی ‘ئامرازه‌کان و ئامانجه‌کان’ دا خۆی دروستکردووه‌، باوه‌ڕمان وایه‌ئامرازه‌کانی که‌به‌کاریده‌هێنین، هه‌لومه‌رجه‌کانی یا حاڵه‌تی ئامانجه‌کانمان که‌به‌ده‌ستیان ده‌هێنین، دیاریده‌کات . ئه‌نارکیسته‌کان ده‌یانه‌وێت کۆمه‌ڵێکی کرێکاریی ئازاد و دێمۆکراتیك دروستبکه‌ن، بۆ ئه‌م سه‌ره‌نجامه‌ش ئه‌وان میتۆده‌کانی که‌ئه‌م کۆمه‌ڵه‌دروستده‌که‌ن له‌ناو خودی ئه‌و تێکۆشانه‌ی که‌گۆڕانکارییه‌کان ده‌کات ، به‌کارده‌هێنن. بزوتنه‌وه‌ی کرێکاران له‌ئیسپانیا، به‌شێکی به‌هۆی چالاکی ئه‌نارکیستیانه‌وه‌، بوو، که‌هه‌ژموونێکی به‌هێزی پراکتیزه‌کردنی دیمۆکراسیی هه‌بوو‌، ئەوەش ئامانجێکی هوشیارانە بوو.

شێوازی تێکۆشانی ئه‌نارکیستیانه‌په‌ره‌دانه ‌به‌خودی چالاکی خۆیی و متمانه‌به‌خۆبوونی‌چینی کرێکارانه، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌م هۆکاره‌شه‌که‌ئه‌نارکیسته‌کان دژی هه‌موو به‌شداریکردنێکی ‘ ڕێگای په‌ڕله‌مانتارین به‌ره‌و سۆشیالزم’. چالاکی په‌ڕله‌مانته‌ری و’که‌مپه‌ینی هه‌ڵبژاردن’ – له‌ئیساپانیا وه‌کو شوێنه‌کانی دیکه‌- ڕۆڵی ناکارایی (پاسیڤانه‌) کرێکارانیان ته‌شه‌نه‌پێده‌دا و هانی خه‌ڵکیان ده‌دا که‌باوه‌ڕ به‌وه‌ بهێنن’ که‌سێکی دیکه‌’ سۆشیالیزم به‌ده‌ستده‌هێنێت. ئه‌نارکیسته‌کان له‌بناغه‌دا دژایه‌تی ئه‌م بیرو بۆچونه‌ده‌که‌ن. ئێمه‌ده‌زانین و ‘مێژوش ئه‌و سه‌رنجه‌ی سه‌لماندووه‌’ که‌ڕزگاری کرێکاران ته‌نها له‌ڕێگه‌ی خۆیانه‌وه‌ده‌بێت’.

درێژه‌ی هه‌یه

                                                                                                                                                                             و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

به‌شی سێهه‌م:

ئه‌نجومه‌نه‌کان:

ئه‌م هه‌یکه‌له‌ده‌ڤه‌رییانه‌وا کڵێشه‌ کێشراون که‌بڕیاره‌گرنگه‌کانی وه‌کو پرسی شه‌ڕ و ئاشتی، بده‌ن. به‌هه‌رحاڵ ئاشکرایه‌که‌کۆبوونه‌وه ‌فراوانه‌کانی ده‌وڵه‌ت زۆر دوورن‌له‌لابه‌لاکردنه‌وه‌ی پرسه‌بچوکه‌کانیش، هه‌روه‌ها یاخیبووانیش، واته‌ کۆمۆنێتییه‌کانی زاپاتێستا، هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌کیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی مه‌کسیك، هه‌تا له ‌‌تۆمارکردنی ناوی له‌دایكبووان مردووانیش، ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌

گرفتی فیعلی، ته‌نسیقکردنی نێوانی کۆمۆنێتییه‌کانه‌که‌ئه‌نجومه‌نه‌کانی ده‌ڤه‌ره‌که‌ی پێێکهێنابوو که‌ناسرابوون به‌شاره‌وانییه‌‌سه‌ربه‌خۆکان (ئۆتۆنۆمی)، بۆ نموونه‌100 کۆمۆنێتی شاره‌وانییه‌کی سه‌ربه‌خۆیان به‌ناوی ئه‌نارکیسته‌مه‌کسیکۆیه‌که‌‌وه‌، Ricardo Flores Magon ناونا ، هه‌روه‌ها Libertad Tierray که‌له‌سه‌ر سنووری گواته‌میلایه‌شاره‌وانییه‌کی دیکه‌ی سه‌ربه‌خۆیه‌و له‌120 کۆمۆنێتیی، پێکده‌ێت.

” له‌ناو خودی هه‌یکه‌له‌کانی شاره‌وانییه‌نوێیه‌که‌دا که‌دروستکرابوو، کۆمۆنێتیه‌کان ناوی ده‌سه‌ڵاته‌کانیان به‌ناوی کۆمۆنێتی مامۆستایان، په‌ره‌پێدانی ته‌ندروستی داننیشتوانی شوێنه‌که‌‌، په‌ڕله‌مانی دانیشتووانه‌‌ئه‌سڵییه‌کان ناوده‌نا و یاسا تایبه‌تییه‌کانی خۆیانیان له‌سه‌ر‌بناخه‌ی یه‌کسانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسی و جێندەر‌یی له‌نێوانی دانیشتوانانی ئیتنیك کۆمۆنێتییه‌جیاوازه‌کاندا، ڕێکده‌خست “

ڕێکخراوێکی مه‌ده‌نی ناحکومی (NGO) له‌ورده‌کاری هه‌وڵه‌کانی حکومه‌ت بۆ وردو و خاشکردنی کۆمۆنێتییه‌کان، ڕاڤه‌ی چونێتی ئه‌رك و وه‌زیفه‌ی کۆمۆنێتییه‌کان،ئاوا ده‌کات و ده‌ڵێت:

کۆمۆنێتییه‌کانی ناوچه‌ی دانیشتوانه‌‌ئه‌سڵییه‌که ‌یاخود خه‌ڵکانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌‌له‌گردبوونه‌وه‌ی ته‌واوی ئه‌ندامه‌کانیدا ، ئه‌وانن که‌بڕیارده‌ده‌ن ئایا سه‌ر به‌شاره‌وانییه‌ئازاده‌کان ده‌بن یا نا…..ئه‌وه‌ کۆمۆنێتییه‌کانن‌که‌نوێنه‌ره‌کانیان بۆ ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانییه‌ئازاده‌کان که‌ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ر شاره‌وانییه‌که‌دا هه‌یه‌، هه‌ڵده‌بژێرێن. هه‌ر نوێنه‌رێك که‌بۆ هه‌ر ئیداره‌ی ده‌ڤه‌رێك له‌چوارچێوه‌ی شاره‌وانییه‌ئازاده‌کاندا ( ئۆتۆنۆمی) هه‌ڵده‌بژێررێت، گه‌ر به‌ته‌واوی بڕیاره‌کان و ده‌سه‌ڵاته‌کانی کۆمۆنێتییه‌که‌به‌جێنه‌هێنن ، ڕه‌نگه‌له‌وێ بجوڵێنرێن….ئه‌وانه‌ی که ‌هه‌ڵده‌بژێرێن بۆ ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانییه‌که‌، مووچه‌بۆ ئه‌و کاره‌وه‌رناگرن، گه‌رچی تێچونی (مه‌سره‌‌فی) ئه‌نجامدانی کاره‌کانی ئه‌نجومه‌ن، که‌له‌لایه‌ن هه‌مان کۆمۆنێتییه‌کانه‌وه‌که‌داوای ئاماده‌بوونیان لێده‌کات، له‌ڕێگای هاریکاری نێو ئه‌ندامه‌کانه‌وه‌، بۆیان ده‌گێڕنه‌وه‌. له‌هه‌ندێك حاڵه‌تیشدا بڕێك له‌ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌که‌که‌کار له ‌کێڵگه‌کاندا ده‌که‌ن، هاوکارییان له‌گه‌ڵدا ده‌کرێت، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ش ده‌توانن خۆیان بۆ کاروباری ئه‌نجومه‌نه‌که‌ته‌رخان بکه‌ن و پێویست ناکات بچنه‌وه‌سه‌ر کێڵگه‌کان.‌

ئاشکرایه‌که‌ئه‌م هه‌یکه‌لانه‌زۆر له‌گه‌ڵ ئه‌نارکیزم یا له‌ڕاستیدا له‌گه‌ڵ سەندیکاله‌‌شۆڕشگێڕه‌کاندا، دێنه‌وه‌‌، که‌تۆڕێکن و ده‌سه‌ڵات و بانگه‌واز له‌وێدا هه‌ن، گه‌رچی ئه‌م هه‌یکه‌لانه‌به‌هۆشمه‌ندی ئه‌نارکیستانه‌نین، به‌ڵکو تێکه‌ڵه‌یه‌که‌له‌پراکتیزه‌ی خه‌ڵکه‌ئه‌سڵییه‌کانی ئه‌وێ و مارکسیزم و زانستی تیئۆلۆگی ئازادیخواز ، له‌وێ، که‌ئه‌مه‌ش نابێت ڕێگرمان بێت له‌کۆمه‌ك و هاوکاریکردنیان.

له‌هه‌مووش گرنگتر ئه‌سڵی ئه‌مان هه‌رچییه‌ك بێت، ئه‌مان مۆدێلێکی هه‌نووکه‌یی ‌بۆ‌هه‌ندێك له‌وانه‌ی که‌ئێمه‌‌‌پراکتیکانه‌قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌که‌ین، ده‌خه‌نه‌به‌رده‌ست.

چاپاسا که‌ناوچه‌یه‌کی زۆر هه‌ژار و په‌راوێزخراوه‌، ئه‌وه‌ش‌ڕاستیه‌که‌که‌پێكهاته‌‌‌ئازاده‌کان له‌هه‌لومه‌رجێکی ئاوا خراپدا و له‌ناوه‌ڕاستی شوێنێك که‌چڕی دانایشتوانی خه‌ڵکه‌که‌ی‌نزمه‌له‌جه‌رگه‌ی جه‌نگێکی له‌سه‌رخۆدایه‌‌، ته‌نیا ده‌توانن لاوازانه‌ په‌ره‌بسێنن، به‌های خۆیان بیسه‌لمێنن .

خاڵه‌پۆزه‌تیڤ و نێگه‌تیڤه‌کانی دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ:

خاڵه‌پۆزه‌تیڤه‌کان: دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ زۆربه‌ی وه‌خت کارێکی خێرایه‌و ڕێگایه‌کی گونجاوه‌بۆ گروپه‌کان له‌گه‌یشتن به‌بڕیاره‌کانیان.   نماییشی ڕاستەوخۆ ناسراوه به‌وه‌ی ‌که ‌ڕێگایه‌که‌بۆ ده‌رئه‌نجامگیری له‌گه‌یشتن به‌بڕیاره‌کان که‌پێچه‌وانه‌ی پرۆسێسێکی ئاراستەکراوه‌بۆ کار لەسەرکردن. سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ئاوا ڕه‌چاوکراوه ‌که ‌مێتودێکی زۆر گونجێنراوه‌(مه‌رینه)‌له‌گه‌یشتن به بڕیاره‌کان که‌بۆ شوێن و جێگایه‌کی فراوانی جیا جیا ده‌ستده‌دات.

خاڵه‌نێگه‌تیڤه‌کانی: هه‌ندێك که‌س هەندێك کڵێشه‌ی (فۆرم) دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ئاوا ده‌بینن، که ‌زۆر کاران و سه‌ره‌نجامێکی باش و به‌جێ ده‌دەنه‌ده‌ست‌، به‌ڵام سەرەنجامی مەبەستە، نەك تەواوەتی پرۆسێسەکە، هه‌ندێکی دیکه‌ش به‌کارهێنانی” یاسای زۆربه‌”ی ده‌نگ، وه‌کو له‌چه‌ند فۆرمێکی دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆدا، هه‌یه‌، به‌وه‌لەبه‌رچاوده‌گرن که ‌به‌که‌مگرتنی یه‌کسانییه‌له ‌پرۆسه‌ی بڕیاری ده‌نگدانی گروپه‌که‌دا.

درێژه‌ی هه‌یه‌

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ      

                                                                                                                                                                             و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

به‌شی دووهه‌م:

کۆبوونه‌وه ‌جه‌ماوه‌رییه‌کانی گوند:

ئه‌و جێگایانه‌ی که‌ زاپاتێستاکان به‌ ئاشکرا خۆیانیان تیادا ڕێکده‌خه‌ن و به‌ڕیوه‌یان ده‌به‌ن، لادێ و گونده‌کانن که‌ خه‌ڵکه‌که‌شی زیاد له‌ پێویست هه‌ژارن، کۆمۆنێتییه‌ بچوکه‌کانی که‌ پێكهاتوون له‌ 12 بۆ 100 خێزان، نموونه‌کانن، که‌ به‌ ناچاریی له‌سه‌ر پارچه‌زه‌ویه‌ك، بێئه‌وه‌ی سوودمه‌ند بن له‌ ئامراز و ماشێنه‌ مۆدیرێنه‌کانی کشتوکاڵی ، دانراون.

