ئەرشیفەکانى هاوپۆل: كوردی – Kurdi

بەشی كوردی پێگەی ئەناركیستان

هه‌ڵوێستمان به‌رانبه‌ر ڕۆژاوا ده‌بێت هه‌ڵوێستی ڕه‌خنه‌ و هاریکاریی بێت /١

زاهیر  باهیر

له‌نده‌ن
30/01/2016

به‌شی یه‌که‌م

وتارێکی زۆر  له‌  خه‌ڵکانێکی جیا جیاوه‌  ، کورد که‌متر ، به‌ڵام بێیانه زۆر ‌ زیاتر ‌ سه‌باره‌ت   به‌ لایه‌نه‌ پرشنگدار و  باشه‌کانی ئه‌زموونی ڕۆژاوا و  سه‌رجه‌می ڕوداوه‌کانی نوسراوه‌.   من خۆم یه‌كێکم له‌و که‌سانه‌ی که‌ چه‌نده‌ها وتار و  به‌ ده‌یه‌ها دیمانه‌ی ته‌له‌فزووێنی و ڕادوێی ئه‌نارکستانی  فه‌ره‌نسی و یۆنانی  و ئیتاڵی و شوینه‌کانی دیکه‌  و له‌گه‌ڵ ڕۆژانامه‌ و گۆڤاری بێیانه‌دا  کردوه‌ و ‌ له‌  چه‌نده‌ها  میتینگیش نه‌ك هه‌ر له‌ بریتانیا به‌ڵکو  له‌ وڵاتانی دیکه‌ش  که‌ هه‌ندێکیان بۆ من گیراوه‌   قسه‌م ‌ له‌سه‌ر  به‌هاو  نوێیه‌تی بزوتنه‌وه‌یه‌کی ئاوا که‌ لانی که‌م 60 ساڵه‌ ده‌رنه‌که‌وتوه‌ته‌وه‌‌ جگه‌ له‌وه‌ی زاپێتێستا ،  ئه‌مه‌ بێ له‌ به‌شداری کردنم له‌ ده‌یه‌ها کۆبونه‌وه و ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی و  خۆپیشاندان که‌ بۆ هاوکاری ڕۆژاوا و‌  قسه‌وباسی  له‌سه‌ر کراوه‌ .  هاوکاتیش سه‌رکه‌وتوبووم له‌  کردنی  ئه‌زموونی  ڕۆژاوا به‌ خالێکی نێو ئه‌جه‌نده‌ی میتینگه‌ گرنگه‌کانی  ساڵی 2014 و 2015 ی  ڕۆژی په‌رتوکی ئه‌نارکستان له‌ له‌نده‌ن.   هه‌ر ئه‌مه‌ش بوه‌ هۆکارێک که‌ له‌ شاره‌کانی دیکه‌ و  هه‌ندێك وڵاتانی دیکه‌ش‌  کرایه‌‌ ئه‌جه‌نده‌ی ڕۆژی په‌رتوکی ئه‌نارکستان.

هه‌ڵبه‌ته‌ قسه‌ی من به‌ ته‌نها له‌سه‌ر ڕۆژاوا نییه‌ به‌ڵکو به‌شی باکوری-شه‌  که‌ من هیوایه‌کی زۆرم پێوه‌ گرێداوه‌ و‌ تا ئێستاش هه‌ر وایه‌ ، بۆ ئه‌مه‌ش دووجار چومه‌ته‌ باکور و  له‌سه‌ر چونه‌کانیشم ڕاپۆرتی دوور و درێژم نوسیوه‌.

ئه‌م درێژدادڕییه‌ی  سه‌ره‌وه‌م بۆ باسکردنی خۆم و هه‌ڵنانم و منه‌تکردنم به‌سه‌ر ئه‌و دوو بزوتنه‌وه‌یه‌دا ، باکور و ڕۆژاوا نییه‌، ( ببورن گه‌ر ئه‌و ده‌نگه‌  له‌ خوێندنه‌وه‌یدا بداته‌وه‌)  به‌ڵکو ته‌نها بۆ ئه‌وه‌یه‌  که‌خوێنه‌ری ئه‌م وتاره‌ بزانێت که‌ من له‌ هه‌ڵوێستی هاریکاریانه‌ و  کۆمه‌که‌وه‌ ، یا هه‌ڵوێستی کورد وته‌نی ” دۆستم ئه‌وه‌یه‌ ده‌مگرێنێت و دوژمنم ئه‌وه‌یه‌ ده‌مخه‌نێنێت”  ، سه‌رنجه‌کانم ده‌خه‌مه‌ پێشچاوی خوێنه‌ر.  هاوکاتیش په‌یمانیش ده‌ده‌م  تا نه‌بینم  ئاڕاسته‌ی ئه‌و دوو بزوتنه‌وه‌یه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ ده‌ڕوات که‌ بانگه‌شه‌ی ده‌کات ، ئاماده‌م به ‌هه‌موو شێوه‌یه‌ك ته‌نانه‌ت به‌ ڕۆحی  خۆشم خزمه‌ت به‌و بزوتنه‌وانه‌ ‌ بکه‌م.  له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ، گه‌ر خوێنه‌ریش به‌ هه‌ڵوێستێکی دژ به‌و دوو بزوتنه‌وه‌یه‌ی، ده‌زانێت و هه‌ر شتێك ده‌ڵێت گه‌ردنی ئازا بێت و  خۆشی له‌ ژیاندا هه‌ر ئازاد بێت، چونکه‌ من باوشم به‌و دوو بزوتنه‌وه‌یه‌دا له‌به‌ر کوردایه‌تیکردن و قه‌ومچێتی نه‌کردوه‌ ، به‌ڵکو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ هه‌ردوك بزوتنه‌وه‌، تا ڕاده‌یه‌ك ڕێڕه‌يوێکی ئه‌نارکستیانه‌یان گرتوه‌ و  به‌تاڵیش نیین‌ له‌ که‌مو کوڕی .

ئه‌وه‌ی که‌ ماوه‌ته‌وه‌‌ بیڵێم ، پێشئه‌وه‌ی بچمه‌ سه‌ر کرۆکی باسه‌که‌م ، ئه‌وه‌یه‌ که‌ هه‌وڵده‌ده‌م به‌ ویژدانه‌وه‌  و به‌ به‌ڵگه‌ وه‌‌ قسه‌ بکه‌م  مه‌به‌ستیشم به‌ئاگاهێنانه‌وه‌یه‌، تاکو فشارێك له‌ ده‌ره‌وه‌ له‌سه‌ر به‌رپرسان و داڕێژه‌نه‌رانی پلان ، بۆ پڕکردنه‌وه‌ی ئه‌و که‌لێنانه‌ی که‌ له‌ بزوتنه‌وه‌کاندا به‌ تایبه‌ت ڕۆژاوادا هه‌یه، دروستبێت‌.  سه‌کۆی ئه‌نارکیستانی کوردستان، که‌ من براده‌ێکیم، ساڵی پار و پێشتریش  له‌ ڕێگای چه‌ناڵه‌ فه‌رمییه‌کانی بزوتنه‌وه‌که ‌و ئۆرگانه‌کانییه‌وه‌ ‌ و  قسه‌کردن له‌گه‌ڵ به‌رپرساندا ڕه‌خنه‌کانی خۆی  پێڕاگه‌یاندوون ، نه‌ك جارێک به‌ڵکو دوو چاریش به‌ڵام ، به‌داخه‌وه‌ که‌ ئه‌وان هه‌ر وه‌ڵامیشیان نه‌داینه‌وه‌ چجای ئه‌وه‌ی که‌ بڵێن هاوڕێیان ئه‌وه‌ وایه‌ یا وانییه‌.

که‌موکوڕییه‌کان  بۆچی ؟

ئه‌وه‌ی که‌ بزوتنه‌وه‌یه‌کی  پاکژ و بێ که‌موکوڕی بوێت ، یا له‌ دونیای که‌تواریی  نه‌گه‌یشتووه‌ ، یا هه‌ر ده‌یه‌وێت هه‌موو که‌س و بزوتنه‌وه‌که‌ش به‌ویست و ئاره‌زوی ئه‌و بڕوات.   خودی ژیان ڕاسته‌ڕێگایه‌کی بێ پێچ و په‌نا نییه‌،  وه‌کو پێشتریش له‌ وتارێکی دیکه‌مدا په‌نجه‌م بۆ ڕاکێشاوه‌ ، بزوتنه‌وه‌ ، بزوتنه‌وه‌ی خه‌ڵكه‌ و خه‌ڵکیش پێکهاته‌ی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵه‌ و تاکه‌کانیش  به‌ ده‌یه‌ها داوه‌وه‌ به‌ خراپییه‌کان و  پاشه‌ڕۆی ئه‌م سیسته‌مه‌وه‌ به‌ستراونه‌ته‌وه‌.  هه‌ر چۆن بته‌وێت و هه‌ر ‌ هه‌نگاوێک به‌کرده‌وه‌  بگرینه‌به‌ر  تاکو ‌ هه‌ندێك شت له‌ ئێستادا ڕه‌تبکه‌ینه‌وه‌   هه‌وڵه‌کان له‌ سنورێکی دیاریکراو  ده‌رناچێت ،  ‌ ئیدی له‌هه‌ر شێوه‌یه‌کدا  بانگه‌شه‌ی پاکێتی خۆمان و کامڵی ئه‌نارکستێتی و سۆشیالیستی خۆمان   بکه‌ین،  له‌به‌رئه‌وه‌ی  که‌ ژیانمان له‌ نێو ‌ سیسته‌مه‌که‌دا ‌ سنورێکی دیاریکراوی بۆ نه‌خشاندوین،‌  خۆڕزگارکردنمان لێی، کارێکی  مه‌حاڵه،‌  مه‌گه‌ر  ژیانێکی دێوانه‌یی بێ هووده‌یی‌ بژین.

ئه‌مه‌ی سه‌ره‌وه‌ش به‌رانبه‌ر به‌ ڕۆژاو و باکور و کۆمه‌ڵی کوردی و تاکی کورد، هه‌ر ڕاسته‌ .  ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌  گه‌ر تۆزێك به‌ ویژدانه‌وه‌  له‌و بزوتنه‌وه‌یه‌  ڕابمێنین و  ئه‌مجا دادگایی بکه‌ین ، ده‌بێت  نه‌ک هه‌ر باره‌که‌ی/کۆڵه‌که‌ی  به‌ڵکو سه‌رباره‌کانیشی ، به‌تایبه‌ت له‌  بزوتنه‌وه‌ی  ڕۆژاوادا  ببیبین وه‌کو : بوونی له‌ شه‌ڕدا به‌به‌رده‌وامی، مه‌ترسی شه‌ڕی ناوخۆ و هاتنه‌وه‌ی ئه‌سه‌د و  ده‌وڵه‌تی فاشی تورکیا و  ئابڵوقه‌دانی ئابوری و سیاسی و ڕۆشنبیری و کۆه‌مه‌ڵایه‌تی و  هه‌بوونی دوو پارتی سیاسی هیراشی که‌ به‌ته‌واوی له‌ پشتی  ئه‌و بزوتنه‌وانه‌وه‌ن تا ڕاده‌ی دانانی پلان و پرۆژه‌ بۆیان ….گه‌لێکی دیکه‌ .  هه‌موو ئه‌مانه‌ قورسیی دیکه‌ ده‌خه‌نه‌‌ سه‌ر شانی ئه‌و بزوتنه‌وانه‌،  به‌تایبه‌ت ڕۆژاوا ، هه‌ر ئه‌م هۆکاره‌ش وای لێده‌کات ئه‌گه‌ر بێ ئه‌و  کێشانه‌ی سه‌ره‌وه ‌ گه‌ر  یه‌ك که‌موکوڕی هه‌بێت ، ئه‌م کێشانه‌ی دیکه‌   سه‌نگ و  ژماره‌ی گرفته‌کان  بیگومان زیاد ده‌که‌ن.

ئه‌و‌ که‌سانه‌ی که‌ ڕه‌خنه‌ له‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ ده‌گرن به‌ دابڕینی له‌ باره‌‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوری و سیاسییه‌که‌ی  که‌ بزوتن و پێشه‌وچونی بزوتنه‌وه‌که‌ی‌  سنوردار کرده‌وه ‌ و له‌و زه‌مینه‌یه‌ی که‌ بزوتنه‌وه‌ی  “به‌هاری عه‌ره‌بی” تیادا ڕویدا و سه‌ره‌نجامه‌که‌ی، به‌ بێ ڕه‌چاوکردنی ئه‌و  بارودۆخانه‌ی سه‌ره‌وه‌، هه‌وڵه‌کانیان یه‌كلایه‌نه‌یه‌.  هه‌روه‌ها حساب نه‌کردنی نه‌بوونی ئه‌و هاریکارییه‌ پته‌وه‌ی که‌ به‌ بزوتنه‌وه‌ی که‌ته‌لۆنیا له‌ ئیسپانیا و ئه‌وه‌ی زاپێتێستای 1994 و هه‌تا ئه‌وه‌ی وڵاتی نیکه‌راگوای ساڵانی هه‌شتاکانی چه‌رخی پێشوو، کرا،  ڕه‌خنه‌کانیان زڕه‌ و بێ به‌ره‌ ، ته‌نها ڕه‌خنه‌یه‌ و هاریکاری و کۆمه‌کی له‌گه‌ڵدا نییه‌ ، ته‌نها سوکایه‌تی پێکردنێتی  و داوه‌ریی تیادا نییه‌.

