ئەرشیفەکانى هاوپۆل: وتار

وتار

ڕووداوه‌كانی ئه‌م دواییه‌ی یۆنان و ئه‌گه‌ری هه‌ره‌سهێنانی یورۆ

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

21-06-11

پارساڵ هه‌ر ئه‌م وه‌خته‌ بوو، كه‌ خه‌ڵكانی كۆڵنه‌ده‌ری یۆنان هاتنه‌وه‌ سه‌رشه‌قامه‌كان و چنگاوشی سیاسییه‌كان و داموده‌سگە و ئامرازه‌ سه‌ركوتگه‌ره‌كانی ده‌وڵه‌ت بوونه‌وه‌.

یۆنانییه‌كان مێژوویه‌كی دوورودرێژی سه‌ربه‌رزی به‌رهه‌ڵستی و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی هێزه‌ داگییركه‌ره‌كان و هێزه‌ سه‌ركوتكه‌ره‌كانی ناوه‌وه‌ و میرییه‌ فاشیسته‌كانی خۆیانیان،هه‌یه‌. هه‌ر ئه‌مه‌ش بووه‌ته‌ كوڵتوری خه‌ڵكه‌ ‌كرێكار و كاسبكار و قوتابی و ئه‌وانه‌شی له‌ كێڵگه‌كانیاندا كار ده‌كه‌ن و باقی خه‌ڵكه‌ ئاساییه‌كه‌ی تری، كه‌ سه‌ر بۆ هیچ زوڵم و زۆر و ناهه‌قییه‌ك دانانه‌وێنن و له‌ به‌رامبه‌ریدا شه‌ڕی مان و نه‌مان دەكه‌ن. مێژوویان به‌ ده‌یه‌ها نموونه‌ی ئاوای تۆمار كردووه‌، ئیدی ئه‌وه‌ گرنگ نییه‌ تا چه‌ندێك سه‌ركه‌وتوو بوون و چه‌ندیش سه‌ركه‌وتوو نه‌بوون. به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ گرنگه‌ كڕنووشیان نه‌بردووه‌ و جه‌نگی خۆیان به‌رده‌وام پەرەپێداوه و‌ نشوستییه‌كانیشیان نه‌بوونه‌ته‌ هۆی ساردكردنه‌وه‌ و خامۆشبوونیان.

یۆنان وڵاتێكه‌ كه‌ خۆپیشاندان و مانگرتن و چنگاوشبوون له‌گه‌ڵ داموده‌سگه‌ سه‌ركوگكه‌ره‌كانیدا، به‌ده‌گمه‌ن لێ ده‌بڕێت . ساڵی پار خۆپیشاندان و مانگرتنه‌ گشتییه‌كان له‌ دژی ده‌وڵه‌ت و پارتی ده‌سه‌ڵاتدار، به‌رده‌وام بوون، له‌ پای قایلبوون به‌ مه‌رجه‌كانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی ناوەندی ئه‌وروپی ، كه‌ ده‌یانویست له‌ بری وه‌رگرتنی بڕی 109 ملیاردد یورۆ لێیان، به‌سه‌ر‌یاندا بسه‌پێنن، تاكو له‌و قه‌یرانه‌ ئابورییه‌ ده‌رچێت.

ئه‌مڕۆش نه‌ك هه‌ر هه‌مان گیروگرفت به‌ڵكو بگره‌ قوڵتریش ده‌سته‌ویه‌خه‌ی سه‌رجه‌می خه‌ڵكو توێژاڵه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بووه‌ته‌وه‌. ئابووری یۆنان ڕووبه‌ڕووی داته‌پین و داڕمان بوه‌ته‌وه‌، قه‌رز و یارمه‌تییه‌كه‌ی پار به‌ فریای نه‌كه‌وت. قه‌یرانه‌كه‌ش ئه‌وه‌نده‌ قوڵ بووه‌ته‌وه‌، كه‌ به‌گشتی كاراییه‌كی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بازاڕی جیهانی و به‌تایبه‌تی وڵاتانی ئه‌وروپا كه‌ به‌ یورۆ زۆن ناسراوه‌، هه‌یه‌. له‌ 21/05/2011 وه‌ كه‌ خۆپیشاندانه‌كان ده‌ستیان پێكردووه‌ و دواتریش بۆ ماوه‌ی 12 ڕۆژ مانگرتنی گشتی بوو، ئه‌وه‌نده‌ی تر ترس و له‌رزەی خستووەته‌ دڵی 27 وڵاته‌كه‌ی، كه‌ یه‌كێتی ئه‌ورپایان پێكهێناوه‌، كه‌ 17 وڵاتیان یورۆ به‌كار ده‌‌هێنن، له‌ولاشه‌وه‌ وڵاتانی تری ده‌رەوه‌ی به‌كارهێنه‌ری یورۆ (تاكدراوی ئه‌وروپی) و كه‌ ئه‌مه‌ریكا و بریتانیا و یابان و چین و شوێنه‌كانی تریش ده‌ستیان له‌سه‌ر دڵیانه‌، چونكه‌ بیانه‌وێت و نه‌یانه‌وێت هاتنه‌خواره‌وه‌ی نرخی یورۆ یا هه‌ره‌سهێنانی كاریگه‌رییه‌كی گه‌وره‌ له‌سه‌ر ئابوورییان داده‌نێت.

له‌ سه‌ره‌تادا ئه‌ڵمانیا هه‌ڵوێستێكی ڕه‌قی هه‌بوو، كه‌ نه‌یده‌ویست بڕیار بدات، تاكو بۆ جاری دووهه‌م یۆنان له‌ هه‌ره‌سهێنان ڕزگار بكرێت، به‌ڵام دواتر به‌ناچاری له‌ ترسی هه‌ره‌سهینانی یورۆ و كه‌وتنه‌ ژێر فشاری سندوقی دراوی نێودەوڵەتییه‌وه‌، به‌ناچاری ڕای گۆڕا و كه‌وته‌ وتووێژ له‌گه‌ڵ فه‌ره‌نسه‌ و وڵاتانی تردا، بۆ دانی قه‌رزێكی تر، به‌ڵام به‌ پێی مه‌رجی قورستر له‌ قه‌رزه‌كه‌ی پار.

گه‌رچی ئه‌ڵمانیا و فه‌ره‌نسه‌ و وڵاتانی تری ئه‌وروپی بانكی ناوەندی ئه‌وروپی پاش وتووێژێكی دوورودرێژ كه‌ له‌ دانیشتنی دووقۆڵی و سێقۆڵی و كۆبوونه‌وه گه‌وره‌كانی لۆكسه‌مبه‌رگ و برۆكسل دا، به‌ناچاری بڕیاریان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داوه‌، كه‌ به‌ قه‌رزی 109 ملیارد یورۆی تر یارمه‌تی یۆنان بده‌ن. به‌ڵام به‌و مه‌رجه‌ی كه‌ حكومه‌ته‌كه‌ی پاپا ئه‌ندرو و په‌رله‌مانه‌كه‌ی به‌ مه‌رجه‌ قورسه‌كانی قه‌رزده‌ران ڕازی بن. ئه‌وه‌بوو كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌فته‌ی پێشوودا، له‌ په‌رله‌ماندا ئه‌و پێشنیاره‌ كرا، به‌ڵام په‌ڕله‌مان هاوڕا نه‌بوو، ئیدی نه‌یانتوانی بڕیاری له‌سه‌ر بده‌ن، دواتر پاپائه‌ندرو خه‌ریكبوو ده‌ست له‌كار بكێشێته‌وه‌، به‌ڵام له‌ بری ئه‌وه‌‌ کابینەكه‌ی هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌ و چه‌ند ئاڵوگۆڕێكی كرد، كه‌ له‌ هه‌موویان گرنگتر دانانی Evangelos Venizelos به‌ شالیاری دارایی، كه‌ سه‌ر به‌ پارتی ئۆپۆزیشنه‌ و له‌ هه‌ڵبژاردنی ڕابوردوودا ڕکەبەری سه‌ره‌كی خۆی بوو.

پاپا ئه‌ندرو له‌ به‌جێگه‌یاندنی مەر‌جه‌كانی قه‌رزده‌راندا، ڕووبه‌ڕووی دوو كێشه‌ی گه‌وره‌ بووه‌ته‌وه‌: یه‌كه‌میان: ڕازیكردنی زۆربه‌ی زۆری ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مانه‌ بۆ ده‌نگدان بۆ هه‌نگاونان به‌ره‌و دستگرتنه‌وه‌ی ئابوری (ته‌قه‌شوف) تاكو بتوانن قه‌رزه‌كه‌ وه‌رگرن. دوهه‌میان: گه‌ر په‌ڕله‌مانیش قبووڵی ئه‌وه‌یان كرد، ئایا ده‌توانن ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێت به‌سه‌ر خه‌ڵكدا بیسه‌پێنن؟ له‌ كاتێكدا كه‌ به‌ ملیۆن خه‌ڵك له‌ سه‌رشه‌قامه‌ و له‌سه‌ر مافی خۆیان شه‌ر له‌گه‌ڵ پۆلیس و په‌ڕله‌ماندا ده‌كه‌ن، له‌ كاتێكدا كه‌ سیساسییه‌كان به‌بێ حیمایه‌ ناتوانن له‌ناو خه‌ڵكدا ده‌ركه‌ون، له‌ كاتێكدا گه‌ر كه‌سێك كه‌ له‌ پایه‌یه‌كی به‌رزی سه‌ر به‌ میریدا بێت، ناتوانێت بچێته‌ قاوه‌خانه‌یه‌ك یا چێشتخانه‌یه‌ك، چونكه‌ خه‌ڵكی هوهای لێ ده‌كێشێت و پێی ده‌ڵێت تۆ خوێنی خه‌ڵكی ده‌مژیت و ده‌خۆیته‌وه‌

ئایا ئه‌م قه‌رزه‌ تازه‌یه‌ فریای یۆنان ده‌كه‌وێت، له‌ كاتێكدا قه‌رزی پاره‌كه‌ قه‌یرانه‌كه‌ی زیاتر قوڵكرده‌وه‌؟

وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ به‌ به‌ڵی ئاسان نییه‌، چونكه‌ ئه‌و بارودۆخه‌ی كه‌ ئێستا یۆنانی پێدا تێده‌په‌ڕێت گه‌لێك سه‌خته‌. چونكه‌ هه‌ر له‌ 6 كه‌س 1 كه‌س (شەش یەك) بێکارە، ڕێژه‌ی بێکاریش له‌ ناو گه‌نجانی نێوان تەمەن 17 تا 24 ساڵدا له‌ سه‌دا40% ‌. یۆنان به‌ بڕی 335 ملیارد یورۆ له‌ ژێره‌وه‌یه‌، واته‌ نوقسانی بوده‌جه‌كه‌یه‌تی، كه‌ ئه‌م بڕه‌ش 3 جارله‌ سه‌رجه‌می هه‌موو داهات و سامانی یۆنان خۆی گه‌وره‌ تره‌. موچه‌ی خه‌ڵكی یا ده‌رامه‌تی خه‌ڵكی ئه‌وه‌نده‌ كه‌م بووه‌ته‌وه‌، كه‌ به‌ بڕینی ده‌رامه‌تی مانگو نیوێك له‌ ساڵێكدا خه‌مڵێنراوه‌. له‌ ساڵی پاره‌وه‌ تاكو ئێستا 50 هه‌زار بزنس مایه‌پوچ ( ئیفلاس) بوون، به‌رهه‌مهێنان به‌ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا20% هاتووەته‌ خواره‌وه‌، ئاواش پێشبینی ده‌كرێت، كه‌ له‌م ساڵدا له‌ سه‌دا 12% تریش بێته‌ خواره‌وه‌.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، ئاسان نییه‌ خه‌ڵكی ئه‌مه‌ قبول بكات، كه‌ له‌ ئێستادا چوار یه‌كی خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌ ژێر هێڵی برسێتیه‌وه‌ ده‌ناڵێنن، وه‌كو خۆیان ده‌ڵێن گه‌یشتۆته‌ سه‌ر ئێسقان یا ده‌ڵێن گه‌ر ئه‌مه‌ قبوڵ بكه‌ین، باشتر وایه‌ وڵاته‌كه‌ به‌جێبهێڵین بۆ سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و بانكی ناوەندی ئه‌وروپی. خه‌ڵكی له‌وێ شه‌ڕی مان و نه‌مان ده‌كات ، شه‌ڕی خۆیی و شەڕ بۆ نه‌وه‌كه‌ی و بۆ ئێمه‌ش هه‌موومان، ده‌كه‌ن.

له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌، ئه‌زمونی قه‌رزه‌كه‌ی پار زۆر خراپ بوو، له‌ بری ئه‌وه‌ی كه‌ خوێن له‌ دەمارەکانی ئابووری ئه‌وێدا بخاته‌وه‌ گه‌ڕ، كه‌چی خراپتری كرد و تا گه‌یشته‌ ڕاده‌ی ڕاوه‌ستان. مه‌رجه‌كانی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی و با‌نکی ناوەندی ئه‌وروپی و وڵاتانی ئه‌وروپی ئه‌وه‌نده‌ قورس بوون، هه‌ر له‌ به‌تایبه‌تكردنی زۆربه‌ی كه‌رته‌ ده‌وڵه‌تییه‌كانه‌وه‌ بگرە تا زیادكردنی باج ، كه‌مكردنه‌وه‌ له‌ بودجه‌ی خەرجكردنی پاره‌ بۆ كه‌رته‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان، خه‌سته‌خانه‌ و قوتابخانه‌ و شاره‌وانییه‌كان. به‌رزكردنه‌وه‌ی ته‌مه‌نی خانه‌نشینی، كه‌مكردنه‌وه‌ی بیمه‌كان و گه‌لێكی تر تاكو ده‌وڵه‌ت له‌وێ بتوانێت قه‌رزه‌كه‌ی بداته‌وه‌ و نوقسانی بوده‌جه‌كه‌شی دابه‌زێنێت، كه‌ جێبەجكردنی ئه‌مانه‌ش ‌ ئه‌وه‌نده‌ی تر وڵاته‌كه‌ی به‌ قوڕدا برد.

ئابووریناسه‌كان وه‌كو چۆن ڕۆشبیره‌ لیبراڵه‌كانی ئێمه‌ پێیانخۆشه‌ ‌ پێمان بڵێن شۆڕش و به‌رێوه‌بردنی كۆمه‌ڵگە هونه‌ره‌، زانسته‌ واته‌ كاری ئه‌و كه‌سانه‌یه‌، كه‌ له‌و‌ بوارانه‌دا پسپۆڕن، ئابووریناسه‌كانیش پێیانخۆشه‌ بڵێن ئابووری زانسسته‌ و‌ زانستێكی ئاڵۆزه‌ و ‌خه‌ڵكی ئاسایی لێی نازانێت و سه‌ری لێ ده‌رناكه‌ن، چه‌نده‌ها تیوریمان بۆ ده‌هێننه‌وه‌ و باس له‌مه‌ و له‌وه‌ ده‌كه‌ن، تاكو به‌وه‌ قایلمان بكه‌ن، كه‌ ئه‌وان و سه‌روه‌رانمان و ده‌سه‌ڵاتدارانمان هه‌رچی ده‌ڵێن و هه‌رچی ده‌كه‌ن، ڕاسته‌ و ئێمه‌ ده‌بێت گوێڕایه‌ڵیان بین.

به‌ڵام ئه‌مانه‌ هه‌مووی پڕوپاگه‌نده‌ی كه‌سانی پارێزه‌ری ئه‌م سیسته‌مە و په‌یوندی به‌رهه‌مهێنانه‌كه‌یه‌تی، ئه‌گینا هه‌ر یه‌ك له‌ ئێمه‌ خوێنه‌وار بێت یا نه‌خوێنده‌وار، گه‌ر نه‌ختێك بیر بكاتەوه‌ هۆش و ئاوەز بخاته‌ كار، به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ سه‌ری له‌ شته‌ بناخه‌ییه‌كان، كه‌ ئابووریان له‌سه‌ر وەستاوە و به‌رده‌وامی پێده‌دەن و هۆ سه‌ره‌كی و سه‌ره‌تاییه‌كانی قه‌یرانه‌‌كه‌شی ده‌رك ده‌كات. ئابووری و ئابورویناسین به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ئاڵۆز نییه‌، ئه‌وه‌ی كه‌ ئابووری و سه‌رلێده‌ركردن له‌ ئابووری دژوار ده‌كات و ئاڵۆزی ده‌كات، له‌ ڕێ لادانی یا ده‌ركردنی ئابوورییه‌ له‌ ڕه‌وته‌ ئاساییه‌كه‌ی. وه‌كو هه‌موو شتێكی تر هه‌ر شتێك به‌لاری وخواری ڕۆیشت، له‌ ڕه‌وته‌ سروشتییه‌كه‌ی ده‌رچوو، ڕاستكردنه‌وه‌ی ئاسان نییه‌. بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌م مشتومڕه‌ی سه‌ره‌وه‌ بیری لێ بكرێته‌وه‌ ، ناڵێم ڕاستی قسه‌كه‌م بسه‌لمێنێت، دوو نمونه‌ ده‌هێنمه‌وه‌، ئیدی له‌ خوێنه‌ر ده‌گه‌ڕێم كه‌ خۆی بیری لێ بكاته‌وه‌.

یه‌كه‌م : ڕۆشنبیریی و ئابووریزانین و خوێندنی باڵای ناوێت، تاكو هه‌ست به‌م ڕاستییه‌ بكه‌یت و سه‌رئه‌نجامه‌كه‌شی بزانیت: پار ئه‌م وه‌خته‌ كه‌ یۆنان به‌ هه‌مان قه‌یرانی ئێستادا ڕۆیشت، چارەسەری وڵاتانی ئه‌وروپی و ناوەندە گه‌وره‌كانی وه‌كو بانكی جیهانی و بانكی ناوەندی ئه‌وروپی و سندوقی دراوی نێودەوڵەتی 109 ملیارد یورۆیان به‌ قه‌رز دا بە دەولەتی یۆنان، به‌ڵام به‌و مه‌رجانه‌ی كه‌ پێشتر په‌نجه‌م بۆ ڕاكێشان، گوایه‌ گه‌ر یۆنان ئه‌و مه‌رجانه‌ چێبه‌جێ بكات، ئیتر خۆی ده‌گرێته‌وه‌ و یورۆش به‌ سه‌قامگیریی ده‌مێنێته‌وه‌. به‌ڵام وەكو وتم گه‌ر تۆزێك بیری لێ بكه‌یته‌وه‌، ده‌زانیت كه‌ ئه‌و یارمه‌تییه‌ له‌ هه‌قه‌تدا ئه‌وه‌نده‌ی تر یۆنان ده‌كات به‌ قوڕدا، به‌ڵام كه‌سمان نه‌مانده‌زانی كه‌ كه‌ی كێشه‌كه‌ سه‌ر هه‌ڵده‌داته‌وه‌. بۆچی؟ وەڵامه‌كه‌ به‌ كورتی: وڵاتانی ئه‌وروپی له‌ سه‌ر باج ده‌ژین، واته‌ باج ئه‌م سیسته‌مه‌ی ڕاگرتوه‌، كه‌ دانی‌ باج له‌سه‌ر خه‌ڵكانی ئاساییه‌وه‌ تاكو دوكان و بزنسی بچووك و گه‌وره، سەپێندراوه‌‌. گه‌ر خه‌ڵكێكی زۆر له‌سه‌ر كار بن، یا له‌ كاردا بمێننه‌وه‌، ئه‌وه‌ ده‌رامه‌تی وڵات كه‌ بوده‌جه‌ی وڵات له‌وێوه‌ پڕ ده‌كرێت، به‌هێز و پڕ ده‌بێت، ئه‌مه‌ش وا ده‌كات كه‌ توانای كڕینی تاكه‌كانی ناو كۆمه‌ڵ به‌رزتر بێته‌وە، كه‌ به‌رزتریش بووه‌وه‌، ئه‌وا خه‌ڵكی له‌ كڕینی كه‌ره‌سه‌ و كاڵادا به‌رده‌وام ده‌بێت، له‌ گه‌شتكردن، لە باش خواردن و باش دڕین به‌كورتییه‌كه‌ی زیاتر خەرجكردن ، كه‌ ئه‌مه‌ش به‌ره‌ده‌وام بوو، واته‌ بزنس و كاروباری هه‌موو كه‌س به‌رده‌وام ده‌بێت. له‌ولاشه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت پاره‌یه‌كی زۆری له‌ خەرجكردن له‌ بیمه‌كاندا بۆ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش وا ده‌كات، كه‌ ئابووری بۆ ماوه‌یه‌ك له‌ سه‌ر بێت و بارو دۆخی خراپ نه‌بێت.