هه‌ندێك له‌ پیاوه‌کانی ئه‌م کۆمۆنێتیه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی گوند، له‌ شاره‌کانی که‌ سه‌ر به‌ ناوچه‌که‌ن هه‌تا به‌ دووری سه‌ر سنوری ئه‌مه‌ریکا، له‌وێ کار ده‌که‌ن، ‌ له‌ گونده‌کانی خۆیاندا ته‌نها وجوودێکی سیاسیانه‌ که‌ هه‌یه‌ ‌ ئه‌ویش له‌ که‌نیسه‌ کاسۆلیکییه‌ جیا جیاکانه‌وه‌یه ‌سه‌باره‌ت به‌ تیئۆلۆگی ڕزگاریخوازانە و خودی EZLN (سوپای زاپێتێستا بۆ ڕزگاری نه‌ته‌وه‌یی ، یاخود سوپای زاپێتێستای ڕزگاری نه‌ته‌وه‌یی) هه‌ن و چیدی نا.

دییز دێ ئابریل ،Diez de Abril، کۆمۆنێتییه‌کی نوێیه‌ له‌و زه‌وییانه‌دا که‌ له‌ ساڵی 1995 دا ده‌ستیان به‌سه‌رداگیرا، پێکهێنرا، له‌ لایه‌ن ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ پێش یاخیبووندا ڕۆیشتبوون له‌سه‌ری نیشته‌جێبووبوون ، ئه‌وان پێشئه‌وه‌ی که‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا بگرن ، خۆیان له‌گردبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رییانه‌، سه‌باره‌ت به‌ زه‌وییه‌کان، به‌یه‌کدی ئاشناکردبوو، بڕیاریان دابوو که‌ چۆن ئه‌م زه‌ویییانه‌ له‌ نێوانی خۆیاندا دابه‌شبکه‌ن، بۆ ئه‌مه‌ش بڕیاریان دابوو که ئه‌و‌ ناوه‌ی سه‌ره‌وه‌ی لێبنێن، ئه‌مه‌ش دوای 10/04/1919 کاتێك که ‌زاپاتا تیرۆرکرا، ڕوویدا.’

کۆبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ییانه‌ی هه‌فتانه‌ له‌دوای گردبووه‌نه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رییانه‌ که‌ له‌ یه‌کشه‌ماندایه‌، یاخود به‌شێكه‌ له‌ وه‌زیفه‌ی ئه‌و گردبوونه‌وه‌یه‌ ، ده‌کرێت و کراوه‌یه‌ بۆ هه‌مووان که‌ له‌ سه‌روو 12 ساڵه‌وه‌ن بۆ قسه‌کردن و ده‌نگدان گه‌رچی ده‌نگدان زۆر ده‌گمه‌نه‌. ئه‌م کۆبونه‌وه‌یه‌ بۆ چه‌ند کاژێرێك ده‌توانرێت درێژه‌ی پێبدرێت ، هه‌ر وه‌کو هه‌موو جاران پرس و کێشه‌ عه‌مه‌لییه‌کان و لابه‌لاکردنه‌وه‌یان که‌ په‌یوه‌ندیان به‌کارکردن له‌ناو کۆمۆنێتییه‌که‌ یاخود سه‌رفیاتی‌ پاره‌کانی کۆمۆنێتییه‌که‌وه‌، هه‌یه‌‌، تاووتوێ ده‌کرێت. یه‌کێك له‌و لێدوان و مشتومڕه‌ درێژانه‌ی که‌ ده‌کرا، له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بوو که‌ ئایا تراکتۆرێك بکڕرێت یاخود عه‌ره‌بانه‌یه‌کی گواستنه‌وه‌ی شمەک. گه‌ر پێویستیشیکرد ئه‌وه ‌ڕه‌نگه‌‌ دانیشتینی یا گردبوونه‌وه‌ی دیکه‌ له‌ هه‌فته‌که‌دا ،ده‌کرێت.

نێردراوه‌کان (وه‌فده‌کان) که‌ به‌ ‘به‌رپرسیاران’ ناوده‌برێن، بۆ یه‌کخستنی کاره‌کان له‌ شوێنه‌ دیاریکراوه‌کاندا، له‌ گردبوونه‌وه‌که‌دا،هه‌ڵده‌بژێرێن. ئه‌م نێردراوانه‌ ‌بۆ کاتێکی دیاریکراو ( ساڵێك دوو ساڵ) دستبه‌کارده‌بن گه‌ر هه‌ست به‌وه‌بکرێت که‌ ئه‌مانه‌ ‘ به‌ گوێره‌ی وه‌لا و متمانه بۆ ئه‌وانه‌ی هه‌ڵیبژاردوون، به‌ڕێوه‌ناچن’ کاتێك که‌ ( دروشمی زاپاتێستا بۆ ده‌ستڕۆیی ده‌درێت پێیان) قابیل به‌ بانگردنه‌وه‌ ده‌بن.

هه‌روه‌ها بۆکاره‌ تایبه‌تییه‌کانی نێو کۆمۆنێتییه‌که‌ کاری هه‌ره‌وه‌زی ئه‌نجامده‌درێت، ئه‌مانه‌ش له‌لایه‌ن گردبوونه‌وه‌که‌وه‌ داده‌نرێن، ‌سه‌باره‌ت به‌و کارانه‌ی که‌ پێیان ده‌سپێررێن‌ له‌ به‌رامبه‌ر گردبوونه‌وه‌که‌دا، خۆیان به‌ به‌رپرسیار ده‌زانن ، جگه‌ له‌ کاره‌ پێسپێرراوه‌کانیان سه‌ربه‌خۆده‌بن. هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی ‌Diez به‌شی زۆر جیاوازیان هه‌یه‌ وه‌کو به‌شێك بۆ قاوه‌، هه‌نگوینی گاوگۆتاڵ، بێستان، نان ، دوورین‌ و مریشك. هه‌ندێك له‌ به‌رهه‌مه‌کانی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان بۆ ئه‌ندامه‌کانی خۆیان ده‌بن، زیاده‌که‌شی ده‌نێررێت بۆ سندوقی سێنته‌ری کۆمۆنێتییه‌که‌، که‌ له‌ لایه‌ن گردبوونه‌‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌وه‌ ، کۆنترۆڵکراوه‌.

.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        CCRI     کۆمیته‌ی نهێنی شۆڕشگێڕانه‌:

CCRI، کۆمیته‌ی نهێنی شۆڕشگێڕانه‌، کۆمیته‌یه‌که‌ ‌ که سه‌رکردایه‌تی سوپاده‌کات ، ئه‌م لیژنه‌یه‌ (یا ڕاستتر ئه‌م لیژنانه‌، چونکه‌ CCRI ی ده‌ڤه‌ریش هه‌یه‌) له‌ نێردراوه‌کانی نێو کۆمۆنێتییه‌کان پێکهاتووه‌ و له‌ خۆشیدا هه‌یکه‌لێکی میللیته‌ری نییه‌.

ئه‌م کۆمیته‌یه‌ ‌ له‌سه‌ر ئاستی ده‌ڤه‌ره‌که‌ توانای دانی ئه‌و بڕیارانه‌ی هه‌یه‌ که‌ کارایی خۆی له‌سه‌ر یه‌كبه‌یه‌کی کۆمۆنێتییه‌کان، داده‌نێت، بۆ نموونه،‌ کاتێك که‌ یه‌کێك له‌ کۆمۆنێتییه‌کانی ده‌ڤه‌ری Morelia ویستی هه‌ر دوابه‌دوای یاخیبوونه‌که‌ پارچه‌ زه‌وییه‌ك داگیربکات، ده‌ستی به‌سه‌ردابگرێت ” کۆمیته‌ی شؤڕشگێڕی دانیشتوانه‌‌ ئه‌سڵییه‌که‌ی ناوچه‌که‌، (CCRI) فه‌رمانی به‌و خه‌ڵکه‌ دا، که‌ ڕاوه‌ستن و چاوه‌ڕوانبن و پێشبینی لابه‌لاکردنه‌وه‌ی زه‌ویه‌که‌ له‌سه‌ر ئاستی ده‌ڤه‌ره‌که‌ پاش وتووێژه‌که‌ی 1994بکه‌ن “.

ئه‌مه‌ له‌ خۆیدا گرفتێك نییه‌، ئه‌گه‌رکۆمیته‌ی نهێنی شؤڕشگێڕانه‌ی ناوچه‌که‌ (CCRI) کۆمیته‌یه‌کی حه‌قیقی نێردراوه‌کان ( وه‌فده‌که) ‌بێت، له‌ زۆر حاڵه‌تی شۆڕشگێرانه‌دا پاشه‌کشه‌ی که‌رتێکی جه‌نگاوه‌ره‌کان باشتره‌ نه‌با چالاکییه‌کی نه‌زۆك و نه‌گه‌یو ببێته‌ مایه‌ی سه‌رکوتکردنی بزوتنه‌وه‌که‌. له‌م حاڵه‌ته‌دا من ڕه‌نگه‌ هاوڕانه‌بم له‌گه‌ڵ بڕیاره‌که‌دا، به‌ڵام پرسیاره‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م بڕیاره‌ چۆن دراوه‌ و کێ داوێتی، ئایا خه‌ڵکی ناوچه‌که‌ داویانه‌ یاخود لیژنه‌یه‌كی نابه‌رپرسیار به‌ناوی ئه‌وانه‌وه‌ ، بڕیاره‌که‌ی داوه؟‌

پاش مانگێك به‌دوای ڕاپه‌ڕیندا، ڕۆژنامه‌ لیبراڵه‌که‌ی مه‌کسیك’La Jornada’‌ له‌ دیمانه‌یه‌کی هه‌مه‌لایه‌نانه‌ی زاپاتێستاکان‌ که‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێك له‌ ئه‌ندامانی CCRI، ئه‌نجامدرابوو، یه‌کێك به‌ناوی Isacc ڕاڤه‌ی به‌رپرسیارێتی CCRI: کردووه و ده‌ڵێت‌:

“ئه‌گه‌ر خه‌ڵك وتیان هاوڕێیانێك که‌ ئه‌ندامی CCRI هیچ شتێك ناکه‌ن و ئێمه‌ ڕێز له‌ خه‌ڵك ناگرین یا ئه‌وانه‌ ناکه‌ین که‌ خه‌ڵك پێمان ده‌ڵێن ، ئه‌و کاته‌ خه‌ڵکی ده‌ڵێن ده‌یانه‌وێت که‌ لامانبه‌رن….. هه‌ر به‌هه‌مان شێوه‌ گه‌ر هه‌ندێك له‌ ئه‌ندامانی CCRI کاره‌کانیان به‌جێنه‌هێنن، گه‌ر ڕێزیان بۆ خه‌ڵکی نه‌بێت، که‌واته‌ هاوڕێیان ئه‌مه‌ شوێنی ئێوه‌ نییه‌ و لێمان ببورن ده‌بێت خه‌ڵکی دیکه‌ بخه‌ینه‌ جێگاتان”.

ڕاوێژکردن:

له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌ستڕۆییه‌ی CCRI هێشتا ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ی نییه‌ ، که‌ بڕیاره‌ گرنگ و مه‌زنه‌کانی وه‌کو جه‌نگ و ئاشتی بدا، ئاوا بڕیاردانێك سه‌باره‌ت به‌و مه‌سه‌لانه‌ ده‌بێت له‌ ڕێگای ‘ڕاوێژکردنه‌وه‌ ‘ بکرێت ، به‌ ڕیفرۆنده‌م به‌ڵام به‌ لیدوان و مشتومڕێکی چڕوپڕه‌وه‌ له‌ هه‌ر کۆمۆنێتییه‌کدا که‌ چه‌قی پرۆسه‌که‌یه‌ وه‌کو خودی ده‌نگدانه‌که‌ خۆی. ئه‌مه‌ش مانگانێك ده‌خایه‌نێ و هۆکارێکی گه‌وره‌شه‌ بۆ‌ توڕه‌بوونی حکومه‌تی مه‌کسیکۆ، که‌ ئه‌و هه‌میشه‌ وه‌ڵامی پێشنیازه‌کانی یه‌کسه‌ر یاخود له‌ چه‌ند ڕۆژێکدا ، ده‌وێت.

له‌ یه‌کێك له‌ ڕاگه‌یاندنه‌کانی EZLN ڕاڤه‌ی پرۆسه‌ی ڕاوێژکارییه‌ك ئاواده‌کات:

“له‌ هه‌موو کۆمۆنێتییه‌کان و کۆمونەکاندا له‌و شوێنانه‌ی که‌ ئه‌ندامانی EZLN لێبوو‌ ڕاوێژکردن، ئه‌نجامدرا، توێژینه‌وه‌کان ، ڕاڤه‌کردن و شیکرنده‌وه‌ هه‌روه‌ها لێدوان سه‌باره‌ت به‌ گرێبه‌سته‌کانی ئاشتی، له‌ گردبوونه‌وه دیمۆکراسییه‌کاندا، قسه‌ی لێکرا و هه‌ڵبژاردنیش ڕاسته‌وخۆ و ئازاد و دیمۆکراتیانه‌، بوو.

دوای ده‌نگدانه‌که‌ ڕاپۆرته‌ فه‌رمییه‌کانی ئه‌نجامی گردبوونه‌وه‌کان ئاماده‌کران، ئه‌م ڕاپۆرتانه‌ش به‌ ده‌قیقی به‌روار و شوێنی گردبوونه‌وه‌که‌‌، ژماره‌ی ئه‌وانه‌ی که‌ به‌شدارییان کردووه‌ (پیاو، ژن و منداڵانی ته‌مه‌ن له‌ سه‌رو 12 ساڵه‌وه‌) ڕاکان و خاڵه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانی که‌ مشتومڕیان له‌سه‌ر کراون ‌له‌ته‌ك ژماره‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ ده‌نگیان داوه‌، له‌م ڕاپۆرتانه‌دا هاتوون.