له‌ بزوتنه‌وه‌ی ڕۆژاوادا دوو هه‌ڵسه‌نگاندن گرنگه‌ و  ده‌بێت  به‌ هه‌ند وه‌ربگێرێن ، ڕه‌نگه‌ ئه‌و کاته‌ حوکمێکی باشتری به‌سه‌ردا بده‌ین.   یه‌که‌میان:  ئایا کاره‌ خراپه‌کانی زۆرتره‌ له‌  کاره‌ باشه‌کانی یا پێچه‌وانه‌که‌ی ڕاسته‌؟ ئایه‌ کێشی کاره‌ خراپه‌کان له‌ کاره‌ باشه‌کانی سه‌نگتره‌  یاخود پێچه‌وانه‌که‌ی؟.  لای من کاره‌ باشه‌کان که‌ ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌  ئه‌نجامیداون‌ و  ئه‌وانه‌ی که‌ به‌دیهێناوه‌  به‌ به‌راورد له‌ گه‌ڵ کاره‌ خراپه‌کاندا و ئه‌و چالاکییانه‌ی که‌ کراون له‌ دیدی مندا ، کاره‌ باشه‌کان زۆر  زیاترن‌ ، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی کاره‌ هه‌ڵه‌کان نه‌گه‌یشتونه‌ته‌‌ قۆناغێک که‌ ڕاستکردنه‌وه‌یان مه‌حاڵ بێت‌ .  دووهه‌م: ئاڕاسته‌ی ئه‌و بزتنه‌وه‌یه.  لای من ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ هێشتا ڕاسته‌ڕێگای خۆی وننه‌کردووه‌ و به‌و ئاقاره‌دا ده‌ڕوات که‌ بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌کات، لانیکه‌م تاکو ئێستا ئه‌مه‌ وایه‌ ، داهاتوش په‌نجا په‌نجایه‌ و به‌لابردنی ئه‌و زه‌مینه‌یه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ باسمکرد یا لابه‌لاکردنه‌وه‌ ئه‌و کێشانه‌ ، ده‌توانرێت ڕێژه‌ و هیوای  سه‌رکه‌وتنی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ زیاتر بێت، بۆ ئه‌مه‌ش ئه‌رکی که‌سانی سۆشیالیست و ئازادیخوازان و چه‌پ و کۆمۆنیست و  نقابییه‌کانه‌  که‌ کۆمه‌کی پێبکه‌ن تاکو سه‌رکه‌وتن مسۆگه‌ر بکات.

درێژه‌ی هه‌یه‌

بۆچی لە “هەرێمی کوردستان” گۆڕان ڕونادات؟

هەژێن

١٧ی جێنوەری ٢٠١٦

بە دیتنی من، ئەوانەی هاتوونەتە دەنگ، کەمینەی کۆمەڵن و زۆرینە چاوەڕێی بەزەیی یەزدان دەکەن، ئەگەر ئەوەش نەبێت هیواخوازی پاداشتی بەهەشتی ئەو دونیا یا خەریکی خۆ-دەوڵەتمەندکردن لە ڕێگەی هاودەستی لەتەك دەسەڵاتداران. ئەوەی دەمێنێتەوە، کەمینەیە و کەمینەی ناڕازیش ناتوانێت گۆڕان دروستبکات، نەك هەر تەنیا لەبەر کەمینەبوون، بەڵکو لەبەر ئەم هۆکارانەی خوارەوە:

– بەشی زۆرینەی ئەو کەمینە ناڕازاییە لە سەنگەری پارتییەکەی خۆیانەوە بۆ بەدەستهێنانی دەسەڵات و مشەخۆریی زیاتر بۆ پارتییەکەی و خۆی هاتووەتە دەنگ، لەوانە نەوشیروانییەکان و ئیسلامییەکان.

– بەشێك لە کەمینەی ناڕازی بەتایبەت بەشە جنێودەرەکەی، سیخوڕ و دەستکەلای دەسەڵاتن.

– بەشێکی دیکەی کەمینەی ناڕازی لەژێرەوە مووچەی خانەنشینی وەردەگرن.

– بەشێکی دیکەی کەسانێکن، کە لە هەڵپەی دەسەڵات و تاڵانیدا هیچیان بەرنەکەوتووە و دەخوازن لە گۆڕانی دەم و چاوەکانی دەسەڵاتدا پشکیان بەرکەوێت.

– بەشێکی دیکەی کەمینە، لایەنگرانی ئەو گروپ و پارتییانەن، کە لە دەرەوەی دەسەڵاتن و بەڵینی سەرخەرمان بە خەڵکی دەدەن.

– دوابەشی کەمینە یا کەمینەی کەمینە، کەسانێکی هەرە کەم و تاڕادەیەك لەو کۆمەڵە دابڕوان و ناڕەزایەتییەکانیان دەچنە خانەی خۆخاڵیکردنەوە.

– لە گشت ئەوانە گرفتر ئەوەیە، کە ئەڵتەرناتیڤی کەمینەی ناڕازی هەر لە بیرکردنەوە و بیرۆکە و تێروانین و شێوازی بەرهەڵستی و تێکۆشان و دەربڕین و زمانی دەربرین و مینتاڵیتی و ڕێکخستنەوە تا دەگاتە ڕێکخستنی ئابووریی و بەرێوەبردنی کۆمەڵ بە موو لە نەریتی دەسەڵاتدران لایاننەداوە و لە باشترین باردا جەلادێکی دڵسۆزی خەڵک دەبن.

بە بۆچوونی من، ئەوەی گۆڕانخواز بێت و گۆڕانی کۆمەڵی بوێت، پێویستە لە خۆیدا و لە خۆیەوە دەست بە دروسکردنی گۆڕان بکات و ئەو شتانەی کە بەخۆی ڕەتیاندەکاتەوە، دەبێت سەرەتا بەخۆی دەستبەرداریانببێت، لە هەمووی گرنگتر ئەوەیە دەستبەرداری ڕامیاریی و ئایدیۆلۆجی و پارتایەتیی و ناوبانگخوازیی ببێت و لە شوێنی ژیان و کارکردن و فەرمان و خوێندن و نیشتەجیبوونی خۆیدا و لەنێو پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی خۆیدا هەوڵی بەڕێخستنی گۆڕان یا ڕەنگدانەوەی گۆڕانە پۆزەتیڤە ناخەکییەکانی خۆی بدات؛ هەوڵی هەڵخڕاندنی بۆچوونی تاکەکاسیی سەربەخۆ و دروسکردنی ڕێکخستنی کۆمەڵایەتیی سەربەخۆ بدات و ڕێکخستنەوەی پەیوەندییەکانی لە دەرەوەی ئایدیۆلۆجیا و پارتایەتی و دەسەڵات و دەستەبژێڕیی بکاتە بناخەی ئەڵتەرناتیڤە کۆمەڵایەتییە شۆڕشگێڕەکەی. ئەگەر نا، هەر هەوڵێك سەرەنجام دەچێتە گیرفانی دەستە و پارتیی و دەسەڵاتخوازانێکی دیکە و ئەزموونی تاڵ و تێكشکاوی ناڕەزایەتیی و خۆنیشاندان و وردە ڕاپەڕینە ناوچەییەکانی ساڵانی ١٩٩١ تا ٢٠١٥ دووبارەدەبنەوە؛ بۆ نموونە ناڕەزایەتییەکانی ١٧ی شوباتی پاڕێزگەی سلێمانی، کە سەرەنجام نەوشیروانییەکان و ئیسلامییەکانی گەیاندە دەسەڵات و لەنێو جەماوەری ناڕازیشدا نائومێدییەکی قوڵ و درێژماوەی دروستکرد و ناڕازییانی بەسەر دوو دەستەی خۆشباوەڕ و نائومید دابەشکرد.

لەشکرکێشی دەوڵەتی تورکیە و میواننەوازیی فەرمانداریی بۆرجوازی کوردستان

هەژێن

ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩٩٢ کاتێك کە پارتییە دەسەڵاتدارەکانی هەرێمی کوردستان [پدک و ینک و حسك] بۆ وەدەرنانی پەکەکە لە باشوور لەشکری دەوڵەتی تورکیە دەهێننە کوردستان و پێشلەشکریی دەکەن، ئەو کات جەماوەر هەڵوێستێکی سەربەخۆخوازانەی لە خۆی نیشاننەدا.

ساڵی ١٩٩٦ پاش سێ ساڵ جەنگی نێوخۆیی، جارێکی دیکە لەشکری دەوڵەتی تورکیە وەك ناوبژیوان دێتەوە باشوور و بۆ هەمیشە لە کۆمەڵێك ناوچە بنکەی سەربازیی و سیخوڕیی دادەکوتێت، بەداخەوە جەماوەر هەڵوێستێکی سەربەخۆخوازانەی لە خۆی نیشاننەدا.

لە ساڵی ١٩٩٧ تا ئێستا چەندین جاری دیکە بە میوانداریی فەرمانداریی بۆرجوازی کوردستان، بە دیاریکراویی دەسەڵاتدارانی (پدک) ڕێگە بە لەشکری دەوڵەتی تورکیە دراوە، تاوەکو بێتە سنووری باشوور و پەلاماری هێزەکانی پەکەکە لە قەندیل بدات، بەداخەوە هەموو جارێك بێجگە لە ناڕەزایەتی کەمینەیەکی زۆر کەم، کە لایەنگر و دۆستی پەکەکە بوون، جەماوەر هەڵوێستێکی سەربەخۆخوازانەی لە خۆی نیشاننەداوە.

وەك هەمووان دەزانن، کاتێك کە داعش ناوچەکانی زومار و شەنگال و مەخموور داگیردەکات، ئەگەر هێزەکانی یەپەگە و یەپەژە و هەپەگە نەبوونایە، ئەوا هەنووکە هەولێر وەك ڕەقە پایتەختی ولایەتێکی دیکەی دەوڵەتی خەلافەتی ئیسلامی دەبوو. هەر لەو کاتەدا بە بەرچاوی هەمووانەوە لە سیناریۆیەکدا دەسەڵاتدارانی (پدک) هەزاران چەکداری خۆیان کشاندەوە، تاوەکو (داعش)ی میوان بەبێ بەرەنگاری خەڵکی کریست و شەبەك و کاکەیی و ئێزیدی جینۆسایدبکات، بەداخەوە جەماوەر هەڵوێستێکی سەربەخۆخوازانەی لە خۆی نیشاننەدا و بێهەڵوێست کەتوارەکەی پەسەندکرد.

وەك دەبینین، ئەوەتا سەرەنجامی ئەو بێهەڵویستییە لەشکرکێشیی دەوڵەتی تورکییەیە بۆ سەر باشوور، کە تێیدا دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی کورد خاترجەم لەتەك میوانەکان خەریکی پلانڕێژیی و زەمینەسازین بۆ پەلاماری هێزەکانی هەپەگە و یەپەگە و یەپەژە و یەپەشە…. تد.

بێجگە لەو دەرکەوتانەی ساڵانی ڕابردوو، هەروەها لە مانگ و هەفتە و ڕۆژانی رابوردوودا دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی هەرێم بە دیاریکراویی سەرانی (پدک) چەندین پیلانیان بۆ دەرپەراندنی هێزەکانی یەپەگە و هەپەگە لە باشوور دارشت و لەتەك شکست ڕووبەڕوو بوون. بە هەموو پێوەرێکی کەتواریی و لۆجیکی و ژیریی مرۆڤ، هێنانی لەشکری تورکیە بۆ باشوور لەم ساتەدا یەکەم بەرەنجامی شکستی هەوڵە نەگریسەکانی پێشووتری دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی هەرێمی کوردستان و سەرانی پدک و دەزگەی سیخوڕیی دەوڵەتی تورکیەیەن بۆ دەرپەراندنی هەپەگە و یەپەگە و لەوەش زیاتر و گرنگتر پاراستنی کاروانی تانکەرە نەوتەکانی (داعش)ە بەرەو تورکیە، کە بەهۆی بۆمبارانەکانی روسیا لە سنووری سوریە-تورکیە تێپەڕینیان کەوتووەتە مەترسی و ئەردۆگان و دەسەلاتدارانی هەرێم و هاوپەیمانان دەزانن کە روسیە بۆمبارانی هەریمی کوردستان ناکات و ئەگەر ئەو کارەش بکات، ئەوا دەکەوێتە تەڵەیەکی مێژوییەوە، هەروەها ئەگەر دەولەتی فەرمانداریی نیوەندیی عیراق ئەو کارە ئەنجامبدات، دیسانەوە سەرانی پدک وەك دۆزینەوەی هەنگوین لە کونەداردا دەکەونە گارەگاری ناسیونالیستی و گەرمکردنەوەی گاڵتەجاریی “دەولەتی کوردی” لە سایەی لەشکری نیئۆ-ئوسمانییەکان، هەر ئاوا کە لە کاتی هاتنی (داعش)
هەمان گاڵتەجارییان بۆ خەڵکی دەبەن و خۆشباوەڕ بە ناسیونالیزم بەڕێخست.

لێرەدا پرسیارێك یەخەماندەگرێت، ئایا جەماوەری بێدەسەڵاتی هەرێمی کوردستان بە هاتنی لەشکرکێشیی دەوڵەتان و ڕژێمەکانی ناوچەکە ڕازییە و وەك دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی کورد هاوبەرژەوەندی داگیرکەرانە و بۆ وەدەرنانی ئەوانەی دوێنێ [هەپەگە و یەپەگە و یەپەژە] ئێمەیان پاراست، هاتنی لەشکری تورکیە پەسەند و پێویست دەزانیت ؟

سەرەنجام بۆ کەسانی وریا و هوشیار، کە توانان هەیە، لە بێدەنگیی هاوپەیمانان و دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی کورد بەرانبەر لەشکرکێشیی دەوڵەتی تورکیە، تێبگەن، بێجگە لە هەڵخڕاندنی بەرەی خەڵکی ناڕازی و سەربەخۆخواز لە دەرەوەی هەوڵ و پلان و هەڵپەی پارتییە هەڵپەرستەکان، هیچ ڕێگەیەکی دیکە نەماوە و نامێنێتەوە.

بە گوێرەی ئەزموون و تێگەییشتنی من لەم ساتەدا تەنیا ئەم چەك و شێوازانە دەتوانن کارابن:

– بایکۆتی کڕینی شمەك و هاوردەی تورکیە لەلایەن دانیشتووانی هەرێمی کوردستان [ئەم هەنگاوە لە هەموو هەنگاوەکانی دیکە کاراتر و گرنگترە].