به‌ڵام كه‌ ده‌ست له دانی‌ بیمه‌كان ده‌گیرێته‌وه‌، پاره‌ی كه‌م بۆ به‌شه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان كه‌م ده‌كرێتەوه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش له‌ دواییدا ده‌بێته‌ هۆی داخستنی هه‌ند‌ێكیان ده‌ركردنی هه‌ند‌ێك له‌ كرێكاران و كارمه‌ندان، كه كه‌رته‌كانی ده‌وڵه‌تیش دەكرێن به‌كه‌رتی تایبه‌تی، ئیدی ئامانجه‌كه‌ لای خاوه‌نكار و خاوه‌نكارگه‌ و خاوه‌ن شته‌كانی تر ده‌بێته‌ په‌یداكردنی زیاتری سوود و قازانج و كه‌ڵه‌كه‌كردنی زیاتری پاره‌. بۆ ئه‌مه‌ش كرێكار و كارمه‌ندان ده‌رده‌كرێن و ئه‌وه‌شی كه‌ له‌سه‌ر كار ده‌مێنێته‌وه‌، كرێی كه‌م ده‌كرێته‌وه‌ و هه‌لومه‌رجی ئیشی سه‌خت تر ده‌كرێت. به‌كورتییه‌كه‌ی توانای كڕینی خه‌ڵكی كه‌م ده‌بێته‌وه‌، دواتر كاڵا و كه‌ره‌سه‌ له‌ بازاڕدا ده‌مێنێته‌وه‌، خه‌ڵك توانای گه‌شتوگوزار و نانخواردن و خواردنه‌وه‌ی له‌ ده‌ره‌وه‌ نامێنێت، شتی زیاتر ناكڕێت، له‌ شته‌ پێویستەكانیش هه‌تا ده‌یكڕێت، دوو سێ جار بیری لێ ده‌كاته‌وه‌، ئه‌مه‌ش واتە، ئه‌وه‌ی شوێنی فەرمان و كارگه‌ی زیاتر، داده‌خرێت ، كرێكارانی ڕێگاوبان و فڕۆكه‌خانه‌ و‌ شوێنه‌كانی تر كه‌م ده‌كرێنه‌وه‌، له‌و لاشه‌وه‌ ده‌و‌ڵه‌ت به‌ دانی پاره‌ به‌ خه‌ڵكانی تازه‌ كه‌كاریان له‌ ده‌ستچووه‌، خه‌رجییه‌كی زیاتری دێته‌سه‌ر. ئه‌مه‌ زنجیره‌یه‌ك ڕووداوه‌ و ته‌واوگه‌ری یه‌كترین، ئه‌مه‌ واتە هه‌موو بێکارێك بێکارێكی تر به‌ دوای خۆیدا ڕاده‌كێشێت.

له‌ یۆنان له‌ نێوانی پار و ئه‌مساڵدا ده‌قاوده‌ق ئه‌وە ڕووی دا، كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ باسم كرد. ئیدی تۆ چۆن ده‌توانیت بڵێیت، كه‌ ئه‌و پێوه‌ره‌ی كه‌ ده‌وڵه‌ته‌ ئه‌وروپیه‌كا ن و داموده‌سگەكانیان بۆ ڕزگاركردنی یۆنان دایانناوە، ڕاسته‌ و ئیش ده‌كات؟ ئه‌مه‌ی كه‌ من له‌ سه‌ره‌وه‌ باسم كرد، هه‌موومان ده‌یزانین و پێویستیشمان به‌ هیچ پله‌یه‌كی باڵای خوێندن له‌ زانستی ئابووریدانییه‌ تاكو ده‌رك به‌م راستییه‌ بكه‌ین.

دووهه‌م: به‌ بۆچوونی من، ته‌مه‌نی یورۆ زۆری كێشا، من به‌شبه‌حاڵی خۆم چاوه‌روانی زووتر هه‌ره‌سهێنانیم ده‌كرد. هه‌ڵهێنانی ئه‌م مەته‌ڵەشیان هه‌ر ئاسانه‌: یه‌كێتی ئه‌وروپا 27 وڵاتن، كه‌ له‌مانه‌ش 17 یان له‌ زۆنی به‌كارهێنانی سیسته‌می یه‌كدراودان، كه‌ یورۆیه‌ و بنناخه‌ی دانانی ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كۆبوونه‌وه‌ی ماستریخكه‌ شارێكی هۆڵه‌ندیه‌، له‌ ساڵه‌كانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابوردوو دا له‌وێ به‌سترا، چه‌ند مه‌رجێكیان بۆ ئه‌و وڵاتانه‌ی كه‌ ده‌یه‌ویانەوێت ببێنه‌ به‌شێك له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپی و هه‌ڵگری سیسته‌می تاكدراوی، دانا. سه‌ختترینیان ئه‌وه‌ بوو، كه‌ نابێت نوقسانی میزانییه‌ی هه‌ر وڵاتێك، كه‌ به‌شداری‌ له‌ سیسته‌می تاكدراویدا ده‌كات، له‌ نێوانی له‌ سه‌دا 7 بۆ سەدا 11 ی داهاتی نه‌ته‌وه‌یی بێت.

ورده‌ ورده‌ ئه‌م یه‌كێتییه‌ فراوانتر بوو، قه‌به‌تر بوو، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌وه‌ش هۆی خۆی هه‌یه‌، كه‌ لێره‌دا جێگەی باس نییه‌، گه‌لێك له‌و وڵاتانە زۆر هه‌ژارن و هه‌ندێكیشیان زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندن. له‌ زۆربه‌ی کاتدا تۆ ناتوانیت دژایه‌تی لۆجیك بكه‌یت ، زۆربەی کاتیش ڕاسته‌ لۆجیك نابێته‌ یاسا، به‌ڵام لۆجیك ڕاستییه‌ و واقیعه‌. كه‌واته‌ تۆ چۆن ده‌توانیت 17 ده‌وڵه‌ت پێكه‌وه‌ بنێیت و ده‌بێت یه‌كدراویش به‌كاربهێنن، ناتواننرێت 17 ده‌وڵه‌ت به‌یه‌كه‌وه‌ گرێ بده‌یت، كه‌ هه‌ندێكیان بێکارییەكی زۆر و به‌ڕێژه‌یه‌كی كه‌م به‌رهه‌م ده‌هێنن، له‌ هه‌مانكاتدا هه‌نده‌كه‌ی تریان بێکارییەكی كه‌میان هه‌یه‌ و به‌ڵام به‌ڕێژه‌یه‌كی زۆر به‌رهه‌م ده‌هێنن؟!! ڕه‌نگه‌ بتوانیت ئه‌م بارودۆخه‌ تا ڕاده‌یه‌ك ڕاگریت، ئه‌ویش به‌ ئاماده‌كردنی بودجه‌یه‌كی گه‌وره‌ له‌ وڵاته‌ ده‌وڵه‌مه‌ندكانی ئه‌و یه‌كێتییه‌وه‌ بۆ یارمه‌تی دانی وڵاته‌ هه‌ژاروه‌كانی ناوه‌وه‌ی تاكو بێنه‌ ڕیز و له‌ شانی ئه‌وانی تر نزیك ببنه‌وه‌. ئه‌مه‌ش هه‌ر له‌سه‌ر حسابی هاووڵاتیانی خۆیان ده‌كرێت ، له‌سه‌ر دابه‌زینی ئاستی ژیانیان ده‌كرێت، به‌ سه‌رخستنی باج و كه‌مكردنه‌وه‌ی بیمه‌كان و كه‌مكردنه‌وه‌ پاره‌ی خانه‌نشینی و زیادكردنی ته‌مه‌نی خانه‌نشینكردن. ئه‌مه‌ش تا ڕاده‌یه‌ك ده‌كرێت و تا ڕاده‌یه‌ك له‌لایه‌ن هاووڵاتانییه‌وه‌ له‌ ده‌وڵه‌ت قبوڵ ده‌كرێت.

گه‌ر هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ش بیری لێ بكه‌یته‌وه‌ لۆجیك، ڕاستییه‌كان، واقیع پێمان ده‌ڵێن، ته‌مه‌نی یورۆ زۆری به‌ده‌مه‌وه‌ نه‌ماوه‌.

یونان و ئه‌و ڕێگایانه‌ی كه له‌ به‌رده‌میدان و چه‌ند‌ ئه‌گه‌رێك:

هه‌ر ڕۆژێك كه‌ زیاتر تێده‌په‌ڕێت، كێشه‌كانی یۆنان قوڵتر ده‌بنه‌وه‌، بارودۆخه‌كه‌ش بۆ وڵاتانی هه‌ڵگری دراوی یورۆ و سه‌رجه‌می وڵاتانی ئەوروپی و ڕوسیا و ئه‌مه‌ریكا و یابان و چین و كه‌نه‌دا و باقییه‌كه‌ی تری مه‌ترسی دارتر ده‌بێت ، داهاتووی یۆنان هه‌رچۆن بشكێته‌وه‌، كاریگه‌ری گه‌وره‌ له‌سه‌ر بازاڕی جیهانی و دراوه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی جیهان داده‌نێت، نزیكیشه‌ له‌وه‌ی كه‌ جارێكی تر جیهان به‌ره‌و قەیرانێكی تر به‌رێت.

له‌ ئێستادا سندوقی در‌اوی نێودەڵەتی فشارێكی زۆرری خستوەته‌ سه‌ر ده‌وڵه‌تانی ئه‌وروپی و بانكی ناوەندی ئه‌وروپی ، به‌بێ پێچوپه‌نا پێیان ده‌ڵێت وه‌ختتان له‌به‌رده‌مدا نه‌ماوه‌، له‌وه‌ زیاتر دوابكه‌وێت من یارمه‌تییه‌كه‌م ده‌كێشمه‌وه‌، بانكی ناوەندی ئه‌وروپیش به‌ ڕۆڵی خۆی ناتوانێت یارمه‌تی حكومه‌ته‌كه‌ی پاپا ئه‌ندرو بدات، ئەگه‌ر مسۆگەریی جێجه‌جێكردنی مه‌رجه‌كانی ئه‌و نه‌كات. مه‌رجه‌كانیش زیاتر به‌ تایبه‌تیكردنی كه‌رته‌ گشتییه‌كان، زیادكردنی باج، كه‌مكردنه‌وه‌ی زیاتری بیمه‌كان، كه‌مكردنه‌وه‌ی موچه‌ و ده‌رامه‌تی خه‌ڵكی به‌ بڕی زیاتر، به‌رزكردنه‌وه‌ی ، ته‌مه‌نی خانه‌نشینی و گه‌لێكی تر له‌گه‌ڵ قەەرزدانه‌وه‌ی 7 ملیارد یورۆ هه‌موو ساڵێك تاكو قه‌رزه‌كانی سووك كات. هاوکات (پاپا ئه‌ندرو)ش له‌ هه‌وڵی فرۆشتنی ئه‌م مامه‌ڵه‌یەدایه‌‌ به‌ په‌ڕله‌مان و حكومه‌ته‌كه‌ی، تاكو قبوڵی ئه‌م مه‌رجانه‌ بكه‌ن و ببێته‌ یاساو جێبه‌چی بكرێن، ئه‌و یاسایه‌ش له‌ دووتوێی شه‌قامه‌كان و ده‌ره‌وه‌ی په‌ڕله‌ماندا له‌ تاقیكردنه‌وه‌دا ده‌بێت، ئایا خه‌ڵكی قبوڵی ده‌كات یا پاپا ئه‌ندرو حكومه‌ته‌كه‌ی بە چۆکدا دەهێنێت. ئه‌مانه‌ش له‌ چه‌ند هه‌فته‌ی ئاینده‌دا ده‌رده‌كه‌ون. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مانه‌ش یۆنان سێ ڕێگەی له‌به‌رده‌مدایه‌:

یه‌كه‌م: قبوڵكردنی قه‌رزه‌كه‌ به‌ هه‌موو مه‌رجه‌كانییه‌وه‌، ئه‌وكاته‌ش ئایا ده‌توانێت چركه و فزه‌‌ له‌ شه‌قام ببڕێت و گه‌ر بڕیشی تا كه‌ی؟ چۆن ده‌توانێت هەلومه‌رجه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكدا بسەپێنێت؟ ئایا كاردانه‌وه‌ی سه‌پاندنه‌كه‌ چۆن دەكه‌وێته‌وه‌؟ یۆنان له‌ قه‌یرانه‌كه‌ ڕزگاری ده‌بێت یا به‌ هه‌مان ئه‌زموونی ساڵی پاردا تێپەڕدەبێتەوە؟

دووهه‌م: قبوڵی قه‌رزه‌كه‌ ناكات و بیر له‌ كشانه‌وه‌ له‌ سیسته‌می تاكدراوی ده‌كاته‌وه‌ و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ به‌كارهێنانی دراوه‌ كۆنه‌كه‌ی!! ئه‌مه‌ش کارێکی ئاسان نییه. هه‌ر به‌ بڕیاردانی ئه‌مه‌، هه‌رچی خه‌ڵك هه‌یه‌ به‌ بزنسمانه‌كانیشه‌وه‌ یه‌كسه‌ر هه‌موو پاره‌كانیان له‌ بانكه‌كان ده‌رده‌هێنن و هه‌موو پڕۆژه‌كانیش ده‌وه‌ستێن. به‌مه‌‌ش بانكه‌كان هه‌موو خاڵی ده‌بن و دڵه‌ڕاوكێ و ڕاڕاییه‌كی زۆر له‌ناو خه‌ڵكدا په‌یدا ده‌بێت. ئه‌مه‌ بێجگە له‌وه‌ی كه‌ خەرجێكی زۆریش ده‌خاته‌ سه‌ر ده‌وڵه‌ت له‌ گۆڕینی سیسته‌می دراه‌وه‌كه‌یدا و پێناساندنی به‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی و ده‌ره‌وه‌ی.

له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌، ڕێگە خۆش ده‌كات بۆ وڵاتانی تری وەك خۆی ئاسای : لەوانە ئێرله‌نده‌، پورتوگال، ئیتالیاو ئیسپانیا، له‌ خۆڕزگاركردنیان له‌ سیسته‌می تاكدراوی. خۆ ئەگه‌ر ئه‌مه‌ش ڕووبدات، ئەگه‌ر یورۆ هه‌ره‌س پێ نه‌هێنێت، ئه‌وا به‌ دڵنیاییه‌وه‌ نرخی زۆر ده‌هێنێته‌ ‌ خواره‌وه‌، كه‌ له‌و بارەه‌شدا ناتوانێت له‌گه‌ڵ پاوەند و دۆلار و یەنی یابان و یوۆنی چینی له‌ ململانێدا بێت .

سێهه‌م:‌‌ ئەگه‌ر بانكی ناوەندی ئه‌وروپی و وڵاتانی ئه‌وروپی ئه‌و‌ بڕه‌ پاره‌ی، كه‌ بڕیار بوو به‌قه‌رز بیده‌نێ، ئێستا وه‌كو یارمه‌تی بیده‌نێ، كه‌ له‌م بارەه‌شدا ئیدی یۆنان پێوسستی نییه‌ كه‌ مه‌رجی تازه‌ به‌سه‌ر خه‌ڵكدا بسه‌پێنێت. ئه‌مه‌یان ئه‌گه‌رێكی ماقوڵتره‌ له‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ بۆ سه‌رمایه‌داری و بانكه‌كانیان، به‌ڵام دوو شت لێره‌دا دێنه‌ پێشه‌وه‌ : یه‌كه‌م: ده‌بێت هه‌مان شت بۆ ئەو وڵاتانه‌ی كه‌ له‌سه‌رەوه‌ نێوم هێنان، بكه‌ن یا بۆ هه‌ر وڵاتێكی تر كه‌ ده‌كه‌وێته‌ هه‌مان كێشه‌وه‌. ئایا ئه‌مه‌ ده‌كرێت؟ خۆ گه‌ر كرا چه‌ند له‌سه‌ر وڵاتانی یارمه‌تیده‌ر ده‌كه‌وێت و چه‌ندیش هاووڵاتانیان ئه‌مه‌یان لێ قه‌بوڵ ده‌كه‌ن؟ چونكه‌ كردنی ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر ئه‌و‌ان زۆر زۆر ده‌كه‌وێت. دووهه‌م: چ گه‌ره‌نتییەك هەیە، پاش ئه‌م یارمه‌تییه‌ش یۆنان له‌ قه‌یرانه‌كه‌ ده‌ربچێت؟ خۆ دوور نییه‌ پرسی نه‌وت و ئه‌م ورده‌ شه‌ڕانه‌ی كه‌ ئێستا هه‌ن و ده‌ستتێوه‌ردانی زیاتری ئه‌مه‌ریكا و بریتانیا و هاو په‌یمانه‌كانیان له‌ لیبیا و سوریا و ئێراندا، قه‌یرانێكی تری گه‌وره‌ی وەكو قەیرانەکەی ساڵی 2008 دروست نەكەنه‌وه‌ و یۆنانیش به‌ خه‌ستی نەگرێته‌وه‌.

ئه‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌گه‌رن و كه‌س ناتوانێت بڵێت ئاوا ده‌رده‌چێت، به‌ڵام ئاینده‌ی نزیك ڕۆشنایی ده‌خاته‌ سه‌ر بارودۆخه‌كه‌ و پێمانده‌ڵێت یۆنان چ ڕێگایه‌ك ده‌گرێته‌ به‌ر.

* تێبینی: سه‌رجه‌می ئه‌و ئامارانه‌ی سه‌رەوه‌ له‌ دیمانه‌ و ده‌نگوباسی ته‌له‌فزیۆنی بریتانی و ڕۆژنامه‌ی گاردیانی بریتانی ئه‌م ڕۆژانه‌ی ‌ دوایی وه‌رگیراون.

چه‌ند سه‌رنجێك له‌سه‌ر نووسینێكی ئه‌م دواییه‌ی به‌ختیار عه‌لی

زاهیر باهیرله‌نده‌ن

21/05/2011

پێشه‌كی:

به‌ختیار عه‌لی له‌ مانگی ئازاری ئه‌م ساڵدا له‌ كۆڕێكیدا كه‌ له‌ هۆڵی سۆڵیدارێتی له‌ سلێمانی له‌ ژێر ناوی گەڕان بە دوای تایبەتمەندییەکانی ئەم ساتەداگێڕا، دواتریش کردی به‌ وتارێکو له‌ ئاوێنه‌دا بڵاوی کرده‌وه‌.

كه‌س ناتوانێت ڕۆڵی به‌ختیار عه‌لی له‌ بواری ڕۆمان و هۆنراوەنووسین و بواری فه‌لسه‌فه‌ و كۆ‌مه‌ڵایه‌تی و نووسینی وتاری ڕامیاریی و هه‌ره‌وەها له‌ گه‌لێك بواری دیكەیشدا ، فه‌رامۆش بكات ، هه‌ر وه‌كو نووسەرێكی سه‌ركه‌وتوو، خامه‌ به‌بڕشت، به‌تایبه‌ت له‌ بواری فه‌لسه‌فه‌ و ڕۆماننووسیندا، به‌ ڕۆڵی خۆی توانیویەتی خه‌ڵكانێكی زۆر بكاته‌ خوێنه‌ر و گوێڕایه‌ڵی خۆی و هه‌تا هه‌ندێك له‌ گه‌نجه‌كانمان هه‌ر به‌ ته‌واوی سه‌رسامن به‌ توانا و ڕۆشنبیریی به‌ختیار، تا ئه‌و‌ ڕاده‌یه‌ی كه‌ ته‌نانه‌ت گه‌ر به‌ختیار عه‌لی قسه‌ی بێسه‌روبه‌ره‌ش بكات، ڕاستییه‌كانیش بشێوێنێت، ئه‌و خه‌ڵكانه‌ هه‌ر ده‌ستخۆشی لێ ده‌كه‌ن و پێیدا هه‌ڵده‌ده‌ن.

به‌ بڕوای من ڕواڵه‌تی پیاهه‌ڵدان و سه‌رسامبوون به‌ كه‌سێك جا ئیدی هه‌ر كه‌سێك بێت، دەگەڕێتەوە بۆ دیاردەی پیرۆزكردن، كه‌ كورد وه‌كو نه‌ته‌وه‌‌یه‌ك ئه‌مه‌ بووه‌ته‌ به‌شێك له‌ كه‌ڵچه‌ری ، ئیدی به‌ منداڵدا، به‌ خۆشه‌ویستاندا ، به‌ خزم و كه‌سوكاردا هه‌تا به‌ كاڵا و شته‌ بێگیانه‌كانیشدا، كه‌ هه‌یانن، هه‌ڵده‌ده‌ن. پیاهه‌ڵدانی زیاد له‌ ڕادە ده‌كه‌ن ، كه‌ به‌مه‌ش هیچ یەك له‌ خه‌وشه‌كان ، ناڕێكییه‌كان ، قسه‌ بێبه‌ڵگه‌‌كان و زۆری دیکەش نابیندرێن.

من پێموایه‌ ئایین و كه‌ڵچه‌ری خێڵ و سەرەرای ئەمانەش کارکردنی پارته‌ كوردییه‌كان و بزووتنەوەی ناسیونالیستی كوردی ئه‌وه‌نده‌ی دیكە ئه‌و پیرۆزكردنه‌یان زیاتر خەست کردووەتەوە و چه‌سپاندوویانە و ئیشی زۆریشیان له‌سه‌ر كردووە. ‌هه‌‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ باسێكی دورودرێژه‌ من لێره‌دا هه‌ر ویستم په‌نجه‌ی بۆ ڕاكێشم، چونكه‌ په‌یوه‌ندی به‌م باسه‌وه‌ هه‌یه‌.