به‌م شێوه‌ فراوانه‌ی که‌ چاودێره‌کان بینیویانه و ‌که ‌ڕاوێژکردن کراوه و به‌ من وتراوه‌ ، ئا له‌م جۆره‌ ڕاوێژکردنانه‌بوو ‌ که‌ بڕیاریدا که‌ به‌رخۆدانه‌که‌ی1994‌ به‌ڕێوه‌بچێت. ساڵێك پێشتر مارکۆس و کۆمانده‌ی سوپا ئه‌و ئاماده‌بوونه‌یان به‌رچاوگرت، له‌و کاته‌وه‌ش ڕاوێژکردنه‌کان بڕیاری ده‌ستپێکردنی لێدوانی له‌گه‌ڵ حکومه‌ت کرد تاکو ڕێکه‌وتنه‌که‌ی San Andres قبوڵبکات، دواتریش کشانه‌وه‌ی ‌ لێدوان له‌گه‌ڵ حکومه‌ت، ڕاگیرا هه‌تا ئه‌و کاته‌ی ئه‌وانه‌ی‌ که‌ له‌ ئێستادا ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر نیشاندراون (موافه‌قه‌ت کراون)‌ ، ده‌یکات.

درێژه‌ی هه‌یه‌

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    و. زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ چییه‌؟

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ له‌ چه‌ند ڕوویه‌کی گرنگه‌وه ‌له‌ دیمۆکراسی پا‌ڕله‌مانی ، جیاوازه‌‌، له‌وانه‌:

• دیمۆکراسی ڕاستەوخۆ ئەوەندەی لەبارەی ‘پەسەندکردنی’ بیرۆکەکانەوەیه‌، بە ھەمان ڕادەش لەپێناو ‘گەشەپێدانی’ بیرۆکەکانە.

لە دیمۆکراسی پارلەمانیدا ھەرگیز لەبارەی بیرۆکەکانەوە پرسیار لە خەڵکی ناکرێت، تەنیا لەبارەی ‘پەسەندکردن’ یا ‘پەسەندنەکردن’ی ئەو بیرۆکانەوە پرسیاریان لێ دەکرێت، کە پێشیان دانراون.

لەو بارەوە دیمۆکراسی ڕاستەوخۆ بەتەواوی جیاوازە. دیمۆکراسی راستەوخۆ بەم بنەما که‌توارییە پشتئەستوورە خەڵکی بەخۆی باشتر لەدوای پرسەکانی خۆی دەبێت. ئێمە پێویستمان بە شارەزایان نییە تاکو پێمان بڵێن چۆن شوێنەکانی کار و ژیانمان بەرێوەبەرین. ئەنارکیستەکان پێداگریی لەسەر ئەوە دەکەن کە ئێمە بەخۆمان بۆ ئەنجامدانی ئەوە زۆر بەتواناین. گشت ئەو شتانەی کە ئێمە پێویستمانن، تەنیا سەرچاوەکان و مافی ئەنجامدانیانه‌. دیمۆکراسی ڕاستەوخۆ شێوازە میتۆدە.

• دیمۆکراسی راستەوخۆ بە بنەمای نوێنەرایەتی پشتئەستوورە نەک جێگریی. جیاوایی یەکلاکەرەوە لەنێوان نوێنەرایەتی و جێگریی ئەوەیە کە نێردراوان تەنیا بۆ ئەنجامدانی بڕیارگەلێکی دیاریکراو ھەڵبژێردراون، نێردراوان مافی گۆڕینی بڕیارێکیان نییە کە پێشتر لەلایەن کۆمەڵەی ئەنجوومەنی/ شورای خەڵکەوە دراوە. نێردراوان (بەپێچەوانەی جێگرانەوە)، ئەگەر ئەو ئەرکە دیاریکراوه‌ی کە خراوەتە ئەستۆیان ئەنجامنەده‌ن، ئەوا دەستبەجێ دەتوانرێت ئاگاداربکرێنەوە و نوێنەرایەتییەکەیان لێ بسەندرێتەوە.

• دێمۆکراسی راستەوخۆ بەو ڕادەی لەبارەی شوێنی کارەوەیە، بە ھەمان ڕادەش لەبارەی شوێنی ژیانەوەیە (نێو کۆمۆنێتییه‌که‌ ) . لە دێمۆکراسی پارلەمانیدا شوێنی کار پارێزەری دێمۆکراسییە (پاراستنی ئەو دەستکەوتانەی کە کرێکاران لە رێگەی سەندیکاوە بەدەستیانھێناون). لە دێمۆکراسی راستەوخۆدا خستنەگەڕ و سەرپەرشتی کارگەیەك، کێڵگەیەك یا نووسینگەیەك لە رێگەی کۆبوونەوەی گشتی کرێکارانەوە ئەنجامدەدرێت. ئه‌م کۆبوونه‌وه‌یه‌شه‌ که‌ بڕیار له‌سه‌ر هه‌لومه‌رجی کارکردن و ڕێکخه‌رانی کار و لێ سه‌ندنه‌وه‌ی ئه‌رکیان و هه‌روه‌ها چۆن کاره‌کان ڕێکبخرێت، ده‌دات. ھەرئاوا ھەڵبژاردنی کەسەکان (وەک نوێنەر) بە رەزامەندیی ئەوانەی دەوروبەریان لە شوێنی کار و ژیان لەتەکیاندا، به‌ڕێوه‌ده‌چێت. رێکخراوی ھەرێمی لەلایەن فێدراسوێنه‌کانی شوێنی کارەوە بە بەکاربردنی پێکھاتەی نوێنەرایەتی پێکدێت.

لە بەشی نۆھەمی نامیلکەی (پارلەمانی دێمۆکراسی) بزووتنەوەی هاریکاری کرێکارانا، وه‌رگیراوه‌. و‌http://flag.blackened.net/revolt/once/pd_chap9.html

چه‌مکی دیمۆکراسی ڕاسته‌و‌خۆ ( که‌ دژه‌ به‌ فره‌ڕایی‌ ( جه‌ماعی) که‌ هه‌ندێك جار ئه‌مه‌ وه‌کو دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ، ناوده‌برێت) ، له‌ ڕووی واتاوه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌و بۆچوونه‌وه‌یه‌‌ که‌ زۆر جار ئاماژه‌ به‌ د یمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ده‌که‌ن‌. له‌ ڕاستیدا دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ‌ شێواز ێکی بڕیاردانه‌ له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ ، که‌ تێیدا ڕاپرسی وه‌ك ئامرازی بڕیاردان به‌کارده‌برێت. دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ له‌ بوارێك یا ئاستێکی بچوکدا وه‌کو گروپێك له‌ خه‌ڵك له‌ ڕێگای به‌رزرکردنه‌وه‌ی ده‌ستیانه‌وه‌ یاخود به‌کارهێنانی کارتی ده‌نگدان بۆ گه‌یشتن به‌ بڕیارێك ، ده‌توانرێت به‌ ئه‌نجام بگه‌یه‌نرێت. دیسانه‌وه ‌دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ له‌ دانی بڕێارێکی گه‌وره‌دا له‌ فۆڕمی” لیژانه‌کاندا، شووراکاندا، ئه‌نجومه‌نه‌کاندا” له هه‌ڵبژاردنی نێردراوه‌کان (وه‌فده‌کان)، که‌ ڕۆڵیان نوێنه‌را یه‌تیکردنی داخوازییه‌کانی نێو گروپه‌کانیانه ‌له‌ ئه‌نجومه‌نه‌که‌دا ، پێكدێت،.‌ بانگکردنه‌وه‌ و لابردنی ئه‌م نێردراوانه‌ (وه‌فدانه)‌، ڕه‌وایه‌ ‌و ده‌کرێت، هه‌ر کاتێك که‌ هۆکارێك یا زه‌مینه‌یه‌کی ئاوا له‌ لایه‌ن ئه‌و گروپه‌وه‌ که‌ وه‌فده‌که‌ نوێنه‌رایه‌تییان ده‌کات، له‌ ئارادا بوون ، ئاساییه‌ که‌ نێردراوان ‌ بانگبکرێنه‌وه‌.‌

ده‌نگه‌کانی که‌ له‌ دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆدا،‌ له‌ دانی بڕیاره‌کاندا، ده‌درێت‌، ئه‌و ده‌نگانه‌ن بڕیارده‌ده‌ن که‌ ئایا بڕیاره‌که‌”ده‌برێته‌”وه‌ یا ” ده‌دۆڕێت” لیره‌دا زۆربه‌ی ده‌نگه‌کان براوه‌یه‌ ، ( به‌تایبه‌ت که‌ له‌ بوارێکی بچوکدا به‌کاردێت)، به‌ڵام له‌ بواره‌کانی دیکه‌ی وه‌ك پێکهێنانی ڕێژه‌ی نوێنه‌رایه‌تی، یاخود به‌کارهێنانی ده‌نگدان بۆ به‌ده‌ستهێنانی زۆرینه‌ی ده‌نگ و دواتر به‌کارهێنانی وه‌کو بڕیارێکی به‌کۆمه‌ڵی و (ده‌سته‌جه‌معی ) لابه‌لاکردنه‌وه‌ی یه‌کنه‌که‌وتن یا ناکۆکییه‌کان، له‌م باره‌یه‌شدا ده‌نگی زۆرینه‌ ده‌توانرێت له‌ مۆدیرنکردنی (مۆدیفای) پرۆسه‌ی ده‌نگداندا ، به‌کاربهێنرێت. له‌ دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆدا ، هه‌رکه‌سێك ده‌توانێت داوای ده‌نگدان و ده‌نگوه‌رگرتن له‌سه‌ر هه‌ر پرسێك بکات ، هه‌روه‌ها ده‌شتوانێت داوای گرتنی یا به‌ستنی کۆبونه‌وه‌یه‌ك ، بکات، بۆ ئه‌مه‌ش گروپێك یا ئه‌نجومه‌نێك ده‌توانێت ڕه‌شنوسێك (درافت) ئاماده‌بکات به‌ ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر خاڵه‌ ڕه‌چاوکراوه‌کانی سه‌باره‌ت به‌ بانگه‌شه‌ بۆ ده‌نگدانه‌کان و بۆ به‌ستنی کۆبوونه‌وه‌کان‌، که‌ ده‌کرێت.

ئه‌م وتاره‌ی خواره‌وه که‌ له‌ ” زاپه‌تێستاوه‌، ئه‌نارکیسزم و دیمۆکراسی ڕاسته‌خۆ” وه‌رگیراوه‌‌‌ باس له‌وه‌ ده‌کات که‌ چۆن زاپێتاسته‌کان دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆیان به‌کارهێناوه‌. خودی وتاره‌که‌ “له‌ گۆڤاری ئه‌نارکو-سه‌ندیکالیسته‌کان ‌” ‌له‌ زستانی 1999 بڵاوکراوه‌ته‌وه. .

ئه‌وه‌ی که‌ بزوتنه‌وه‌ی زاپاتێستا له‌ ساڵی1994 وه‌ سه‌رقاڵه‌ پێوه‌ی، سه‌ره‌وکارێتی بیناکردنی سیسته‌می دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆیه‌، تۆڕێکی (نێتوه‌رك) ڕیكخستن و ده‌نگگیریی بڕیاره‌کانیانه، که‌‌ به‌ تێوه‌گلان و به‌شداربوونی سه‌ده‌ها هه‌زارکه‌س، پێکیانهێناوه‌. له‌و ده‌ڤه‌رانه‌ی که‌ له‌ده‌ست ئه‌واندایه‌ 32 شاره‌وانی یاخی، هه‌ن، که‌ هه‌ر یه‌که‌یان له‌ 50 بۆ سه‌روو 100 کۆمۆنێتی تیادا هه‌یه‌ و زیاتر له‌ 500 هه‌زار که‌س لێره‌دا ده‌ژین و به‌شێکن له‌‌و تۆڕه‌ی که ‌بڕیاره‌کانی تیادا، یاخود به‌هۆیه‌وه‌، دەدرێن، لێره‌شدا پێنج گروپی زمانی هه‌ن‌، له‌ته‌ك هه‌بوونی چیا بڵنده‌کان و جه‌نگه‌ڵه‌کان و خراپی ڕێگاوبان، که‌ گرفت ده‌خه‌نه‌ پێشدروستکردنی هه‌ر ڕێکخراوێکی ئازادیخوازانه‌وه‌ .‌ ‌‌له‌گه‌ڵ ئه‌م هه‌موو ڕێبه‌ستانه‌شدا ، واده‌رده‌که‌وێت ئه‌مه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌قاو ده‌ق زاپاتێستاکان ده‌یانویست دروستی بکه‌ن.