– خۆنیشاندانی بەردەوام لە گشت ناوجەکانی هەرێمی کوردستان بەتایبەت لە ناوچەی بادینان و هەروەها ناوچە سنوورییەکانی باکوور لەتەك هەرێم.

– پەلاماردان و داگیرکردنی نووسینگە و بنکەکانی دەوڵەتی تورکیە و هەروەها داخستنی فێرگە و زانکۆ و مزگەوت و نێوەندە کولتوورییەکانی تورکیە لە هەرێمی کوردستان.

– دەرپەراندنی گشت کۆمپانییە تورکییەکان لە هەرێمی کوردستان.

– دروستکردنی زنجیرەی مرۆیی لەسەر سنووری نێوان هەرێمی کوردستان و دەوڵەتی تورکیە [هەم لە دیوی باکوور و هەم لە دیوی باشوور]

– بەرێخستنی خۆنیشاندان لە گشت شار و پایتەختەکانی ئەوروپا و ئەمەریکا و ئوسترالیا و کەنەدا [بە گوێرەی کەتواری ڕۆژ و تووڕەیی خەڵکی ئەو وڵاتانە ەل تیرۆریزمی ئیسلامی و دەسەندکاری دەوڵەتی تورکیە لە تیرۆرکارییەکاندا، خۆنیشاندانەکان پشتیوانییەنی زۆری خەڵک بەدەستدەهێنن]

– ئەوانە و دەیان شێوازی دیکەی گونجاو …تد

ئایا تیرۆریزم هه‌ڕه‌شه‌یه‌ بۆ سه‌ر ده‌وڵه‌ت؟

ئایا تیرۆریزم هه‌ڕه‌شه‌یه‌بۆ سه‌ر ده‌وڵه‌ت؟

                                                                                                     زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

                                                                                                                                     23/11/2015

‌‌هێڕشه‌خۆکوژییه‌کانی ئه‌م دواییه‌ی داعش بۆ سه‌ر پاریس، کوشتنی130 که‌س و بریندارککردنی 358 که‌س که‌ له‌ناویاندا ‌زیاتر له‌30 که‌سیان تا ئێستاش له‌ژێر مه‌ترسی مردندان، جارێکی دیکه‌خه‌ته‌ری داعش و سه‌رجه‌می گروپه‌تیرۆریسته‌کانی دیکه‌ی وه‌کو تالیبان و ئه‌لقاعیده‌و بۆکوحه‌رامی، نوێکرده‌وه‌. ‌پاش دوو هێڕشه‌که‌ی داعش له‌پاریس-دا و ئه‌وه‌ی به‌لجیکاش، دیسانه‌وه‌ئه‌وه‌یان سه‌لماند که‌شوێنێك له‌م ئه‌وروپایه‌دا نییه‌ که‌پارێزراو و سه‌لامه‌ت بێت له‌ده‌ست ئه‌وان .

هاوکاتیش حکومه‌ت و ده‌وڵه‌ته‌کانی ئه‌وروپا و ده‌ره‌وه‌ی ئه‌وروپا ‌له‌هاوکاریکردنی یه‌کدی و یه‌ککه‌وتنیان له‌بواره‌کانی ئاڵوگۆڕکردنی زانیاری و کاری سیخوڕییانه‌له‌سه‌ر گرۆپه‌تیرۆر یسته‌کان و خه‌ڵکانی دیکه‌ش، زیاتر نزیککرده‌وه‌ . ئه‌مه‌جگه‌له‌ده‌رگه‌داخستن به‌ ڕووی کۆچکه‌ران و په‌نابه‌راندا، هاوکاتیش سه‌ربه‌ستی و ئازادییه‌کان و مافی مرۆڤی دانیشتوی وڵاته‌کانیش، که‌متر ده‌کاته‌وه‌.

گه‌ر چاوێك به‌مێژوی زۆر نزیکی کاری تیررۆیستانه‌دا که‌له‌سێبته‌مبه‌ری ساڵی 2001 دا له‌هێڕشی‌سه‌ر تاوه‌ره‌کانی ئه‌مه‌ریکا له‌سه‌رده‌ستی ڕێکخراوی ئه‌لقاعیده‌دا دژی هاووڵاتیانی ئه‌مه‌ریکا، بگێڕین، تاکو ئه‌مه‌ی ئه‌م دواییه‌ی پاریس و مالی و میسر، هه‌ر هه‌مویان دژی خه‌ڵك بوون نه‌ك دژی ده‌وڵه‌ت و سیسته‌مه‌که‌. ته‌نانه‌ت تا ئێستاش ئه‌وه‌ی که‌زانراوه‌نه‌جێنڕاڵێکی سه‌ربازی ، نه‌سه‌رۆکێکی پۆلیس ، نه‌به‌ڕێوه‌به‌ری کۆمپانیایه‌کی گه‌وره‌نه‌سیخوڕێکی پله‌داری سه‌ر به‌ده‌زگه‌سیخوڕییه‌کان و نه‌کاربه‌ده‌ستێکی حکومی – گه‌رچی من خۆزگه‌بۆ ئه‌وه‌ناخوازم- نه‌بوونه‌ته‌قوربانی ئه‌م کاره‌تیرۆرانه‌.   ئه‌مه‌نه‌ك هه‌ر له‌ئه‌مه‌ریکا و ئه‌وروپا ، به‌ڵکو له‌عێراق و ئه‌فغانستان و پاکستان و لیبیا و نه‌یجیریا و کینیا و مالی و بالی و بانکۆك و میسر و ئه‌نده‌نوسیا و لوبنان و فه‌له‌ستین و ئیسرائیل و تورکیا و سوریاش، به‌ده‌گمه‌ن ڕێکه‌وتووه‌که‌که‌سێکی به‌رپرسی حکومی یا پله‌داری ده‌وڵه‌تی به‌رکه‌وتبێت. هه‌میشه‌قوربانییه‌کانی ده‌ستی ئه‌م کاره‌دڕه‌ندانانه‌‌خه‌ڵکانی ئاسایی وڵات بوون و زیاتریش له‌وانه‌که‌سانێك بوون که‌باری کۆمه‌ڵایه‌تی و بژێوییان زۆر خراپ بووه‌، یا منداڵ و ئافره‌ت و پیر و په‌ککه‌وته‌بوون.

ڕۆڵی میدیا و سیاسییه‌کانیش هه‌ر وه‌کو هه‌میشه‌کاریگه‌رانه‌یه‌له‌ئاوه‌ژوکردنه‌وه‌ی ڕاستییه‌کان و شێواندنیاندا . ئیستاش به‌شه‌ڕی “ئێمه‌و ئه‌وان” به‌یه‌کدادانی که‌ڵچه‌ر و ئاینه‌کان” دژ به‌” شێوه‌و شێوازی ژیانمان” ” کینه‌و به‌غیلیبردن پێمان” ” شه‌ڕی نێوان جه‌هاله‌ت و مۆدێرین” ، به‌ئیمه‌ی ده‌ناسێنن . هه‌رگیز په‌نجه‌ی ڕاستی ناخه‌نه‌‌سه‌ر هۆکاره‌کانی ڕودانی ڕوداوه‌کان ، هه‌رگیز باس له‌تیرۆری ده‌وڵه‌ت به‌رامببه‌ر هاووڵاتیانی خۆی و له‌‌ده‌ره‌وه‌ی وڵاته‌که‌شی ناکه‌ن چجای ئه‌وه‌ی که‌ده‌وڵه‌تێك به‌تیرۆریست یا لانیکه‌م به‌سپۆنسه‌ری تیرۆریست، ناوبه‌رن.

ده‌وڵه‌ت و بانق و کۆمپانیا گه‌وره‌کان و که‌نیسه‌و مزگه‌وت له‌ته‌ك میدیادا، سه‌روقونی یه‌کدین و هێزه‌تاریکه‌کانن له‌ پاراستنی ئه‌م سیسته‌مه‌دا.   میدیا و هه‌مو ئه‌و هێزه‌تاریکانه‌ حه‌قیقه‌تی زه‌مینه‌و ژینگه‌ی له‌دایکبوون و گه‌شه‌کردنی تیرۆریزم ، به‌عه‌مدی فه‌رامۆش ده‌که‌ن، به‌قارچکه‌دوومه‌ڵانێکی ده‌زانن که‌له‌خۆیه‌وه‌هه‌ڵتۆقیبێت و گه‌وره‌بووبێت ، سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا و ڕوسیا و وڵاتانی ئه‌وروپا و وڵاتانی دیکه‌ی وه‌کو که‌نه‌‌دا و ئۆسترالیا و داگیرکردنی وڵاتان و لێدانیان له‌وڵاتانی ئیسلامی و لابه‌لانه‌کردنه‌وه‌ی کێشه‌ی فه‌له‌ستین و هاندانی دین و یارمه‌تیدانی کردنه‌وه‌ی سه‌ده‌ها مه‌دره‌سه و حوجره‌،‌بێ سه‌رپه‌رشتیکردنیان له‌ته‌ك سه‌ده‌ها یاسا و دادگای شه‌ریعه‌و مۆدیره‌نایزنه‌کردنی قورئان و گه‌لێكی دیکه‌له‌مانه،‌لای ئه‌مان هه‌موویان و هه‌تا سیاسییه‌کانیش ، له‌م بارودۆخه‌ی که‌بۆیان خولقاندوین هۆکارێك نین.

سه‌رجه‌می ڕووداوه‌کان به‌به‌ڵگه‌وه‌ئه‌وه‌مان نیشانده‌دن که‌لانیکه‌م میدیا له‌دوو حاڵه‌تدا ڕاستییه‌کان ناڵێت . یه‌که‌م: تیرۆری ئیسلامی ده‌سه‌ڵاتخواز به‌گشتی نه‌دژی که‌ڵجه‌ره‌و نه‌به‌و ڕاده‌یه‌دژی دینه‌کان و هه‌ڵگرانی دینه‌کانی دیکه‌ن ئه‌وه‌نده‌ی که‌دژی مه‌زهه‌بی شیعه‌ و ئێزیدییه‌کانن ، که‌له‌کاتێکدا شیعه‌لقێکی دیکه‌ی ئاینی ئیسلامه‌.   ڕووداوه‌کان ئه‌وه‌نیشانده‌ده‌ن ‌ئه‌وه‌ندی که‌ئه‌وان دووژمنایه‌تی ‌خه‌ڵکانی سونه‌و شیعه‌و ئێزیدی ده‌که‌ن، ئه‌وه‌ند دووژمنایه‌تی دین و که‌سانی مه‌سیحیی و جوله‌که‌و دینه‌کانی دیکه‌ناکه‌ن.   دووهه‌م: هانده‌ری ( مۆتیڤی) ئیسلامی ده‌سه‌ڵاتخواز له‌کوشتن و بڕینی هاووڵاتیانی وڵاتانیی ئیسلامی ته‌نها بۆ گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵاته‌، به‌ڵام هانده‌ری ئه‌وان له‌کوشتن و بڕینی دانیشتوانی ئه‌وروپا و ئه‌وروپییه‌کان له‌وڵاتانی ئیسلامیدا، ته‌نها ڕۆحی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌یه‌. باشترین به‌ڵگه‌ی ئه‌م دواییه‌ش ‌خستنه‌خواره‌وه‌ی ته‌یاره‌ئه‌هلییه‌که‌ی ڕوسیایه‌. ته‌قانه‌وه‌و کوشتنی خه‌ڵکانی بێتاوان له‌ئه‌مه‌ریکا و فه‌ره‌نسا و ئیسپانیا و بریتانیا، دانی باجی سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی حکومه‌ته‌کانیانه‌نه‌شتێکی دیکه‌. بۆ نموونه‌له‌کاره‌تیرۆره‌که‌ی ئه‌م دواییه‌ی پاریس-دا بکوژه‌کان، له‌کاتی ته‌قه‌کردندا له‌گه‌ڵ هاواری ئه‌ڵاهو ئه‌کبه‌ردا هاواریان ده‌کرد ” ئێوه‌له‌سوریا چیده‌که‌ن؟ ئێستا ئێوه‌باجه‌که‌ی ده‌ده‌ن” ئه‌مه‌جگه‌له‌به‌ڵگه‌یه‌کی دیکه‌که‌تا ئیستا خۆشبه‌ختانه‌ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ڕۆڵی سه‌ره‌کییان له‌به‌ڕێکردنی هه‌مان سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریکاو ئه‌وانه‌ی تردا، نییه‌، کاره‌ساتی تیرۆریستانه‌ڕوینه‌داوه‌.

گه‌ڕانه‌وه‌یه‌کی خێرا به‌مێژوی تیرۆردا ئه‌و ڕاستتیه‌پشتڕاستده‌کاته‌وه‌که‌گروپ و ڕێکخراوه‌تیرۆریسته‌کان سیسته‌مه‌که‌و ده‌وڵه‌ته‌کانی به‌هیزتر ده‌که‌ن و ئه‌مانیش به‌ده‌وری خۆیان له‌ کوشتن و بڕێن و کاری تیرۆریانه‌دا ئه‌وان به‌هێزده‌که‌ن، ئیدی هه‌ردوولایان ته‌و‌اوکه‌ری یا ته‌واوکاری یه‌کترین و کار و چالاکی هه‌ردوولاشیان لاوازکردن و بێ تواناکردنی بزوتنه‌وه‌‌ی خه‌ڵکییه‌ و له‌به‌رامبه‌ریشیدا سیسته‌مه‌که‌و سه‌رجه‌می ده‌زگه‌کانی وه‌کو ده‌وڵه‌ت و ئه‌وانی دیکه‌ی به‌هێزتر و پته‌وتر ده‌کات تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ده‌زگه‌سیخوڕییه‌کان و پۆلیسسیه‌کان لای خه‌ڵکی خۆشه‌ویستده‌کات و ڕۆحی ڕایسیزم و فاشیزم ناشیوناڵیزم به‌هێزتر ده‌کات و قه‌واره‌ی ڕێکخراوه‌کانیشیان قه‌به‌تر ده‌کات.‌ به‌گوێره‌ی پوڵی ڕادوێیه‌کی فه‌ره‌نسی که‌له‌هه‌فته‌ی پێشودا کراوه‌له‌سه‌دا 84 خه‌ڵکی ئاماده‌ن کۆنترۆڵی زیاتر هه‌بێت و   مافه‌کانیان سنورداربکرێت ئه‌وه‌نده‌ی که‌زه‌مانه‌تی پاراستن و سه‌لامه‌تییان بکرێت. ئه‌مه‌ش باشترین نمونه‌یه‌که‌بۆ کاردانه‌وه‌ی تیرۆر له‌سه‌ر هاووڵاتیانی فه‌ره‌نسا که‌ چۆن خه‌ڵکانی فه‌ره‌نسی که‌وتونه‌ته‌‌نێو ئه‌و داوه‌ی که‌ده‌وڵه‌ت بۆی داناون.