هه‌ر له‌به‌ر ئه‌و ‌ڕاستییه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌، من لەلام سه‌یر نییه‌، كه‌ به‌ختیار عه‌لی و کەسانی دیکەش تەنانەت ئەگه‌ر قسه‌ی نالۆجیكییش بكه‌ن و ڕاسیتییه‌كانیش به‌چه‌واشه‌یی نیشانی خه‌ڵك بده‌ن، خه‌ڵكانێك هەن، نه‌ك هه‌ر قبوڵیان ده‌كه‌ن، بگره‌ پاساویشیان بۆ ده‌هێننه‌وە، ئه‌مه‌ش هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌یه‌، كه‌ به‌ختیار عه‌لی پیرۆز كراوه. له‌به‌رئه‌مه‌ش شته‌كانی به‌چاوی ڕه‌خنه‌وه‌ ناخوێندرێنه‌وه‌، قسه‌كانی به‌ گوێیه‌ك ده‌بیسترێن، كه ئه‌و‌ كه‌سێكی سوپه‌رمانه‌، ئاسمانییه‌ و شایانی هه‌ڵه‌كردن نییه‌ و هەڵە ناكات. كه‌ خودی ئه‌مه‌ش ڕواڵه‌تێكی گه‌لێك خراپی هه‌یه‌ بۆ هه‌ركه‌سێك‌ كه‌ ئاوا شت بخوێنێته‌وه‌ یا ببیستێت. چونكه‌ ئه‌مه‌ هه‌موو دەرگەكانی بەرەوپێشه‌وه‌چوون و پێشكه‌وتن به‌ ڕووی خودی كه‌سه‌كه‌دا داده‌خات، به‌ لێوردنه‌بوونه‌وه‌ و‌ شینه‌كردنه‌وه‌ی قسه‌ و سه‌رنجه‌كان و دروستنه‌بوونی هیچ جۆره‌ مشتومڕێك ‌لای ئه‌و كه‌سه‌‌ ، ئیدی دەرگە به‌ڕووی بەرەوپێشه‌وه‌چوونی نه‌ك هه‌ر خۆیدا داده‌خات، بگره‌ به‌ڕووی کۆمەڵگەكه‌شیدادادەخات.‌

ئێستاش با بێمه‌ سه‌ر سه‌رنجه‌كانم، منیش هه‌ر به‌ پێی ڕیزبه‌ندی وتاره‌كه‌ ی خۆی ، ڕاو بۆچوونی خۆم له‌سه‌ریان ده‌رده‌بڕم.

«خوێندنەوەیەك بۆ ئەوەی له‌ئێستادا شكاوە‌و ئەوەی دەشێت بشكێت»

ئه‌وه‌ی كه‌ زیاتر جێی سه‌رنجی منه‌ له‌م به‌شه‌ی نووسینه‌كه‌ی به‌ختیار عه‌لی دا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێت:

وشەی شۆڕش خۆ بە خۆ هیچ مانایەكی پێشوەختی نییە‌و تەنیا له‌سیاقێكی گەورەتردا دەتوانین تێیبگەین. شۆڕش روداوێكی مێژوویی گەورەیە، بەڵام ماهییەتی ئەم روداوە گەورەیە شتێك نییە له‌سەرەتاوە ئاشكرابێت، بەهای راستەقینەی هەموو شۆڕشێک‌و بزاوتێكی گەورە كەمتر له‌ساتی خۆیدا دەردەكەوێت، بەڵكو له‌داهاتوودا دەردەكەوێت، شۆڕشەكان سەرەتا تۆو دەخەن‌و ئەو تۆوانە درەنگ بەردەگرن“.

لێره‌دا خاڵی گرنگ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌و باس له‌ شۆڕش ده‌كات و باسه‌كه‌ی ئه‌ویش بۆ خوێنه‌ر و گوێگری كورده‌، كه‌واته‌ ئه‌و به‌گشتی لە شتێك دەدوێت، بەناوی شۆڕشی کورد.

ئه‌وه‌ی که‌ بۆ من له‌و بڕگه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌دا ده‌رده‌که‌وێت، ئه‌وه‌یه‌ که‌ شۆڕش لای‌ به‌ختیار عه‌لی پرۆسه‌یه‌کی دوورودرێژ نییه‌، خۆئاماده‌کردن و خۆڕێکخستن و کارله‌سه‌رکردن ‌ له‌لایه‌ن‌ زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵکانی خاوەن داخوازییه‌وه‌، نییه‌، شۆڕش لای ئه‌و کارێکی خۆڕسك نییه‌، واته‌ کارێک نییه‌ که‌ پێداویستییە کۆمه‌ڵایەتی، ڕامیاریی و ئابووریی و پێداویستییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانی ژیانی خه‌ڵکی ئاسایی بێبەشی کۆمه‌ڵگه‌ ئافەراندبێتی، که‌ پێویستی به‌ بوونی خۆڕێکخستن و کارله‌سه‌رکردن و هه‌ڵخڕاندنی خه‌ڵکی، هه‌بێت، شۆڕشێك نه‌ك له‌ناو چوارچێوه‌یه‌کی ڕێکخراوه‌یی پارت ئاسا، به‌ڵکو له‌ دووتوێی گروپه‌ لۆکه‌ڵییه‌کاندا، له‌ نێوه‌ندی ته‌واوی خه‌ڵکدا له‌ سه‌رتاپای ئه‌و شوێنانه‌ی که‌ یه‌کی تێدا ده‌گرنه‌وه‌. بەڵام شۆڕش لای ئه‌و پلان بۆ داڕشتنه‌، دیاریکردنی کاتژێری سفره‌ بۆی، گردبوونه‌وه‌یەتی له‌ چوارچێوه‌ی پارتێکدا یا ڕێکخراوێکی دیسپلیندار له‌ کۆمه‌ڵگەیه‌کی دیسپلینی له‌گه‌ڵ هه‌بوونی تۆزێک له‌ ئانارشێتیله‌ ژێر ڕکێفی سه‌رکرده‌یه‌کدا یا چه‌ند سه‌رکرده‌یه‌کدا، به‌لام گه‌ر بتوانرێت سه‌رکرده‌کان خوێنه‌وار و ڕۆشنبیر بن. ( من دواتر دێمه‌وه‌ سه‌ر ئه‌م خاڵه‌) چونکه‌ شۆڕش لای ئه‌و پابەندی هونه‌ر و زانستی ڕامیارییە، که‌ بە بۆچوونی ئەو خه‌ڵکانی ئاسایی ئه‌م تایبەتمەندییه‌ باشانه‌یان تێدا نییە، هه‌ر بۆیه‌ لای به‌ختیار وایه‌ که‌ ناتوانرێت سه‌ره‌نجامه‌کانی یا داهاتووی“‘شۆڕشبزانرێت.

هه‌روه‌کو له‌ سه‌ره‌وه‌ وتم باسه‌که‌ی به‌ختیار بۆ گوێگر و خوێنه‌ری کورده و له‌به‌ر ڕۆشنایی ‌بەناو شؤڕشی کوردو گه‌لانی تردا ئه‌و گه‌یشتۆته‌ ئه‌و ده‌رئه‌نجامانه‌. هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ و له‌به‌ر ئه‌وه‌شە، که‌ ده‌توانین سه‌رئه‌نجام و پێشبینییه‌کانی داهاتووی شۆڕشباشتر ببینین، من بۆ زیاتر ڕوونکردنه‌وه‌ی مه‌به‌ستی وتاره‌که‌م شۆڕشیكورد به‌تایبه‌تی، به‌ نموونه‌ ده‌هێنمه‌وه‌ ، هه‌ر لێره‌شه‌وه‌ ده‌توانین شێوه‌ی تریش له‌م شۆڕشیکورده‌ ببینینه‌وه‌ ، که‌ له‌ هه‌موویان نزیکتر لێمانه‌وه‌ شۆڕشی فه‌له‌ستینییه، ڕه‌نگه ‌ هی تریش هه‌بن، که‌ لای به‌ختیار بچنه‌ هه‌مان خانەوە.

به‌ڕای من هیچ کام له‌‌مانه ‌ شۆڕش نه‌بوون ، نه‌ ئه‌مه‌ی كورد و نه‌ ئه‌وه‌ی فه‌له‌ستینه‌كانیش، ئه‌مانه‌ هه‌ردووكیان نه‌بوونیان زۆر له‌ به‌رژه‌وندی گه‌لی كورد و گه‌لی فه‌له‌ستینی بوو. به‌ناو شۆڕشیكورد و فه‌لسه‌ستینی كۆپی یه‌كترن و نزیكایه‌كی زۆریش له‌ نێوانیان هه‌بووه‌؛ هه‌ر له‌ داگیركردنی خاكیان و له‌ تاكتیك و سراتیج و ئه‌م به‌ كاولكردنی کوردستان و ئه‌و‌یش به وێرانكردنی ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ ده‌ستیاندا مابوو. ئه‌مه‌وێت لێره‌دا ئه‌وه‌ بڵێـم ، كه‌ ئه‌مە راستیی ئەو دوو به‌ناو شۆڕشه، ‌ بووە و سه‌رئه‌نجامی هه‌ردوكیشیان ئاشكرایه‌.

له‌ شوێنه‌كانی دیكەیشدا گه‌ر پارت به‌ ئامانجی خۆی گه‌یشتبێت، ئه‌وه‌ شۆڕش نه‌بووه‌ و شۆڕشیشی نه‌كردوه‌، هیچکات سیسته‌مه‌كه‌ی نه‌گۆڕیوه‌. به‌ڵكو ده‌موچاوەكانی گۆڕیون ، ده‌ستی ده‌ستی به‌ده‌سه‌ڵات كردووه‌.

منیش ده‌ڵێـم هیچ بزووتنه‌وه‌یه‌ك به‌بێ هه‌‌بوونی زه‌مینه‌یه‌ك ڕوونادات ، دوای ئه‌وه‌ش گه‌ر بیه‌وێت شتێك به‌ده‌ست بهێنێت ، ده‌بێت جۆرێك له‌ ڕێكخستن به‌خۆیه‌وه‌ بگرێت، به‌ڵام مه‌رج نییه‌ كه‌ ئه‌و ڕێكخستنه‌ له‌ شێوه‌ی ڕێکخستنی پارت و ڕێكخراودا بێت و هه‌مان ڕۆڵی ئه‌وان بگێڕێت له‌ بانگهێشه‌ی گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات.

دووهه‌میان: شتێكی زۆر ڕاسته‌ له‌ كاتی ڕوودانی بزووتنه‌وه‌یه‌كدا ، ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و‌ پێی ده‌ڵێت شۆڕش، یا لای ئه‌و بووه‌ته‌ شۆڕش ، یا هه‌تا له‌ ده‌مه‌قاڵێی نێوانی دوو كه‌سیشدا، كه‌سێك ناتوانێت لە سەدا سەد ده‌رئه‌نجامه‌كه‌ی یا كۆتاییه‌كه‌ی بپێكێت. به‌ڵام هه‌موو سه‌ره‌تاییه‌ك ، واته‌ سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی هه‌ر شتێك، تێگه‌یشتن له‌ پێکهاتە و تاكتیك و ستراتیجیه‌تی ئه‌و سه‌ره‌تایه‌ ئیدی ده‌ستپێكردنی بزووتنەوەیه‌ك بێت ، دروستكردنی پارتییه‌ك بێت، ده‌توانێت پێشبینییه‌كی باش بكرێت بۆ كۆتاییه‌كه‌ی. بێگومان پارتێك به‌ په‌یڕه‌و پڕۆگرام و به‌ وتار و گوفتار گه‌ر ڕه‌یسست بێت ، بێگومان كه‌ بە ده‌سه‌ڵات دەگات، پێشبینی باشتریان لێناكرێت. پارتی و یه‌كێتی كاتێك کە له‌ شاخ بوون، ده‌ستیانكرد به‌ تیرۆری خه‌ڵكانی ئۆپۆزسیۆنی ناو خۆیان، دوایی كه‌وتنه‌ گیانی یه‌كتری چ له‌ شاخ و چ له‌ شاریش ، دواتر له‌ كۆمه‌ڵه‌ ، هێرشی یه‌كێتی بۆ سه‌ر ‌ حیزبی شیوعی و حسك، دوای ئه‌وانه‌ش شه‌ڕی نێوان یه‌كێتی و پارتی ، تیرۆرکردنی حه‌مه‌ حه‌لاق و براده‌ره‌کانی ، ساڵی 2000 یش تیرۆرکردنی پێنج (5) هاوڕێی پارتی کۆمۆنیستی کرێکاری عیراق، دواتر لەتەك په‌كه‌كه‌ و ئیسلامییه‌كان . پێویست ناكات، من باس له‌ شته‌كانی دیكەیان بكه‌م، چونكه‌ ڕه‌نگه‌ هه‌موومان ئه‌وه‌ بزانین، ئه‌م دوو پارته‌ ئه‌وه‌نده‌ی مێژووی شه‌ڕه‌نگێزی و تیرۆریان هه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ مێژووی ئاشتیانه‌یان نییه‌، ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ ده‌ڵێم، كه‌ ئه‌مه‌ سه‌ره‌تاكه‌یان بێت ، بێگومان كۆتاییه‌كه‌ش تاڕاده‌یه‌كی باش زانراوه‌.

به‌كورتییه‌كه‌ی ئه‌وانێك، كه‌ به‌ ئاگر و ئاسن له‌ ساڵی1961 تا گه‌یشتنه‌وه‌ شار، فەرمانڕەواییان كردووه‌ و ڕۆژیان داوه‌ته‌ ده‌م شه‌و و شه‌ویشیان داوه‌ته‌وه‌ ده‌م ڕۆژ. ئه‌مانه‌ كه‌ هه‌ر هه‌مان خه‌ڵكن و هه‌مان ڕامیارییان هه‌یه‌ و هه‌مان ئاوەزیان هه‌یه‌، بگره‌ خراپتریش له‌ شاخ، ئیتر چۆن چاوه‌ڕوانیان لێ ده‌كرێت، ئێستا جۆرێكی دیكە ڕه‌فتار لەتەك خه‌ڵكدا بكه‌ن. كه‌واته‌ گران نییه‌ گه‌ر ته‌ماشای پێکهاتە و تاكتیك و داخوازی و شێوه‌ی كاركردنی پارتێك، بزووتنەوەیه‌ک‌ شۆڕشێكبكه‌یت له‌ نزیكه‌ه‌وه‌ له‌ پرۆسه‌ و ڕێڕه‌وه‌كه‌ی‌ ئاشنا بیت، ده‌شتوانیت ده‌رئه‌نجامه‌كانی بپێكیت.

دەرچوون له‌ترسی ئەبەدیی نەمان

به‌ختیار عه‌لی له‌م به‌شه‌ی نووسینه‌كه‌ی دا زۆر به‌ چڕی و به‌ كورتی ده‌ست بۆ پرسێك ده‌بات . كه‌ له‌لای من هیچی دیکە نییه‌ جگه‌ له‌ شێواندن كردنی مێژوو ، جگه‌ له‌ چه‌واشه‌كردنی گه‌نجانی ئێستا كه‌ چاویان له‌ سه‌رده‌می ڕاپه‌ڕین و كۆتایی ده‌سه‌ڵاتی به‌عس له‌ کوردستاندا، هه‌ڵهێناوه، بێ ئه‌وه‌ی له‌ پاڵپشتكردنی سه‌رنجه‌كه‌ی دا، په‌نجه‌ بۆ ته‌نها سه‌رچاوه‌یه‌ك یا ڕوداوێك ڕابكێشێت، ئای كه‌ ترسناك و ناڕاسته‌ كه‌ قسه‌یه‌ك بكه‌یت، به‌تایبه‌ت بۆ كه‌سێكی وه‌كو به‌ختیار عه‌لی و به‌ڵام ته‌نها به‌ڵگه‌یه‌كت پێنه‌بێت. بڕوانن له‌م به‌شه‌ی نووسینه‌كه‌ی دا چی ده‌ڵێت:

بەدرێژایی سەد ساڵی رابوردوو. تاكە شتێك كە بزوێنی شۆڕشەكانی ئێمە بووە، شەڕبووە له‌گەڵ داگیركەردا، جەنگی مان‌و نەمان بووە له‌گەڵ هەڕەشەی تواندنەوە‌و فەوتاندا، گوتاری باڵادەست لێرەدا پاراستنی كۆمەڵگا‌و نەتەوە بووە له‌له‌ناوچوون، ئەم شۆڕشانە هیچیان شۆڕشی ئیشكردنی كۆمەڵگای كورد نەبوون له‌سەر خۆی، شۆڕشی بیركردنەوەی مرۆڤی كورد نەبوون له‌سیستمی سیاسی‌و كۆمەڵایەتی خۆی، بەڵكو شۆڕشی بیركردنەوە بوون له‌دەربازبوون

من لێره‌دا پێویستم به‌وه‌ نییه‌ به‌ شۆڕشه‌كانیشێخ مه‌حمود و بارزاندا بچمه‌وه‌، كه‌ له‌ سه‌ره‌تای چه‌رخی پێشوودا ده‌ستیانپێكرد ، ته‌نها سه‌رنجی خوێنه‌ر بۆ ئه‌و ڕاستییه‌ ڕاده‌كێشم، كه‌ هاوته‌مه‌نه‌كانی به‌ختار و منیش و به‌ته‌مه‌نتر له‌ ئێمەش ئه‌و‌ ڕاستیه‌ ده‌زانن، كه‌ پارتی و سه‌ركردایه‌تی پارتی له‌ ساڵی 1961 دا ئیعلانی جه‌نگ هه‌ڵگیرساندیان له‌سه‌ر میری عه‌بدولكه‌ریم قاسم و ده‌سه‌ڵاتی تازه‌ی ئه‌وكاته‌ی عێراق، كرد . مێژوو شاهیده‌ و زۆریش له‌وانه‌ی كه‌ تاکو ئێستاش ماون و كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا گه‌نج بوون، ئه‌وه ‌ده‌زانن كه‌عه‌بدولكه‌ریم قاسم ئه‌گه‌ر بیشیویستایه‌ ، به‌ڵام له‌و قۆناغه ‌تازه‌یه‌ی ده‌سه‌ڵاتیدا به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌یده‌ویست، بانگێشه‌ی جه‌نگ به‌رامبەر كورد بكات. وه‌کو هه‌موان ده‌یزانین، عه‌بدولکه‌ریم قاسم زۆر نزیک بوو له‌ حیزبی شیوعی عێراقه‌وه‌ و ئه‌وانیش لەتەك باقی گروپ و پارت و خه‌ڵکه‌ چه‌په‌کان، له‌ پشتی عه‌بدولكه‌ریمه‌وه‌ بوون، بۆیه‌ تا ئه‌وکاته‌ مه‌ترسییه‌ک نه‌بوو له‌وه‌ی که‌ ئه‌و‌ ئاڵای ڕیشه‌کێشکردنی کورد هه‌ڵگرێت. له‌ هه‌مان کاتیشدا ئه‌وه‌ ڕه‌چاو ده‌که‌ین، که‌ به‌دروستبوونی بزووتنه‌وه‌ی کوردی ڕامیاریی ئه‌ویش گۆڕاو به‌ره‌و شه‌ڕه‌نگێزی ده‌ڕۆیشت.

من باوه‌ڕم وایه‌، جه‌نگ به‌سه‌ر عه‌بدولكه‌ریم و ده‌سه‌ڵاته‌كه‌یدا سەپێندرا نه‌ك پێچه‌وانه‌وه‌کەی. ئه‌وه‌شی كه‌ توزێك به‌ ویژدانه‌وه‌ قسه‌ بكات و شایه‌تی ڕاستییه‌كان بێت، وه‌كو خۆی، نه‌ك وه‌كو به‌ختیار و هاوبیره‌كانی، میكانیزمی دروستبوونی بزووتنه‌وه‌ی كوردی ساڵی1961 ده‌زانێت، پێویستی به‌ شیکردنەوە و توێژینه‌وه‌ نییه‌. كورد له‌سه‌رده‌می عه‌بدولكه‌ریم دا خاوه‌نی پله‌وپایه‌ی گه‌وره‌ بوو، ‌ هه‌م له‌ ڕیزی بەڕێوەبەرایەتیە سڤیلییەكاندا و هه‌م له‌ ڕیزی سه‌ربازیدا، هه‌رعه‌بدولكه‌ریم بوو، كه‌ له‌ ده‌ستووری ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی عێراق دا ئه‌وه‌ی‌ چه‌سپاند، كه‌ كورد و عه‌ره‌ب بران و له‌م نیشتمانه‌دا هاوبه‌شن. گه‌ر بزووتنه‌وه‌ی كوردی سه‌ریان له‌ ده‌سه‌ڵاتی عه‌بدولكه‌ریم نه‌شێواندایه‌ و نه‌بوونایه‌ته‌ دارده‌ستی ئه‌مه‌ریكا و هێزی‌ بێگانه‌ و ئاغا و شێخ و مالك و زه‌ویدارانی ئه‌و كاته‌ی کوردستان، عه‌بدولكه‌ریم قاسم له‌ به‌رنامه‌ی دابوو، كه‌ گه‌ڵێك شتی گرنگ بۆ كورد بكات، كه‌ هه‌تا ئه‌و بمایه‌ كیانی ئێمه‌ وه‌كو نه‌ته‌وه‌ و خاك پارێزراو بوو.

كه‌واته‌ كورد له‌و سه‌رده‌مه‌دا بەپێچەوانەی گوتاری مانه‌وه‌ی (به‌ختیار عەلی)یەوە ، له‌ ڕاستیدا جه‌نگی بۆ پاراستنی بارودۆخی ئه‌و‌ سه‌رده‌مه‌ی کوردستان ده‌ستپێكرد ، له‌وانه‌ بۆ بەرگرتنی ڕیفۆرمی زه‌ویوزار، بۆ بەرگرتن بە چاوكردنه‌وی خه‌ڵكی دێهاتەکان و به‌ خوێنده‌واربوونیان و بۆ بەرگرتن بە بنه‌بڕكردنی ئه‌و نه‌خۆشی و وه‌بایانه‌ی كه‌ له‌و‌ سه‌رده‌مه‌دا هه‌بوون، بۆ بێبەشکردنی خه‌ڵكی كورد له‌ ئاوی پاك، له‌ شارێ و شەقامی چاك، له‌ كاره‌با و گه‌لێك خزمه‌تگوزاری دیكە.