درێژه‌ی هه‌یه‌        

هەژێن
٢٧ی ئایاری ٢٠١٥

بەشی یەکەم

ڕەخنە چییە و من چۆن ڕەخنە دەبینم، لەو بارەوە پێشتر چەند جار تێڕوانینی خۆمم خستووەتەڕوو، لەبەرئەوە لێرەدا فرەتر لەسەر تێڕوانینی بەرانبەر هەڵوێستەدەکەم، کە ڕۆژانە لە زۆربەی سایتە کوردییەکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا وەك شمشێرێك دەچەقێتە چاوی خوێنەر. لە نێوەندی ڕۆشنبیریی کوردیدا مەگەر چەمك و واژەی ” ئازادی ” هێندەی چەمكی ” ڕەخنە ” ئەتککرابێت. هەرچەندە (ڕەخنە) پێش ئەوەی ڕەتکردنەوەی بۆچوون و تێڕامانێك بێت، پێویستە خوێندنەوەی بۆچوون و تێڕامانی بەرانبەر و شڕۆڤەکردنی ناڕۆشنیی و نیشاندەری گۆشە تاریکەکانی بیرکردنەوەی بەرانبەر بێت، بەڵام مەخابن لە کۆی زۆربەی بیرکردنەوە و ڕۆشنبیریی کورییدا بەهەمان چاویلکەی ئایدیۆلۆجی و پارتایەتی، ڕەخنە دەخوێندرێتەوە وەك سووکایەتی و دژایەتی لێکدەدرێتەوە، دەکرێت هۆکاری وەها دیتن و لەبەرچاوگرتنێك بۆ ئالوودەبوونی بیر و هەستی تاکی کورد بگەڕێتەوە، کە بەگشتی بە وەرەمی ڕامیاریی و پارتایەتی و پاشڕەویی ئایدیۆلۆجیی ئالوودە کراوە؛ لەبەرئەوە هەم ڕەخنەگر دەبێتە جەلادی نووسەری دەق و هەم نووسەری دەق لەجیاتی دیتنی ناڕۆشنیی بیرۆکە پێشنیارکراوەکانی نێو دەقەکەی، دەکەوێتە کێشە و بەرەنگاریی کینەدۆزانە بەرانبەر ڕەخنەگر و هەم خوێنەری نادەربەستیش وەك بینەری دوو تیمی فوتباڵ و ڕکەبەر لە کێشمەکێشەکەی نێوان ئەو دووانە دەڕوانێت و وەك کایەیەکی سەرگەرمی تێیدەڕوانێت.

وەك پێشتر گوتم، ڕەخنە واتە خوێندنەوەی ورد و شیکاریکردنی دەق. کاتێك کە ڕەخنەگر بتوانێت لە دەقی بەرانبەردا ئەو کارانە ئەنجامبدات، ئەوا ئەو کات دەتوانێت دروستییەك یا ئەڵتەرناتیڤێك بخاتەڕوو. لەبەرئەوە بۆ گەییشتن بەو ئاستە چاوەڕوانکراوە لە ڕەخنە، کۆمەڵێك میکانیزم و مەرج خۆیان دەسەپێنن، لەوانە:

– خوێندنەوەی دەق نەك بڕیاردان لەسەر بنەمای پێشداوەریی و خوێندنەوەی پێشینانی ئیدئۆلۆگی خود بۆ دەقەکە. لەو بارەوە خوێندنەوەی کەسانی دیکە یا پێشینانی خود نابێتە بەڵگەی نادروستی یا ناڕۆشنی دەقی بەرانبەر و دروستی ڕەخنەی خود و لەو بارەدا ڕەخنەگر پێشداوەریی لەسەر دەق و نووسەری دەق ناکات.

– بۆ ئەوەی سەرنجدانی دەق یا ڕەتکردنەوەی بیرۆکەیەکی نێو دەق بچێتە خانەی ڕەخنە، پێویستی بە پشتبەستن بە دراوەکانی نێو دەق و بە نموونەوەرگرتن لە دەقی بەرانبەر هەیە، تاوەکو بۆ خوێنەر شرۆڤەبکرێت و لەبارەیەوە قسەبکرێت و ناڕۆشنییەکان دەستنیشانبکرێن و ڕەخنە وەك بەشێك لە پرۆسێسی تەسەلبوونی بابەتەکە یا تیئۆرییەکە ڕۆڵی خۆی بگێرێت. بەواتایەکی دیکە ڕەخنە تەواوکەر و تەسەلکردنی دەقی ڕەخنەکراوە نەك چەپ و ڕاست هێڵ بەسەرداهێنانی دەقێك. بۆ نموونە کەسانێك کە ڕەخنە لە هزرێك یا بیرۆکەیەك دەگرن، پێویستە بەخۆیان خوێندنەوەیان بۆ ئەو هزر و بیرۆکەیە هەبێت، نەك بەبێ خۆماندووکردن و زیادکردنی ئەلفێك، پێشداوەریی پێشینانی خۆیان بکەن بە بەڵگەی نادرستی هزر و بیرۆکە سەرنجدراوەکە.

– بۆ ئەوەی ڕەخنە بتوانێت تەسەلکەری دەق و تێروانین بێت، پێویستە وێرانگەری لایەنە لاواز و ناڕۆشنەکانی دەق و تێروانینەکە بێت لەو کەتوار و کات و کۆنتێکستەدا کە تێدا لەدایکبووە، واتە خوێندنەوەی دەق لە کەتوارێکدا کە تێدا لەدایکبووە، نەك ڕەخنە بۆ هێڵی چەپ و ڕاست پێداهێنان یا پێداهەڵدانی حەزۆکییانەی ئایدیۆلۆجیی لە دەرەوەی کەتواری سەردەمی خودی دەق.

– ئەگەر ڕەخنە لەسەر دەقی سەرنجدراو پرسیار بەجێنەهێڵێت و خوێنەر بۆ بیرکردنەوە و گەڕان لە دوای وەڵام خەریکنەکات، ئەوا ناتوانێت تەواوکەر و تەسەلکەری دەق و هاندەری خوێنەر بێت بۆ وردبینی و سەرنجدانە سەر گۆشە ناڕۆشنەکانی نێو دەق. بە واتایەکی دیکە ئەگەر ڕەخنە وروژێنەری پرسیار نەبێت، ئەوا ڕەخنەگر ناتوانێت خوێنەر بۆ گەڕان و پشکنینی گۆشە ناڕۆشنەکانی دەق ئارەزوومەندبکات. لەبەرئەوە لە بارێکی ئاوادا سەرنجەکان بێجگە لە جوینەوەی بنێشتی هەڵبزرکاوی دەمی پێشینان، شتێکی دیکە نابن و ناچنە خانەی ڕەخنە بەواتای وروژێنەری پرسیار بۆ تەسەلکردنی دەق و هاندان بۆ بیرکردنەوە.

– سەرەنجام، ئەگەر ڕەخنە نەبێتە پردێك بۆ پەرێنەوەی خوێنەر بۆ نێو دوورگە شاردراو و نەزانراوەکانی دەق، ئەوا لە دەمەقاڵێی نێوان ڕەخنەگر و نووسەر کورتدەبێتەوە، بە واتایەکی دیکە ڕەخنەکە ناتوانێت لەنێوان ڕەخنەگر و نووسەردا پردی دیالۆگ و مشتومڕی هزریی دروستبکات؛ شتێك کە بەر لە هەموو شت دەبێت ئامانجی سەرەکی ڕەخنە بێت.

[لە بەشی دووەمدا خوێندنەوەیەکی ئایدیۆلۆجی بۆ هزر بە نموونە دەهێنمەوە، کە بە بۆچوونی من هەرگیز ناتوانرێت بخرێتە خانەی ڕەخنە …. ]

                                                                                                                                                زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

                                                                                                                                                27/05/2015

به‌شی سێهه‌م و کۆتایی:

کۆبانی و ئاوادانکردنه‌وه‌ی:‌‌     ‌ ‌‌ ‌

پاش بردنه‌وه‌ی جه‌نگ و به‌زاندنی داعش و حکومه‌تی تورکی ، کۆبانی توانی له‌ تاقیکردنه‌وه‌ی یه‌که‌میدا ده‌رچێت و سه‌رکه‌و توانه‌ له‌ جه‌نگه‌که‌ بێته‌ ده‌ره‌وه‌ . گومانی تیادا نییه‌ به‌شداریکردنی ئه‌مه‌ریکا و هاوپه‌یمانه‌کانی له‌ ڕێگای ئاسمانییه‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ بوو که‌ زانییان یا کۆبانی ناکه‌وێت یا که‌ که‌وت ته‌نها گیانله‌به‌رێكیش به‌ زیندوویی تیایدا ڕزگاری نابێت ئه‌و‌ کاته‌ش ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ په‌ڵه‌یه‌کی ڕه‌شی نێو ته‌وێڵی ئه‌وه‌ی که‌ پێیده‌ڵێن ” کۆمۆنێتی نێوده‌وڵه‌تی” بۆیه‌ به‌ ناچاری به‌شدارییان له‌ دژی هێزه‌کانی داعش،کرد.

گه‌رچی بوونی جه‌نگ و گه‌مارۆی ئابوریانه کاراییه‌کی گه‌وره‌یان له‌سه‌ر ژیانی ئه‌و‌ چه‌ند ملیۆن خه‌ڵکه‌ی ئه‌و سێ کانتۆنه‌ داناو تا ئێستاش و ڕه‌نگه‌ بۆ ئاینده‌یه‌کی دووریش هه‌ژموونی خراپی خۆی له‌سه‌ر ئه‌و کۆمه‌ڵه‌ بهێڵێته‌وه،‌ به‌ڵام به‌ڕای من هه‌ر ئه‌و دوو ڕوداوه‌ بوون که‌ ڕۆڵێکی یه‌کجار گه‌وره‌شی له‌ مانه‌وه‌ی هه‌موو ڕؤژاوادا ، گێڕا.

جه‌نگی کۆبانی بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی نه‌ك هه‌ر کۆبانی به‌ڵکو هه‌موو ڕۆژاوا به‌ جیهان به‌ گشتی و سه‌رجه‌می چه‌پ و کۆمۆنیست و سۆشیالیست و نقابییه‌کان و ئه‌نارکست و ئازادیخوازانی دوونیا بناسێنێت. بوه‌ هۆی ڕا کێشانی سۆزو خۆشه‌ویستی و هاوکاری و یارمه‌تی خه‌ڵکانێکی زۆر تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی به‌ سه‌ده‌ها که‌س له‌ شوێنی جیاجیاوه‌ به‌ره‌و به‌ره‌کانی جه‌نگ ملیان ناو له‌ ڕیزه‌کانی یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌دا له‌ سه‌نگه‌ره‌کانی پێشه‌وه، دژی داعش ده‌جه‌نگان که‌ ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی گیانبه‌ختکردنی گه‌لێکیاشیان. هاوکاتیش به‌ سه‌ده‌های دیکه‌ ڕویانده‌کرده‌ ئه‌وێو له‌ بواره‌کانی میدیا و کاره‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی دیکه‌دا به‌شدارییان ده‌کرد.

گه‌مارۆدانی ئابوریش له‌ لایه‌ن تورکیا و هه‌رێمی کوردستان و حکومه‌ته‌کانی ناوچه‌که‌وه‌ ، ئه‌میش دیسان ڕۆڵێکی گه‌وره‌ی دیکه‌ی بینی له‌ مانه‌وه‌ ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌ دیمۆکراتییه‌کانی ڕۆژاوادا، له‌ دروسنه‌بوونی ژینگه‌ی گه‌نده‌ڵیی. ئه‌م گه‌مارۆ ئابورییه‌ وای له‌ کۆمه‌ڵیی کوردی له‌وێ کرد که‌ بڕوای ته‌واو بکه‌نه‌ سه‌رخۆیان له‌ کاروباری ڕۆژانه‌ و قایلبووون به‌ ژیانێكی ساکار و ساده، له‌‌ له‌ده‌ستنه‌دانی گیانی هاوکاری و ڕۆحی یارمه‌تیدانی یه‌کدی و کردنی کاری هه‌ره‌وه‌زی و خۆبه‌خشی و دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌ ‌ خۆشه‌ویستی بۆ پاره‌ و کۆکردنه‌وه‌ی و ملشکاندنی یه‌کدی له‌ پێناوی ده‌ستکه‌وتنیدا. به‌ کورتی گه‌مارۆی ئابوری بوه‌ هۆی مانه‌وه‌ و به‌رده‌وامیدان به‌و په‌یوه‌ندییه‌ مرۆیانه‌ی که‌ له‌ کۆمه‌ڵێکی سه‌ره‌تایی، چاوه‌ڕوانی لێده‌کرێت.

ئیستاش ، پاش قۆناغی جه‌نگ و گه‌مارۆ ، پاش ده‌ستپێکردنی قۆناغی دووهه‌م که‌ قۆناغی ده‌ستپێکردنی تاقیکردنه‌وه‌ی دووهه‌مه و تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی یه‌کجار سه‌خته‌‌ ، قۆناغی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ و ڕه‌نگڕشتنه‌ بۆ ئابوری داهاتوی نه‌ك هه‌ر کۆبانی به‌ڵکو هه‌موو ڕۆژاوا، که‌ ئه‌م قۆناغه‌ش له‌ ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ و دروستکردنه‌وه‌ی کۆبانییه‌وه‌ هه‌نگاو هه‌ڵده‌گرێت. قۆناغی مردن و ژیانه‌وه‌ی ڕۆژاوایه‌، قۆناغی به‌ره‌وپێشه‌وچوون یا تێشکانی ئه‌و شۆڕشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌یه‌ که‌ نزیکه‌ی 3 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ده‌ستی پێکرد ، قۆناغی دستپێکردنی گواستنه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌زموونه‌ مه‌زنه‌یه‌ ( هه‌ڵبه‌ته‌ له‌ شێوه‌ی میکانیکیانه‌دا نا) یاخود هه‌ڵکێشانی هه‌ناسه‌ی ساردی بێ ئومێدییه‌ .

دروستبوونه‌وه‌و ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی به‌ ڕێگایه‌ك له‌ ڕێگاکان به‌ره‌ و یه‌کێك له‌و‌ ئاقارانه‌ی سه‌ره‌وه‌مان ده‌بات، بۆیه‌ سه‌رکه‌وتن و داڕوخانی سه‌رجه‌می ڕۆۆژاوا له‌ هه‌ڵبژاردنی ڕێگایه‌ك له‌ ڕێگاچاره‌کانی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی-دا ، له‌نگه‌ر ده‌گرێت.