گروپه‌ئیسلامییه‌ده‌سه‌ڵاتخوازه‌کان هه‌میشه‌تیرۆریان وه‌کو ئامراز و پاگه‌نده‌یه‌ك بۆ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی خه‌ڵکانی هه‌ژار و جه‌ماوه‌رییکردنی خۆیان به‌قۆستنه‌وه‌ی کاردانه‌وه‌کانی ده‌وڵه‌ته‌کان بۆ سه‌ر خۆیان و وڵاتانی ئیسلامی، به‌کارهێناوه‌، له‌جه‌مسه‌ره‌که‌ی ئه‌مسه‌ریشه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت و حکومته‌کانیان به‌دیمۆکرات و دیکتاتۆریانه‌وه‌،کاری تیرۆریستانه‌ی ئه‌وانیان وه‌کو ڕه‌خسانی ده‌رفه‌ت و هه‌لێك بۆ ‌خۆیان قۆستۆته‌وه‌له‌به‌گه‌ڕخستنی پلانه‌کانیان، له‌ده‌رکردنی جۆره‌ها یاسا به‌پاساوی پاراستنی گیانی هاووڵاتیان و سه‌لامه‌تییان له‌ژێر ناوی یاسای دژه‌ تیرۆر و تیرۆریست ، که‌یاساکان شتێك نین جگه‌له‌هێنانه‌وه‌یه‌کی ئازادی و مافه‌کانی هاووڵاتانیان و چالاکییه‌کانیاندا دژی سیسته‌مه‌که‌و ده‌وڵه‌ته‌کانی.

له‌و وڵاتانه‌ی که‌تیرۆر ده‌کرێت، هاووڵاتیانی له‌دوولاوه‌باجه‌که‌ی ده‌ده‌ن یه‌که‌میان که‌کوشتن و له‌ناوبردنیانه‌. دووهه‌میان، ته‌سكکردنه‌وه‌ی ئازادی و سه‌ربه‌ستییه‌کانیانه‌. له‌حاڵی حازردا له‌فه‌ره‌نسا سه‌رباری ئه‌و کۆست و خه‌ساره‌ڕۆحییه‌گه‌وره‌یه‌ی که‌له‌خه‌ڵکی که‌وتووه‌، ده‌وڵه‌ت له‌سه‌ره‌تادا حاڵه‌تی ته‌واری له‌سه‌ر ئاستی فه‌ره‌نسا تا ڕۆژی 5شه‌مه‌، 19/11 بڕیاردا . دواتر په‌ڕله‌مان بۆ 3 مانگی دیکه‌ش درێژی کرده‌وه‌. حاڵه‌تی ته‌واری یانی پاوه‌ری زیاتر بۆ پۆلیس و یاسا که‌ئه‌و په‌ڕی ده‌سه‌ڵاتیان هه‌بێت که‌له‌م خاڵانه‌ی خواره‌ودا گردده‌بنه‌وه‌: ڕێگه‌پێنه‌دانی کۆبونه‌وه‌ی خه‌ڵکی له‌سه‌ر شه‌قام و گۆڕه‌پانه‌کاندا، یاساخکردنی خۆپیشندان و ناڕه‌زایی ده‌ربڕین و بڵاوه‌پێکردنیان، هه‌ر له‌ئێستادا خۆپیشاندانه‌که‌ی 28/11/15 ی پاریسیان که‌ بڕیار بوو 200 هه‌زار که‌س به‌شداری بکات که‌له‌کاتێکدا کۆبونه‌وه‌ی UN سه‌باه‌ت به‌ژینگه‌له‌وێ ده‌گیرێت ، قه‌ده‌خه‌کرا، ‌ کۆنترۆڵکردنی هاتووچۆ له‌هه‌ندێك گه‌ڕه‌ک و شه‌قام و شوێنی دیاریکراو، زیادکردنی پشکنین و هه‌راسانکردنی زیاتری خه‌ڵکانی ڕه‌ش و بێیانه‌ له‌ناو شارو له‌به‌نده‌ر و فڕۆکه‌خانه‌و وێستگه‌ی شه‌مه‌نه‌فه‌ره‌کاندا، ده‌رگه‌داخستن به‌سه‌ر کۆچکه‌ران و په‌نابه‌راندا، ده‌ستبه‌جێ به‌ندکردنی که‌سانی گومانلێکراو له‌ماڵه‌کانیاندا، چاودێریکردن و ته‌رکیزکردنه‌سه‌ر خه‌ڵکان و ئه‌و گروپانه‌ی که هه‌ڕه‌شه‌له‌ڕێسا و یاسای گشتی ده‌که‌ن، ده‌سه‌ڵات به‌پۆلیس ده‌دات که‌ ئه‌ندامانی ئه‌م گروپانه‌له‌ماڵدا به‌ندبکرێن، به‌سه‌ردادانی هه‌ر ماڵ و شوێنێکدا و گرتنی خه‌ڵکه‌که‌ی بێ ئه‌وه‌ی پێویست به‌مۆڵه‌تی دادوه‌ر بکات. ئه‌مانه‌و گه‌لێکی دیکه‌. بۆ بڕیاردان له‌سه‌ر ئه‌م یاسایه‌ش 551 ئه‌ندام په‌ڕله‌مان ده‌نگیان پێداوه‌، ته‌نها 6 ئه‌ندام ده‌نگیان نه‌داوه‌که‌3 له‌وانه‌سۆشیالیستن و 3 که‌سه‌که‌ی دیکه‌یان سه‌ر به‌پارتی ژینگه‌ن.   ئه‌مه‌ی که‌ئێستا فه‌ره‌نسا پیایدا تێده‌په‌ڕێت ، پێشتر له‌ساڵی 1961 بووه‌که‌بانگه‌شه‌ی حاڵه‌تی ته‌واری کراوه‌.

له‌وه‌ش ناکاات گرفته‌که‌دا لێره‌دا کۆتایی بێت چونکه‌ ئێستا مقۆمقۆی ئه‌وه‌هه‌یه‌ که‌له‌سه‌ر ئاستی ئه‌و‌روپا ئیجرائات و یاسایه‌کی هاوبه‌ش بۆ به‌ناو به‌ربه‌ستکردنی تیرۆ و تیرۆریزم، دابنرێت.

له‌کۆتایی ئه‌م وتاره‌دا جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌که‌مه‌وه‌ که‌ تیرۆر هیچوه‌خت مه‌ترسی بۆ سه‌ر ده‌وڵه‌ت دروستنه‌کردوه‌. .ده‌وڵه‌ت و تیرۆریزم ته‌واوکه‌ری یه‌کدین و ئه‌میان ئه‌وی دیکه‌یان به‌هێزده‌کات، ده‌وڵه‌ت به‌به‌رده‌وامی له‌پیلانگێڕانێکی سه‌رومڕدایه‌دژی هاووڵاتیانی و تیرۆریزمیش له‌کوشتن و بڕینیان و لێدان له‌بزوتنه‌وه‌که‌یان. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌ش زۆر گرنگه‌ که‌ئێمه‌نه‌که‌وینه‌‌داوی ده‌وڵه‌ت و ده‌زگه‌پۆلیسی و سیخوڕییه‌کانییه‌وه‌به‌خه‌ڕۆبوونی ئه‌وه‌ی که‌ئه‌وان پێمانده‌ڵێن، که‌ ده‌یانه‌وێت ئه‌و ڕاستییه‌بشارنه‌وه‌که‌ئه‌وان پارێزه‌ری ئێمه‌نین له‌تیرۆر به‌ڵکو ڕۆڵیکی گرنگده‌بینن له‌ناو کۆمه‌ڵدا به‌خولقاندنی ژینگه‌ی دروستکردنی تیرۆر و تیرۆریست‌، ئه‌مه‌ش ده‌مان گه‌یه‌نێته‌ئه‌و سه‌ره‌نجامه‌ی که‌‌هه‌ر خۆپیشاندان و ناڕه‌زاییده‌ربڕینێک که‌ده‌کرێت، ده‌بێت دژی هه‌ردوکیان بێت نه‌ك به‌ته‌نها دژ به‌ تیرۆریستان.

ناڕەزایەتییەکانی خوێندکارانی زانکۆکانی هەرێمی کوردستان

سبەی لەھەولێر و سلێمانی خۆپیشاندان دەکەین

بەیاننامەیەکی ناڕەزایەتی قوتابیان و خوێندکاران

بۆ بێدەنگی سەرۆک وەزیرانی ھەرێم و وەزیری خوێندنی باڵا

دوای ئەوەی پێنج شەممەی ڕابردوو لەسەر داوای دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان خۆپیشاندانمان وەستاند و ڕۆژی یەکشەممەش وەڵامیان داینەوە کەئەوان نەیانتوانیوە ھیچ بکەن بۆ داواکاری قوتابیان تەنیا ئەوەندەی کە داواکاری ئێمەیان گەیاندۆتە نوسینگەی کۆسرەت ڕەسوڵ جێگری سەرۆکی ھەرێم و نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان،.

لەبەرئەوە ئێمە وەک قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان سبەینێ جارێکی تر لەھەولێر و سلێمانی دەست دەکەینەوە بەخۆپیشاندان تائێستا دۆخی ھەرێممان لەبەرچاوگرتووە لەسبەینێ وە ھەرشتێک ڕووبدات ئێمە بەرپرس نین،.

چونکە ھەموو ڕێگایەکمان گرتە بەر بۆ زیادکردنی عبور بۆ دوو وانە بەڵام ھیچ وەڵامێکمان دەست نەکەوت کەجێگای دڵخۆشی بێت،.

نوێنەرایەتی قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆکانی کوردستان

١٥.١١.٢٠١٥

سڵاوی زانست و خەبات

ئێمە وەک ٥٠٠٠ قوتابی لەزانکۆکانی ھەرێمی کوردستان بۆ خوێندنی ساڵی ٢٠١٤-٢٠١٥ داوا لەبەڕێزت دەکەین کە بڕیاربدەیت عبور زیادبکرێت بۆ دوو وانە خۆشت زۆرباش لەخراپی ژیان و گوزەرانی خەڵکی کوردستان تێدەگەیت کەبەھۆی ئەمنی و داراییەوە باش نیە لەبەرئەوە ئێمە ئەو داواکارییە ئاڕاستەی بەڕێزت دەکەین بۆ ئەم مەبەستە چەندین ڕێگامان گرتۆتە بەر بەڵام ھیچ سودێکی نەبووە وەزارەتی خوێندنی باڵا بڕیارێکی دەرکرد بەڵام ژمارەیەکی زۆر کەم قوتابی سوودمەند بوون ئێمە چەندین پەیامی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆمان ئاڕاستەی بەڕێزت کرد بەڵام تائێستا وەڵام نەبووە بەھیوای ئەوەی ئەم پەیامە بگاتە بەڕێزت و وەڵاممان بدەیتەوە.