له‌‌ سه‌ر ئاستی جیهانیش بۆ پاراستنی به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌مه‌ریكا و خۆراوا به‌ گشتی و بریتانیا به‌تایبه‌تی، كه‌ هاوپەیمانی به‌غدادبه‌ هاتنی میری تازه‌ هه‌ره‌سی هێنا و بارودۆخی تازه‌ی سه‌رده‌می عه‌بدولكه‌ریم قاسم ڕێگه‌ی خۆشكرد بۆ‌ پێشكه‌وتنی پێگه‌ی شوره‌وی جاران و بیروباوه‌ڕی كۆمۆنیستی ” .

به‌ختیار، ڕاستییه‌كان وه‌كو خۆی ناڵێت و نه‌هامه‌تییه‌ك كه‌ هه‌ر له‌ ساڵی 1961وه‌ تاکو ئێستا به‌سه‌ر تاکی كورد و ناوچەی كوردستاندا هاتووه‌، به‌ ته‌نها ده‌خاته‌ سه‌رشانی بێگانه‌و دوژمنانی كورد، به‌ڵام ئه‌وه‌ نابینێت یا ده‌مارگیری نەتەوەییانەی به‌ختیار ڕێگه‌ی پێنادات، كه‌ هه‌ر هیچ نه‌بێت گه‌ر نیوه‌شی نه‌بێت ، سێیه‌كێكی بخاته‌ ئه‌ستۆی پارته‌ كوردییه‌كان و بزووتنه‌وی كوردی كه‌ هه‌ر له‌ دروستبوونیانه‌وه‌ تا ئه‌م ساتە، كاریان له‌سه‌ر داڕوخانی میكانیزم و پێکهاته‌ی نه‌ته‌وه‌ی كورد‌ نه‌ك هه‌ر له‌ بواری ڕامیاری و ئابووری و بازرگانی كولتووری دا، بگره‌ له‌ بواری سیسته‌می خوێندن و په‌روه‌رده و ته‌ندروستی و چاره‌سه‌ركردنیشدا، كردووه‌ و ده‌كەن، بۆ نموونه‌ هاندانی كردنه‌وه‌ و زۆربوونی خه‌سته‌خانه‌ی تایبەتی و، خوێندنگە و زانكۆی تایبەتی ، كه‌ هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌سه‌ر حسابی به‌شه ‌زۆره‌كه‌ی خه‌ڵكی كوردستانه‌، كه‌ نه‌دار و هەژارن.

كۆتایی شوناسە دێرینەكان

له‌م به‌شه‌ی نووسینه‌كه‌‌یدا كه‌ به‌شێكه‌ له‌ كۆڕه‌كه‌ی، به‌ختیار جگه‌ له‌ڕیزبه‌ندكردنی چه‌ند وشه‌ و ده‌ستەواژه‌یه‌ك چی دیكە نییه‌، لەتەك دووچاربوونی چه‌ند ناكۆكییه‌ك له‌و بابه‌تانه‌دا كه‌ نازانێت كامیان ڕاسته: ‌ بزووتنه‌وه‌ به‌ ئایدیۆلۆجیاوه‌ یا بزووتنه‌وه‌ بێ ئایدیالۆژیا، له‌تەك ئایدۆلۆجیدایه‌ و له‌تەکییشیدا نییه‌. بڕوانن له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م به‌شه‌یدا چۆن ده‌ستپێده‌كات:

یه‌كێكی دیكە له‌و خاڵانەی كە وادەكات ئەم بزووتنەوەیە وەك دیاردەیەكی نوێ تەماشابكەین. دەرچوونە له‌كۆی دوولانە ئایدیۆلۆجییە كۆنەكان. ئەمە نە بزووتنەوەیەكی چینایەتی، نەبزووتنەوەیەكی ئایینی، نە بزووتنەوەیەكی ناسیۆنالیستییە. واتە بۆیەكەمجار بزووتنەوەیەكمان هەیە بەتەواوی ناچێتەوە ژێر چەتری ئەو دابەشبوونە تەقلیدیانەوە. ئەمە دیوێكی پۆزەتیڤە، كە ئەگەر بێت‌و كاری وردی له‌سەر نەكرێت، دەشێت نەگەتیڤ‌و زیانبەخش بكەوێتەوە

هه‌ڵبه‌ته‌ به‌ختیار لێره‌دا مه‌به‌ستی له‌م بزووتنەوەیه‌، بزووتنەوەی ئه‌م دواییه‌ی خه‌ڵكی کوردستانه‌، ئه‌و بزووتنەوەیه‌ی كه‌ دواتر لیستی گۆڕان و گروپە ئیسلامییه‌كان و كه‌سانی لیبراڵی وه‌كو فاروق ڕه‌فیق و بەختیار خۆی و هاوه‌ڵه‌كانی ، ده‌ستیان به‌سه‌ر‌دا گرت و خه‌ساندیان، تا گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی دوای بە خوێنڕشتنێكی زۆر و ڕاونان و گرتنی به‌شێك له‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، ئاشبه‌تاڵی لێكرا.

جێی سه‌رنجه‌ كه‌ به‌ختیار ئاوا ئه‌و بزووتنەوەیه‌ شی ده‌كاته‌وه: ‌ كه‌ ده‌ڵێت نه‌چینایه‌تیه‌ و نه‌ ئایدیۆلۆجیه، نه‌ ئایینیه‌ و نه‌ نێونه‌ته‌وه‌یی.‌

من پێش ئه‌وه‌ی قوڵتر بچمه‌ ناو ئه‌و پرسه‌وه‌، ئه‌و‌ پرسیاره‌ له‌ به‌ختیار ده‌كه‌م گه‌ر ئه‌و‌ بزووتنەوەیه‌ چینایه‌تی نه‌بوو‌، چۆن ئه‌و‌ پاساوی سه‌رهه‌ڵدانی بوون و ڕودانی ده‌كات؟

بۆچی زه‌مینه‌ی ئه‌و بزووتنەوەیه‌، نه‌بوونی پێداویستییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی خه‌ڵكی کوردستان نه‌ بوو؟كام جۆر له‌ خه‌ڵكی؟ كێن ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ ئیشی باشیان نییه‌؟ كێن ئه‌وانه‌ی كه‌ كرێی خانوویان به‌رزه‌، یان كرێی كاره‌كه‌یان ده‌ره‌قه‌تی خەرجی ‌ڕۆژانه‌ی خۆیان و خێزانیان نایێت؟ كێن ئه‌وانه‌ی كه‌ كاره‌بایان نییه‌ ، ئاویان نییه‌، له‌ بێکاریدا شەقام ده‌كوتن و چاوه‌ڕوانی كار ده‌ستكه‌وتن، دامەزران، ده‌كه‌ن؟ كێن ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ته‌ڕ ده‌خۆن و له‌ وشك ده‌نوون؟ ئه‌مانه‌ به‌رپرسیاره‌كانی پارته‌كان و ده‌سه‌ڵاتن لەتەك كه‌سانی نزیك و ده‌سته‌وپەیوەندەكانیاندا، یان باقی خه‌ڵكه‌كه‌ی کوردستانه‌؟ كێ له‌ دادپەروەری كۆمه‌ڵایه‌تی بێبه‌شه‌، خه‌ڵكانی سه‌ر شه‌قام و ڕاپه‌ڕیوان بوون یا به‌رپرسیاران و ده‌سه‌ڵاتداران به‌ هه‌موو چه‌شنه‌كانیانه‌وه لەتەك پاره‌داران؟ كێن ئه‌وانه‌ی كه‌ زه‌ویوزار و موڵك و ته‌لاریان هه‌یه‌ ؟ خه‌‌ڵكه‌ ئاساییه‌كه‌ی کوردستانن یا دیسانه‌وه‌ به‌رپرسیار و ده‌سه‌ڵاتدارانن؟

به‌داخه‌وه‌ پیرۆزایەتی به‌ختیار عه‌لی و ناو ناوبانگ و قه‌به‌یه‌تیه‌كه‌ی، گوێگرانی به‌ڕێزی كۆڕه‌كه‌شی یا خوێنه‌رانی نووسینه‌كه‌ی، حه‌په‌ساندبوو به‌ سه‌رسامكردنیان له‌ بیستنی ئه‌م قسه‌ بێسەرەوبەرانەدا.

له‌م گوتاره‌ی به‌ختیاردا ئه‌وه‌ به‌ئاشكرا ده‌بینین، نه‌ك به‌ختیار ته‌نها مێژووی شێواندوه‌، به‌ڵكو چینه‌كان و ململانێی نێوانیانیشی سڕیوەتەوە و باوه‌ڕی پێیان نییه‌ و نه‌ماوه‌، ئه‌و باسی کۆمەڵگەی بێچین و بێ ئایدیۆلۆجیا و بێهێز و بێگیان ده‌كات. ئه‌مه‌ مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌یه‌، كه‌ پێویسته‌ به‌ هه‌موومان ئه‌م ئایدیا لیبراڵییه‌ی به‌ختیار و هاوه‌ڵه‌كانی پووچ بكه‌ینه‌وه‌. ئه‌مه‌ی به‌ختیار قسه‌یه‌كی مارگرێت تاچه‌ری سه‌رۆكشالیارانی پێشووی بریتانیای هێنایه‌وه‌ یادم ، كه‌ له‌ دیدارێكیدا وتی شتێك نییه‌ ناوی کۆمەڵگە بێت، دیاره‌ ئه‌مەیش مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه‌، كه‌ بڵێت شتێك نییه‌، ناوی چین بێت و پرسكێش نییه‌، كه‌ ناوی كێشه‌ یا پرسی چینایه‌تی بێت.

پاش ئه‌م هه‌موو ماوه‌ درێژه‌، كه‌ به‌ختیار له‌ ئه‌وروپا ژیاوه‌ و‌ ده‌ژێت،، شتێك زیاتر له‌ فه‌لسه‌فه‌ نابینێت، ئه‌و ئه‌وه‌ نابینێت، كه‌ له‌م ماوه‌یه‌دا هاوكێشه‌كان گۆڕاون، ململانێی چینایه‌تی گۆڕانی به‌سه‌ردا هاتووه‌‌، سەرمایەداری و سیسته‌می سه‌رمایه‌داری كامڵتر و به‌هێزتر و دڕنده‌تر بووه‌. پرسەكه‌ له‌وه‌ ده‌رچووه‌، كه‌ كێشه‌كه‌ ته‌نها له‌ سنووری ململانێی كرێكاران و بورجوازیدا یا سیسته‌مه‌كه‌یاندا قه‌تیس بكات. بگره‌ سەرمایەداری كارێكی وای خولقاندووه‌، كه‌ دوو به‌ره‌ی ته‌واوی دروستكردووه‌ : به‌ره‌ی به‌رینی خه‌ڵكی له‌ هه‌ر بستێكی ئه‌م سه‌ره‌زه‌مینه‌دا و به‌ره‌ی و كه‌مایه‌تی سه‌رمایه‌داران و دەسەلاتداران، بۆیه‌ بزووتنەوەی هاوچەرخ چ له‌ کوردستان چ له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی و چ له‌ ئه‌و‌روپا و چ له‌ ئه‌مریكا و هه‌موو شوێنه‌كانی دیكە، هه‌ر كرێكاران بەتەنیا دژیگۆڕهەڵکەنەکەیكۆ ناكاته‌وه‌، بگره‌ هه‌رچی توێژاڵه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی وڵاته‌كه‌یه‌ به‌ خۆیه‌وه‌ گرتوه‌ و ده‌گرێت ‌، چونكه‌ سیسته‌می هەنووکەیی نیئۆ لیبراڵ، كه‌ به‌ختیار و هاوه‌ڵه‌كانی پێیدا هه‌ڵده‌ده‌ن و باس له گرنگی مرۆڤ، مرۆڤدوستی ناو ‌کۆمەڵگە سڤیلییەکەیئه‌م سیسته‌مه‌ ده‌كه‌ن، مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ی بۆ سه‌ر هه‌ر هه‌موویان دروستكردووه‌، ته‌نانه‌ت بۆ سه‌ر ژینگه‌ش، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌و بزووتنەوەیه‌ كه‌ ئێستا له‌ ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریكا و شوێنه‌كانی دیكە ده‌بینین، گه‌ر ته‌نها خه‌ڵكانی به‌رگریكه‌ر له‌ ژینگه‌ گه‌ر هیچ ئامانجێكی دیكەیشیان نه‌بێت، كه‌چی هێشتا له‌ پێشه‌وه‌ی بزووتنەوەكه‌وه‌ن، وه‌كو هه‌موو خه‌ڵكه‌كانی دیكە. ئه‌وه‌شی كه‌ له‌ کوردستان و وڵاتانی عه‌ره‌بی و ئێران ڕویدا و ڕوده‌دات هه‌ر له‌و چوارچیوه‌یه‌دا خۆی ده‌بینێته‌وه‌ و له‌و پرنسپڵ و فۆرمه‌له‌یه‌ ده‌رناچێت.

ئایا ئه‌م بزووتنه‌وانه‌ بێ ئایدیۆلۆجیان؟ بێگومان نه‌خێر ، وەكو پێشتر وتم ئیمڕۆ دوو به‌ره‌ هه‌ن، هه‌روه‌ها ئایدیۆلۆجیا و هزریش هه‌ن ، ئایدیۆلۆجی پارێزگاریكردن له‌ سیسته‌می زاڵ، كه‌ هه‌‌موو پارته‌ ڕامیارییه‌كان، ته‌نانه‌ت به چه‌پ و‌ كۆمۆنیسته‌كانیشه‌وه‌، له‌تەك ڕۆشنبیره‌ لیبراڵه‌کانی وەکو به‌ختیار و هاوه‌ڵه‌کانیشی، په‌یڕه‌وی ده‌که‌ن، لە بەرامبەریدا تێڕوانین و هزری دژایه‌تیكردنی سیسته‌مەکە، خه‌ڵكانێك بۆی هه‌وڵ ده‌ده‌ن، كه‌ باوه‌ڕیان به‌ هێج جۆره‌ ده‌سه‌ڵاتێك نییه‌ و هه‌وڵیان له‌ پێناوی دروستكردنی ئه‌م ده‌وڵه‌ت و ئه‌و‌ ده‌وڵه‌ت یا گۆڕینی ئه‌م ده‌موچاو به‌وی دیكەدا نییە ، بەلکو ئه‌وان له‌ ڕاستیدا هه‌وڵی گێڕانه‌وه‌ی به‌های ته‌واوی خودی مرۆڤ ده‌ده‌ن‌.

با ئیستاش ئه‌و پرسیاره‌ له‌ به‌ختیار بكه‌ینه‌وه‌، ئه‌و بزووتنەوە تازه‌یه‌ له‌ چ به‌ره‌یه‌كیاندا خۆی ده‌گرێته‌وه‌ به‌ چ ئایدیۆلۆجێیایه‌ك له‌ قاڵب درا؟

به‌ڕای من ئه‌و بزووتنەوەیه‌ بزووتنەوەی خه‌ڵك بوو ، له‌ پێناوی داخوازییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی خه‌ڵكدا بوو، به‌ڵام كرا به‌ كێشه‌ و بزووتنەوەیه‌كی ڕامیاریی تا له‌ باری به‌رن، جا ئیتر ئه‌وه‌ به‌ ئاگاییه‌وه‌ بوو بێت یا لە نائاگاییەوە، ئه‌وه‌یان من ناتوانم وه‌ڵامه‌كه‌ی بده‌مه‌وه‌، به‌ڵام به‌ هه‌ر بارێكیاندا بووبێت، ده‌توانم هۆیەکانی تێشكانه‌كه‌ی و كه‌موكوڕییه‌كانی بزانم، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه‌ وانه‌ی لێ وه‌ربگیردرێت. به‌هه‌رحاڵ من ناچمه‌ ئه‌و پرسه‌وه‌ له‌ ئیستادا، گه‌ر چی من پێشتر له‌ چه‌ند كورته‌ نووسینێكمدا باسم له‌وه‌ كردوه‌.

ئه‌ی ئه‌و بزووتنەوەیه‌ قاڵبی هیچ ئایدیۆلۆجیایه‌كی به‌خۆیه‌وه‌ گرت؟ به‌ دڵنیانیه‌وه ده‌ڵێم ‌ به‌ڵێ و ئایدیۆلۆجیای ئه‌و‌ بزووتنەوەیه‌ ئایدیۆلۆجیا كۆنه‌كه‌ی سه‌د ساڵ زیاتری پێشووتره‌، كه‌ سه‌ده‌ها جار تێشكاوه‌، چونكه سه‌رئه‌نجامی ئه‌و بزووتنەوەیه‌، ‌ باشتر پارێزگاریكردن له‌م سیسته‌مه‌ بوو، به‌ گرتنه‌به‌ری ڕێگەی په‌ڕله‌مانتاری و گۆڕین و ده‌ستاوده‌ستپێكردنی ده‌سه‌ڵات، كه‌ ته‌نها سووكه‌ باری سه‌ركه‌وتنیشیدا، مسۆگەرکەری دادپه‌روه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی و هێنەری بژێوی باش و‌ خۆشی هه‌میشه‌یی بۆ خه‌ڵكی نه‌بوو، بار و ژیانی خه‌ڵكی زۆر به‌كه‌می ده‌گۆڕدرا، گه‌نده‌ڵی و ده‌وڵه‌مندی و خاوه‌نئیمتیازه‌كان وه‌كو خۆیان ده‌مانه‌وه‌، سه‌روه‌ری یاسا، یاسای كۆنتۆرڵكردنی خه‌ڵكی و پارێزگاریكردن له‌ دەولەمەندتربوونی ده‌وڵه‌مه‌ندان و هەژارتربوونی هه‌ژاران، له‌ به‌رده‌وامبوونی خاوەندارێتی تایبه‌تی و په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێنانی كۆمه‌ڵایه‌تی هاوچەرخ و لەتەك هه‌موو نه‌هامه‌تییه‌كانی دیكەدا، هه‌ر به‌رقه‌رار و به‌رده‌وام ده‌بوو. به‌ڵام ئه‌مانه‌ش، بەو واتایە نین، كه‌ پشتگیری لێ نه‌كرێت و پشتیوانی ئه‌و بارودۆخه‌ جێگیره‌ بكرێت. به‌ڵام ئه‌وه‌ش ڕاستییەکە، كه‌ وتم . ‌ ئایا به‌ختیار ده‌توانێت گەره‌نتی ئه‌وه‌مان پێبدات، كه‌ سه‌ركه‌وتنی بزووتنەوەیه‌كی ئاوا، نه‌ك هه‌ر گۆڕانكارییه‌كی خوازراوی ئاوا بكات ، به‌ڵكو ده‌توانێت سیسته‌مێكی بیرۆكراتی وه‌كو ئه‌م سیسته‌مه‌ی كه‌ له‌ خۆراوا و ئه‌مه‌ریكادا هه‌یه‌ بهێنێته‌دی؟

له‌ كۆتایی ئه‌و‌ به‌شه‌یدا به‌ختیار ده‌یه‌وێت شتێكی تازه‌مان پێبڵێت سه‌باره‌ت به‌ ئایدیۆلۆجیا كه‌ خۆشی نازانێت چی ده‌ڵێت، جگه‌ له‌ قوتكردنه‌وه‌ی چه‌ند پرسیارێك، دواتر ڕێگەچاره‌یه‌كمان بۆ ده‌دوزێته‌وه‌ و ده‌ڵێت :

بەبۆچوونی من كارلێكی فیكری، فەزای كراوە، رەخنەی بەردەوام، دەتوانێت شوێنی ئایدیۆلۆجیا پڕبكاتەوە. گۆڕینی جیهان ئەمڕۆ پتر كەوتۆتە دەست ئەو هاوكێشە ئاڵۆزەی كە فیكر‌و سیستمی كۆمۆنیكاتسیۆن‌و گەشەی زانست له‌گەڵ یەكدا كۆدەكاتەوەچیتر ئایدیۆلۆجیاكان جیهان ناگۆڕن، بەڵكو ئەو فاكتەرانەی كە فەزای گشتی‌و گەشەی ئاستەكانی پەیوەندی بەرهەمیدەهێنن جیهان دەستكاریدەكەن. پاشەڕۆژ چیتر ئایدیۆلۆجیاكان نیگاری ناكێشن، بەڵكو پێكەوەكارلێكی بەردەوامی زانست‌و ئەخلاق‌و سیاسەت ئەوكارەدەكەن كە دەبێت له‌پەیوەندییەكی بەردەوامدا بن‌و بەردەوامیش یەك چاوەدێری ئەوی دی بن. ئەمڕۆ ترسناكترین شتێك ئەوەیە كە یەك رەهەند، یەك كایە بیەوێت خۆی وەك شا بڕیاردەر‌و شا كایە بسەپێنێت.

من نازانم به‌ختیار لێره‌دا مه‌به‌ستی له‌ ئایدیۆلۆجیا چییه و کامه‌یه‌‌؟ گه‌رچی ئه‌و‌ نموونه‌ی ئایدیۆلۆجیای نه‌هێناوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام به‌ پێی ڕێسای گریمان، ده‌توانین ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و ده‌یکاته‌ مه‌ته‌ڵ لێمان، هه‌ڵیبهێنین و بڵیین‌ گه‌ر به‌ختیار باس له‌ نه‌گۆڕینی جیهان ده‌کات له‌ ڕێگەی ئایدۆلۆجیاوه‌، گه‌ر مه‌به‌ستی ئایدۆلۆجی نه‌ته‌وه‌یی ، ئایینی و مه‌زهه‌بی ، ڕه‌گه‌زی و ڕایسیستی و ماركسیستی و لێنینیستی و هتد بێت، من لەتەك به‌ختیاردا هاوڕام، گه‌رچی ئه‌مه‌ی که‌ ده‌یڵێت دژه‌ به‌خۆیەتی ، چونكه‌ ئه‌و‌ بۆیه‌ ده‌نووسێت، تاكو وه‌كو خۆی ده‌ڵێت هزر و ئایدیای بگاته‌ خه‌ڵكی، خۆ ئەگه‌ر وانییه‌ ئه‌و ده‌بێت له‌ نووسین بوه‌ستێت.