به‌ڕای من ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ و دروستکردنه‌وه‌ی کۆبانی به‌گرتنه‌به‌ری ‌ یه‌کێك له‌م ڕێگایانه‌ی خواره‌وه‌ ڕووده‌دات:

یه‌که‌م: له‌ ڕێگای گه‌وره‌ کۆمپانییه‌کانی جیهانی و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانی نێوده‌وڵه‌تی وه‌کو : سندوقی دراوی نێو ده‌وڵه‌تی ، بانکی جیهانی و بانکی نێوه‌ندی ئه‌وروپی . بێگومان گرتنه‌به‌ری ڕێگایه‌کی ئاوا ته‌نها و به‌ ته‌نها به‌ سوود و به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان و حکوموته‌ ملهوڕه‌کانی ئه‌م وڵاتانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌ سه‌پاندنی هه‌لومه‌رجێکی   یه‌کجار سه‌ختی وه‌کو ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ وڵاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتینی و ئه‌فه‌ریقادا، ده‌یانبینین‌.

دووهه‌م: له‌ ڕێگای یارمه‌تی و هاوکاری نێونه‌ته‌وه‌یی به‌ به‌شداریکردنی چه‌پ و کۆمۆنیست و سۆشیالیست و سه‌ندیکالیست و ئه‌نارکست و ئازادیخوازان و هه‌ندێ له‌ ده‌زگه‌ و ڕێکخراوه‌ خێرخوازه‌کانه‌وه‌یه‌ . گه‌رچی ئه‌م ڕێگایه‌ درێژخایه‌نه‌ و پرۆسه‌یه‌کی یه‌کجار دوورودرێژه‌ ، به‌ڵام تاکه‌ ڕێگایه‌که‌ ‌ که‌ ده‌ستی کۆمپانیا و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانی جیهانی تیادا کۆتا بکرێت و خواست و هیوایانی تیادا زینده‌ به‌چاڵبکرێت.

سێهه‌م: له‌پاڵ ڕێگای سێهه‌مدا تووله‌ڕێگایه‌کی دیکه‌ش هه‌یه‌ که‌ ئه‌ویش به‌ قۆنته‌راتدانی هه‌ندێك پرۆژه‌یه‌ به‌ چه‌ند کۆمپانیایه‌ك له‌ ‌هێنانی ماتیریاڵ و خه‌ڵکانی پسپۆڕ، به‌ڵام به‌کاری هه‌ره‌وه‌زی خه‌ڵکی خۆی ئه‌و پڕۆژانه‌ جێبه‌جێ بکرێت و له‌ژێر چاودێرییه‌کی وردو هه‌مه‌ لایه‌نانه‌دا کاره‌کانیان ته‌واو بکه‌ن و بارگه‌ و بنه‌یان بگێڕنه‌وه‌ بۆ ئه‌و شوێنانه‌ی که‌ لێوه‌ی هاتوون.

ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی له‌ ڕێگای یه‌کێك له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ دستنیشانی ئابوری داهاتوی نه‌ك هه‌ر کۆبانی به‌ڵکو هه‌ر هه‌موو ڕۆژاوا ده‌کات ، ده‌توانیت ئه‌و به‌رنامه‌ ئابورییه‌ی که‌ له‌ ئێشتادا کاری له‌سه‌ر ده‌کرێت بخرێته‌ گه‌ڕ.

بێگومان له‌ ئێستادا وتووێژێکی زۆر له‌ ننێوانی سیاسییه‌کان و ئابوورییناسه‌کان و خودی خه‌ڵکانی کۆبانیدا ‌ له‌سه‌ر ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی، به‌رده‌وامه و له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌شدا کۆنفرانسێکی دووڕۆژی له‌ شاری ئامه‌د هه‌ر بۆ تاووتوێکردنی ئه‌و کێشه‌یه، گیرا‌، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا تا ئێستا بڕیارێکی ئاوا نه‌دراوه‌ له‌ چونێتی ئاوه‌نداکردنه‌وه‌ی کۆبانی دا. منیش بۆخۆم کاتێك که‌ له‌وێ بووم چه‌ند له‌دووچوونێکی ئه‌و باسه‌م کرد به‌ڵام هه‌ر هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ دیتمن نکوڵی ئه‌وه‌یان ده‌کرد که‌ مل بۆ فشاری ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا و کۆمپانیه‌کانیان   بدرێت. ئه‌وان ده‌یانوت که‌ به‌ فه‌رمی ئه‌و داخوازییه‌ له‌لایه‌ن ئه‌مانه‌وه‌ ڕه‌تکراوه‌ته‌وه‌.

نه‌دانی بڕیارێك که‌ له‌ به‌رژوه‌ندی کۆمپانیا گه‌وره‌کانی جیهان و ده‌زگه‌ درواییه‌کانیان بێت سه‌باره‌ت به‌ ئاوه‌نداکردنه‌وه‌ی کۆبانی ، کارێکی باشه‌ و نیشانه‌ی به‌رگری و چۆکدانه‌دانه‌ بۆیان، هاو کاتیش ئه‌رکی سه‌رشانی هه‌ر هه‌موومانه‌ له یارمه‌تیدان و هاوکاریکردنی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی به‌ چه‌شنێك له‌ چه‌شنه‌کانی کۆمه‌كکردن تاکو ئه‌و ئه‌زموونه‌ گه‌و ره‌یه‌ی که‌ وه‌کو ئه‌ستێره‌یه‌کی پرشنگدار له‌ ئاسمانی خه‌باتی ئازادیخوازاندا ده‌دره‌وشیته‌وه‌ به‌رده‌وام بێت. نابێت بهێڵین ئه‌و هه‌موو ماندووبوون و خه‌بات و و هیلاکه‌تییه‌ی ئازادیخوازانی ڕۆژاوا به‌ فیڕۆبڕوات ، نابێت ڕێگا بده‌ین دڵۆپ دڵۆپ خوێنی گه‌شی گه‌نجانی ژنان و پیاوانی جه‌نگاوه‌رانی کۆبانی و سه‌رجه‌می ڕۆژاوا له‌بری ئه‌وه‌ی به‌ریی ئازادی بگرێت ، پاره‌ و سوود و سه‌رمایه‌ی زیاتر بۆ کۆمپانییه‌ گه‌وره‌کان و ده‌زگه‌ دراوییه‌کان به‌ ئه‌نجام بهێنێت. ‌ ‌‌   ‌   ‌    

‌

هەژێن
٢ی جونی ٢٠١٥

پاش ئەوەی وێژەری (کورد کاناڵ)ی (حدکا) ساتیرە هۆنراوەیەك لەسەر هەڵوێستی ژنانی فێمینیست دژی جەنگی پارتییەکان دەنووسێت، کۆمەڵێك لە ژنانی فێمینیستی کورد واژۆنامەیەکی ناڕەزایەتی دژی ناوبراو ئاراستەی (حدکا) و کاناڵەکەی و خەڵکی کوردستان دەکەن و تێیدا دژی ئەو خاڵە دەوەستننەوە، کە نووسەری ساتیرەکە ژنانی فیمینیست و دژی جەنگی بە “کەری بەڕەڵڵا” ناوبردووە.

بەداخەوە پاش خوێندنەوەی واژۆنامەکە، یەکسەر ئەم پرسیارە دەچەقێتە چاوی خوێنەر: ئەی ئەگەر ئەو دەستەواژەیەی بەکارنەبردبا، ئایا ئێوە دژی جەنگخوازییەکەی ئەو وێژەرە نەدەبوون، کە دژەجەنگبوونی ئێوە هەراسانیکردووە؟

بەرێزانم، پێش هەموو شتێك ئەوەی ئەندامانی پارتییەك سووکایەتی بە ژنان بکەن، شتێکی تازە نییە، چونکە کۆی بیرکردنەوەی پارتایەتی لەسەر بنەمای هەڵاواردن و سووکایەتی بە مرۆڤ ڕۆنراوە و کەسانی دەرەوەی پارتیی خود بە “دوژمن” و “گەمژە” و “پەست” وێنادەکرێن و مێژووی پارتایەتی بێجگە لەوە هیچی دیکە ناسەلمێنێت. ئەگەر سەرنجی ئەدەبیاتی (حدکا) بدەین، بەتایبەت ئەدەبیاتی سەردەمی جەنگی (کۆمەڵە)، ئەوا سووکایەتی بە ژن و ژنکوژیی وەك ژن بەشێکی بنەڕەتی مێژووی ئەو پارتییەیە، لەبەرئەوە زۆر ئاساییە کە ئەندام و هۆنەر و وێژەری کاناڵەکەشی ئاوا بدوێت و بنووسێت.
بەڵام ئەوەش بڵێم، کە من گرفتەکەی ئێوە لە دوو واژەدا [کەر + بەڕەڵڵا] دەبینم، کە لە ڕوانگەی ئازادیخوازیی و ئاژەڵدۆستی و ڕۆشنبیرییەوە هیچیان سووکایەتی نین؛ ” کەر/ گوێدرێژ ” ئاژەڵێکی بێوەی و گیاخۆر و ئاشتیخواز و دۆستی دێرینەی مرۆڤایەتی، ” بەڕەڵڵا ” واتە دەستەمۆنەکراو، ئازاد، سەربەخۆ و تەواو پێچەوانەی ئەندامبوون لە پارتییەکدا، کە بریتییە لە کۆیلەبوون، دەستەمۆبوون، ژێردەستبوون، و زۆر شتی نەشیاوی دیکەش… .

پاش خوێندنەوەی واژۆنامەکەی ئێوە، ئەوە لەلای من دروسبوو، ئەی ئەگەر وێژەرەکەی کاناڵی (حدکا) لەجیاتی واژەی “کەری بەڕەڵڵا “، “شێرە ژن “ی بنووسیایە، کە ڕۆژانە دەیان جار پیاوانی سێکسیست و هەوەسباز و زمانلووس لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا لەژێر وێنە و بابەتەکانی ئێوەدا بەکاریدەبەن و هیچ گرفتێکتان لەتەکیدا نییە و بەڵکو شانازیتان پێدەبەخشێت و ختووکەی دیوە دەسەڵاتخواز و پیاوانییە کولتوورییەکەتان دەدات، ئایا هەر وەك ئێستا بەم جۆرە هەڵوێستتان وەردەگرت و تووڕەدەبوون و واژۆنامەیەکتان دەنووسی ؟

ئەگەر لە ڕوانگەی وێژەرەکەی (حدکا) و ئێوەوە بە هەمان تێڕوانینی کۆنەپەرستانەی ئایینەکان مرۆڤ مافی دەستەمۆکردن و بەهرەکێشیی ئاژەڵی هەیە و ئاژەڵ بوونەوەرێکی پەستە، ئەدی جیاوازی نێوان ئاژەڵبوونی (کەر) و (شێر) چییە، بێجگە لە دڕندەیی (شێر) و بێوەیی (کەر)، ئیدی بۆچی دژی “شیرەژن” نین و تووشی هەڵچوون نابن؟

بەداخەوە ئێوە کە لە بەرانبەر (شێربوون / دڕندەییبوون) بێدەنگن و لە بەرانبەر وێناندنتان بە “کەری بەڕەڵڵا “، کە دەکاتە کەر (بێوەی) + بەڕەڵڵا (ئازاد) تووڕەدەبن، ئیدی چۆن دەتانەوێت دژی جەنگ بن، ئایا (شێر)ی گۆشتۆخۆر و دڕندە دەتوانێت دژی جەنگ و کوشتن بێت؟ ئەگەر ئاوا نییە و دژی بەکاربردنی دەستەواژەی “شێرەژن”ن و بە سووکایەتی دەزانن، ئەدی بۆچی لە ماوەی دوو ساڵی ڕابوردوودا، کە بە ملیۆنان جار ژنانی ئازادیخوازی “ڕۆژاوا” بە “شێرەژن” ناوبراون و دەبرێن، کەچی ئێوە دەنگتان لێوە نەهاتووە و نایێت ؟

ئازیزانم، گرفتەکە لە دەستەواژەیەکی وێژەرەکەی کاناڵی (حدکا) زۆر گەورەترە و سەراپای بیرکردنەوە و کولتوور و ڕۆشنبیری و جیهانبینی و هەوڵ و چالاکییەکانمان پێداوچوونەوە و هەڵسەنگاندنیان پێویستە. لەبەرئەوە بە بۆچوونی من، پێویستە ئێمە هەموومان پێش هەموو شت خۆمان لە زنجیری پۆلیسە کولتوورییەکانی ناخمان ڕزگاربکەین و ئاخاوتنمان لە واژەی سووکایەتیبەخش بە مرۆڤ و ئاژەڵ پاکبکەینەوە و خۆمان لە کایەی ڕامیاریی دووربخەینەوە و خۆمان لە کۆیلەتی پارتایەتی ڕزگاربکەین، ئەوسا لە فێمینیزم و دێمۆکراسی و سۆشیالیزم و کۆمونیزمەکەمان وردببینەوە و بزانین لە کوێی ئاوەز و دەرکی ئازادیخوازانەدا وەستاوە و تا چەندە ئێمە توانیومانە بەرانبەر بیرکردنەوە و گوفتار و ڕەفتاری خۆمان هەستەوەربین و بە چاوی ڕەخنەوە خۆمان بخوێنینەوە؟
ئەگەر نا، جیاوازی تێڕوانینی وێژەرەکەی کاناڵی (حدکا) و تێڕوانینی فێمینیستییانەی ئێوە چییە، کە هەردووکتان سووکایەتی بە ئاژەڵ دەکەن و بیرکردنەوەتان لە لووتبەرزیی مرۆڤی دەسەڵاتخوازدا چەکەرەیکردووە؟

                                                                                                                                                زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

                                                                                                                                                27/05/2015

به‌شی سێهه‌م و کۆتایی:

کۆبانی و ئاوادانکردنه‌وه‌ی:‌‌     ‌ ‌‌ ‌

پاش بردنه‌وه‌ی جه‌نگ و به‌زاندنی داعش و حکومه‌تی تورکی ، کۆبانی توانی له‌ تاقیکردنه‌وه‌ی یه‌که‌میدا ده‌رچێت و سه‌رکه‌و توانه‌ له‌ جه‌نگه‌که‌ بێته‌ ده‌ره‌وه‌ . گومانی تیادا نییه‌ به‌شداریکردنی ئه‌مه‌ریکا و هاوپه‌یمانه‌کانی له‌ ڕێگای ئاسمانییه‌وه‌ دوای ئه‌وه‌ بوو که‌ زانییان یا کۆبانی ناکه‌وێت یا که‌ که‌وت ته‌نها گیانله‌به‌رێكیش به‌ زیندوویی تیایدا ڕزگاری نابێت ئه‌و‌ کاته‌ش ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ په‌ڵه‌یه‌کی ڕه‌شی نێو ته‌وێڵی ئه‌وه‌ی که‌ پێیده‌ڵێن ” کۆمۆنێتی نێوده‌وڵه‌تی” بۆیه‌ به‌ ناچاری به‌شدارییان له‌ دژی هێزه‌کانی داعش،کرد.