لەگەڵ ڕێزدا

نوێنەرایەتی قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆکانی کوردستان

١٤.١١.٢٠١٥

خۆپیشاندانی سبەینێ دوادەخەین

بۆ:ڕای گشتی کوردستان و دەزگاکانی ڕاگەیاندن

دوای ئەوەی ئیمڕۆ بۆ جارێکی تر بەیاننامەیەکمان بڵاوکردەوە بەوەی سبەینێ لەبەردەم پارێزگای سلێمانی خۆپیشاندان دەکەینەوە لەچەندین شوێنەوە پەیوەندییان پێوەکردین و بەڵێنیان پێداین،

بەدواداچوونی جدی بکەن بۆ داواکارییەکەمان و پێیان ڕاگەیاندین داواکاریەکەتان زۆر ڕەوایە و ئێمە پشتگیریتان دەکەین لەوانە کەسێکی دڵسۆز کەوتە پەیوەندی لەگەڵمان لەدیوانی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان کەئەو بەھەموو شێوەیەک پشتگیریمان دەکات و پێی ڕاگەیاندین کە بارودۆخی ھەرێمی کوردستان لەپێش چاوبگرن و دڵنیایی کردینەوە کەپشتگیریمان دەکات

بەوەی ئیمرۆ پەیوەندی بەخودی وەزیر کراوە کەئەبێت ھەرچی زووتر ئەم داواکارییەمان جێبەجێ بکرێت لەبەرئەوە ئێمە ئەو خۆپیشاندانەی کە بڕیاربوو سبەی لەبەردەم بینای پارێزگای سلێمانی ئەنجامی بدەین دوای دەخەین بۆ کاتێکی تر

لەگەڵ داوای لێبوردن لەگشت لایەک

نوێنەرایەتی قوتابیان و خوێندکارانی کوردستان

١١.١١.٢٠١٥

سبەی خۆپیشاندان دەست پێدەکەینەوە

بۆ:ڕای گشتی کوردستان

دوای بڵاوکردنەوەی چەندین یاداشتنامە و ئاڕاستەکردنی بۆ سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیران و گەیشتنی بەشێوەی ڕاستەوخۆ بەڵام تائێستا وەڵامێکی ئەرێنیمان دەست نەکەوت لەبەرئەوە ئێمە وەک نوێنەرایەتی قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆکانی کوردستان بڕیارماندا بەوەی سبەی جارێکی تر لەبەردەم پارێزگای سلێمانی چونکە تائێستا وەزارەتی خوێندنی باڵا دوو بڕیاری دەرکردووە کە ژمارەیەکی زۆر کەم لەقوتابیان و خوێندکاران لێی سوودمەند بوونە،

بڕیاری یەکەم پێدانی دە نمرە کە لەزۆربەی زانکۆکان جێبەجێنەکرا

بڕیاری دووەم کارئاسانی کردن بۆ ئەو خوێندکارانەی لە دوو وانە کەوتوون لەدوو قۆناغی جیاوازی خوێندن

بەڵام داواکاری سەرەکی ئێمە ئەوەیە کە بڕیارێک دەربچێت لەبەرژەوەندی گشتی دا کە ھەر قوتابی و خوێندکارێک لە قۆناغێکی زانکۆ لەدوو وانە کەوتبێت بە دەرچوو ئەژمار بکرێت چونکە وەک پێشتریش باسمان کردووە ئەگەر پاساوی بەغدا بۆ دەرکردنی بڕیارێکی گرینگ کە ئەوپەڕی کارئاسانی ئەکات بۆ خوێندکاران و قوتابیان لەبەرئەوە ئێمە سبەی لەبەردەم پارێزگای سلێمانی دەست دەکەینەوە بەخۆپیشاندان بەمەبەستی جێبەجێکردنی داواکاریەکەمان کە بریتیە لەزیادکردنی عبور بۆ دوو وانە لەتێکڕای زانکۆکانی کوردستان،

نوێنەرایەتی قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆکانی کوردستان

١١-١١-٢٠١٥

بەیاننامەی قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆکانی کوردستان

بۆ:سەرۆکایەتی ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان

ئێمە وەک ٤٥٠٠ خوێندکادکار و قوتابی لەتێکڕای زانکۆکانی ھەرێمی کوردستان داواکارین لەسەرۆک وەزیران و جێگرەکەی بێنە سەر خەت بەمەبەستی جێبەجێکردنی داواکاری ئێمە کە بریتیە لەزیادکردنی وانەی عبور بۆ ٢ وانە چونکە لەبەغدا بارودۆخ ئەوەندەش خراپ نیە بەڵام بڕیارێک دەرچووە کە ھەزاران خوێندکار لەزانکۆکانی باشور و ناوەڕاستی عێراق سوودمەندبوونە لێی لەبەرئەوە ئێمەش داواکارین لەبەڕێزتان ڕۆڵی خۆتان بخەنە گەڕ بەمەبەستی فشارخستنە سەر وەزارەتی خوێندنی باڵا بەمەبەستی زیادکردنی وانەی عبور چونکە ئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا بڕیارێکی دەرکرد بەڵام تەنیا ژمارەیەکی کەم سوودی لێ وەرگرتووە.

لەبەرئەوە ئێمە وەک نوێنەرایەتی خوێندکاران و قوتابیان بەڕێزتان ئاگاداردەکەینەوە کەباری دەرونی خوێندکاران لەوپەڕی خراپیدایە بۆیە بەدەرکردنی بڕیارێکی لەم چەشنە بەزیادکردنی عبور بۆ دوو وانە قەیرانێک چارەسەر دەکەن کەھیچی کەمتر نیە لەقەیرانەکانی تر کەلەھەرێمی کوردستان بوونی ھەیە.

چاوەروانی وەڵامێکی ئەرێنین

نوێنەرایەتی قوتابیان و خوێندکاران

٦.١١.٢٠١٥

ئیمرۆ جارێکی تر قوتابی و خوێندکارانی زانکۆ بەمەبەستی جێبەجێکردنی داواکارییەکانیان دوای ئەوەی سەردانی ئەنجومەنی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستانیان کرد بەمەبەستی گەیاندنی داواکانیان بەنوسینگەی سەرۆک وەزیران دوای ئەوە لەبەردەم زانکۆ ڕێگای سەرەکی سلێمانی تاسڵوجەیان گرت قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆ داوا دەکەن بڕیاری عبور بکرێتە دوو وانە بۆ ئەوەی زۆرترین کەس سوودی لێ وەربگرێت

فەیسبووك ڕووپەڕی (سەکۆی ئەنارکیستان) و پەڕەی (پەرتووکخانەی ئەنارکیستی) ناچالاکدەکات

سڵاو هاوڕێیانی ئازادیخواز

سەکۆی ئەنارکیستان کە تا ئێستا تاکە سەکۆی سەربەخۆ و ناپاراتیی و ئازادی هەموو دەنگێکی ئازادیخواز بووە، لەلایەن دەسەندکارانی فەیسبووکەوە ڕووپەڕەکەی ناچالاککراوە، هەرچەندە هیچ بیانوو و پاساوێك بۆ ئەو کارە نییە و هیچ بەڵگەیەك دژی نەخراوەتەڕوو و تا ئێستاکە ئەم سەکۆیە هیچ لایەنگرییەکی بۆ هیچ پارتییەك و دەسەڵات و دەوڵەت و ڕێکخراوێکی ڕامیاریی نەکردووە و هەموو کات دژی توندوتیژی و تیرۆر و فاشیزم و نەژادپەرستی و ڕەگەزپەرستی و هەڵاواردن و سووکایەتی و جیاکاریی بووە.

هەڵبەتە بۆ ئێمە و زۆرێك لە ئێوە ئەوە ڕۆشنە کە هۆکاری ناچالاککردنی سەکۆی ئەنارکیستان هەم دەتوانێت داخوازیی دەسەڵاتدارانی هەرێم بێت و هەم داخوازیی پارتییەکان و گروپ و کەسە دەسەڵاتخوازە بەناو سۆشیالیستەخوازەکان بێت، کە سەکۆی ئەنارکیستان لە ماوەی دە ساڵی ڕابوردوودا بەربینی گرتوون و خەون و هەڵپە رامیارییەکانیان ئاشکرادەکات.

تکایە ئەگەر خۆت بە هاودەنگ و هاوبۆچوون و هاوتێڕوانینی (سەکۆی ئەنارکیستان) دەزانیت، بە هەر شێوازێك کە خۆت بە گونجاوی دەزانیت نامە و پەیام بۆ دەسەندکارانی فەیسووك بنێرە و داوای چالاککردنەوەی سەکۆی ئەنارکیستان
https://www.facebook.com/Kurdistan.anarchists.Forum بکە.

تا ئەو کاتەی ڕووپەڕ و گروپ و پەیجەکانی سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان بە پشتیوانی ئێوە چالاکدەکرێنەوە، بۆ ئاگاداربوون و خوێندنەوەی بابەتی نوێ و هەڵوێست و راگەیاندنەکان، سەرکدانی ئەم لینکانەی خوارەوە بکە

بڵاگ
https://anarkistan.wordpress.com

تویتەر
https://twitter.com/anarkistan

گوگڵ پلاس

https://plus.google.com/116947564663651808658/posts

ئیمەیل ئادرەس

anarkistan@riseup.net

سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان

١٩ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٥

لەبیرناکرێن و لە بکوژان نابووردرێت

لەبیرناکرێن و لە بکوژان نابووردرێت

 

ئەم ڕۆژ، ١٠ی ئۆکتۆبەر، ” کۆبوونەوەی کرێکاران، دێمۆکراسی و ئاشتی” کە لەلایەن کۆمەلێك یەکێتی و کۆمەڵە و ڕێکخراوەوە ڕێکخرابوو، پەلاماردرا، هەر وەك مانگی جونی لە ئامەد و جولای لە پرسوس، ئەم ڕۆژ لە ئانکارا تەقینەوەی بۆمب دە (١٠) کەسی کوشت.

 

هەزاران کەس لە زۆر شاری ناوچە جیاوازەوە دژی ڕامیاریی جەنگ و قازانجکەرانی جەنگ و دەسەڵات کۆبوونەوە. هەر لەو ساتەدا بۆمبەکان تەقینەوە و بوونە هۆی کوشتی خەڵکانی ئاشتیخواز و ژیاندۆست و ئازادیخوازی دژە جەنگ.

 

ئەم تەقینەوەیە کە تێیدا تاکو ئێستا زیاتر لە سی (٣٠) کوژراون، ڕەنگدانەوەی تینوویەتی دەسەڵاتە بۆ خوێن. ئەوانەی کە لە ئامەد، لە پرسوس، لە جزیرە خەڵکیان کوشت، هەنووکە لە ئانکارا بە کوشتنی دەیان کەس هەوڵی ترساندن و نائومێدکردن بە ڕامیاریی جەنگ و پەشیمانبوونەوەی خەڵك لە تێکۆشان لەپێناو ئازادی، دەدەن.

 

دەبێت دەسەڵات ئەوە بزانێت، کە بەو ئامرازانە، چ دەستگیرکردن بێت یا کوشتن بە بۆمب، ئێمە بە ڕامیاریی جەنگ ترسی دەسەڵات بەسەرماندا زاڵنابێت و ناترسین.

 

گیانبەختکردووان لەپێناو جیهانێکی نوێ و ژیانێکی ئازادانە لە ئامەد و جزیسرە و پرسوس و ئانکارا کوژران

 

 

لەبیرناکرێن و لە بکوژان نابووردرێت

 

چالاکی شۆڕشگێرانەی ئەنارکیستی (DAF)

 

١٠ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٥

خۆنیشاندان دژی تۆری دەولەتی

Devrimci Anarşist Faaliyet

https://www.facebook.com/anarsistfaaliyetorg

10418499_1670233939859156_8832094089240479327_n 12079805_1670238566525360_5683534134751942103_o 12080166_1670238573192026_266642722796929481_o 12091327_1670238486525368_453368048939455690_o 12108819_1670233936525823_3521304065082157921_n 12122871_1670233913192492_8986222564259731715_n 12132452_1670238533192030_7635918347285999517_o

ئایا‌ئه‌م قه‌یرانه‌ئابوورییه‌قه‌یرانی سه‌رمایه‌دارییه‌، یاخود قه‌یرانی ئێمه‌یه‌؟ / ٢

                                                                                                          زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

                                                                                                                                      01/10/2015

به‌شی دووهه‌م و کۆتایی:

گرتنه‌به‌ری سیاسه‌تی ده‌ستگرتنه‌وه‌:        

ئه‌وه‌ی که‌ تائێستا به‌ئه‌زمه‌ی سه‌رمایه‌داری ناسراوه‌، له‌هه‌قه‌تدا نه‌ئه‌زمه‌ی سه‌رمایه‌دارانن و نه‌ئه‌زمه‌ی سیسته‌می سه‌رمایه‌داریش، له‌کاتێکدا ململانێی و کێشمه‌کێشی پرۆسه‌ی ته‌سفییه‌ی حساباتی نێوانیان ڕووده‌دات و ده‌بێته‌هۆی گلانی یه‌کجاریی یا هه‌نووکه‌یی هه‌ندێکیان ، ئا له‌م بارودۆخه‌دا باشترین هه‌ل بۆ سه‌رمایه‌داری له‌ڕێگای نوێنه‌ره‌سیاسییه‌کانیانه‌وه‌ که‌حکومه‌ته‌کان و سیسته‌می په‌ڕله‌مانتارییانه‌یانه‌ ، ده‌توانن ئه‌وه‌ی که‌ده‌یانه‌وێت ، بیکه‌ن . بۆ ئه‌مه‌ش حکومه‌تی نیشتمانی ، ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی، سیاسه‌تی ده‌ستگرتنه‌وه‌ده‌گرێته‌به‌ر . سیاسه‌تی ده‌ستگرتن به‌پاره‌وه‌گوایه‌بارو دۆخی ئابوری و دارایی وڵات ، کیشۆره‌که‌ یاخود جیهان زۆر خراپه‌و له‌داڕماندایه‌، گه‌ر به‌ئاگا نه‌بین هه‌موو شتێك هه‌ره‌سده‌هێنێت و له‌ده‌ستده‌چێت ئه‌و کاته‌ش ژیان ده‌وه‌ستێت.  به‌م پاساودانانه‌هه‌موو هێڕشێك: هه‌ر له‌ فرۆشتن و به‌تایبه‌تیکردنی که‌رته‌ده‌وڵه‌تییه‌کان و که‌مکردنه‌وه‌ی کرێ و موچه‌و ده‌رکردنی کرێکاران و کارمه‌ندان و بڕینی بیمه‌کان‌و که‌مکردنه‌وه‌یان و درێژکردنه‌وه‌ی کاتی سه‌رکار و سه‌پاندنی هه‌لومه‌رجی نامرۆیانه‌به‌سه‌ر کرێکاران و کارمه‌ندان، تاده‌گاته‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی یپێداو یستییه‌کانی ژیان و کرێی خانوو و داخستنی شوێنه‌خزمه‌تگوزارییه‌کان و ناچارکردنی کرێکاران به ڕازیبوون به‌‌هه‌موو شتێك به‌هۆی ئافراندنی سوپایه‌کی گه‌وره‌ی به‌تاڵه‌وه‌ له‌سه‌ر شه‌قام ، له‌بازاڕدا.

‌هه‌موو ئه‌م سیاسه‌تانه‌ش یه‌ك کۆمه‌ڵه‌گرفتی گه‌وره‌ی وه‌کو لاوازکردنی نقابه‌کان و پاشه‌کشه‌کردن به‌بزوتنه‌وه‌ی کرێکاران و خه‌ڵکی ، که‌مکردنه‌وه‌ی باجی کۆمپانیا و شۆپه‌گه‌وره‌کان به‌بیانوی هاندانی به‌گه‌ڕخستنی سه‌رمایه‌ له‌وڵاتدا، زیادبوونی تاوان و دزی و ڕاو و ڕووت ، ڕایسیزم و فاشیسزم ، درێژبوونه‌وه‌ی لیستی ‌ناوی چاوه‌ڕوانی دکتۆره‌کان و خه‌سته‌خانه‌کان و کارمه‌ندان و کرێکارانی شاره‌وانی و لانه‌وازان و بێ خانو وبه‌ره‌و گه‌لێکی دیکه‌له‌مانه‌.