له‌مه‌ش گرنگ تر ئه‌وه‌یه،‌ ڕاسته‌ به‌ختیار وا خۆی ده‌رده‌خات که‌ ئه‌و له‌تەك ئایدیۆلۆجیدا نییه‌، به‌ڵام به‌کرده‌وه‌، واته‌ به‌ نووسین و به‌ چالاکییه‌کانی، به‌درێژای مێژووی بره‌و و ته‌شه‌نه‌ی به‌ ئایدیۆلۆجی داوه‌ ، ئه‌ی ئه‌وه‌ هه‌ر ئه‌و نییه‌ که‌ بانگهێشه‌ی کۆمه‌ڵگە و میری مه‌ده‌نیمان بۆ ده‌کات؟ هه‌ر ئه‌و نییه‌ باوه‌ڕی به‌ سیسته‌می دیمۆکراتی په‌ڕله‌مانته‌ری هه‌یه‌ و به‌شانوباڵیدا هه‌ڵده‌دا؟ هه‌ر ئه‌و نییه‌ که‌ ڕێگاچاره‌ی مرۆڤایەتی و خۆشگوزه‌رانی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگە له‌و سیسته‌مه‌ مه‌ده‌نییە به‌ربه‌رییه‌دا ده‌بینێته‌وه‌؟ هه‌ر خۆی نییه‌ که‌ له‌ ئێستاوه‌ پلان بۆ داهاتوومان بۆ گه‌یشتن به‌و سیسته‌مه‌ دیمۆکراتییه‌ ده‌کێشێت و له‌ قاڵبمان ده‌دات؟ پێویست ناکات، من باس له‌ ژیان له‌ سایەی ئه‌و سیسته‌مه‌دیمۆکراتییه“‌ و ئه‌و کۆمه‌ڵگە مه‌ده‌نییه“‌ بکه‌م ، به‌ڵکو ته‌نها هه‌ر ئه‌وه‌ونده‌ ده‌ڵێم، که‌ مرۆڤی له‌ مرۆڤایه‌تی خستووه‌. ئەو به‌هه‌مان ڕێگە کۆنه‌که‌دا ده‌مانباته‌وه‌، که‌ چه‌نده‌ها جار نه‌ک هه‌ر ئێمه‌ به‌ڵکو به‌شێکی زۆری مرۆڤایەت خۆی لێداوه‌، به‌ڵام نه‌ک هه‌ر نه‌گیشتۆته‌ مه‌به‌ست، به‌ڵکو به‌فه‌لاکه‌تیش چووه!!!!‌. ئه‌ی ئه‌وه‌ به‌ڕێکردنی ئایدۆلۆجیا و خواستی خودی ئایدۆلۆجیا خۆی نییه‌، ئەگەر نا، ئەدی چییه‌؟

زانست و ئه‌خلاق و سیاسه‌تچۆن ده‌توانن کۆمه‌ڵگه‌ بگۆڕن. گومان له‌وه‌دا نییه‌، که‌ زاست ڕۆڵی هه‌یه و‌ ده‌بێت له‌ گۆڕینی کۆمه‌ڵگه‌دا، به‌ خۆشکردنی زه‌مینه‌ و خستنه‌به‌رده‌می هۆ و ته‌کنیکی نوێ ، به‌ڵام ناتوانێت کۆمه‌ڵگه‌ بگۆڕێت به‌و واتایه‌ی که‌ به‌ختیار و من و خه‌ڵکی تریش ده‌مانه‌وێت. ئه‌ی ئاکار (مۆڕاڵ) چییه‌؟ چۆن ئاکار ده‌توانێت کۆمه‌ڵگە بگۆڕێت؟ ئاکاری باش و خراپ چۆن دروست ده‌بن، سه‌رچاوه‌که‌یان چییە؟ ڕامیاری چییه‌، گه‌ر ئایدیا و هۆش و تێڕوانینێکی به‌خۆوه‌ نه‌گرتبێت؟ دوای ئه‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌، ‌ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌و له‌ خواره‌وه‌ ‌ ده‌یڵێت واتای چییە:

” ‌گەشەی زانست …………….و فاكتەرانەی كە فەزای گشتی‌و گەشەی ئاستەكانی پەیوەندی بەرهەمیدەهێنن جیهان دەستكاریدەكەن. پاشەڕۆژ چیتر ئایدیۆلۆجیاكان نیگاری ناكێشن

له‌م دوو دێڕه‌ی سه‌ره‌وه‌دا، خۆی ده‌خاته‌ ناكۆكییه‌كی گه‌وره‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و ئامرازانه‌ی كه‌ ئه‌و‌ باسیان ده‌كات، هزر و هۆشمه‌ندی و ئایدیۆلۆجی دروست ده‌كەن، ئەگه‌ر وانییه‌، بۆچی فڕۆكه‌ ‌ 3 سه‌د ساڵ له‌مه‌و پێش دروست نه‌كرا، بۆ ئیمه‌یل و فه‌یسبووك و تویته‌ر و مۆبایه‌لفۆن و زۆری دیكەیش له‌ سه‌رده‌می به‌ندایه‌تی و فیوداڵیستیدا دروست نه‌بوون؟

رێكخستنەوەی پەیوەندی نێوان دیسپلین‌و ئەنارشییەت له‌كۆمەڵگادا.

له‌م به‌شه‌ی نووسینه‌كه‌یدا . به‌ختیار باس له‌ دیسپلین و ئه‌نارکیزم [نەك ئەنارشییەت] ده‌كات ، ئه‌و‌ وای ده‌بینێت كه‌ چه‌ندێك دیسپلین بۆ کۆمەڵگە و بۆ تاكه‌كانی ناو کۆمەڵگە گرنگه‌، ئه‌وه‌نده‌ش ئه‌نارکیزم پێویسته.

ئەگەر كه‌سێك لە هزر و ئایدیاکانی ئەنارکیزم وەك ڕەوتێکی کۆمەڵایەتی زۆر به‌ئاگا نه‌بێت، له‌م چه‌ند دێره‌یدا كه‌ نووسیویەتی، به‌ختیار یا به‌ ئه‌نارکیستبوون تاوانبار ده‌كات یا هیچ نه‌بێت به‌دۆستی ئه‌نارکیزمی ده‌زانێت. به‌ڵام له‌ ڕاستییدا به‌ختیار به‌ ئاگاییه‌وه‌ یا بێئاگاییه‌وه‌ زوڵم و ستەمێكی زۆر گه‌وره‌ی له‌ ئه‌ناركیزم (ئەوەی ئەو بە هەڵە نووسیویەتی ئەنارشیەت) كردووه‌ و هه‌م به‌ شێواندنی ناوی ئه‌نارکیزم به‌ ناوهێنانی به ‌به‌ره‌ڵا و بێسەرەوبەرەیی (chaotic – فوضویة) ، هه‌م به‌ بچووككردنه‌وه‌ی ئه‌و هزر و ڕێگەیه‌ش كه‌ سه‌دان ساڵه‌ بوونی هه‌یه‌ و قوربانییه‌كی زۆریش لە پێناویدا دراوه‌.

به‌ختیار ئه‌مه‌ی بە ته‌نها بۆ ڕاگرتنی بالانسێك له‌ نێوان دیسپلین و بێسەرەوبەریی له‌ کۆمەڵگەدا، به‌كاربردووه‌. ئه‌مه‌ بێجگە له‌وه‌ی كه‌ ئه‌و هزر و ئایدیای ئه‌نارکیستی بە بێسەرەوبەرەیی تێگەیشتووە و هەر لەوێشەوە شەیدایی و هۆگریی بۆ ئەنارشیەتلا دروست بووە.

له‌لایه‌كه‌وه‌ ده‌ڵێم، نه‌ده‌بووایه‌ به‌ختیار ئه‌م پرسەیه‌شی به‌ ئاوه‌ژویی و ناته‌واوی له‌ گوێگرانی كۆڕه‌كه‌ی و خوێنه‌رانی وتاره‌كه‌ی نیشان بدایه‌. له‌لایه‌كی دیكەیشه‌وه ده‌ڵێم، ده‌بێت ئه‌و كرێدته‌ی بده‌مێ كه‌ به‌ختیار له‌م وتاره‌ی دا له‌ سه‌ره‌وه‌ی تا كۆتاییه‌كه‌ی له‌ سه‌ر یه‌ك خه‌ت هاتووه‌ و ناكۆكی له‌ نووسینه‌كه‌یدا نییه‌، كه‌ به‌وەش له‌‌ شێواندندن و مێژوو ئاوه‌ژووكردنه‌وه‌ و هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ی ڕوداوه‌كان و نه‌هێنانه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ بۆ قسه‌كانی، درێغی نه‌كردووه.

ئه‌وه‌ی كه‌ له‌م به‌شه‌ی كۆڕه‌كه‌یدا شێوێنراون، دوو پرسن:

یه‌كه‌میان: ئه‌و‌ هه‌ر ناوی هزری ئه‌ناركیستی بەو جۆرەی لەلایەن دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازانەوە بەکاربراوە، به‌كارهێناوه‌، تاكو هاوکێشەی دیسپلین و به‌ره‌ڵایی پێ بداته‌ ده‌م یه‌ك، ئه‌گینا ئه‌وه‌ی شتێكی كه‌م له‌ ئه‌نارکیزم بزانێت، ده‌زانێت ئه‌نارکیزم و بێسەرەوبەرەیی دوو شتی دژ به‌یه‌كن، له‌ هه‌ر شوێنێك هزری ئه‌نارکیزم به‌هێز بێت ، بێسەرەوبەرەیی لاوازه‌ ، پێچه‌وانه‌كاشی هه‌ر ڕاسته‌.

ئه‌نارکیزم هزر و ئایدیایه‌ و ئاراستەی خۆشبەختی و ئاسوودەیی ژیانه‌ ، ئایدیا و بیر و بۆچوونی من تۆ و هیچ سه‌ركرده‌یه‌ك و هیچ ڕابه‌رێك نییه‌، بگره‌ له‌و كاته‌وه‌ی مرۆڤ هه‌بووه‌ و ئەنارکیزمیش هه‌یه‌ و‌ ئه‌وه‌ش ئارەزوو و ئاراستەی ژیانی تاكه‌كانی کۆمەڵگەیه‌، كه‌ نایانه‌وێت له‌لایه‌ن كه‌سی دیكەوه‌ كۆنترۆڵ بكرێن و بڕیاریشیان بەسەردا یا بۆ بدرێت ، نه‌ خۆهەڵقورتان له‌ ژیانی كه‌سدا بكه‌ن و نه‌ كه‌سیش خۆهەڵقورتان له‌ ژیانیاندا بكات. هه‌ر زۆر به‌ كورتی ئه‌نارکیزم و ئه‌نارکی دژایه‌تی ده‌سه‌ڵات و كۆنتۆڵكردنن، سیسته‌می ژیانی به‌یه‌كه‌وه‌بوون و كاركردنی هه‌ره‌وه‌زی و بڕیاردانی کۆمەڵیانه‌ له‌سه‌ر سه‌رجه‌می كێشه‌ و پرسە كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و قسه‌كردن له‌سه‌ر چاره‌سه‌ره‌كه‌شی له‌ ده‌ستی خۆیاندا ده‌مێنێته‌وه‌ . سه‌رئه‌نجامیش خولقاندنی کۆمەڵگەیه‌ك كه‌ دوور له‌ پاره‌ و پله‌وپایه‌ و هه‌بوونی خاوەندارێتی تایبه‌تی، به‌ده‌ر له‌ ده‌سه‌ڵاتی پارت و دەستەبژێر و ده‌وڵه‌ت و میری. له‌و کۆمەڵگەی ئەنارکیدا پرسە ڕامیارییه‌كان و پاره‌ و به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌م و‌ ئه‌و ، کۆمەڵگە هه‌ڵناسوڕێنێت ، به‌ڵكو پێداویستییه‌كانی خه‌ڵكی و سه‌رجه‌می ئه‌و شتانه‌ی دیكە، كه‌ خۆشگوزه‌رانی و خۆشبه‌ختی بۆ تاکه‌كانی ناو کۆمەڵگەكه‌ ده‌هێنن، هەروەها دینه‌مۆی به‌گه‌ڕخستن و پێشه‌وه‌چوونی کۆمەڵگەكه‌یه‌.

مێژووی ئه‌نارکیزم مێژووییه‌كی دورودرێژه‌ و خاوه‌نی چه‌ندین بزووتنەوەی نه‌مری خۆیه‌تی و كه‌ له‌و‌ بزوتنه‌ه‌وانه‌دا خه‌ڵكی خۆی ڕێك ده‌خات و جڵه‌وی كاروباره‌كانی خودی کۆمەڵگەكه‌ لەلایەن گشت تاكه‌كانی کۆمەڵگەكه‌وە ده‌گیردێنه‌ ده‌ست و و ‌ شیرازه‌ی به‌یه‌كه‌وه‌به‌ستنی کۆمەڵگە و ته‌بایی تاکه‌كانی ناوه‌وه‌ی به‌هێز تر و خۆشتر ده‌كات. ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ به‌ختیار عه‌لی به‌یه‌ك دێڕی بێسه‌روبه‌ره‌ به‌و گه‌نجانه‌ی ده‌فرۆشێته‌وه‌، هه‌ركه‌سیش بیه‌و‌ێت له‌سه‌ر بزووتنەوەی ئه‌ناکیستی و کۆمەڵگەیه‌ك كه‌ ئه‌نارکییه‌كان ده‌یانه‌و‌ێت له‌ ئاینده‌دا بێتەدی، شتێك بزانێت، به‌ سه‌دان سه‌رچاوه‌ به‌ سه‌رجه‌می زمانه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی جیهان هه‌ن، با تۆزێك له‌ کاتی خۆی و وزەی هۆشیی خۆی بۆ چاوگێڕانێك بەو سەرچاوانەدا تەرخان بکات.

دووهه‌میان: هه‌ڵه‌یەكی دیكەی به‌ختیار هه‌ر له‌م به‌شه‌ی نووسینه‌كه‌ی دا ئه‌وه‌یه‌، ‌ كه‌ دیسپلین هه‌ر به‌ پارته‌وه‌ په‌یوه‌ست ده‌كات و هه‌ر به‌كاری پارتیانه‌ی ده‌زانێت، ئه‌و‌ ئێستاش پارته‌ كوردییه‌كان هه‌ر به‌و پارتانه‌ ده‌زانێت، كه‌ له‌ شاخ بوون و دیسپلینی ئه‌ندامان و دۆستانیان له‌ ڕامیاریكردندا له‌ بارودۆخی نهێنیدا، كردوویانە دەزانیت، ئەمە ئەگه‌ر مه‌به‌ستی له‌ قسه‌كانی هه‌ر پارته‌ كورده‌ییه‌كان بێت، خۆ ئەگه‌ر مه‌به‌ستیشی له‌ پارته‌ رامیارییه‌كانی ئه‌و‌روپا و ئه‌مه‌ریكا و كه‌نه‌دا و ئوسترالیا بێت، ئه‌مه‌شیان هه‌ر وانییه‌ ، واته‌ پارت دیسپلینی تاك ناكات.

من پێم وایه‌، به‌ختیار هه‌ر له‌سه‌ر ئاستی کوردستان قسه‌ ده‌كات، مه‌به‌ستی پارته‌ كوردی یا كورد‌ستانییه‌كانه‌، به‌ڵام ئه‌و‌ ئه‌وه‌ی له‌ بیرچووه‌، كه‌ پارته‌ كوردییه‌كان به‌شێكن له‌ ده‌وڵه‌ت و له‌وێدا چڕبوونه‌ته‌وه‌ و بوونه‌ته‌ میری، ئه‌وان ڕه‌نگه‌ تا ڕاده‌یه‌ك بتوانن، دیسپلینی ئه‌ندامه‌كانیان بكه‌ن، به‌ڵام دیسپلین و كۆنترۆڵی تاکه‌كانی کۆمەڵگە و سه‌رجه‌می کۆمەڵگە له‌ ڕێگەی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ ده‌كه‌ن، ئه‌وان له‌ ڕێەای په‌یڕه‌وپڕۆگرامی شومی پارتەکانیانه‌وه‌ ئه‌و كۆنترۆڵ و دیسپلینه‌ ناكه‌ن، به‌ڵكو له‌ ڕێگەی ده‌ستووری ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ یا ئه‌و‌ نیمچه‌ ده‌وڵه‌ته‌ی، كه‌ بوونی هه‌یه‌ و له‌ ڕێگەی په‌ڕله‌مانه‌كه‌یانه‌وه‌ به‌ بڕیاردان له‌سه‌ر یاسا و له‌ ڕێگەی سه‌روه‌رێتی یاساوه،‌ ده‌یكه‌ن ، ئه‌و یاسایه‌ی كه‌ که‌م تا زۆر له‌ یاسا و ده‌ستووری ئه‌م ولاتانه‌ی دیكەوه‌ نزیكه‌. ئه‌وه‌تا ناتوانرێت خۆپیشاندانێك بكرێت، گه‌ر له‌لای دەزگەی ده‌وڵه‌تییه‌وه‌ مۆڵه‌تی بۆ وه‌رنه‌گیردرێت، هه‌تا ده‌بێت ڕێگە و شوێن و كات و هه‌ڵسوڕاوانی ناو خۆپیشانده‌ران بزانرێت.

ئازادی و دیسپلین،ئازادی و ده‌سه‌ڵات، ئازادی و یاسا و ئازادی و ده‌وڵه‌ت، دوو شتن به‌ هێڵێكی ته‌ریبدا ‌ ده‌ڕۆن، كه‌ خاڵی به‌یه‌ك گه‌یشتنیان ئەستەمه‌ ، تەنانەت نییه‌. له‌ هه‌رشوێنێك ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌ت هه‌بێت، تاكه‌كانی کۆمەڵگە ئازادی ته‌وایان نییه‌، چونكه‌ به‌ یاسای سەروەری یەوە بەسترانه‌ته‌وه‌ و ده‌به‌سترێنه‌وه‌، به‌و یاسایه‌وه‌ كه‌ چینایه‌تییه‌، بۆیه‌ ئه‌و ئازادییانه‌ی كه‌ به‌ژه‌وه‌ندییه‌كانی ده‌وڵه‌ت و چین و كۆمه‌ڵی باڵاده‌ست ده‌خەنه‌ مه‌ترسییه‌وه‌، ئه‌و‌ ئازادییانه‌ی كه‌ داوای كه‌مكردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی پۆلیس و تەراتێنی دەزگه‌ سیخوڕییه‌كان ده‌كه‌ن، ئه‌و‌ ئازادییانه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێت ده‌ستدرێژی بانکه‌كان و كۆمپانییە زەبەلاحەکان كۆتا بكه‌ن، ئه‌و ئازادییانه‌ی كه‌ ئامانجیان یا خود ئاراستەیان نه‌مانی هه‌ژاری و هه‌بوونی یه‌كسانی و دادپه‌روه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ و‌ هه‌وڵیان بۆ ده‌ده‌ن، لەتەك گه‌لێك ئازادی دیكەیش، هه‌ر به‌و یاسایه‌ی كه‌ ناوی ئازادی تێدا تۆماركراوه‌ و ده‌كرێته‌وه‌، به‌ فیلتەری ئه‌و یاسایه‌دا ده‌بێته‌ تاوان و به‌ یاسایه‌كی دیكە فەرمانی گه‌وره‌ی به‌سه‌ردا ده‌درێت. یاسا له‌ هه‌موو شوێنێكی ئه‌م دنیایه‌دا به‌ کوردستانیشه‌وه‌، یاسای سه‌روه‌ران و پاره‌داران و خه‌ڵكانی پایه‌ و پله‌ به‌رزە، هەر بۆیه‌ داڕێژراوه‌، تاكو پارێزگاری له‌ به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی ئه‌وان بكات و ئیمتیازاته‌كانیان بپارێزێت.