گه‌رچی بوونی جه‌نگ و گه‌مارۆی ئابوریانه کاراییه‌کی گه‌وره‌یان له‌سه‌ر ژیانی ئه‌و‌ چه‌ند ملیۆن خه‌ڵکه‌ی ئه‌و سێ کانتۆنه‌ داناو تا ئێستاش و ڕه‌نگه‌ بۆ ئاینده‌یه‌کی دووریش هه‌ژموونی خراپی خۆی له‌سه‌ر ئه‌و کۆمه‌ڵه‌ بهێڵێته‌وه،‌ به‌ڵام به‌ڕای من هه‌ر ئه‌و دوو ڕوداوه‌ بوون که‌ ڕۆڵێکی یه‌کجار گه‌وره‌شی له‌ مانه‌وه‌ی هه‌موو ڕؤژاوادا ، گێڕا.

جه‌نگی کۆبانی بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی نه‌ك هه‌ر کۆبانی به‌ڵکو هه‌موو ڕۆژاوا به‌ جیهان به‌ گشتی و سه‌رجه‌می چه‌پ و کۆمۆنیست و سۆشیالیست و نقابییه‌کان و ئه‌نارکست و ئازادیخوازانی دوونیا بناسێنێت. بوه‌ هۆی ڕا کێشانی سۆزو خۆشه‌ویستی و هاوکاری و یارمه‌تی خه‌ڵکانێکی زۆر تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی به‌ سه‌ده‌ها که‌س له‌ شوێنی جیاجیاوه‌ به‌ره‌و به‌ره‌کانی جه‌نگ ملیان ناو له‌ ڕیزه‌کانی یه‌په‌گه‌ و یه‌په‌ژه‌دا له‌ سه‌نگه‌ره‌کانی پێشه‌وه، دژی داعش ده‌جه‌نگان که‌ ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی گیانبه‌ختکردنی گه‌لێکیاشیان. هاوکاتیش به‌ سه‌ده‌های دیکه‌ ڕویانده‌کرده‌ ئه‌وێو له‌ بواره‌کانی میدیا و کاره‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی دیکه‌دا به‌شدارییان ده‌کرد.

گه‌مارۆدانی ئابوریش له‌ لایه‌ن تورکیا و هه‌رێمی کوردستان و حکومه‌ته‌کانی ناوچه‌که‌وه‌ ، ئه‌میش دیسان ڕۆڵێکی گه‌وره‌ی دیکه‌ی بینی له‌ مانه‌وه‌ ی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌ دیمۆکراتییه‌کانی ڕۆژاوادا، له‌ دروسنه‌بوونی ژینگه‌ی گه‌نده‌ڵیی. ئه‌م گه‌مارۆ ئابورییه‌ وای له‌ کۆمه‌ڵیی کوردی له‌وێ کرد که‌ بڕوای ته‌واو بکه‌نه‌ سه‌رخۆیان له‌ کاروباری ڕۆژانه‌ و قایلبووون به‌ ژیانێكی ساکار و ساده، له‌‌ له‌ده‌ستنه‌دانی گیانی هاوکاری و ڕۆحی یارمه‌تیدانی یه‌کدی و کردنی کاری هه‌ره‌وه‌زی و خۆبه‌خشی و دوورکه‌وتنه‌وه‌ له‌ ‌ خۆشه‌ویستی بۆ پاره‌ و کۆکردنه‌وه‌ی و ملشکاندنی یه‌کدی له‌ پێناوی ده‌ستکه‌وتنیدا. به‌ کورتی گه‌مارۆی ئابوری بوه‌ هۆی مانه‌وه‌ و به‌رده‌وامیدان به‌و په‌یوه‌ندییه‌ مرۆیانه‌ی که‌ له‌ کۆمه‌ڵێکی سه‌ره‌تایی، چاوه‌ڕوانی لێده‌کرێت.

ئیستاش ، پاش قۆناغی جه‌نگ و گه‌مارۆ ، پاش ده‌ستپێکردنی قۆناغی دووهه‌م که‌ قۆناغی ده‌ستپێکردنی تاقیکردنه‌وه‌ی دووهه‌مه و تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی یه‌کجار سه‌خته‌‌ ، قۆناغی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ و ڕه‌نگڕشتنه‌ بۆ ئابوری داهاتوی نه‌ك هه‌ر کۆبانی به‌ڵکو هه‌موو ڕۆژاوا، که‌ ئه‌م قۆناغه‌ش له‌ ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ و دروستکردنه‌وه‌ی کۆبانییه‌وه‌ هه‌نگاو هه‌ڵده‌گرێت. قۆناغی مردن و ژیانه‌وه‌ی ڕۆژاوایه‌، قۆناغی به‌ره‌وپێشه‌وچوون یا تێشکانی ئه‌و شۆڕشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌یه‌ که‌ نزیکه‌ی 3 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ده‌ستی پێکرد ، قۆناغی دستپێکردنی گواستنه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌زموونه‌ مه‌زنه‌یه‌ ( هه‌ڵبه‌ته‌ له‌ شێوه‌ی میکانیکیانه‌دا نا) یاخود هه‌ڵکێشانی هه‌ناسه‌ی ساردی بێ ئومێدییه‌ .

دروستبوونه‌وه‌و ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی به‌ ڕێگایه‌ك له‌ ڕێگاکان به‌ره‌ و یه‌کێك له‌و‌ ئاقارانه‌ی سه‌ره‌وه‌مان ده‌بات، بۆیه‌ سه‌رکه‌وتن و داڕوخانی سه‌رجه‌می ڕۆۆژاوا له‌ هه‌ڵبژاردنی ڕێگایه‌ك له‌ ڕێگاچاره‌کانی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی-دا ، له‌نگه‌ر ده‌گرێت.

به‌ڕای من ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ و دروستکردنه‌وه‌ی کۆبانی به‌گرتنه‌به‌ری ‌ یه‌کێك له‌م ڕێگایانه‌ی خواره‌وه‌ ڕووده‌دات:

یه‌که‌م: له‌ ڕێگای گه‌وره‌ کۆمپانییه‌کانی جیهانی و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانی نێوده‌وڵه‌تی وه‌کو : سندوقی دراوی نێو ده‌وڵه‌تی ، بانکی جیهانی و بانکی نێوه‌ندی ئه‌وروپی . بێگومان گرتنه‌به‌ری ڕێگایه‌کی ئاوا ته‌نها و به‌ ته‌نها به‌ سوود و به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان و حکوموته‌ ملهوڕه‌کانی ئه‌م وڵاتانه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌ سه‌پاندنی هه‌لومه‌رجێکی   یه‌کجار سه‌ختی وه‌کو ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ وڵاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتینی و ئه‌فه‌ریقادا، ده‌یانبینین‌.

دووهه‌م: له‌ ڕێگای یارمه‌تی و هاوکاری نێونه‌ته‌وه‌یی به‌ به‌شداریکردنی چه‌پ و کۆمۆنیست و سۆشیالیست و سه‌ندیکالیست و ئه‌نارکست و ئازادیخوازان و هه‌ندێ له‌ ده‌زگه‌ و ڕێکخراوه‌ خێرخوازه‌کانه‌وه‌یه‌ . گه‌رچی ئه‌م ڕێگایه‌ درێژخایه‌نه‌ و پرۆسه‌یه‌کی یه‌کجار دوورودرێژه‌ ، به‌ڵام تاکه‌ ڕێگایه‌که‌ ‌ که‌ ده‌ستی کۆمپانیا و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانی جیهانی تیادا کۆتا بکرێت و خواست و هیوایانی تیادا زینده‌ به‌چاڵبکرێت.

سێهه‌م: له‌پاڵ ڕێگای سێهه‌مدا تووله‌ڕێگایه‌کی دیکه‌ش هه‌یه‌ که‌ ئه‌ویش به‌ قۆنته‌راتدانی هه‌ندێك پرۆژه‌یه‌ به‌ چه‌ند کۆمپانیایه‌ك له‌ ‌هێنانی ماتیریاڵ و خه‌ڵکانی پسپۆڕ، به‌ڵام به‌کاری هه‌ره‌وه‌زی خه‌ڵکی خۆی ئه‌و پڕۆژانه‌ جێبه‌جێ بکرێت و له‌ژێر چاودێرییه‌کی وردو هه‌مه‌ لایه‌نانه‌دا کاره‌کانیان ته‌واو بکه‌ن و بارگه‌ و بنه‌یان بگێڕنه‌وه‌ بۆ ئه‌و شوێنانه‌ی که‌ لێوه‌ی هاتوون.

ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی له‌ ڕێگای یه‌کێك له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ دستنیشانی ئابوری داهاتوی نه‌ك هه‌ر کۆبانی به‌ڵکو هه‌ر هه‌موو ڕۆژاوا ده‌کات ، ده‌توانیت ئه‌و به‌رنامه‌ ئابورییه‌ی که‌ له‌ ئێشتادا کاری له‌سه‌ر ده‌کرێت بخرێته‌ گه‌ڕ.

بێگومان له‌ ئێستادا وتووێژێکی زۆر له‌ ننێوانی سیاسییه‌کان و ئابوورییناسه‌کان و خودی خه‌ڵکانی کۆبانیدا ‌ له‌سه‌ر ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی، به‌رده‌وامه و له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م مانگه‌شدا کۆنفرانسێکی دووڕۆژی له‌ شاری ئامه‌د هه‌ر بۆ تاووتوێکردنی ئه‌و کێشه‌یه، گیرا‌، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا تا ئێستا بڕیارێکی ئاوا نه‌دراوه‌ له‌ چونێتی ئاوه‌نداکردنه‌وه‌ی کۆبانی دا. منیش بۆخۆم کاتێك که‌ له‌وێ بووم چه‌ند له‌دووچوونێکی ئه‌و باسه‌م کرد به‌ڵام هه‌ر هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ دیتمن نکوڵی ئه‌وه‌یان ده‌کرد که‌ مل بۆ فشاری ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ڕۆژاوا و کۆمپانیه‌کانیان   بدرێت. ئه‌وان ده‌یانوت که‌ به‌ فه‌رمی ئه‌و داخوازییه‌ له‌لایه‌ن ئه‌مانه‌وه‌ ڕه‌تکراوه‌ته‌وه‌.