ئاماره‌کان و واقیعه‌که‌ ئه‌وه‌ نیشانده‌ده‌‌ن که‌قۆرته‌کانی ئه‌م قه‌یران و سیاسه‌تی ده‌ستگرتنه‌وه‌یه‌ به‌ته‌نها له‌سه‌ری ئیمه‌دا ده‌شکێنه‌وه‌‌ و ئه‌م قه‌یرانه‌به‌قه‌یرانی ئێمه‌ده‌مێنێته‌وه‌تاکو هۆشیارییه‌کی ته‌واو به‌هه‌موو بارودۆخه‌که‌په‌یدا ده‌که‌ین و به‌ئاگا دێیننه‌وه‌له‌میحنه‌تییه‌کانمان ، ئه‌ویش به‌خۆڕێکخستنمان له‌ده‌ره‌وه‌ی پار ته‌سییاسییه‌کان و ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ڕژیمی په‌ڕله‌مانتاری و ‌گرتنه‌به‌ری چالاکی ڕاسته‌وخۆ و ئه‌نجامدانی دیمۆکراتی ڕاسته‌وخۆ بۆ به‌کۆمه‌ڵیکردن و هه‌ره‌وه‌زیکردنی هه‌ر هه‌موو پێداویستییه‌کانی ژیان له‌ڕێگای خۆبه‌ڕیوه‌به‌رییه‌کانمانه‌وه‌‌.

تا ئه‌و کاته‌ی ئه‌وه‌ڕووده‌دات وه‌کو ئه‌م به‌ڵگانه‌ی خواره‌وه‌نیشانیانده‌دات ، ئه‌زمه‌کان له‌سه‌ری ئێمه‌دا ده‌شکێنه‌وه‌و سه‌رمایه‌دای و سه‌رمایه‌داران به‌گوڕ و تینێکی زۆر له‌وه‌ی پێش ڕودانی قه‌یران هه‌ڵده‌سنه‌وه‌و خۆیان باشتر ڕێکده‌خه‌نه‌وه‌.

خۆگرتنه‌وه‌و به‌هێزبوونه‌وه‌ی سه‌رمایه‌داران، سیسته‌می سه‌رمایه‌داری دوای قه‌یرانه‌کان ، جاری وا هه‌یه‌ده‌گاته‌ ڕاده‌ی هه‌ڵگیرسانی جه‌نگێکی زۆر گه‌وره‌، باشترین نموونه‌ش هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی جیهانی دووهه‌م بوو دوای گه‌وره‌ترین قه‌یرانی ئابوری که‌له‌کۆتایی بیسته‌کانی چه‌رخی ڕابوردوو ، 1928 بۆ ساڵی 1930، هه‌روه‌ها توانای خولقاندنی ده‌یه‌ها جه‌نگی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی و نێوانی وڵاتان و ناوچه‌گه‌ری.‌

گه‌ر له‌سه‌ر ئاستی جیهانه‌وه‌ده‌ست پێبکه‌ین ئه‌وه‌ده‌توانین ئاماژه‌به‌ڕاپۆرته‌که‌ی ئۆکسفام -ی ڕۆژی 19/01/15 که‌ده‌ڵێت نیوه‌ی سامانی جیهان له‌ژێر چنگیی له‌1% ی دانیشتوانه‌که‌یه‌تی ، ئه‌مه‌ له‌ساڵی 2009 دا به‌ڕێژه‌ی له‌40% بوو ،که‌له‌ساڵی 2015 دا سه‌رکه‌وتووه‌بۆ له‌48% .   ڕاپۆرته‌که‌ئاوا پێشبینی ده‌کات که‌ئه‌م ده‌وڵه‌مه‌ندانه‌له‌ساڵی 2016 دا زیاتر له‌ 50% ی سامانی جیهان ده‌که‌وێته‌ژێر چنگیانه‌وه. له‌و راپۆرته‌دا واهاتووه‌که‌ هه‌ره‌85 ده‌وڵه‌مه‌نده‌که‌ی جیهان بڕی هه‌مان سامانی نیوه‌ی دانیشتوانی جیهانی له‌ده‌ستدایه‌‌که‌3.5 ملیارن، هاوکاتیش ڕاپۆرته‌که‌ ملیارده‌رانی جیهان به‌645 که‌س، ده‌خه‌مڵێنێت.

له‌کاتێکدا که‌ سه‌رمایه‌داران له‌ئه‌وروپادا ده‌وڵه‌مه‌ندتر ده‌بن و کۆمپانیاکان و بانقه‌کان   قازانجی زیاتریان ده‌ستده‌که‌وێت ، هاوکات قه‌یرانه‌که‌ی ئێمه‌قوڵترده‌بێته‌وه‌ به‌خستنه‌وه‌ی به‌تاڵه‌ی زیاتر و سه‌رکه‌وتنی ڕێژه‌ی بێکاری. بۆ نموونه‌له‌ئیتالیا ڕیژه‌ی بێکاری له‌12.4% و پورتوغال 13.% یۆنان له‌25.6% ئیسپانیا له22.7‌% .. فه‌ره‌نسا له‌10.5 %، له‌ئیره‌له‌نده‌9.7%، ئه‌ڵمانیا 4.8% له‌بریتانیا 5.4% له‌ئه‌مه‌ریکا له‌10.3% . ڕێژه‌ی بێکاری له‌نێوانی گه‌نجانی ژێر ته‌مه‌ن 25 ساڵ له‌ئیسپانیا له‌53.5% و ئیتالیا 43.9% له‌یۆنان   56% و له‌کرۆتیا له‌45.5% و له‌نێو انی ئه‌فریقییه‌ئه‌مه‌ریکییه گه‌نجه‌کانی ته‌مه‌ن 17 و 20 ساڵدا که‌ناویان بۆ زانکۆکان تۆمار نه‌کراوه‌ و قوتابخانه‌ی سانه‌وی سه‌رو ئه‌ویان ته‌واو کردوه‌له‌50% زیاترن .

وه‌کو پێشتر وتم ڕاسته‌له‌سه‌ره‌تادا چه‌ند کۆمپانیایه‌ك و چه‌ند بانقێك مایه‌بووچبوون یا به‌ته‌واوی هه‌ره‌سیان هێنا به‌ڵام له‌ڕاستیدا به‌شی هه‌ره‌زۆری ئه‌وانه‌یان که‌ماونه‌ته‌وه‌له‌م قه‌یرانه‌ سوودمه‌ندبوون و قازانجی زیاتریان به‌به‌راورد به‌ساڵانی پێشتر ده‌ستگیر بووه‌. من لێره‌دا ته‌نها ئاماژه‌به‌هه‌ندێکیان ده‌که‌م که‌داهات و قازانجیان خستۆته‌ڕوو، له‌وانه‌:

قازانجی ساڵی 2014 ی Walmart 16.4 ملیار دۆلاری ئه‌مه‌ریکی بووه‌، که‌به‌ڕێژه‌ی 2% له‌ساڵ ی2013 وه‌سه‌رکه‌وتووه‌،   JP Morgan له‌14/07/15 قازانجی وه‌رزی یه‌که‌می ئه‌مساڵی خسته‌ڕوو که‌ به‌ڕێژه‌ی له‌5.2% زیادیکرددووه‌. له‌31/07/15 دا Electronic Arts پێشبینی ئه‌وه‌ی ده‌کرد که‌قازانجی هه‌ر پشکێك (سه‌هم) 2.85 دۆلار سه‌ر بکه‌وێت ، که‌ئه‌م‌بڕه‌قازانجه‌ش دووقات زیاتره‌له‌ساڵی پار.   Amazon Online به‌بڕی 5.3 ملیار پاوه‌ندی ‌له‌ڕێی ئینته‌رنێتی بریتانییه‌وه، فرۆشتووه‌‌ که‌به‌ڕێژه‌ی له‌14% سه‌رکه‌وتووه‌. Apple قازانجی ساڵی پاری به‌ڕێژه‌ی له‌6% له‌چاو ساڵی 2013دا بۆ 39.1 ملیار دۆلار سه‌رکه‌وتووه‌، Microsoft ساڵی 2014 قازانجه‌که‌ی 22.1 ملیار دۆلار بووه‌ و له‌به‌رامبه‌ر ساڵی 2013دا به‌ڕێژه‌ی له‌1% سه‌رکه‌وتووه‌، Google له‌ساڵی پاردا ، 2014 دا، 14.4 ملیار دۆلاری قازانجکردووه‌، که‌به‌ڕێژه‌ی له‌11% سه‌رکه‌وتووه‌. Nike ساڵی پار به‌بڕی 2.7 ملیار دۆلار قازانجیکردووه‌ که‌ئه‌م بڕه‌ش به‌ڕێژه‌ی له‌8% له‌ساڵی 2013وه‌سه‌رکه‌وتووه‌، IBM بڕی قازانجی ساڵی2014 ی 12 ملیار دۆلار بووه‌و له‌ساڵی 2013وه‌به‌ڕێژه‌ی له‌27% زیادیکردووه‌. ‌ ‌

له‌سه‌ر ئاستی بریتانیاش به‌گوێره‌ی ڕاپۆرتێکی ڕۆژنامه‌ی سه‌نده‌ی تایم-ی ڕۆژی 26/04/15 که‌لیستی ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانی به‌یانکرد، ده‌ڵێت داهات و سامانیان له‌ماوه‌ی 10 ساڵی ڕابوردوودا دووقاتبووه‌ . هه‌زار ده‌وڵه‌مه‌نده‌که‌ی بریتانیا داهات و سامانیان 547 ملیار پاوه‌ندی ستێرلینییه، ئه‌مه‌بێ حسابکردنی ئه‌وه‌ی که‌له‌حسابی بانقه‌کانیاندایه‌‌، ئه‌م بڕه‌ به‌به‌راورد به‌250 ملیار پاوه‌ند له‌ساڵی 2005 دا، سه‌رکه‌وتووه‌.   ژماره‌ی ملیارداران له‌ساڵی پاره‌وه‌که‌104 دانه‌بوون ئێستا سه‌رکه‌وتون بۆ 117 که‌س، که‌ 80 دانه‌یان له‌له‌نده‌ندان .

ئه‌مه‌ی که‌له‌سه‌ره‌وه‌ده‌یبینین جێی سه‌رسوڕمان نییه‌چونکه‌یه‌که‌م ئه‌و بڕه‌ باجه‌ی که‌ئه‌وان ده‌یده‌ن ئه‌گه‌ر بیشده‌ن ، له‌ئێستادا له‌20% که‌له‌سه‌رده‌می چێرچڵ-دا بڕی باڵای باج له‌97 % و له‌ژێر حوکمی مارگرێت تاچه‌ریش-دا له‌60% بووه‌، ئه‌مه‌جگه‌له‌وه‌ی که‌حکومه‌ت به‌بڕی 93 ملیار پاوه‌ند سپۆنسه‌ری بزنسی کردوه‌ به‌ئاسانیکردنی دانی باج، دووهه‌میش ‌داهاتی خه‌ڵکانی داهات که‌م به‌ڕێژه‌ی له‌10% له‌ژیانی فیعلیدا هاتۆته‌خواره‌وه‌. زیاتر له‌900 هه‌زار که‌س له‌سه‌ر سێنته‌ره‌کانی خواردن به‌خشینه‌وه‌ده‌ژین و که‌ئه‌م ڕێژه‌یه‌به‌بڕی له‌38% له‌چاو ساڵی پاردا ، 2014 ، سه‌رکه‌وتووه‌، ئه‌مه‌جگه‌له‌وه‌ی که‌جیاوازی نێوانی کرێ یاخود موچه‌ی پیاوان و ژنان دوای 70 ساڵ هێشتا ئه‌و که‌لێنه‌هه‌ر ماوه‌.