به‌ختیار ده‌ڵێت : ترسناكترین دوژمنی ئەم بزووتنەوەیە ئێستا باوكە پیرەكان نین، بەڵكو ئەوانەن كە راستەوخۆ دەیانەوێت خۆیان وەك ئەلتەرناتیڤی باوك پێشكەشبكەنوەك ئەو باوكەی جێگای باوكی پیر دەگرێتەوە

گه‌ر سه‌رنج له‌م ڕسته‌ی سه‌ره‌وه‌ بده‌یت، به‌ ئاشكرا ئه‌وه‌ ده‌ببینیت، كه‌ به‌ختیار لەتەك ئه‌وه‌ی له‌سه‌ره‌ه‌وی ئه‌م به‌شه‌دا ده‌ستی پێكردوه‌، ده‌كه‌وێته‌ نا‌كۆكییه‌وه‌، كه‌ له‌وێدا زۆر به‌ هیواوه‌ باس له‌و بزووتنەوە تازه‌یه‌ ده‌كات، كه‌چی كۆتاییه‌كه‌ی به‌م دێڕه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌هێنێت، كه‌ زۆر بێ هیوایە لێی، چونكه‌ لێره‌دا به‌ ئاگادێته‌وه‌ یا ڕاستتر دێته‌وه‌ سه‌ر ئه‌رزی واقیع و له‌وێوه‌ پرسەكه‌ ده‌بینێت و ئیدی واز له‌ فه‌نتازییه‌كه‌ی پێشووتری ده‌هێنێت، لێره‌دا تێده‌گات، كه‌ باوكه‌ نوێیەكانی وه‌كو فاروق ڕه‌فیق و هه‌ڵسوڕاوانی لیستی گۆڕان و ڕێكخراوه‌ ئیسلامیكانن كه‌ ڕاسته‌وخۆ ده‌یانه‌وێت خۆیان وه‌كو ئه‌ڵته‌رناتیڤی باوك پێشكه‌ش بكه‌ن لێره‌دا جێی هیچ هیوایه‌ك ناهێڵێته‌وه‌، هیچ گوڕانكاریه‌ك له‌ داهاتووی ئه‌م بزووتنەوەیه‌دا نابینێته‌وه‌ ، كوتومت وه‌كو پێشتری ده‌یهێڵێته‌وه‌، كه‌ ده‌ڵێت وه‌ك ئه‌و باوكه‌ی جێگای پیر ده‌گرێته‌وه‌ئه‌مه‌ ناكۆكییه‌كی زۆر گه‌وره‌یه‌ كه‌ له‌ نێو لاپه‌ڕه‌ی نووسینه‌كه‌یدا یا خود (5) خوله‌کی كۆڕه‌كه‌یدا ده‌یبینیت، ڕه‌نگه‌ ئه‌وه‌ له‌لای هه‌ندێك خه‌ڵك زۆر گرنگ بێت، كه‌ بزانن ئه‌و باوه‌ڕی به‌ كامیان هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ لای من ئه‌وه‌ گرنگه‌ كه‌ ئه‌و‌ له‌ باری دووهه‌مدا ڕاستی وتووه‌، به‌ڵام ئه‌ی بۆچی پێشتر لێره‌وه‌ و‌ له‌ باسه‌كانی تریشیدا و له‌ نامه‌كانیشیدا لەتەك هاوه‌ڵه‌كانیدا، ئه‌م ڕاستییه‌ی له‌ خه‌ڵك ده‌شارده‌وه‌، بۆچی خۆڵی ده‌كرده‌ چاوی خه‌ڵكییه‌وه‌؟ ئه‌مه‌ پرسیارێكه‌ بەشداربووانی كۆڕ و خوانی به‌ختیار ده‌بێت، داوای وه‌ڵامی لێ بكه‌ن .

کورتاجچییه‌کان

سه‌لام عارف

مێژووی ڕاپه‌ڕینه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کا ن سه‌لماندویه‌تی که‌،

* ئافەرێنەری گشت ڕاپه‌ڕینه‌کان جه‌ماوه‌ر خۆی بووه‌، ڕاپەڕینەکان خۆخۆیی بوون و جەماوەر خۆی ده‌سپێشخه‌ر و داهێنه‌ریان بووە. دوور بوون له‌ ئیعاز و ده‌هۆڵ و زوڕنای ده‌سه‌ڵاتخوازانه‌وه‌.

** ده‌سه‌ڵاتخوازان (ئۆپۆزیسۆن !!!) زاناتر و به‌تواناترن له‌ ده‌سه‌ڵاتداران بۆ پووچه‌ڵکردنەوەی ڕاپه‌ڕینه‌کان له‌ ناوه‌ڕۆکه‌ شۆڕشگێڕییه‌که‌ی.

*** کاتێك که‌له‌به‌رێك ده‌رده‌که‌وێت له‌ ڕاپه‌ڕینه‌کاندا، حزب و ده‌سته‌ و تاقمه‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌کان به‌ په‌له‌پڕووسکێ خۆیانی تێده‌خزێنن، بۆ گۆڕینی ئاڕاسته‌کانیان و بردنیان به‌ره‌و چاوچنۆکیی ده‌سه‌ڵاتخوازی و دوورخستنه‌وه‌یان له‌ داواکارییه‌ ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیان. هه‌ر ئه‌و کاته‌شه‌ که‌ هاوکێشه‌که‌ به‌م جۆره‌ی لێدێت:

(کاتێك حزبه‌کان ده‌یبه‌نه‌وه‌، جه‌ماوه‌ر ده‌یدۆڕێنێت. کاتێکیش جه‌ماوه‌ر ده‌یباته‌وه‌، حزبه‌کان ده‌یدۆڕێنن).

**** کاتێك تاکێك یا ده‌ستەیه‌کی ده‌سه‌ڵاتخوازی ده‌ست و داوێن پاك جێگه‌ی ده‌ست و داوێن پیسه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کان ده‌گرنه‌وه‌، سروشتی ده‌سه‌ڵاتداری وایان لێده‌کات بڵێیت هه‌زار ڕه‌حمه‌ت له‌ کفندزی پێشوو.

ئەگه‌ر ڕاپه‌ڕینه‌که‌ی ئه‌م دواییه‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی بدایه‌ به‌ ده‌سته‌وه‌، ئێمه‌ش هه‌ر ئه‌وه‌مان بۆ ده‌مایه‌وه‌ که‌ هه‌مان قسه‌ بکه‌ین، که‌واته‌ گۆڕینی موحه‌مه‌د به‌ حسێن، ئەمەش وەک ئەوە وایە خەسێنراوێک بخەیتە جێگەی بێگونێک و هیچ له‌ ناوه‌ڕۆکی ده‌سه‌ڵاتبازی ناگۆڕێت، عه‌ره‌بزمان واته‌نی: ”نفس طاس، نفس حمام.”

گێلە پیاوانی سەروەری یاسا

گێلە پیاوانی سەروەری یاسا، ناتوانن ئینکاری ئه‌وه‌ بکه‌ن، که‌ بووبوون یا باشتر بڵێین کرابوون به‌ جامخانه‌ی ئاشکرای ده‌سه‌ڵاتبازان و قسەگەرانی سەکۆی سەرا ته‌ڵه‌یه‌کی تریان نایه‌وه‌ و خۆیان به‌گرتن دا تا زیاتر ده‌رکه‌ون و زیاتر ببنه‌ پاڵه‌وان. کاتی خۆبه‌گرتندانه‌که‌شیان، ئەو کورتاجکارانه‌ ماستاویان بۆ ده‌سه‌ڵات سارد کرده‌وه‌ و سه‌روه‌ریی یاسایان به‌رز نرخاند، کامە یاسا؟ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی کێ؟ ئه‌وان له‌ کاتێکدا سه‌روه‌ری به‌رز ده‌نرخێنن، که‌ جه‌ماوه‌رێکی زۆر له‌ سه‌رتاپای دنیادا دژایه‌تی هه‌موو جۆره‌کانی سه‌روه‌ریی (چینایەتی، نه‌ته‌وه‌یی، ڕۆشنبیری، کولتووری و ڕه‌گه‌زی) ده‌که‌ن.

مارشی7ی ئایاری نیئۆنازییەکان، پۆلیس و تەنگەتاوکردنی دژە فاشیستەکان، دووریگرتن و چاونوقاندنی پارتە چەپەکانی نێو پەنابەران

هاوار

 چەند مانگ لەمەوپێش چ لەلایەن خودی نیئۆنازییەکانەوە، چ لەلایەن دژە نازییەکانەوە، لە شاری کۆڵن و دەوروبەری هەواڵی مارشی نازییەکان بەناو ئەم شارەدا و «کەمپەینی دژەفاشیستی» چەپ و مرۆڤدۆستەکان، لەناویاندا ڕێکخراوی «هیچ کەس نافەرمی نییە»، «ئەنتی فائەنتی فاشیستەکان»، «ئەنارکۆسەندیکالیستەکان»، زۆر ڕێکخراو و کۆمەڵەی دیکە، کە چەند ساڵە چالاکانە دژی هەوڵە شاراوە و فریوکارییەکانی ڕێکخراوەکانی «پڕۆ کۆڵن Pro Köln و پڕۆ نۆرد ڕاین ڤێستفالن Pro NRW»، لە ژێر نێوی دژایەتی کردنەوەی مزگەوت و مافی ژنان و ماف و سەربەستیدا، خۆیان جەماوەری دەکەنەوە، ئەم ساڵێش بە هەمان شێوەی سالانی ڕابووردوو هەژماری خودی پەنابەران و کۆچەران لە خۆپیشاندانە دژە فاشیستییەکاندا کەم و بەرچاو نەبوو.

وەك پێشتر پلانی مارشی نیئۆنازییەکان ئاشکرابوو، ئازادیخوازان و سۆشیالیستەکان و مرۆڤدۆستەکانی ئەو شارە و هەرێمەکە، کەوتنە خۆ تاوەکو ڕێگە سەرەکییەکان بگرن و نیئۆنازییەکان لەیەکتر داببڕن، بۆ ئەو مەبەستە هەوڵدرا هێڵی شەمەندەفەری نێوان شاری کۆڵن و چەند شوێنێکی دیکە بە دانیشتن دابخرێت و هاوکات لە ناوەندی شاردا جەماوەر هەڵخرێنرێت و فشار بخرێتە سەر هێزەکانی پۆلیس و مارشەکە کەم کارا یا بەری پێ بگیردرێت. لە ئەنجامی ئەو هەوڵانەدا چ لە شوێنی دیاریکراوی کۆبوونەوەی مارشی نیئۆنازییەکان، زۆربەی کات پۆلیس هەوڵی تەنگەتاوکردنی نارازییانی دەدا و دەیویست بیانوویەك بۆ هێڕشکردنە سەر دژەنازییەکان بەدەستبهێنێت و چەند چالاکی دژە فاشیستی دەستگیر کرد و فڕاند، هاوکات لە (ویستگەی ئۆپلادن Opladen) کە نزیکەی 100 کەسێکی دژە فاشیست هەردوو هێلەکانی شەمەندەفەریان داگیرکردبوو، لەلایەن پۆلیسەوە تا ئێوارەیەکی درەنگ ڕێگەی ڕۆشتنیان لێگرا و لەبەرامبەردا لە زۆر شوێن نازییەکانیان دەپاراست و سواری ئوتوبوس و شەمەندەفەر دەکران تا بە ئاسانی بگەنە شوێنی دیاریکراوی مارشەکەیان. لە گشتی شایانی باستر، ئەوەیە زۆربەی ئەندامانی پارتە چەپەکان و کۆمونیستەکانی خۆرهەڵاتی ناوەراست لە (راین پارك Rhein Park) کە چەند سەد میترێك لە خاڵی دەستپێکی مارشی نیئۆنازییەکانەوە دوورە، یا لە پارکەکانی دیکەی شاری کۆڵن دا خەرکی گۆشتبرژاندن بوون یا خەریکی کاری ڕەش و باوێسکدان بوون بەدیار کاناڵەکانی ماسمیدیای وڵاتانییانەوە!

 وەك سالانی رابوردوو، وێرانی بانگهێشتکردن و بڵاوکردنەوەی زانیاری و ئاگاداری لەمەڕ کۆبوونەوەکانی خۆئامادەکردن و هەڵخراندن دژینازییەکان، کە مەترسی سەرەکییەکان لە پێش هەمووانە بۆ سەر پەنابەران و کۆچەرانە، کەچی ئامادەیی و هاریکاری پەنابەران و کۆچەران بەرچاو نەبوو. هەڵبەتە هۆی ئامادەنەبوون و هاریکارینەکردنی هێزە ئیسلامییەکان و تاکە پەڕگیرە مەزهەبییەکان، لە بەرەی دژەفاشیستەکاندا ئاشکرایە، ئەویش ئەوەیە، کە لەلایەك ئیسلامییەکان لە بەرامبەر دەسەلاتداری یەهوودییەکاندا، هەم لە رابوردوو و هەم لە ئێستادا هاوسەنگەر و هاوبۆچوونی نازییەکان و نیئۆنازییەکان بوون و هەن، لەلایەکی دیکەوە هاوبیر و هاوبۆچوونی نیئۆنازییەکان، خۆیان لە سەنگەری دژە سۆشیالیست و ئازادیخوازەکاندا دەبیننەوە، هەرچەندە دروشمی سەرەکی و سیمبولە سەرەکییەکانی نیئۆنازییەکان (پڕۆ کۆڵن و پڕۆ NRW) هێڵکێشان و قەدەخەکردنی مزگەوت و پۆشاکی ئیسلامی و مرۆڤە نا ئاڵمانییەکانن، بەڵام هاوکات تەواوگەری یەکترن و دژایەتی نازییەکان بۆ پەنابەران، گیان بەبەری ناسیونالیزم و فەندەمالیزمی ئیسلامی دەکات و بەپێچەوانەوەشەوە، هەڵخراندن و گۆشەگیرکردنی پەنابەران و کۆچەران لە مزگەوت و کۆڕ و کۆمەڵە مەزهەبییەکاندا، کە لەم هەرێمەدا ژمارەی ڕێکخراوە ئیسلامییەکان 34 ڕێکخراو و ناوەندی فەرمی و ناسراون، خزمەت بە قەرەبالخبوونی کۆڕ و کۆمەڵی نیئۆنازییەکان دەکات!

 بەڵام ئەوەی زیاتر جێگەی سەرنج و قسەوباسە، هەڵویستی پارتە چەپ و کۆمونیستەکانی ئێران و عیراق و تورکیە یە، کە وەك بڵێی لەو شار و وڵاتەدا نین و ناژین و ڕۆژانە دەرگیری سووکایەتی و هەڕەشە و تەنگەتاوی نیئۆنازییەکان نابنەوە! هەرچەندە ئەوان بڕوبیانووی وەك بەرگری نەکردن لە مزگەوت و ئیسلام و چی و چی دەهیننەوە، بەڵام راستی پرسەکە ئەوە نییە و پێش ئەوەی پووچی ئەو پاگەندەیان بخرێتە ڕوو، پێویستە، خۆدوورگرتن و تێکەڵنەبوونیان بە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانی وەك «دژی ڕامیاری دەستلێگرتنەوەی ئابووری (تقشف، «بزاڤی دژە وزەی ئەتۆمی» و زۆر پرسی دیکەی ناو شار و کۆمیونیتییەکان و کۆمەڵگەیەك کە تێدا دەژین، وەك بەڵگە نیشان بدرێت و بکێشرێنە پای وەڵام بە نادەربەستی و تێکەڵنەبوون و پاسیڤبوونیان بدەنەوە.

 وەڵام، هەرێمی (نۆرد ڕاین ڤێستفالن NRW)، کە گەورەترین هەرێمی وڵاتی ئاڵمانە لەڕووی سەرژمێری دانیشتوانییەوە، هەژماری پەنابەران و کۆچبەران (بیانیان) تیایدا نزیکەی 10% ەو لەناو ئەوانەشدا هەژماری پەنابەران و کۆچبەرانێك کە ئایینیان، ئیسلام تۆمار کراوە (2.8%)، کە هەژماریان دەکاتە کەمتر لە 01%ی هەموو بەناو ئیسلامییەکان و ئەم هەژمارە، ژمارەی ئەو چەپ و کۆمونیستانەش دەگرێتەوە، کە لەبەر هەر هۆیەك بووە، خۆیان بە بێ ئایین نەناساندووە، ئەمە بێجگە لەوەی کە هەژماری ئەو پەنابەر و کۆچبەرانەی کە نە نوێژ دەکەن و نە سەردانی مزگەوت دەکەن و نە پەیڕەوی دەستوورەکانی ئیسلام دەکەن، دەگرێتەوە. بەم جۆرە دەبینین، ئەگەر بێت و پارتێکی ئیسلامی لەم هەرێمەدا دروست ببێت و مافی یاسایی بەشداری هەڵبژاردن وەربگڕێت، زۆربەی پەنابەران و کۆچبەرانی ئایین ئیسلامیش دەنگی پێ بدەن، ئەوا بەپێی یاسای خۆهەڵبژاردن و دەنگهێنان و چوونەوە پارلەمانە هەرێمیی یا ولاتیی ئاڵمان، هێشتاکە ناتوانێت بچێتە پارلەمان، چ جای ئەوەی بتوانێت کارایی لەسەر گؤرینی یاسا دابنێت یا زۆرینەی دەنگ بەدەست بهێنێت، کە بتوانیت مەترسی سەرهەلدانی دەوڵەتێکی ئیسلامی دروست بکات.

خۆ ئەگەر هەژماری هەموو موسولمانەکان یا بەنێو موسوڵمانەکان لە سەرتاسەری ئاڵماندا لەبەرچاو بگرین، ئەوا بەپێی ئامارەکان، کە 40 ساڵ لەمەوبەرەوە خەڵکانی ئایین ئیسلام وەك کرێکار و پاشان وەك پەنابەر و کۆچەر ڕوویان لەو هەرێمە ناوە و لە سەرتاسەری ئاڵماندا چوار(4) ملیۆن کەسی بەنێو موسوڵمان دەژێن و لەناو ئەو هەژمارەدا تەنیا 34،700 کەس گومانی ئیسلامیبوونیان لێدەکرێت، کە تەنیا چاوەڕوانی دەنگدان بە پارتێکی ئیسلامی لە وەها کەسانێك دەکرێت و ئەو کەسانەش ڕێژەیان 01%ی هەژماری گشتی موسوڵمان و بەنێو موسوڵمانەکانە.

ئایا لەوە پۆچتر هەیە، کە پاگەندەی ئەوە بکەی، خۆپیشاندانی دژەفاشیست، بە قازانجی هێزە ئیسلامییەکان تەواو دەبێت؟

 بەڵام، لە کاتێکدا کە لەناو هەژماری 18 ملیۆنی ئەو هەرێمەدا تەنیا 1،8 ملیۆن نائاڵمانن و 16،2 ملیۆنی ئاڵمانین و ڕێژەی ئاینداری مەسیحی 72% و ڕێژەی بێکاری لەو هەرێمەدا 3.5 لەم ساتەدا و لە سەرتاسەری ئەوروپادا ڕێژەی دەنگدان و ئەندامبوون لەناو پارت و ڕێکخراوە نیئۆنازییەکان لە زیادبووندایە و وڵاتی ئاڵمان بەپێی زەمینەی ئامادەی ڕابوردووی لە هەر ولاتێکی دیکەی ئەوروپا مەترسی هێزگرتن و دەسەڵاتبردنەوەیان لێ دەکرێت. ئەمە بێجگە لە زەمینە گشتییەکانی دیکەی زیادبوونی دەنگ و تەشەنەی ئاراستە و ڕامیاریی دژە بیانی و پان نەتەوەیی، کە زیادبوونی ڕێژەی بێکاری بە هۆی ئۆتۆمایزەبوونی شوێنەکانی کار و گواستنەوەی کارخانە و سەرمایەکان بۆ ولاتانی کرێ و خەرج کەم و هەرزان و دابەزینی مووچە و بڕینی بیمە و خزمەتگوزارییە کۆمەلایەتیی و دەرمانییەکان و بەرتەسکردنەوەی بواری چالاکی سەندیکایی و ڕێگری لە ئەندامبوون، بوونەتە هۆی هانابردنی تاکە ناهوشیارەکانی ئەو کۆمەڵگایانە بۆ هێزە نیئۆنازیستەکان، دەبین مەترسی هێزگرتن و کارایی دانانی نیئۆنازییەکان لەسەر دەنگی تاکی بێدەرەتان و ناهوشیار و چوونە پارلەمان و توانانی گۆڕینی یاسا و بەندەکان لە ئاییندەدا، نەك گەورەترە، تەنانەت دەتوانێت مەترسیش بێت بۆ سەر دەسەڵات و کورسی پارتە سوونەتییەکانی ناو دەسەلات و دەرەوەی.

لە وەها بارێکدا دەکرێت ئاغایانی پارتە چەپ و کۆمونیستەکانی ناو پەنابەران و کۆچەران، هۆی بێدەنگەکردن و دووری گرتن و نادەربەستییان، بخەنەڕوو؟

ئایا ئەمە نابێتە هۆی دووبارەبوونەوەی ئەو تراجیدییەی کە «پەلاماری جوولەکەکانیان دا، چونکە جوولەکە نەبووم، دەنگم نەکرد، کە پەلاماری سۆشیالیستەکانیان دا، چونکە سۆشیالیست نەبووم، دەنگم نەکرد، کە پەلاماری سەندیکالیستەکانیان دا، چونکە سەندیکایی نەبووم، دەنگم نەکرد، کاتێك کە پەلاماری خۆمیان دا، کەس لەبەرامبەردا دەنگی هەڵنەبڕی»؟

 بەڵام ئەم بێهەڵوێستییە، تەنیا هاوسەنگەری هەندێك لە چەپەکانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لەتەك نیئۆنازییەکان بەرامبەر ئیسلامییەکان نییە، بەڵکو هۆکاری دیکەی بە دواوەیە، کە چەپەکان هەردەم وەك دوکاندارێکی قازانپەرست، لە دوو و هەوڵی قۆستنەوەی بزووتنەوەگەلێکەوەن، کە دەتوانن سەرمایەگوزاری رامیارییان لەسەر بکەن، وەك دیارە و دەزانین، دەمێکە لەناو پەنابەران و کۆچبەراندا ئەو هەلەیان لەدەستچووە ، ئەمە بێجگە لەوەی کە ئەوان وەك هێزی ناسیونالیستی ئێرانی، عیراقی و تورکی و کوردی کارییان کردووە و دەکەن و گارەگاری ئینتەرناسیونالیستی و هاوپشتییان تەنیا بۆ سوودوەرگرتنە لە هێزی ئازادیخواز و سۆشیالیستی وڵاتانی ئەوروپی بۆ پڕکردنی کاسەی پارتەکانیان و مسۆگەرکردنی پەنابەری بۆ سەرکردەکانیان و دەستراگەیشتنیانە بە کۆمەكی تاکی ئەوروپیی بۆ پلانە پارتییەکانیان. لە پاڵ ئەوانەشدا راستییەکی دیکە چاوشاركێ دەکات، کە ناکامی و بێسوودی هەوڵی دەسەلاتخوازی و هەوڵی بەدەسەڵاتگەیشتنی ئەو پارتانەیە و لەناو ناوەندی پەنابەران و کۆچبەراندا کە بوونەتە بەشێک لە وڵاتە ئەوروپییەکان و هەر ڕۆژە ڕووبەڕووی هەڕەشەی نیئۆنازییەکان دەبنەوە، نە هیوای بەدەسەلاتگەیشتن لە وڵاتانی خۆیان و لە وڵاتانی ئەوروپیدالە سایەی ئەواندا نابینن، بۆیە نایانەوێت و ئامادەش نین، لەوێدا سەرمایەگوزاری رامیاریی بکەن و هیچ بۆیان گرنگ نییە، کرێکارێکی کۆچەر چەندە ڕووبەڕووی ڕاسیزم و سووکایەتی و دژاوەری دەبێتەوە و چەندە لە ماف و خواستە کۆمەڵایەتییەکانی ببەش دەبێت، ئەمە بێجگە لەوەی هیچ گرفتێکیان لە چەرمەسەری هاوچینە (پاگەندەییەکانیان) نییە و ئەگەر لە هەر گەڕێکی ئەوروپا هیتلەرێکی تێدا دروست ببێت، ئەوان هەر لە خەم و هەوڵی داڕشتنی نەخشەی چۆنیەتی بەدەستهێنانی دەسەلات و ئاخایەتی پڕۆلیتارەکانی ولاتەکانیانن.