نه‌دانی بڕیارێك که‌ له‌ به‌رژوه‌ندی کۆمپانیا گه‌وره‌کانی جیهان و ده‌زگه‌ درواییه‌کانیان بێت سه‌باره‌ت به‌ ئاوه‌نداکردنه‌وه‌ی کۆبانی ، کارێکی باشه‌ و نیشانه‌ی به‌رگری و چۆکدانه‌دانه‌ بۆیان، هاو کاتیش ئه‌رکی سه‌رشانی هه‌ر هه‌موومانه‌ له یارمه‌تیدان و هاوکاریکردنی ئاوه‌دانکردنه‌وه‌ی کۆبانی به‌ چه‌شنێك له‌ چه‌شنه‌کانی کۆمه‌كکردن تاکو ئه‌و ئه‌زموونه‌ گه‌و ره‌یه‌ی که‌ وه‌کو ئه‌ستێره‌یه‌کی پرشنگدار له‌ ئاسمانی خه‌باتی ئازادیخوازاندا ده‌دره‌وشیته‌وه‌ به‌رده‌وام بێت. نابێت بهێڵین ئه‌و هه‌موو ماندووبوون و خه‌بات و و هیلاکه‌تییه‌ی ئازادیخوازانی ڕۆژاوا به‌ فیڕۆبڕوات ، نابێت ڕێگا بده‌ین دڵۆپ دڵۆپ خوێنی گه‌شی گه‌نجانی ژنان و پیاوانی جه‌نگاوه‌رانی کۆبانی و سه‌رجه‌می ڕۆژاوا له‌بری ئه‌وه‌ی به‌ریی ئازادی بگرێت ، پاره‌ و سوود و سه‌رمایه‌ی زیاتر بۆ کۆمپانییه‌ گه‌وره‌کان و ده‌زگه‌ دراوییه‌کان به‌ ئه‌نجام بهێنێت. ‌ ‌‌   ‌   ‌    

‌

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن
27/05/2015

به‌شی دووهه‌م؛

دووهه‌م: خۆسه‌ریی دیمۆکراتیییه‌کان و جیاوازییان له‌گه‌ڵ خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی ڕۆژاوا:
خاڵه‌ لێکچووه‌‌کانی نێوانی ئه‌م دوو خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌ گه‌لێك زۆرن له‌وانه‌ : بڕواکردنه‌‌ سه‌رخۆو بڕوابوون پێیان و کارکردن بۆ سه‌رکه‌وتنیان، هه‌بوونی چه‌نده‌ها گروپ و کۆمیسۆن و لیژنه‌ی خۆجێیی و ئه‌نجوومه‌نی گه‌ل له‌ گونده‌کان و شاره‌کان و سه‌رشه‌قامه‌کان ، کارکردنی هه‌ره‌وه‌زیانه‌و خۆبه‌خشانه‌، بڕیاردانی به‌ کۆمه‌ڵ له‌ ڕێگای ئه‌نجوومه‌نه‌کان و ماڵی گه‌له‌وه‌ ، کارکردن له‌سه‌ر هێنانه‌وه‌ی بڕیاره‌کان بۆناو ده‌ستی خه‌ڵکی له‌ گوند و شارۆچکه‌ و شاره‌کاندا ، کارکردن له‌سه‌ر هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ناوه‌ندگه‌رێتی و لاوازبوونی ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌ت ، کارکردن له‌سه‌ر لابه‌لاکردنه‌وه‌ی کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان ، بایاخدان به‌ کێشه‌ی ژینگه‌ و ئیکۆلۆجی، باوه‌ڕبوون به‌وه‌ی که‌ شۆڕش ده‌بێت له‌بنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵه‌وه‌ ده‌ستپێبکات و هه‌موو لایه‌نه‌کانی ژیان نه‌ك هه‌ر به‌ ته‌نها سیاسه‌ت ، بگرێته‌وه‌ ، کارکردن له‌سه‌ر کاڵبوونه‌وه‌ی کێشه‌ی ئاین و مه‌زهه‌ب و ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی و گه‌لێکی دیکه‌، هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ خاڵه‌ ناوکۆییه‌کانی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رێتییه‌کانی ڕۆژاوا و خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کانی باکورن.

دیاره‌ جیاوازییه‌کی زۆریش له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ که‌ ئه‌ویش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و بارودۆخه‌ هه‌مه‌لایه‌نانه‌ی که‌ هه‌ر یه‌که‌یانی هێناوه‌ته ژیانه‌وه‌ و ده‌سته‌به‌ری مانه‌وه‌یانی کردووه‌ و ده‌کات ، له‌وانه:
• خۆبه‌ڕیوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی ڕۆژاوه‌و سه‌ره‌نجامی ئه‌و بارودۆخه‌ن که‌ له‌ سوریادا به‌ گشتی و کشانه‌وه‌ی سوپای سوری و ئاماده‌بوونی خه‌ڵکی و باوه‌ڕبوون به‌وه‌ی که‌ ده‌یانخواست ڕووبدات، ڕویدا. هه‌رچی خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کانی باکور هه‌نه‌ سه‌ره‌نجامی خه‌باتێکی دوورو درێژی جه‌ماوه‌رانه‌ی خه‌ڵکی ئه‌وێیه‌ که‌ له‌ ڕێگای په‌که‌که‌وه‌ کردویانه‌ و تا ئێستاش به‌رده‌وامه‌.

• خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی ڕۆژاوا له‌ ئێستادا خۆیان گرتووه‌ و خۆیان ده‌زگه‌ی سه‌ره‌کین له‌ جێبه‌جێکردنی بڕیاره‌کاندا له‌گه‌ڵ ده‌زگه‌ و حکومه‌تی سوریدا له‌ کێشه‌ و مل ملانێیدا، نین. له‌ هه‌قه‌تدا جگه‌ له‌ کانتۆنی جه‌زیره‌ نه‌بێت داموده‌زگه‌ی ئه‌سه‌د له‌ دوو کانتۆنه‌که‌ی دیکه‌دا بوونی نییه‌ . ئه‌مه‌ش وایکردووه‌ که ئه‌م خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییانه‌ له‌و کارانه‌ی که‌ ده‌یکه‌ن ده‌ستیانکراوه‌ بێت. هه‌رچیش خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کانی باکور هه‌ن هێشتا له‌ گه‌لێك ‌ شار و له‌ نێو گوندنشینه‌کاندا خۆیان به‌ته‌واوی و وه‌کو پێویست نه‌چه‌سپاندووه‌. له ده‌ڤه‌ره‌کانی وه‌کو ئامه‌د و وان و جۆڵه‌مێرگ له‌ مل ملانێیه‌کی یه‌کجار گه‌وره‌دان له‌گه‌ڵ داموده‌زگه‌ حکومییه‌کاندا . ته‌نانه‌ت له‌ شارێکی وه‌کو ئامه‌د-دا په‌یوه‌ندی له‌ نێوانی شاره‌وانی و سه‌رۆکی پۆلیس و والی شار و هێزی سه‌ربازیدا، نییه‌ . له‌ شاری وان-یش په‌یوه‌ندی نێوانیان زۆر ئاڵۆزه‌ و هه‌بوونی کێشه‌ی نێوانیان ئه‌وه‌نده‌ی دیکه‌ ئاڵۆزتریشی کردووه‌. له‌ دانیشتنێکمدا له‌گه‌ڵ ئه‌و برادرانه‌ی ئه‌وێدا (وان) وتیان ” له‌م ماوه‌یه‌ی پێشوودا که‌ ویستومانه‌ ناوی شه‌قامه‌کان بگۆڕینه‌‌ سه‌ر کوردی گرفتێکی یه‌کجار زۆرمان له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی ده‌وڵه‌تدا بۆ دروست بووه‌” .

• کێشه‌ی ڕۆژاوا و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی زۆر به‌باشی له‌ سه‌ر ئاستی جیهانی ناسراوه‌ و بووه‌ته‌ مایه‌ی ڕاکێشانی هاوکار ی و خۆشه‌ویستی زۆربه‌ی زۆری چه‌پ و کۆمۆنیست و سۆشیالیست و نقابییه‌کان و ئه‌نارکست و ئازادیخوازانی جیهان . خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کانی باکور به‌ سه‌ره‌نجامی کاری په‌که‌که‌ ناسراوه‌ و ده‌وڵه‌تی تورکی و ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی خۆراوا و ده‌ردراوسێش ، په‌که‌که‌یان به‌ پارتێکی تیرۆریست له‌ قه‌ڵه‌م داوه‌و پاگه‌نده‌ی ژاراویانه‌ی ئه‌وان ڕۆڵێکی ئاوای بینیوه‌ که‌ له‌ ‌ به‌هاو نرخی خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کانی ئه‌وێی، تا ڕاده‌یه‌ك که‌مکردۆته‌وه‌.

• به‌رده‌وامی جه‌نگی داعش له‌ ڕۆژاواو لوشدانی به‌شی زۆری سه‌ره‌وه‌ت و سامانی ڕۆژاوا بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ، که‌ کارێکی وایکردوه‌ کارکردن له‌سه‌ر ئامانجه‌کانی ئاینده‌ی کانتۆنه‌کان و پرۆسه‌ی پێشه‌وه‌چوونیانی ، تا ڕاده‌یه‌ك دواخستووه‌ و پر ۆسه‌که‌ی هێواشکردووه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ مه‌ترسی هێڕشی سوپای ئازادی سوریا و له‌شکری سوری که‌ به‌رده‌وامه‌ و له‌وه‌ ناکات، ئه‌وه‌ مه‌ترسییه‌ بڕه‌وێته‌وه‌. به‌ڵام له‌ باکوردا خۆشبه‌ختانه‌ نه‌ جه‌نگ هه‌یه‌ و نه‌ تا ئێستاش مه‌ترسی ڕوودانییشی له‌ ئارادایه‌ .

• ڕۆژاوا وڵاتێکی کشتیارییه‌ و له‌گه‌ڵ هه‌بوونی نه‌وت و غاز و کبریت-دا ، گه‌رچی له‌ باکوردا ‌ نه‌وت و غاز زۆر که‌مه‌ به‌ڵام وڵاتێکی یه‌کجار ، یه‌کجار کشتیارییه‌و ئاوێکی یه‌کجار زۆریشی هه‌یه‌ ڕوباری دیجله‌ و ڕوباری دیکه‌ و شاخه‌ سه‌رکه‌شه‌کانی ئه‌وێ که‌ زۆربه‌یان به‌فری ئه‌مساڵ ده‌گه‌یه‌ننه‌وه‌ ‌ به‌ ساڵی ئاینده‌ و ده‌ریای وان که‌ له‌ناو جه‌رگه‌ی کو‌ردستاندایه له‌گه‌ڵ هه‌بوونی زه‌وی و زاری به‌پیتی یه‌کجار فراون زه‌مینه‌سازی نه‌ك بۆ دروستبوونی خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کان،کرده‌وه به‌ڵکو ده‌سته‌به‌ری ژیانی ده‌یه‌ها ملیۆن خه‌ڵکی له‌ سای ئه‌و خۆبه‌سه‌ریی دیمۆکراتیانه‌ی ئاینده‌دا ده‌کات، ‌ بێ ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕوانی نێوندێك بکه‌ن، که‌ دابینی ژیانیان بکات..
• کاپیتاڵیزم له‌ ڕۆژاوادا گه‌شه‌یه‌کی به‌هێزی نه‌کردووه‌، ‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش نه‌ کۆمپانیای گه‌وره‌ و نه‌ کارگه‌ و نه‌ بیناسازی مه‌زنی تیادانیییه‌و ‌ گه‌لێك له و ‌ ڕواڵه‌ته‌ دزێوه‌ سه‌رمایه‌داریانه‌ ‌ که‌ ‌ له‌ وڵاتێکی وه‌کو تورکیادا ده‌یبینین له ڕۆژاوادا بوونیان نین . گه‌رچی ئه‌مڕۆ له‌ باکوری کوردستاندا ڕاسته‌ که‌ شوێنده‌ستی کاپیتاڵیزم به‌و شێوه‌یه‌ی که‌ له‌ شوێنه‌کانی دیکه‌ی تورکیاد ده‌یانبینین ، نییه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌م سیسته‌مه‌ له‌ باکوری کوردستاندا به‌رده‌وامه و‌ به‌ره‌و‌ پته‌وبوون و جێگیربوون ده‌ڕوات.

ه ‌سه‌ندیکاله‌ کرێکارییه‌کان له‌ باکور زۆر به‌هێزن و ڕۆڵێکی به‌رچاویان هه‌یه‌ هه‌م له‌ شاره‌وانییه‌کان و نێو گروپه‌ خۆجێییه‌کان و ئه‌نجوومه‌نه‌کان و هه‌م له‌سه‌ر کار ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ پێوه‌ندییه‌کی تووندوتۆڵیان له‌گه‌ڵ 3 نقابه سه‌ره‌کییه‌که‌ی تورکیادا هه‌یه‌ . هه‌ڵبه‌ته‌ ڕه‌خسانی ئه‌م بارودۆخه‌ په‌یوه‌ندی به‌ بارودۆخی گه‌شه‌کردوی پیشه‌سازییه‌وه‌ هه‌یه‌ ، که‌ تا ڕاده‌یه‌ك ئه‌م زه‌مینه‌سازییه‌ له‌ ڕۆژاوادا نییه‌ و‌ سه‌ندیکال و سه‌ندیکالیسته‌کان هه‌م وه‌کو ژماره‌ و هه‌م وه‌کو ئه‌و ڕۆڵه‌ گرنگه‌ی که‌ له‌ باکوردا له‌ خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کاندا، ده‌یبینن، له‌ ڕۆژاوا زۆر که‌مترن و کارایشییان که‌متره‌.