کاتێک که‌ئه‌و ئامار و به‌ڵگانه‌ی سه‌ره‌وه‌ده‌بینین له‌ته‌ك ئه‌وه‌ی که‌زیاتر له‌1.7 ملیۆن خه‌ڵکی له‌سه‌ر عه‌قدی زیڕۆ کۆنتراکته‌، واته‌نه‌بوونی هیچ کۆنتراکتێك له‌نێوانی ئه‌و خه‌ڵکانه‌و‌خاوه‌نکاره‌کانیاندا، بڕینی هه‌ندێك له‌بیمه‌کان و که‌مکردنه‌وه‌یان ، فرۆشتنی موڵک و سامانی ده‌وڵه‌تی به‌خانوه‌کانی شاره‌وانیشه‌وه‌ ، ده‌وڵه‌مه‌ندبوونی زیاتری ده‌وڵه‌مه‌ندان ، پانتربوونی که‌لێنی نێوان ده‌وڵه‌مه‌ندان و هه‌ژاران ، کاتێك ستانده‌ری ژیانی خه‌ڵکی له‌5 ساڵ له‌مه‌وبه‌ری خراپتره‌، کاتێك که‌ڕێژه‌ی خانوودار ( ئه‌وانه‌ی که‌له‌خانوی خۆیاندان به‌ڵام مه‌رج نییه‌به‌ بێ قه‌رزی عه‌قار بێت) له‌ 70% دابه‌زێت بۆ له‌64%. و ژماره‌ی ده‌رکراوان له‌خانوه‌کانیان له‌ڕۆژێکدا بچێته زیاتر له‌ 1000 و ته‌نها له‌نێوانی مانگی ته‌موز و سێبته‌مبه‌ری ساڵی پاردا، 2014 ،دا ژماره‌ی کرێچیانی ده‌رکراو گه‌یشتبێته‌11 هه‌زار و 2805 قه‌رزاری سلفه‌ی عه‌قار له‌3 مانگدا خانووه‌کانیان ده‌ستی به‌سه‌ردا گیرابێت ، کاتێك که‌بڕی خێزانێك له‌خانویه‌کدا ، گه‌ر ژیان به‌م شێوه‌یه‌بڕوات، له‌کۆتایی ساڵی 2016 دا به‌بڕی 10 هه‌زار پاوه‌ن قه‌رزار بێت ، کاتێك که‌ژماره‌ی ئه‌وانه‌ی که‌داوای کرێی خانوو له‌ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن به‌بڕی 500 هه‌زار که‌یس چوبێته‌سه‌ره‌وه‌، کاتێك که‌له‌نێو گه‌نجانی ئیتنیکییه‌کاندا به‌تاڵه‌یی به‌ڕیژه‌ی له‌50% به‌رزبوبێته‌وه‌، کاتێك که‌کولفه‌ی گه‌وره‌کردنی منداڵێك له‌چاو ساڵانی پێشووه‌وه‌به‌بڕی 2 هه‌زار پاوه‌ند به‌رز بووبێته‌وه‌، کاتێك که‌پێنجیه‌کی کرێکارانی بریتانیا کرێ و موچه‌یان له‌ژێر کرێ و موچه‌ی بژێوییه‌وه‌بێت…… گه‌لێک به‌ڵگه‌و ئاماری دیکه‌…… کێ ده‌توانێت بڵێت ئه‌م قه‌یرانه‌قه‌یرانی سه‌رمایه‌دارییه‌ ، کێ باوه‌ڕی وایه‌ که‌” قه‌یران بنچینه‌ی کۆمه‌ڵی بورجوازی ده‌له‌رزێنێ” و هی ئێمه‌نییه‌؟؟

ئه‌و کاته‌ی که‌ڕۆحی ڕه‌تکردنه‌وه‌و قبوڵنه‌کردنی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌مان به‌رزده‌بێته‌وه‌، کاتێك که‌به‌رهه‌ڵستی فرمانه‌کانی ده‌سته‌بژێر و ده‌سه‌ڵاته‌که‌یان ده‌بینه‌وه‌و به‌گژیاندا ده‌چینه‌وه‌و ده‌توانین خۆمان به‌خۆمان گۆڕانکارییه‌کان بکه‌ین ، کاتێك که‌ئاره‌زوی مه‌یلی یاخیبوونمان ده‌که‌ین و ڕاده‌په‌ڕین، کاتێك که‌به‌خۆمان ده‌زانین که‌چۆن به‌کارهێراوین و چه‌وسێنراینه‌ته‌وه‌ له‌ته‌ك هه‌بوونی مێنته‌ڵه‌تی به‌گژاچوونه‌وه‌، که‌ئه‌مانه‌زۆر گرنگن بۆ وه‌رچه‌رخاندنی ئه‌و قه‌یرا‌نه‌ی که‌ یه‌خه‌ی پێگرتوین به‌ئاقاری سیسته‌می هه‌نوکه‌یی ، ته‌نها ئه‌و کاته‌ده‌توانین ئازادانه‌به‌ده‌نگی زوڵاڵ و به‌رز بڵێین: قه‌یران قه‌یرانی کاپیتاڵیزمه‌، نه‌ك ئێمه‌ …

ئایا‌ ئه‌م قه‌یرانه‌ ئابوورییه‌ قه‌یرانی سه‌رمایه‌دارییه‌، یاخود قه‌یرانی ئێمه‌یه‌؟ /1

به‌شی یه‌که‌م:
زاهیر باهیر- له‌نده‌ن:

سیسته‌می سه‌رمایه‌داری  و  میدیاکه‌ی هه‌میشه‌ کاریان له‌سه‌ر چه‌واشه‌کاری و گه‌وجاندنی خه‌ڵک کردووه‌ ، نزیکه‌ی سه‌د ساڵه‌  سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تی به سۆشیالیزم  به‌ ئێمه‌ ده‌فرۆشنه‌وه‌‌، نزیکه‌ی 40 ساڵیشه‌ ئه‌وه‌ی له‌ ئێران ڕوویدا به‌ شۆڕش به‌ ئێمه‌ی ده‌ناسێنن، ئه‌وه‌ی  که‌ له‌  وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌کانی وه‌کو تونس و میسر و لیبیا و سوریادا ده‌گوزه‌رێ به‌”به‌هاری عه‌ره‌بی و به‌ شۆڕش” به‌ ئیمه‌ی ڕاده‌گه‌یه‌نن ، پتریش له‌ سه‌د ساڵه‌ ئه‌زمه‌ی خه‌ڵکی به‌ ئه‌زمه‌ی سه‌رمایه‌داری  و  سیسته‌مه‌که‌ی ناوده‌به‌ن ، تاکو پێمان بڵێن ئه‌وه‌ی که‌ باجه‌که‌ی ده‌دات ئه‌وانن و  ژیانی ئێمه‌ هه‌ر  وه‌کو خۆی ده‌گوزه‌رێت و ئه‌وانن که‌ زه‌ره‌رمه‌ندی سه‌ره‌کین.
به‌ڕای من هۆکاری ئه‌مه‌ش  ئه‌وه‌یه‌  به‌شێکی زۆری ئێمه‌ ‌ ناتوانین ‌ سه‌ربه‌‌خۆیانه‌ ، ئازادانه،‌ بیربکه‌ینه‌وه‌ ، به‌واتایه‌کی دیکه‌ زۆربه‌ی وه‌خت ده‌که‌وینه‌ ژێر هه‌ژموونی میدیاوه‌ ، زۆربه‌ی کات به‌ مێشکی یه‌کێکی دیکه‌‌ بیرده‌که‌ینه‌وه‌ ، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌م هۆیه‌ش لێکدانه‌وه‌ و توێژینه‌وه‌کانمان بۆ زۆرینه‌یه‌ك له‌ دیارده‌  کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوریی و سیاسییه‌کان له‌ دیدی میدیای باو  و که‌سانی ناسراو و  توێژه‌ره‌وه‌ و ئه‌کادیمایای ئه‌و بواره‌وه‌یه‌‌ که‌ له‌سه‌ری ده‌نوسن و ده‌ده‌وێن ، ده‌یانبینین.
مارکس له‌ سه‌رده‌می خۆیدا تێبینی کردووه که‌‌ به‌ تێپه‌ڕینی زه‌مه‌ن  که‌لێنی نێوانی قه‌یرانه‌ ئابورییه‌کان نزیکتر ده‌بنه‌وه‌ و درێژتریش ده‌بنه‌وه‌.  ڕه‌نگه‌ ڕۆژگارێکیش بێت ئه‌و که‌لێنه‌ی نێوانیان ته‌نها له‌ چه‌ند سالێکی که‌مدا ، خۆی بگرێته‌وه‌ .  له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا به‌ڕای من ئه‌وه‌ته‌ی‌  ئه‌زمه‌ په‌یدا بووه‌  تاکو هه‌نوکه‌ش‌ هه‌رگیز قه‌یرانه‌که‌ قه‌یرانی ئابوری سه‌رمایه‌داری وه‌کو سیسته‌م و سه‌رمایه‌داران به‌گشتی نه‌بووه‌، به‌ڵکو هه‌میشه‌  قه‌یرانی ئابوری ئێمه‌ بووه‌ ، هه‌میشه‌ پێگه‌ و ده‌سه‌ڵات و  ده‌ستکه‌وته‌کانی ئێمه‌ له‌ ڕۆچوندا بوون و سه‌رمایه‌داریش وه‌کو سیسته‌م له‌ بره‌و و خۆڕێکخستنه‌وه‌ له‌ شێوه‌یه‌کی نوێ و  پته‌وتردا، بووه‌ ، هه‌میشه‌ قه‌یرانه‌کان ئێمه‌ی زیاتر  وه‌کو هێز ، بێ هێزتر و جه‌مسه‌ره‌که‌ی دیکه‌ی که‌ سه‌رمایه‌دارییه‌ ، به‌هێزتر کردوه‌.
گه‌رچی ته‌واوی تیوره‌ سیاسییه‌که‌ی مارکس له‌ پراکتیکدا فه‌شه‌لی هێنا و به‌شێکیش له‌  لێدوان و شیکردنه‌وه‌ ئابورییه‌که‌شی  لای من جێگای سه‌رنجه، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌وه‌ی که‌ مارکس ده‌رباره‌ی ئابوری وتویه‌تی ، هه‌رگیز نابێت سه‌رزه‌نشتبکرێت، چونکه‌ یه‌که‌م:  لێکۆڵینه‌وه‌کانی مارکس و تاووتوێکانی بۆ سیسته‌مه‌که،‌ پێناسه‌ی بۆ چینی کرێکاران بۆ  سه‌رده‌می خۆی بووه‌  که‌  سه‌رمایه‌داری سه‌رده‌می ئه‌و،  زۆر لاوازتر و  بزوتنه‌وه‌ی کرێکارانیش له‌ ئێستا  زۆر به‌هیزتر بووه‌ .  هه‌ڵبه‌ته‌  ئه‌مه‌ش هۆکاری خۆی هه‌یه‌ .  دووهه‌میش:  من مارکس ناکه‌م به‌ خوا و په‌یامبه‌ر که‌ ئه‌وه‌ی ‌ ‌  له‌و سه‌رده‌مه‌ی خۆیدا وتویه‌تی هه‌ر هه‌مووی بۆ ئێستاش و داهاتوش ، ده‌ستده‌دا ، ئه‌وه‌شی که‌ شێوازه‌ بیرکردنه‌وه‌یه‌کی ئاوای هه‌بێت نه‌ك هه‌ر  غه‌درێکی گه‌وه‌ره‌ له‌و پیاوه‌ ده‌کات به‌ڵکو سوکایه‌تیشی پێده‌کات،   خۆشی ته‌نها ‌‌ توتیییه‌كه،‌ نه‌ مرۆڤێکی ده‌ماخداری  بیرکه‌ره‌وه‌ به‌ مێشکی خۆی .
سه‌باره‌ت به‌م بۆچونه‌ی خۆم ته‌نها و به‌ ته‌نها من پشت به‌ دوو سه‌رچاوه‌ ده‌به‌ستم که‌ یه‌کێکیان واقیعی کۆمه‌ڵایتی و  ئابوری و سیاسییه‌ و ئه‌وی دیکه‌شیان به‌ڵگه‌ و ئاماره‌کانن .
لای من ئه‌م سیسته‌مه‌ ئابورییه‌ ئێمه‌ دروستمانکردوه‌ نه‌ك سه‌رمایه‌داری ، ئێمه‌ین ‌که‌ پاره ‌و خاوه‌ندارێتی  و سامان و هه‌موو پێداویستییه‌کانی ژیان دروستده‌که‌ین  نه‌ك سه‌رمایه‌داران و سه‌رمایه‌داری ، ئێمه‌ین که‌ به‌ بێ پاره‌ به‌ بێ هه‌بوونی موڵکییه‌تی تایبه‌تی به‌ بێ  سه‌رمایه‌داری ده‌توانین بژین و کۆمه‌ڵیش دروستبکه‌ین و پێویستیشمان به‌ ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاتیش ، نه‌بێت، به‌ڵام سه‌رمایداران هه‌رگیز ناتوانن به‌ بێ هێزی بازوی ئێمه‌ به‌ ته‌نها، ته‌نانه‌ت ده‌مارقاچانێکیش دروست بکه‌ن و سیسته‌می سه‌رمایه‌داریش بۆ چرکه‌یه‌ك به‌رقه‌رار بێت،  ئێمه‌ین که‌ بکه‌ری یه‌که‌مین و ئه‌وانیش بخۆر و ته‌واکه‌ری ئامانج و  ته‌ماحه‌کانی خۆیان .  لیره‌وه‌ ده‌مه‌و‌ێت بڵێم ئیمه‌ین که‌ له‌ هه‌موو سه‌رده‌مانێکدا سیسته‌می ئابوریمان ڕاگرتووه‌ نه‌ك سه‌رمایه‌داران، هه‌ر به‌م هۆکاره‌ش که‌‌ درزێك، کونێک ، داڕمانی لایه‌کی ئه‌م سیسته‌مه‌  ڕووده‌دات، ئێمه‌ین  زه‌ره‌رمه‌ندی یه‌که‌م، نه‌ك سه‌رمایه‌دار به‌ گشتی و  سیسته‌مه‌که‌ی.
قه‌یرانی ئابوری چییه‌؟
پێناسه‌ی فه‌رهه‌نگی  ئۆکسفۆرد بۆ قه‌یرانی ئابوری ” بارودۆخێکه‌ که‌ وڵاته‌که ‌له‌ پڕێکدا به‌هۆی قه‌یرانی دراوییه‌وه‌ توشی ها تنه‌وه‌یه‌كده‌بێت.  ئابورییه‌ك که‌ ڕووبه‌ڕوی قه‌یرانی ئابوری  ده‌بێته‌وه‌ به‌زۆری داهاتی نه‌ته‌وه‌یی داده‌به‌زێت، که‌مبوونه‌وه‌ی به‌گه‌ڕخستنی پاره‌ و سامان له‌گه‌ڵ به‌رزبوونه‌وه‌ و دابه‌زینی نرخه‌کاندا به‌هۆی هه‌ڵئاوسان و پووکانه‌وه‌ی پاره‌وه‌ ،   قه‌یرانی ئابوری ده‌توانێت له‌ فۆرمی مه‌نگی و سستی و بێ جووڵه‌ییدا خۆی ببینێته‌وه‌ ، ئه‌وکاته‌ش به‌ قه‌یرانی ڕاسته‌قینه‌ی ئابوری ناوده‌برێت”
پیناسه‌ی گووگڵ بۆ قه‌یرانی ئابوری به‌م شێوه‌یه‌:   “چونه‌‌یه‌کی، کرژی ئابورییه‌ ، به‌شێك له‌ ده‌ورانی ئابوری ،( که‌ هه‌ندێك جار  به‌ ده‌ورانی مامه‌ڵه‌ی بازرگانی) ناو ده‌برێت.  له‌ بریتانیاش پێناسه‌ بۆ ئه‌م قه‌یرانه ‌‌ گه‌شه‌‌کرنی سلبیانه‌ی ئابورییه‌ له‌ دوو  چاره‌کی یا دوو وه‌رزی یه‌ك به‌داوی یه‌کی ساڵێکدا.  پێناسه‌ی کرژی یا چونه‌وه‌یه‌کی ئابوری کارایی که‌متره‌  ‌ له‌ قه‌یران، قه‌یرانی ئابوری  ” …..  ” بارودۆخێکه‌ که‌  ئابوری وڵات ڕووبه‌ڕوی کرژبوونه‌وه‌یه‌کی کوتوپڕی  قه‌یرانی ئابوری ببێته‌وه‌ ‌ یاخود به‌ هۆی قه‌یرانی داراییه‌وه‌یه‌ ‌” . زۆرینه‌یه‌ك له‌ ئابوریناسان ده‌ڵێن ئه‌م قه‌یرانه‌ داراییه‌ی ئێستا ، خراپترین قه‌یرانێکه‌ که‌ جیهان له‌ سه‌رده‌می سستییه‌   (رکود) گه‌وره‌که‌ی سا ڵی 1930 وه‌ ، نه‌یبینیوه‌ .
پێناسه‌ی کارڵ مارکسیش بۆ قه‌یرانی ئابوری ، ده‌ڵێت ” کاپیتاڵیزم، سیسته‌مه‌ێکی ئابورییه‌ که‌ قه‌یرانه‌کانی به‌ میراتی بۆ ده‌مێنێته‌وه‌، هێزی پاڵپێوه‌نه‌ری ئه‌مه‌ش نائارامی و  پشێوی و  خۆوێرانکردنه‌.”  مارکس و ئینگلس له‌ به‌یاننامه‌ی کۆمۆنیستدا ،  ده‌ڵێن ” کۆمه‌ڵێك که‌ ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان و ئاڵوگۆڕکردنی  به‌ شێوه‌یه‌کی موعجیزانه‌ خولقاندووه‌   ، وه‌کو ساحرێك  به‌ شیوه‌یه‌کی ساحیرانه له‌گه‌ڵ وزه‌ی جیهانێکی ‌ شاراوه‌دا مامه‌ڵه‌ ده‌کات ‌ که‌ دواتر ‌ ده‌سه‌ڵاتی  به‌سه‌ر ئه‌م هێزه‌دا نامێنێت”   لێره‌دا چه‌ند پرسیارێك دێته‌ پێشه‌وه‌ :  ئه‌رێ به‌ڕاست ئه‌وه‌ ڕویداوه‌؟!!  ئایه‌ ڕاسته‌ که‌  بورجوازییه‌ت توانای ده‌سه‌ڵاتی له‌ ده‌ستداوه‌ ؟!!  دوای 170 بۆ 180 ساڵ له‌ دوای ئه‌و قسه‌یه‌ له‌کوێدا ڕویداو  نه‌توانرا کۆنترۆڵبکرێته‌وه‌؟!!
له‌ شوێنێکی دیکه‌دا مارکس جه‌ده‌لی ئه‌وه‌ ده‌کات  که‌ قه‌ یران” له‌ شه‌مه‌نه‌فه‌ره‌که‌یدا  زۆرترین مه‌ترسی خاپورکردن و وێرانکردنی ، هه‌ڵگرتووه‌ ، هه‌روه‌کو بوومه‌له‌رزه‌یه‌ك  بناغه‌ی  کۆمه‌ڵی بورجوازی، ده‌له‌رزێنێت”  بۆ ئه‌مه‌ش ده‌توانین پرسیاری ئه‌وه‌ بکه‌ین : ئایا به‌ڕاستی کام بومه‌له‌زه‌  بنچینه‌ی کۆمه‌ڵی بورجوازی له‌رزاند؟!! ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ به‌ ئاشکرا مارکس مه‌به‌ستی له‌ قه‌یرانی خودی سیسته‌مه‌که و کۆمه‌ڵی بورجوازییه‌.
پێناسه‌ جیاجیاکانی قه‌یرانی ئابوری هه‌رچۆنێك بنوسرێت، چۆن ڕویدابێت هێشتا لای  پۆزشکارانی کاپیتاڵیزم بانگه‌شه‌ی ئه‌وه‌یان ده‌کرد  که‌  سستی ( رکود)  هه‌رگیز  ڕوونادات و سوڕی بره‌و و  مه‌وجدانه‌وه‌ ( مه‌وجدانه‌وه‌ی شمه‌ك) و  کرژبوونه‌وه‌ی له‌  بزنس و بازرگانی ، له‌ناوبراون و به‌سه‌رچوون .
مارکس  هۆکاره‌کانی قه‌یران به‌ زۆری ‌ ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ  زێده‌ به‌رهه‌م،  دابه‌زینی توانایی  کڕین ،  پشێوی و نائارامی خودی سیسته‌می سه‌رمایه‌داری .  ئه‌و ده‌ڵێت ”  سستی،  مه‌نگی بێ جووڵه‌یی   له‌ به‌ر هه‌مهێناندا  – له‌ بارودۆخێکی  دیاریکراوی ناوخۆی سیسته‌می کاپیتاڵیزمدا – حاله‌تی گه‌شه‌کردن و فراوانی به‌رهه‌م ، به‌دووی خۆیدا ده‌هێنێته‌وه‌ ، به‌م شێوه‌یه‌ش سوڕه‌که‌ش نوێ ده‌بێته‌وه‌ ”     ‌
لای مارکس و ئینجلس تاکه‌ حه‌لی ئه‌م قه‌یرانه‌ پلانی دیمۆکراتی ئابوریانه‌یه‌- سۆشیالیزم، ده‌ڵێن  ”  گه‌ر به‌رهه‌مهێنه‌ران داخوازی  مشته‌رییه‌کان بزانن‌ ، گه‌ر له‌ نێوانی خۆ یاندا   به‌رهه‌مه‌کانیان ڕ ێکبخستایه‌ ، گه‌ر  به‌رهه‌مه‌کانیان هاوبه‌ش (شه‌یر) بکردایه‌ ، ئه‌وا  هه‌ڵگه‌ڕ ان و داگه‌ڕانی ‌ ( ته‌قه‌لوبات) ڕکه‌به‌ری ، ململانێی  کاپیتاڵیزم و  مه‌یلانه‌که‌ی به‌ره‌و قه‌یران، مه‌حاڵ (موسته‌حیل)  ده‌بوو .   به‌رده‌وامبونی به‌رهه‌مهێنان به‌ هۆشمه‌ندییه‌وه‌  وه‌کو مرۆڤ، نه‌ك  وه‌کو پرژ و بڵاوکردنه‌وه‌ی ئۆتۆمێك.  به‌ بێ ئاگایی خۆت ، ئه‌وا   زاڵده‌بوویت به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ی که‌ دروستکراون  له‌ته‌ك ئه‌م هه‌موو ناکۆکیانه‌دا،که‌ ناتوانرێت به‌رگریی لێبکرێت .  به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ی تۆ  تا ئێستاش ناهوشیارانه‌ به‌رده‌وامبیت له‌  به‌رهه‌مهێنان، به‌ ڕێگایه‌کی بێ پلانانه‌ و بێ بیرکردنه‌وه‌ ،‌ له‌ژێر ڕه‌حمه‌تی به‌ختدا …قه‌یرانه‌کان ده‌مێنن و  سنوری هه‌ر یه‌ك له قه‌یرانه‌کانیش زیاتر  گه‌ردوونی ( که‌ونی ) ده‌بێت‌  هه‌ر به‌م هۆیه‌شه‌و خراپتر ده‌بێت له‌وه‌ی پێشو  و ده‌بێته‌ هۆی هه‌ژارکردنی کۆمه‌ڵێکی زۆری سه‌رمایه‌داره‌ بچوکه‌کان…..ژما ره‌یه‌کی  زۆریش له‌و  چینه‌ی که‌ له‌سه‌ر هێزی کاری خۆیان ده‌ژین”   ‌ ‌
گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌  ئاژاوه‌ و پشێوی (فه‌وزای) شێوازی به‌رهه‌مهێنانی کۆمه‌ڵی سه‌رمایه‌داری و خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی   که‌ ناکۆکن به‌ هێزی به‌رهه‌مهێنان، قه‌یران به‌دووی خۆیدا ده‌هێنێت، که‌ سه‌رئه‌نجام ده‌بێته‌  ڕوت و  ڕه‌جاڵکردنی زۆرینه‌مان و  خڕبوونه‌وه‌ی پاره‌ و سه‌رمایه‌یه‌کی گه‌وره‌  به‌ هه‌موو شێوه‌کانییه‌وه‌ له‌ چنگی خه‌ڵکانێکی زۆر که‌مدا.
گه‌ر  هۆکاری سه‌ره‌کی  قه‌یران مه‌وجدانه‌وه‌ی شمه‌ك و کاڵاکان بێت له‌ بازاڕه‌کاندا و  ئه‌وه‌ش ببێته‌ هۆی خولقاندنی سستی ئابوری، ئه‌وا له‌ ئێستادا به‌هۆی پێشکه‌وتنی ته‌کنه‌لۆجیاو  خۆڕێكخستنه‌وه‌ و پلانکردنی پێشواده‌  تا ڕاده‌یه‌كی زۆر  ده‌توانرێت پێش به‌و  مه‌وجدانه‌وه‌ی که‌ره‌سه‌ و  شمه‌كانه‌ بگیرێت.  له‌ ئێستادا هه‌ر یه‌ك له‌ کۆمپانیا و  کارگه‌ و  شۆپه‌ گه‌وره‌کان به‌ کلیکێکی سه‌ر کۆمپیوته‌ره‌کانیان  له‌ چه‌ند چرکه‌یه‌کدا ده‌توانن له‌ هه‌ر شوێنێکی ئه‌م دونیایه‌دا که‌ لقیان ( فه‌رعیان)  هه‌بێت بزانن چه‌ند له‌ کاڵاکانیان نێردراوه‌ بۆ ئه‌وێ، ژماره‌ی کرێکارانیان ، بڕی فرۆشتنیان، جۆری کاڵای فرۆشراویان ، زۆر و که‌می موشته‌رییان ، ته‌نانه‌ت چه‌ندایه‌تی  مانگی یا خود وه‌رزی فرۆشتنیان له‌ که‌یدا له‌ بره‌ودایه‌ و که‌نگێ له‌ کزیدایه‌.   به‌م هۆیه‌شه‌وه‌  ده‌توانرێت  لانی که‌م  پلان بۆ ماویه‌کی که‌م سه‌باره‌ت به‌هه‌ر  لقێکی فرۆشگاکانیان ، بازاڕه‌کانیان بکه‌ن به‌ پێیی که‌م و زۆری  فرۆشتن که‌ لێره‌شه‌وه‌ ده‌توانن که‌ بزانن چه‌ند کرێکار و کارمه‌ندیان ده‌وێت، تێچونی (کولفه)‌ی مانگ و ساڵیان و  زه‌ره‌ر و قازانجیان چه‌ند ده‌بێت.    ئێستا سه‌رده‌م و چه‌رخه‌کانی کۆن نین تاکو سه‌رمایه‌د‌اری ده‌سته‌پاچه‌ بێت ، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌شه‌ که‌ هه‌نووکه‌  قه‌یرانه‌کان زیاتر له‌ بواری داراییدا ڕووده‌ده‌ن تاکو  مامه‌ڵه‌ی بازرگانی و  بزنس، گه‌ر چی کۆتاییه‌که‌ی به‌ ‌ ‌ قه‌یرانی ئابوری دێت.
ئه‌وه‌ی که‌ لێره‌دا لای من گرنگه‌ مه‌سه‌له‌ی دۆزینه‌وه‌ی هۆکاره‌کانی قه‌یرانه‌کان نین ، به‌ڵکو هه‌ژموون و کارایی قه‌یرانه‌کانن  له‌سه‌ر هه‌ره‌ زۆرینه‌که‌مان .  چونکه‌ ڕاسته‌ لێره‌و له‌وێ چه‌ند سه‌رمایادارێک و چه‌ند کۆمپانیا و بانقێك هه‌ره‌سده‌هێنن و مایه‌پوچده‌بن ، به‌ڵام سیسته‌مه‌که‌ به‌گشتی به‌پێوه‌ ده‌مێنێته‌وه‌ و پته‌وتر  و به‌هێزتر خۆی ڕێکده‌خاته‌وه‌ ، بومه‌له‌رزه‌یه‌ك دێت و ده‌ڕوات به‌ڵام له‌ سه‌ری ئێمه‌دا ده‌شکێته‌وه و سه‌رمایه‌داری  و سیسته‌مه‌‌که‌ی ته‌نها ڕووبه‌ڕووی چه‌ند له‌رزینێکی که‌مده‌بنه‌وه‌ ‌‌ .
وه‌کو له‌ سه‌ره‌وه‌ وتم  چونێتی دروستبوونی قه‌یرانه‌کان ‌ گرنگ نییه‌ ئه‌وه‌ی که‌ گرنگه‌ ئه‌ژموون و کارایییه‌کانێتی که‌ به‌گرتنه‌به‌ری سیاسه‌تی ده‌ستگرتنه‌وه‌  ( ته‌قه‌شوف) ناسراوه، کۆتایی دێت.

درێژه‌ی هه‌یه‌…

مافەکانی شوێنی کاری خۆت لە ئاڵمانیا بناسە

Kenne_deine_RechtekurdischA4Kenne_deine_RechteFarsiA4Kenne_deine_RechtearabischA4 Kenne_deine_RechteenglischA4Kenne_deine_RechtedeutschA4  Kenne_deine_RechtefranzoesischA4  Kenne_deine_RechtespanischA4