ئەگەر بە وردی سەرنجی پاگەندە و راگەیاندنی ئەو پارتانە لە ساڵانی ڕابوردوودا بەتایبەت لە پاش ڕووداوە ناڕۆشن و گوماناوییەکەی 11ی سێپتەمبەر، دەبینین زۆر بە ئەستەم دەتوانێت پەردە و سنوور لەنێوان هەوڵ و پاگەندەکانی ماسمیدیای خۆراوا و ئەو پارتانە وەك بەرەی دژی ئیسلامی ببینین. هاوکاتیش زوڕنایان بۆ بەهەشتبوونی وڵاتانی ئەوروپا و مرۆییبوونی سیستەمە بورجوازییەکەیان لێداوە و ئەمەش بە ئاشکرا لە پاگەندەی ڕێکخراوە بەنێو «پەنابەری و ژنانی و کۆنەئیسلامی»یەکانیاندا بەدی دەکرێت و قسەگەرانی ئەو رێکخراوانە ئەوەندەی خۆشباوەڕی بە سیستەمە نامرۆییەکانی خۆراوا دروست دەکەن، ئەوەندە خۆیان بەپرسی ئەو توێژانەوە خەریک نەکردووە، کە پاگەندەی نوێنەرایەتییان دەکەن،

ئایا ئەم هەڵوێستگیرییە هەڵپەرستانەیە لە ولاتانی خۆراوا بەرامبەر نئیۆنازییەکان، بەشێك نییە لەو ڕامیارییەی کە ئەو پارتانە لە عیراق و ئێران و تورکییە دا، بە زاقکردنەوەی دژایەتی ئیسلامیزم، خۆیان لە نێوهێنانی سەرمایەداری و تایبەتیکردنەوەی کەرتە گشتییەکان و ڕامیارییەکانی نیئۆلیبرالیزم لەو ولاتانەدا دەدزنەوە؟

دیوه‌که‌ی تری سه‌رای ئازادی و ڕوداوه‌کان

دیوه‌که‌ی تری سه‌رای ئازادی و ڕوداوه‌کان

 ئەنوەر فەتاح محەمەدئەمین

له‌ ڕۆژانی 20 و 21 مانگی فێبروه‌ری ئه‌مساڵدا ، 2011، پاش شه‌‌پۆلی خۆپیشاندان و ناڕه‌زاییه‌کانی خه‌ڵکی ، له‌سه‌ر خواست و بیروڕای براده‌رێک به‌ دوور له‌ براده‌ره‌ ده‌رکه‌وتووه‌کان که‌ له‌ ڕۆژانی دواییدا هه‌موو ناڕه‌زایی و داخوازییه‌کانی خه‌ڵکانی نێو سه‌رای ئازادیان به‌ ئاقارێکی سیاسی ڕوت و دوور له‌ خواسته‌کانیان ،برد، دروست کرا.

ڕۆژ له‌ دوای ڕۆژ ئه‌وه‌ زیاتر ده‌رده‌که‌وت که‌ چۆن ئه‌م ئه‌نجومه‌نی ئازادیه‌ کراوه‌ته‌ ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵکردنی خۆپیشانده‌ران و خۆ کردنه‌ ده‌مڕاست و سه‌رکرده‌ی خه‌ڵکه‌که‌ به‌ به‌کارهێنانی ڕه‌فتاری حیزبیانه‌.

گومانی تیدا نییه‌، ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ کۆنترۆڵی ته‌واوی ئه‌نجومه‌نی کاتییان ده‌کرد و هی خه‌ڵکه‌که‌ش، کاپیتاڵێکی سیاسی و شوهره‌یه‌کی جه‌ماوه‌ری گه‌وه‌ره‌یان بۆ خۆیان به‌ده‌ستهێنا به‌ ده‌رکه‌وتنیان له‌ هه‌ندێ شاشه‌ی ته‌له‌فزیۆندا و زۆربه‌ی ‌ ماڵپه‌ڕ و ڕۆژنامه‌‌ کوردییه‌کان و کۆڕ و کۆمه‌ڵی تردا، که‌ به‌مه‌ش پێگه‌ی خۆیان له‌ ناو خه‌ڵکی کوردوستان به‌ گشتی و ڕاپه‌ڕیوان و ناڕه‌زایی ده‌ربڕاندا توندو تۆڵتر کرد تا گه‌یشته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی که‌ شه‌رعیه‌تی بڕیاردان و فتوادانیان هه‌بێت ، بێئه‌وه‌ی حسابی ئه‌وه‌ بکه‌ن که‌ ده‌ر ئه‌نجامی ئه‌م کاره ڕه‌نگه‌ ‌کاره‌ساتێکی خوێناوی به‌ دوادا بێت.

ئه‌وه‌نده‌ی من بۆم ده‌رکەوت ئه‌و ماوه‌یه‌ی که‌ من له‌ کوردوستان بووم ڕۆژانه‌ش ده‌چوومه‌ سه‌رای ئازادی ، داواکارییەکانی خه‌ڵکی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی بوو ن، له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی نرخی شتومه‌ک و هه‌موو پێداویستییه‌کانی ژیانی خه‌ڵک ، به‌ڵام وه‌کو له‌ سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌مان پێ کرد ئه‌مانه‌ هه‌مووی کرانه‌ داواکاری سیاسی. هه‌ر له‌م ساته‌وه‌خته‌شدا چه‌ند خه‌تیب و که‌سانێک دروستبوون که‌ هێشتا قاچێکیان له‌ ناو ده‌سه‌ڵادا هه‌ر مابوو به‌ڵام ده‌میان گه‌رم و باخه‌ڵیان پڕ بوو،‌ زیاتر پێیان له‌سه‌ر ئه‌و داخوایزیه‌ سیاسیانه‌ داده‌گرت، ئیدی به‌و شێوه‌یه‌ هێزی ناڕه‌زایی بوونه‌ گوێگران له‌ شیعر و شانامه‌ و خوێندنی ئایه‌تی قورئان و کردنی نوێژ و وتنی ته‌هلیله‌ و‌ زیکر. خودی سه‌رای ئازادیش بووه‌ بازاڕی ڕکه‌به‌رایه‌تی و ململانێ له‌سه‌ر شوهره‌ و که‌سایه‌تی دروستکردن، له‌ کاتێکدا چوارده‌وری ئه‌م ساحه‌یه‌ش به‌ پۆلیس و ئاسایش و هێزه‌ داپڵۆسێنه‌ره‌کانی تر‌ی ده‌سه‌ڵات، درابوو، که‌ زۆر بێشه‌رمانه‌ له‌ ئاماده‌باشیدا بوون بۆ تێهه‌ڵدان و سه‌رکوتکردن و کوشتن و بڕینی خه‌ڵکی ناو ساحه‌که‌.

گومانی تێدا نه‌مایه‌وه‌ که‌ ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نی کاتی سه‌رای ئازادی به‌ ئاگاوه‌ یا بێئاگا کاریان له‌سه‌ر بڕینی وزه‌ی خه‌ڵکی و به‌هه‌ده‌ر دانی ئه‌و وزه‌یه ‌بوون ، بۆیه‌ ئیتر هه‌قه‌تی ئه‌وه‌ زیاتر ده‌رده‌که‌وت و لای زۆربه‌یه‌ک ئه‌مه‌ به‌باشی ئاشکرابوو ، ئه‌وه‌ بوو له‌ ڕۆژی 30/03/2011 و 01/04/2011 هێزێکی خۆپیشانده‌ری تر که‌ دژی ئه‌وه‌ بوون، کۆنترۆڵ بکرێن و ببنه‌ گوێگری به‌ڕێز بۆ شیعر و شانامه‌ و قسه‌ی بێسه‌روبه‌ره‌ و زیکر و ته‌هلیله‌، چیتر نه‌یانده‌ویست‌ داواکاریه‌کانیان لێ زه‌وت بکرێن و کێشه‌کان بکرێنه‌ کێشه‌یه‌کی سیاسی ڕووت و که‌مه‌کێک له‌و‌ خه‌ڵکه‌ تایبه‌تمه‌ندانه‌ تێیدا بخۆر به‌گ و سوودمەند بن . له‌م خۆپیشاندانه‌دا نزیکه‌ی 50 که‌س بریندار بوون که‌ به‌شێکی زۆریان له‌ هێزی ده‌سه‌ڵات بوون ، به‌م شێوه‌یه‌ به‌ هه‌ردوو هێزه‌که‌ واته‌ هێزی ده‌سه‌ڵات و خۆپیشانده‌رانی سه‌رای ئازادی توانیان بڵاوه‌ به‌ هێزی ئه‌م خۆپیشانده‌رانه‌ی تر بکه‌ن. به‌ڵام له‌ سه‌ره‌تادا هێزی گۆڕان و هێزه‌ دینی و ئیسلامیه‌کان هه‌وڵیان ده‌دا که‌ ئه‌م هێزه‌ تازه‌یه‌‌ به‌ قسه‌ی خۆش کۆنترۆڵ بکه‌ن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ خه‌باتی مه‌ده‌نییانه‌ و شاره‌ستانییانه‌ و‌ بێتوندو تیژی ، له‌و لاشه‌وه‌ هه‌ر ئه‌و هێزانه‌ ( گۆڕان و ئیسلامی ) گوڵ و شه‌کراو و ماچیان ده‌به‌خشییه‌وه‌ به‌سه‌ر هێزه‌ داپڵۆسێنه‌ره‌کان و داوای گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌روه‌ری یاسایان ده‌کرد ، ئه‌و یاسایه‌ که‌ ئیجازه‌ی دابوو به‌ هێزی پۆلیس و ئاسایش که‌ هه‌موو جۆره‌ چه‌کێک له‌ سه‌رکوتکردنی خه‌ڵکه‌که‌دا به‌کار بهێنن.

ئه‌نجومه‌نی کاتی که‌ له‌ سه‌ره‌تادا ژماره‌یان ته‌نها 7 که‌س بوو کردیان به‌ 31 ئه‌ندام ، گه‌رچی دکتۆر فایه‌ق گوڵپی له‌ هاوڵاتی 29/04/11 ده‌ڵێت زیادکردنی ژماره‌ی ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌ن بۆ 31 ئه‌ندام به‌ شیوه‌یه‌کی فه‌رمی کراوه‌ ، به‌ڵام له‌ هه‌قه‌تدا به‌ ئاره‌زوی که‌سه‌ ناودار و ئه‌ساسیه‌کانی ناو ئه‌نجومه‌نه‌که‌ بوو.

دواتریش چالاکییه‌کانی ئه‌نجومه‌ن و سه‌رای ئازادی گۆڕران بۆ ناردنی نامه‌ بۆ ئۆبامه‌ و وڵامدانه‌وه‌ی ته‌له‌فونی به‌رپرسیاران و کێشانی هیتافی حه‌ماسی وه‌کو یا ده‌بێت بکوژرێین یا شه‌قام به‌جێناهێڵین، هه‌ندێک له‌ نووسه‌رانیش وایان ڕاده‌گایاند که‌ ئه‌م سه‌رایه‌ بیرۆکه‌ی چه‌ند ڕۆمانێکی پێبه‌خشیون .

من به‌شبه‌حاڵی خۆم وام ده‌بینی که‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادی له‌گه‌ڵ ئه‌وەی که‌‌ خه‌ڵکه‌کەشی ‌ کردبویه‌ پاشکۆی خۆی ، نه‌ک له‌ چه‌قێکی وەستاودا خۆیان ده‌بینیه‌وه‌ به‌ڵکو خه‌ڵکه‌که‌شیان له‌و‌ چه‌قه‌دا ڕاوه‌ستاندبوو، بۆیه‌ ڕه‌نگه‌ نه‌مانی ئه‌و جۆره‌ خه‌بات و تێکۆشانه‌ به‌ سوودی ڕاپه‌ڕیوان و باقی خه‌ڵکه‌که‌ی تر بگه‌ڕیته‌وه‌ و وزه‌یه‌کی له‌ بن نه‌هاتوو وانه‌یه‌کی باشیش بدات به‌ خه‌ڵکی ، که‌ ئەگه‌ر بیانه‌وێت له‌ کۆنترۆڵی ده‌سه‌ڵات و زه‌بر و زه‌نگه‌که‌ی ڕزگاریان بێت ، ده‌بێت هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ڕێگا نه‌ده‌ن که‌ خۆیان کۆنترۆڵ بکرێن و به‌کار بهێنرێن بۆ مه‌سه‌له‌ و مه‌به‌سستێکی تر. چونکه‌ ده‌کرێت یه‌که‌م : ئه‌و هه‌قه‌ته‌ بۆ خه‌ڵکی ڕوون بکاته‌وه‌ که به‌حیزبیکردنی ‌ داواکارییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان کارێکی خراپه‌ و شتێکی واشی لێ شین نابێت.

دووهه‌م : له‌ سه‌رده‌می ناڕه‌زاییده‌ربڕین و سه‌رکوتکردن و کوشتنی خۆپیشانده‌ران لەلایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، ئه‌وه‌ی به‌ ئاشکرا ده‌رخست که‌ ده‌سه‌ڵات هه‌ر ده‌سه‌ڵاته‌ و جیاوازییه‌ک نامێنێت له‌ نێوانیاندا کاتێک که‌ ده‌که‌ونه‌ به‌ر لێشاوی خۆپیشاندانی جه‌ماوه‌ری و له‌و لاشه‌وه‌ وهمیه‌تی مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وایه‌تی و نیشتمانپه‌روه‌ری لای ئێمه‌ش ده‌رکه‌وت، که‌ داپڵۆسین و سه‌رکوتکردن له‌لایه‌ن‌ ده‌سه‌ڵتدارانه‌وه‌ و پیاوه‌کانیانه‌وه ‌ ئه‌وانه‌ نازانێت.

سێهه‌م: ماف و داخوازی به‌و جۆره‌ ئاشتی و شێوه‌ مه‌ده‌نیه‌ته‌ی که‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادی کاریان له‌سه‌ر ده‌کرد، کردنی خه‌ڵکی به‌گوێگرێکی ئاسایی، فه‌شه‌لی به‌دوادا دێت نه‌ک سه‌رکه‌وتن ، به‌ ته‌جروبه‌ش ئه‌وه‌ سه‌لمێنراوه‌ ئاشتی کۆمه‌ڵایه‌تی دروشمێکی بێنرخه‌ و کێشه‌ و ململانێی چینایه‌تی، سیما و جه‌وهه‌ری بزووتنه‌وه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌یه‌.

دروشمی وه‌ته‌نیه‌ت و نه‌ته‌وه‌یی له‌ سه‌ده‌ی هه‌ژده‌دا له‌ ئه‌وروپادا له‌ لایه‌ن کافور و گاریباڵدی به‌رز ده‌کرایه‌وه بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن له‌ سیسته‌می ده‌ره‌به‌گایه‌تی دابڕن و بیکه‌نه‌ هێزی لێدانی ئه‌و سیسته‌مه‌ فیوداڵییه‌، بۆ ئه‌مه‌ش پێویستیان به‌و جۆره‌ فیکره‌ی قه‌ومیه‌ت و دین هه‌بوو .

لیژنه‌کان و ئه‌نجومه‌نی سه‌رای ئازادی به‌حیزبی کران و هیچیان نه‌کرد ته‌نها کاریان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کرد که‌ خه‌ڵکانی خۆ پیشانده‌ر و داواکارییه‌کانیان بکرێنه‌‌ نێچیر و خزمه‌تکاری حیزبی ئۆپۆسیزۆنی ئیمڕۆ و ده‌سه‌ڵاتی سه‌رکوتکه‌ری سبه‌ی.

ئێستاش کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكێکی دڵسۆز که‌ له‌ لیژنه‌کانی پێشودا جێگایان نه‌ده‌کردنه‌وه‌ ده‌یانه‌وێت به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر دروستکردنه‌وه‌ی ئه‌و دار و باره‌ی که‌ له‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی کاتی پێشووه‌وه‌ به‌جێماوه‌ بۆ ڕێکخستنه‌وه‌ی لیژنه‌کان و به‌رده‌وامی پێدانیان.

به‌ڕای من ئه‌مه‌ شتێک نییه‌ که‌ بتوانرێت له‌ ژوره‌ تاریکه‌کاندا به‌ بڕیارێک و دوان دروستی بکریت، یا مه‌سه‌له‌یه‌کی فکری بێت و بته‌وێت به‌ کۆبوونه‌وه‌ی حیزبیانه‌ و ده‌نگدان له‌ سه‌ری بیبڕیته‌وه‌. به‌ڵکو لیژنەکان دروست ناکرێن ، سه‌ر هه‌ڵده‌دەن له‌ هه‌نگاوه‌ پراکتیکیه‌کاندا، له‌ زروف و لێشاوی خه‌ڵکه‌که‌دا له‌ دایک ده‌بن به‌پێی قۆناغه‌کان و پارسه‌نگی هێز و سه‌رجه‌می بارو دۆخه‌که‌ ئه‌و لیژنانه‌ش گۆڕانکارییان به‌سه‌ردا دێت، گه‌ر وا نه‌بێت ته‌جروبه‌ی پارته‌ کۆمۆنیسته‌کانی جیهان لێره‌شدا بۆ جارێکی تر دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌.

ئه‌مه‌شی که‌ من ده‌یڵێم ئاوه‌ژووه‌ به‌ قسه‌کانی دکتۆر فایه‌ق، که‌ ئه‌و ڕای وایه‌ ڕووداوی سیاسی که‌ ڕوی دا پێویستی ده‌کرد که‌ ڕێکخراوی سیاسی و که‌سایه‌تی سیاسی هه‌ڵسوکه‌وتی له‌گه‌ڵدا بکردایه‌ ، له‌ کاتێکدا که‌ ئه‌وه‌ش ده‌ڵێت، که‌چی خۆی له‌ یه‌که‌م ڕۆژه‌وه‌ یه‌که‌م ئه‌ندامی ئه‌وه‌ لیژنه‌ کاتییه‌ بوو.

له‌ کۆتایی دا ده‌ڵێم ئه‌وه‌ی که‌ زه‌روره‌ ده‌رسی لێ وه‌رگیرێت ئه‌وه‌یه‌ که‌ بزووتنه‌وه‌ی داهاتوو متمانه‌ نه‌کاته‌ سه‌ر که‌سان و پارتی سیاسی، جا ئیدی ئه‌وانه‌ هه‌رکه‌س و هه‌رلایه‌نێک بن، چونکه‌ ڕوون و ئاشکرایه‌ ئه‌وه‌ی که‌سان و پارته‌ سیاسییه‌کان هه‌وڵیان بۆ داوه‌و بۆ ده‌دا ده‌ستکه‌وتی سیاسی بوون بۆ خۆیان و پارته‌کانیان نه‌ک ده‌سکه‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی یا جه‌ماوه‌ری بۆ خه‌ڵکه‌ هه‌ژار و ده‌ستکورت و زوڵملێکراوه‌کانی کوردوستان.‌ ‌

به‌ سیاسیكردنی كێشه‌ كۆمەڵایەتییەكان سه‌رچاوه‌ی تێشكانمانه‌ / 3

زاهیر باهیرله‌نده‌ن

10.04.2011

بەشی سێیەم

به‌كارهێنانی توندوتیژی شۆڕشگێرانه‌ و ناشۆڕشگێڕانه‌، له‌ به‌رژه‌وندی كێدا ده‌بێت له‌ كاتی خۆپیشاندان و ڕاپه‌ڕیندا؟

ئه‌زموونه‌كانی پێشتر له‌ زه‌مان و مه‌كانی جییاجیادا ئه‌وه‌یان سه‌لماندووه‌، كه‌ به‌كارهێنانی توندوتیژی هه‌میشه‌ به‌ سوودی زیاتری ده‌سه‌ڵات و سیسته‌مه‌كه‌ شكاوه‌ته‌وه، تاكو ‌خه‌ڵكانی داخوازیكار و ڕاپه‌ڕیو. خۆ ئەگه‌ر توندوتیژییەكه‌ش درێژه‌ی كێشا و چه‌كی تێدا به‌كارهێنرا و به‌ره‌و جه‌نگی ئه‌هلی ڕۆیشت، خاپوورکردن و ماڵكاولی و كوشتن و بڕینێكی زۆری تیا ڕوده‌دات، خۆ ئەگه‌ر‌ به‌ سه‌ركه‌وتنی شۆڕشگێره‌كانیشته‌واو بێت، ئه‌وه‌ ساڵاهایه‌كی دوورودرێژی ده‌وێت، تاكو ئاسه‌واری ئه‌وه‌ نه‌مینێت و برینی له‌ناوچونی خۆشه‌ویستان و له‌ناوبراوانیش، هه‌رگیز ساڕێژبوونه‌وه‌ی بۆ نابێت‌.