له‌و دانیشتنه‌ی که‌ له‌گه‌ڵ برادرانی شاری وان-دا کردم زۆ ر به‌ وردی و تێروته‌سه‌ل باسیان له‌ هه‌لومه‌ر‌جه‌ هه‌نووکه‌ییه‌کان و بارودۆخه‌که‌ی ئه‌وێ، کرد . باسیان له‌ ته‌واجودی خه‌ستی هێزه‌کانی ده‌وڵه‌ت له‌ هه‌موو شوێنه‌کاندا کرد که‌ هه‌بوونی خوودی ئه‌و هیزانه‌ش ئازادی لێقه‌ده‌خه‌ کردون ، فشارێکی زۆری خستۆته‌‌ سه‌ریان به‌به‌رده‌وامیش مه‌ترسی هه‌راسانکردن و گرتن و سوکایه‌تیپێکردنیان، له‌سه‌ره‌. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌وان هه‌ر به‌رده‌وامن له‌ کارکردن به‌گه‌شه‌دان به‌ لایه‌نه‌کانی خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کان . هاوکات کارو چالاکی ئه‌وان له‌ کۆمۆسیۆنه‌کانی ئابوری و سییاسی و په‌یوه‌ندییه‌کان و زمان و په‌روه‌رده‌ و ته‌ندروستی و کشتوکاڵ و ژناندا به‌رده‌وامه‌ و توانیویانه‌ کارایی خۆیان له‌سه‌ر له‌ %80 ی ده‌ڤه‌ری وان دانێن و له‌ 1056 گونددا بوونیان هه‌یه‌ و له‌ %40 ئه‌وێ جۆرێك له‌ جۆره‌کانی خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کان ده‌ستبه‌کاره‌ ، ڕێژه‌ی بوونی ژنانیش له‌ ناو هه‌ر هه‌موو دامو ده‌زگه‌کاندا به‌ ڕێژه‌ی له‌ %50 یه‌، ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا که‌ له‌ ده‌ڤه‌ری وان-دا گه‌لانی دیکه‌ی وه‌کو ئازه‌ر و ئه‌رمه‌ن و تورک ده‌ژین که‌ ژماره‌یان ده‌چێته‌ 30000 که‌س. شاری وان به‌ هۆی هه‌بوونی ده‌ریای وانه‌-وه‌ که‌ ساڵانه‌ گه‌شتیارێکی زۆری بۆ دێت ، ئه‌مان پلانی داهاتوویان بۆ ئه‌وێ هه‌یه که‌ له‌ بواری گه‌شت و گه‌شتیاریدا پرۆژه‌ی ئیکۆتۆریزمه‌ ، واتا بایاخدان به‌ شوێنه‌ گه‌شتیارییه‌کان له‌سه‌ر بناخه‌ی ئیکۆلۆجی و پاراستنی ژینگه‌ و زییان پێنه‌گه‌یاندنی . پرسی ئیکۆلۆجی ‌ به‌شێکی گه‌وره‌یه‌ له‌ به‌رنامه‌ی خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کان.
ئه‌‌م براده‌رانه‌ ئه‌و گرفتانه‌ی که‌ له‌ چالاکیه‌کانیاندا ، ڕوبه‌ڕویان بوونه‌ته‌وه‌، نه‌ده‌شارده‌وه‌ ، که‌ له‌وانه‌ هاتنه‌ خواره‌وه‌ی ڕێژه‌ی داهاته‌ که‌ به‌ بڕی له‌ %50 به‌هۆی وێرانکارییه‌وه‌ که‌ له‌سه‌ر ده‌ستی هێزی جه‌ندرمه‌ی ده‌وڵه‌تی تورکیدا تووشی هاتووه‌، هاتۆته‌ خواره‌وه‌. متمانه‌ نه‌بوونی خه‌ڵکی به‌ خۆیان ، ئاماده‌نه‌بوونه‌ له‌ هاوبه‌شکردنی ئه‌وه‌ی که‌ هه‌یانه، کولتوری سه‌رمایه‌داریانه‌ ، نه‌بوونی ئازادی ، بوونی گرفتی سییاسیانه‌. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا ئه‌مان بی ئومێد نین و دڵنیان که‌ به‌سه‌ر ئه‌م کۆسپ و گرفتانه‌دا سه‌ر ده‌که‌ون و ده‌یانگوت ” کارێكی ئاسان نییه‌ که‌ 500 ساڵ کارکردنی ده‌سه‌ڵاتخوازانی تورك و و ده‌وڵه‌تی تورکی له‌سه‌ر که‌نارخستنی تاك و کۆمه‌ڵ و سوکایه‌تیپێکردنیان، هاندانی ونکردنی متمانه به‌ خۆیان له‌ چه‌ند ساڵێکدا یا وه‌ختێكی که‌مدا پاکۆ بدرێت و مێنته‌ڵه‌تی خه‌ڵک و ئه‌و کولتوره‌ باوه‌ ، بگۆڕرێت، ته‌نها ئه‌وه‌ به‌ هه‌وڵ و تێکۆشانێکی زۆر و کردنی کاری نموونه‌یانه‌ و شتی دیکه‌ ئه‌و‌ گرفتانه‌ جێگایان پێلێژ ده‌بێت و ئه‌وه‌ی که‌ ده‌مانه‌وێت . له‌ جێگای داده‌نرێت ” له‌ بینینی هاو سه‌رۆکی هه‌ده‌پ و هاوسه‌رۆکی پارتێکی دیکه‌ی ناوچه‌که‌ که‌ دژی ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌ت ڕاده‌وه‌ستانه‌وه‌ و هه‌روه‌ها هاوسه‌رۆکی شاره‌وانی له‌ شاری جۆڵه‌مێرگیش ، له‌ نزیکه‌ی پتر له‌ کاژێرێك قسه‌کردن له‌گه‌ڵیاندا، ئه‌وانیش به‌ درێژی باسی خۆسه‌ریی دیمۆکراتییه‌کانیان له‌و ده‌ڤه‌ره‌دا بۆ کردم و په‌نجه‌یان خسته‌ سه‌ر گرفته‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌کییه‌کانیان، که‌ ده‌توانرێت رێگر بێت له‌ پێشه‌وه‌ چوونیان. به‌ ئاشکرا ئه‌وه‌ ده‌بینیت که‌ هه‌تاکو به‌ره‌و شاره‌کانی سه‌رسنور بڕۆیت کارکردنی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی سه‌ختترده‌بێت، ئه‌مه‌ش به‌ حوکمی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌م ده‌ڤه‌ره‌ زیاتر ده‌ڤه‌رێكی قه‌ده‌خه‌کراوه‌ ( مووحه‌ڕه‌مه‌یه‌) ئه‌مه‌ش وای کرده‌وه‌ که‌ بوونی هێزێکی سه‌ربازی و پۆلیسی زۆر گه‌وه‌ره‌ له‌وێ ببینرێت. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌م گرفتانه‌شدا بڕیاری لێبڕاوانه‌ی خه‌ڵکی له‌وێ دڕی به‌و گرفتانه‌ داوه‌ و ده‌یانه‌وێت شاری جۆڵه‌مێرگ پێشه‌نگی به‌جێگه‌یاندنی ئیکۆلۆجی ( Pilot Ecology ) بێت هه‌ر وه‌کو چۆن شاری ئامه‌د پێشه‌نگی ئابوری باکوره‌، که‌ له‌ دوای هه‌ڵبژاردنه‌که‌ی مانگی ئاینده‌وه‌ ‌ کاری سه‌ره‌کی هه‌موو ئه‌و براده‌رانه‌ ، کارکردن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌بێت ‌‌

ئه‌وه‌ی که‌ خاڵی جه‌وهه‌ری و کارایه‌ له‌ هه‌ردوو خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایتییه‌که‌ی ڕۆژاوا و باکوردا بروابوونه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتی گه‌ل واته‌ له‌ گه‌له‌وه‌ بۆ گه‌ل که‌ ئه‌مه‌ش له‌ کرۆکی شۆڕشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ هه‌مه‌ لایه‌نه‌که‌دایه‌ که‌ ده‌ستی پێکراوه‌ .
من له‌ وتارێکی د‌یکه‌مدا که‌ له‌ژیر ناو‌ی” ئه‌زموونه‌کانی ڕۆژاوا و باکوری کوردستان گومانی بۆ ده‌ستپێکردنی شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ ڕێگای گروپه‌ خۆجێیه‌کانه‌وه‌ ، نه‌ هێڵاوه‌ته‌وه‌.” نوسیم که‌ هه‌ردوو شؤڕشی کۆه‌مه‌ڵایه‌تی دوو شێوه‌ مۆدێلی بۆ خه‌باتی سۆشیالیست و ئه‌نارکست و ئازادیخوازانی جیهان ، نیشانداوه‌و ئه‌وه‌ی یه‌کاڵاکردۆته‌وه‌ که‌ ده‌توانرێێت خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایتییه‌کان دابمه‌زرێنرێت. ئه‌مه‌ی ئه‌مڕۆ که‌ له‌ باکوری کوردستاندا سه‌ری هه‌ڵداوه‌ ئه‌و ڕاستییه‌ی به‌رجه‌سته‌ کردوه‌ که‌ ده‌توانرێت ده‌سه‌ڵاتی گه‌ل له‌ناو خودی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت و ده‌سته‌بژێره‌که‌یدا ، دروستبکرێت یا ڕاسستر خۆی بسه‌پێنێت.

لێره‌دا ده‌مه‌وێت له‌ خاڵێکی گرنگی شؤڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی که‌ له‌ بنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵه‌وه‌ ده‌ستپێده‌کات . که‌ تا ئێستا له‌ هه‌لومه‌رجی ئه‌و شۆڕشه‌دا به‌رچاوم نه‌که‌وتووه‌ ، بدوێم. ده‌مه‌ویت بڵێم که‌ ئه‌م شۆڕشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ که‌ له‌ بنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵه‌وه‌ ده‌ستپێده‌کات دژی هه‌موو چه‌شنه‌ ناوه‌ندگه‌رییه‌که‌ ده‌بێت له‌ هه‌ره‌ خاڵی لاوازی سه‌رمایه‌داری و له‌ هه‌ره‌ خاڵی به‌هیزی سروشته‌ مرۆیانه‌که‌ی کۆمۆنێته‌که‌وه‌ ده‌ستپێبکات ـ که‌ به‌ڕای من ئه‌و خاڵه‌ش له‌ هه‌ر وڵا تێكی ئه‌م جیهانه‌دا گونده‌کانه‌. گونده‌کانه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ وڵاتانی گه‌شه‌نه‌کردوودا که‌ هێشتا به‌ ته‌واوی ده‌ستی نه‌گریسی کاپیتاڵیزم نه‌یتوانیوه‌ ده‌نگی سروشی گوندنشینی بتاسێنێ‌ ، په‌یوه‌ندی توندوتۆڵی تاکه‌کانی نێو گوندیی له‌ یه‌کدی به‌ته‌واوی بترازێنێ‌ ‌ ، به‌هاو نرخی مرۆڤی تا ڕاده‌یه‌کی زۆر تیادا هه‌ڵته‌کێنێ‌ ، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مانه‌ش دروستکردنی ئه‌نجوومه‌نی گه‌ل و بڕیاردان له‌سه‌ر کێشه‌کانیان و حه‌لکردنیان، کردنی کاری هه‌ره‌وه‌زیانه‌ و ژیانی به‌ کۆمه‌ڵیی و دروستکرنی کۆمیونه‌کان زۆر ئاسانتر و عه‌مه‌لی تره‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ لادێکان سه‌رچاوه‌یه‌کن بۆ ژیانی خه‌ڵکه‌که‌ی، بێ ئه‌وه‌ی له‌ پێداویستییه‌کانیاندا ، به‌ زۆری ‌ بۆ شاره‌کان و ده‌رامه‌تی شاره‌کان، بگه‌ڕێنه‌وه‌ .

دروستبوونی ئه‌نجومه‌نی گه‌ل له‌ سه‌رجه‌می گونده‌کان و ته‌نینه‌وه‌یان له‌ ده‌ڤه‌ره‌که‌دا ده‌توانرێت کۆنفیدراسوێنی گونده‌کان پێکبێنێت و ئاڵوگۆڕی پێداوایستییه‌کان له‌ نێوانی ئه‌ڵقه‌کانی کۆنفیدراسوێنه‌کاندا دا ڕووبدات. به‌ڕای من لادێکان، گونده‌کان ، سه‌ره‌کین و بنی بنه‌وه‌ی شاره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی وڵاتن. هه‌ر به‌م شێوه‌ش وڵاتانی گه‌شه‌ نه‌سه‌ندوی دونیاش بنی بنه‌وه‌ی دونیای یا وڵاتانی گه‌شه‌کردوی سه‌رمایه‌دارین ، ده‌ستپێکردن یا ڕوودانی شۆڕشی کۆه‌مه‌ڵایه‌تی له‌م جیهانه‌ سه‌رمایه‌دارییه‌ گه‌شه‌نه‌کردووه‌دا گه‌لێك ئاسانتره‌ ئه‌مه‌‌ش له‌ خۆێدا ده‌بێته‌ هۆی لاوازکردنی شارگه‌له‌ مه‌زنه‌ سه‌رمایه‌دارییه‌کانی جیهانی وه‌کو ئه‌‌مه‌ریکا و ئه‌وروپا و که‌نه‌ده‌ و ئوسترالیا و ڕوسیا و شوێنه‌کانی دیکه.

من به‌ ته‌واوی باوڕـم به‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ له‌ کاتێکدا بزوتنه‌وه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ ئازادیخوازه‌کان ، بزوتنه‌وه‌ ڕادیکاله‌ دژه‌ ده‌وڵه‌ت و ‌ ده‌سه‌ڵاته‌کان که‌ له‌م وڵاته‌ زه‌به‌لاحانه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ ناونوسم کردن ، له‌ ڕاده‌ای نه‌بووندان‌، هاوکاتیش خۆپایشاندان و مانگرتنه‌ زڕه‌کان و نقابه‌ زه‌رده‌کانی پارێزه‌ری سیسته‌م، که‌ نه‌ك ته‌نها هه‌نگاوێك شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تییان نه‌بردۆته‌ پێشه‌وه‌ به‌ڵکو به‌ چه‌ند هه‌نگاوێکیش ئه‌و شۆڕشه‌یان ،‌ پاشه‌کشه‌ پێکردوه‌ و پێده‌که‌ن. له‌به‌ر ئه‌مانه‌ بۆ ئێمه‌یه‌ك که‌ باوه‌ڕمان به‌ شؤڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی هه‌یه‌ و دژی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاتین ، باشترین زه‌مینه‌یه‌ك که له‌ ئێستادا‌ بتوانین کاری تیادا بکه‌ین به‌کارهێنانی سه‌نگ و توانای خۆمانه‌ له‌ یه‌کێك له‌و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییانه‌ی ڕؤژاوا و باکوردا. ( هه‌وڵده‌ده‌م له‌ هه‌لێکی دیکه‌دا به‌ درێژی بگه‌ڕێمه‌وه‌ سه‌ر ئه‌م پرۆژه‌ یه‌)

درێژه‌ی هه‌یه‌