به‌یه‌كدادان و به‌كارهێنانی توندو تیژی بزوتنه‌وه‌كه‌ لاواز ده‌كات به‌ پارچه‌ پارچه‌ بوونی، به‌ته‌كینه‌وه‌ی بڕێكی زۆری خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌ ترسی گیانی خۆیان و خۆشه‌ویستانیان، كاولكردنی كۆمه‌ڵگا و زه‌ره‌ر و زیانی گیانی و ڕۆحی و ژینگه‌، دروستكردنی ڕق و كینه‌یه‌كی زۆر له‌ نێوانی خه‌ڵكیدا . نه‌هێڵانی ڕۆحی ته‌بایی و خۆشه‌ویستی و به‌ ئارامی به‌یه‌كه‌وه‌ ژیان و دروستكردنی دوژمنایه‌تی و‌ ڕواندنی ڕۆحی كینه‌ و تۆڵه ‌سه‌ندنه‌وه‌ و وه‌ستانی كارو باری خه‌ڵكو هێواشكردنه‌وه‌ی پێشكه‌شكردنی خزمه‌تگوزارییه‌كان و لەكارخستنیان، دروستكردنی زه‌میه‌نه‌ی بێكاری و برسێتی و بڵاوبوونه‌وی ده‌رد و نه‌خۆشی و سواڵكردن و موعتادبوون و له‌شفرۆشتن و په‌نابردنه‌وه‌ بۆ وڕاوه‌كردن و خه‌رافیات و دروست بوونی داخوازی گه‌وره‌و لاوه‌نانی ئه‌و داخوازییانه‌ی كه‌ خۆپیشانده‌ران و ڕاپه‌ڕیوان له‌ سه‌ره‌تادا بۆیان هاتونه‌ته‌ سه‌ر شه‌قام. هەموو ئه‌مانه‌ش ده‌بنه‌ بیانوویه‌ك بۆ ده‌سه‌ڵات و سیسته‌م و میدیاكه‌ی بۆ تاوانباركردنی جه‌ماوه‌ری خۆپیشانده‌ر و ڕاپه‌ڕیوو به‌ تابووری پێنجه‌م، نۆكه‌ری بێگانه‌، تیرۆریزم و لا‌یه‌نگرانی تیرۆریزم، زیندووكرنده‌وه‌ و به‌هێزكردنی ڕۆحی نه‌ته‌وه‌په‌رستی و دین و مه‌زهه‌ب و به‌رگری له‌ وڵات، تا ده‌گاته‌ ده‌ستتێوه‌ر‌دان له‌لایه‌ن كۆمۆنێتی نێونه‌ته‌وه‌ییو فرمێسكڕێژه‌ری وه‌كو وڵاتانی ئه‌مه‌ریكا و كه‌نه‌دا و وڵاتانی ئه‌ورپی بۆ مافی مرۆڤگه‌لێكی تر، تاكو به‌ ده‌ستێكی پۆڵاینی زیاتر له‌ خه‌ڵكه‌كه‌ بده‌ن. باشترین نموونه‌ی سه‌رده‌م (لیبیا)ی ئێستایه‌، كه‌ به‌ قۆناخێكی گه‌لێك مه‌ترسیداردا ده‌ڕوات.

توندوتیژی به‌كارهێنان، وه‌ڵامی توندوتیژی نییه‌، سه‌رئه‌نجامێكی پۆزیتیڤی نییه‌، توندوتیژی تر به‌دووی خۆیدا ده‌هێنێت، ئازاری برینی جه‌سته‌كان قوڵتر ده‌كاته‌وه‌ ، پێگه‌یشتن و به‌ده‌ستخستنی ئامانج و داخوازییه‌كان گه‌ر له‌باریش نه‌بات، ئه‌وه‌ دوورتریان ده‌خاته‌وە، ده‌سه‌ڵات و ڕژێم ڕه‌قترو دڕنده‌تر ده‌كات. بۆیه‌ له‌ هه‌ر شوێنێكدا كۆمه‌ڵێك، ده‌سته‌یه‌ك باسیان له‌ به‌كارهێنانی توندوتیژی كرد و بیریان لێكرده‌، ئه‌وه‌ یانی مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ به‌ڕێوه‌یه‌.

كه ‌باس له‌ توندوتیژی ده‌كه‌م، مه‌به‌به‌ستم پلان بۆ كردنێتی، مه‌به‌ستم ئاڕاسته‌كردنی بزوتنه‌وه‌كه‌یه‌ به‌و ئاقاره‌، ئه‌گینا گومانی تێدا نییه‌، له‌ كاتی خۆ پێشاندان و ڕاپه‌ڕیندا ده‌سه‌ڵا تو پۆلیس و پیاوه‌كانی ده‌یانه‌وێت كۆنترۆڵی جه‌ماوه‌ره‌كه‌ بكه‌ن و به‌و ئاڕاسته‌شدا بیانبه‌ن، كه‌ خۆیان ده‌یانه‌ویێت، تاكو خۆپیشندانه‌كان و پرۆتێسته‌كان كارایی خۆیان له‌ده‌ست بده‌ن، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه‌ پۆلیس و ئاسایش ده‌كه‌ونه‌ گیانی خه‌ڵك به‌‌ شێوه‌یه‌كی ذڕندانه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش خه‌ڵكانی ناو جه‌ماوه‌ره‌كه‌ ناچار ده‌كات، بۆ به‌رگریكردن له‌ خۆیان وه‌ڵامیان هه‌بێت. ئه‌مانه‌ بوون و هه‌ر ده‌شبن و به‌رده‌وامیش ده‌بن. كه‌واته‌ توندوتیژی جیایه‌ و وه‌ڵامدانه‌وه‌شی لەناچاریدا، جیایه‌.

چۆن بزوتنه‌وه‌كه‌مان به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌چێت و ده‌رئه‌نجامه‌كان

پێشتر باسم كرد، كه‌ چۆن داخوازییه‌ كۆمەڵایەتییەكانی خه‌ڵكی، كراون به‌ داخوازییه‌كی سیاسی ، د‌وای ئه‌وه‌ش باسم له‌ كه‌مپه‌ینی ئه‌و داخوازییانه‌ كرد، كه‌ مەیدانی ئازادی چه‌قی تێكۆشانه‌كه‌یانە. هه‌ره‌وها له‌وه‌ش دوام، كه‌ چۆن به‌كارهێنانی توندوتیژی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی سیسته‌مه‌كه‌ و ده‌سه‌ڵات ده‌شكێته‌وه‌. ئێستاش با ئه‌گه‌ری سه‌ركه‌وتنی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌ دابنێین و بزانین چی له‌ بارودۆخه‌كه‌ ده‌گۆڕێت و چه‌ندێك له‌ داخوازییه‌كانی جه‌ماوه‌ر جیبه‌جێده‌كرێن، پێش ئه‌وه‌ی بچمه‌ سه‌ر ده‌رئه‌نجامه‌كان.

سه‌ركه‌وتنی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه،‌ یه‌كه‌م، ئەگه‌ر گۆڕانكارییه‌كیش بكات، گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تی نابێت. دووهه‌میش، گۆڕانكارییه‌كان له‌سه‌ره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كەن، نه‌ك له‌بنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگا. هه‌ر بۆیه‌ مه‌سه‌له‌ی گه‌نده‌ڵی ده‌مێنێته‌وه‌، گه‌ر چی له‌م شێوه‌یه‌ی ئێستادا نابێت، ناعه‌داله‌تی ئیجتیماعی باقی ده‌بێت، كێشه ‌كۆمەڵایەتییەكان به‌رده‌وام دەبن و په‌یتا په‌یتاش كێشه‌ی تازه‌تر ده‌خولقێن و دێنه‌كایه‌وه‌، بڕیاره‌كان له‌ كه‌مینه‌كه‌ی سه‌ره‌وه، كه‌ ده‌سه‌ڵاتیان له‌ده‌ستدایه‌، ده‌درێن، بیرۆكراتیه‌ت هه‌ر وه‌كو جاران به‌رقه‌رار‌ ده‌بێت .

منیش و به‌شێكی زۆری ئه‌و خه‌ڵكه‌شی، كه‌ ئێستا له‌و بزوتنه‌وه‌یه‌دان، ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ ده‌ره‌وی كوردوستان ژیاون، یا هێشتا پێیان لێره‌ نه‌بڕاوه‌، ئه‌و حه‌قیقه‌ته‌ ده‌زانن، كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌ پارتییه‌كان بۆ گرتنەده‌ستی ده‌سه‌ڵات، چ له‌ ئه‌وروپا و ئه‌مریكا و كه‌نه‌دا و ئۆسترالیاو هه‌تا ئیسرائیلیش گۆڕانكارییه‌كی وا ناهێننه‌ گۆڕێ،‌ له‌ سیساسه‌تی حوكمڕانیان به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگادا، تا ئه‌وه‌ ڕاده‌یه نزیكن له‌ یه‌كه‌وه‌، كه‌ هه‌ندێك جار زۆر گرانه‌ سیاسه‌ته‌كانیان له‌ یه‌كدی جیا بكرێنه‌وه‌. هه‌ر بۆ نموونه‌ هه‌ڵوێستی پارتی له‌یبه‌ر و پارتی تۆری له‌ به‌ریتانیادا وه‌كو یه‌كه‌ و نه‌گۆڕه‌ له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یاندا، له‌ هه‌ڵوێستیاندا و له‌ دۆستایه‌‌تیاندا له‌گه‌ڵ ئیسرائیل و له‌ هه‌ڵوێستیان به‌رامبه‌ر بزنس و كۆمپانیا گه‌وره‌كان و نقابه‌ و كۆچكردنی بێگانه‌ بۆ ئه‌م وڵاته‌ و مه‌سه‌له‌ی په‌نابه‌ری، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ جیاوازی سه‌ره‌كی نێوانیشیان له‌ مه‌سه‌له‌ی ئه‌و‌ قه‌یرانه‌ گه‌وره‌یه‌ی كه‌ ئێستا به‌ریتانیا پێیدا ده‌ڕوات، كه‌ عه‌جزی میزانیه‌ی به‌ بڕی 160 ملیارد پاوه‌ند، هه‌یه‌، ئه‌مه‌ش وایكردوه‌ كه‌ خه‌ڵكێكی زۆر له‌ سه‌ر كار ده‌ر بكرێت، شوێنه‌ خزمه‌تگوزاریه‌كانیش زۆربه‌یان دابخرێن، ئه‌وه‌شی كه‌ ده‌مێنێته‌وه‌، ده‌بێت به‌ پاره‌یه‌كی كه‌م و كرێكار و فه‌رمانبه‌رێكی كه‌م ببرێت به‌ڕێوه‌.

دەوڵه‌ت كه‌ پارتی تۆری ( موحافزین) و لیبراڵ دیمۆكرات ده‌یبه‌ن به‌ڕێوه‌، دیانه‌وێت له‌ هه‌نگاوی یه‌كه‌میاندا 80 ملیارد پاوه‌ند پاشه‌كه‌وت بكه‌ن، تاكو ئه‌و نوقسانییەی بودجه‌ی پێ پڕ بكه‌نه‌وه‌. جیاوازی نێوانی له‌یبه‌ر كه‌ له‌ده‌ره‌وی ده‌سه‌ڵاته‌ و ئه‌مانی دی كه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدان، دوو جیاوازییه‌؛ له‌یبه‌ر ده‌یه‌وێت 70.4 ملیارد بێت، تۆرێش ده‌یه‌وێت 80 ملیار پاوه‌ند بێت. یه‌كه‌م جیاوازی نێوانیان له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا پاشه‌كه‌وتكردنی ئه‌و بڕه‌ پاره‌ی سه‌ره‌وە به‌ 9.6 ملیارد پاوه‌نده‌ و دووهه‌میش موده‌ی پاشه‌كه‌وت كردنه‌كه‌یه‌، كه‌ له‌یبه‌ر ده‌یه‌وێت ئه‌م پاشه‌كه‌وت كردنه‌ به قۆناخ و‌ ‌ماوه‌یه‌كی درێژ تر‌ بكرێت.

من ده‌توانم به‌ده‌یه‌ها نموونه‌ نه‌ك هه‌ر له‌ به‌ریتانیا بهێنمه‌و،ه‌ به‌ڵكو له‌ سه‌رجه‌می ئه‌و وڵاتانه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ په‌نجه‌م بۆ ڕاكێشان‌ بۆ پاساودانی جه‌ده‌له‌كه‌م، كه‌ ده‌ستاوده‌ستكردنی ده‌سه‌ڵات له‌ نێوان پارتییه‌كاندا شته‌ سه‌ره‌كییه‌كان ناگۆڕێت. خۆ ئەگه‌ر بیگۆڕایه‌ وه‌كو‌ له‌ ده‌می چه‌ند كه‌سێكه‌وه، ده‌مێكه‌ وتراوه‌، ‌ كه‌ یه‌كه‌میان ئه‌ناركستی مه‌شور، ئێما گۆڵدمانه‌، له‌ سه‌ده‌ی 19 دا وتی “ ده‌مێك بوو قه‌ده‌غه‌ كرابوو”.

من بۆیه‌ ده‌ڵێم شكستی بزوتنه‌وه‌كه‌ له‌ سیاسیكردنی كێشه‌ و‌ داخوازییه‌كاندایە،‌ كه‌ ده‌یانه‌وێت له‌ سه‌ره‌وه‌ ده‌ست به‌ گۆڕانه‌كارییه‌كان بكه‌ن، نه‌ك له‌بنه‌وه‌، ئەوەش به‌ گرتنەده‌ستی پاوه‌ر، ده‌سه‌ڵات.

به‌سیاسیكردنی داخوازییه‌كان جۆرێك له‌ پرۆتێست و خۆپیشاندان دروستده‌كات، كه‌ كه‌فوكوڵێكی زۆری تێدا ده‌بینرێت، به‌ڵام هه‌نگاوه‌كانی داهاتووی بۆ نانرێن، جگه‌ له‌ باسكردنی‌ گرتنەده‌ستی ده‌سه‌ڵات نه‌بێت ، پلان بۆ داهاتوو ناكرێت، تاكو چۆن پارێزگاری له‌ داخوازییه‌كانمان كه‌ تاڕاده‌یه‌ك به‌ده‌ستمان هێناون، بكه‌ین، چۆن بڕیاره‌كان خۆمان بیده‌ین و به‌ هه‌ره‌وزیش به‌جێیان بگه‌یه‌نین.

بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ بزوتنه‌وه‌كه‌مان سه‌ركه‌وتو بێت، خۆشمان و نه‌وه‌ی ئاینده‌شمان به‌رهه‌مه‌كه‌ی بچنێته‌وه‌، ده‌بێت له‌ گه‌ڕه‌كه‌كانه‌وه‌، له‌ گونده‌كانه‌وه‌، له‌ شارۆچكه‌كانه‌وه‌، له‌ شاره‌كانه‌وه‌ ده‌ست پێبكه‌ین، ده‌بێت بۆ هەمووو كێشه‌یه‌ك كه‌ هه‌مانه‌ لیژنه‌یه‌ك دروست بكه‌ین، دواتریش لیژنه‌یه‌كی ته‌نسیق یاكۆمیته‌یه‌كی ناوكۆیی كه‌ نوێنه‌رانی هەمووو لیژنه‌كانی تێدا بێت. ئه‌م لیژانانه‌ نه‌ سه‌ركرده‌یان هه‌یه‌ و نه‌ بنكرده‌ و نه‌ ڕۆشنبیری لیبراڵ و نالیبراڵ و نه‌ فه‌یلسوف و زاناش، ڕۆڵێكی زیاتر له‌ من و تۆ زیاتر ده‌بینن. ‌ته‌نانه‌ت نوێنه‌ره‌كانی ئه‌م لیژنانه‌ سابت و هه‌میشه‌یی نابن. ئه‌م لیژانانه‌ له‌سه‌ر بیر و باوه‌ڕ یه‌كناگرن ، په‌یڕه‌وپڕۆگرامی سیاسییان نییه‌، فه‌لسه‌فه‌یان نییه‌ و پێویستیشیان پێی نییه‌، له‌م قۆناخانه‌دا باس له‌ مه‌سه‌له‌ی تیوری ناكرێت مه‌گه‌ر هه‌ر بۆ ده‌مه‌ته‌قێ و خۆشی. به‌ڵكو خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌سه‌ر بناخەی داخوازییه‌كان دێنه‌ پێشه‌وه، به‌ ڕه‌غمی هەمووو جیاوازییه‌كانیان له‌ هەمووو بواره‌كاندا وه‌كو ته‌مه‌ن و ڕواڵه‌ت و دین و مه‌زهه‌ب و نه‌ته‌وه‌ و ڕه‌گه‌ز و پێست و ده‌وڵه‌مه‌ندی و هه‌ژاری و هه‌بوونی ئینتیمای ڕێكخراوه‌یی و چینایه‌تی یا پارتایه‌تی….هتد ‌ هه‌ر كه‌سه‌ش به‌ پێی توانای خۆی به‌شداری ده‌كاتو به‌ ئاره‌زوی خۆشی كاری تێدا ده‌كات ، شێوه‌ی هه‌ڕه‌می و دیسپلینی پارتایه‌تی ڕه‌تده‌كەنه‌وه، بڕیاره‌كانیان به‌ جه‌ماعی ده‌د‌رێن و به‌ جه‌ماعیش جێبه‌جێ ده‌كرێن، كاره‌كانیان زۆر ئاسان و ڕون و ئاشكران، هەمووو كه‌س ڕاست و چه‌پی خۆی و به‌رژه‌وه‌ندی ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتداران و خۆی ده‌زانێت، ئیدی پێویستی نه به‌‌ وانه‌ پێوتنه‌وه‌ و موحازه‌ره‌دان نییه‌.

ئه‌م لیژانانه‌ ورده‌ ورده‌ فراونتر و به‌هێزتر ده‌بن، تاكو وای لێدێت یاخۆیان خاوه‌نی بڕیاره‌كان ده‌بن له‌ زۆر بواردا یا پیاوانی ده‌سه‌ڵات ملكه‌چ ده‌كه‌ن، تاكو داخوازییه‌كانیان به‌جێبگه‌یه‌نرێن. بۆ ئه‌مه‌ش چالاكی جیاجیا به‌رده‌وام ده‌بن وه‌كو مه‌زبه‌ته‌، گله‌یی، كردنی لۆبی، خۆپیشاندان، ده‌ست له‌كار كێشانه‌وه‌ی وه‌ختی ، مانگرتن تاده‌گاته‌ نواندنی چالاكی و كاری ڕاسته‌وخۆ ، به‌ڵام هەمووو ئه‌مانه‌ پلانی توندوتیژی بۆ ناكرێت، خۆ له‌و كاره‌ساته‌ ده‌پارێزرێت. به‌كورتییه‌كه‌ی بنكه‌نی سیسته‌مه‌كه‌ ده‌كرێت، به‌گۆڕینی كۆمه‌ڵگاكه‌ له‌ بنه‌وه‌.

ئه‌وه‌ی گرنگه‌ له‌م بزه‌وتنه‌وه‌یه‌دا به‌ژه‌وه‌ندی زاتی تیا نییه‌، ناو و ناوبانگ ناخوات و دروستیشی ناكات، پله‌و پایه و‌ پاره‌ نابه‌خشرێته‌وه، بزوتنه‌وه‌كه‌ موڵكی تاكه‌ كه‌سێك یا گروپێك یا لایه‌نێك نابێت، به‌ قازانجی هیچ لایه‌نێكیش به‌ته‌نها ناگه‌ڕێته‌وه‌، بگره‌ موڵكی هەموو كۆمه‌ڵگایه‌.

هەمووو كه‌سێكیش له‌و لیژانانه‌ ئازادی ته‌واوی هه‌یه‌، له‌ ڕاده‌ربڕین و قسه‌ و ده‌نگدان و ده‌نگنه‌دان و هاتن و نه‌هاتنی بۆ دانیشتنه‌كان و چالاكییه‌كان‌. هه‌ڵبه‌ته‌ كۆمه‌ڵگایه‌ك ئاوا بگۆڕریت ئیدی شوێنه‌واری گه‌نده‌ڵی نابینیت هه‌ر هیچ نه‌بێت، فه‌رده‌كانی ناو كۆمه‌ڵگا قه‌بوڵی ئه‌وه‌ ناكه‌ن، كه‌ خۆیان گه‌نده‌ڵ بن و ڕێگاش به‌ كه‌سی دیكه‌ ناده‌ن، كه‌ گه‌نده‌ڵی بكات.‌

ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ مه‌تالیبی سیاسی وه‌كو ده‌سه‌ڵاتگرتنەده‌ستی نابێت. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش ‌له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتداراندا كه‌متر ده‌كه‌وێته‌ موهاته‌راته‌وه‌، تا ئه‌و‌ كاته‌ی كه‌ گۆڕانكارییه‌كان سه‌رجه‌می كۆمه‌ڵگا ده‌گرێته‌وه‌ و به‌ڕه‌كه‌ له‌ژێر پێی ده‌سه‌ڵات ڕاده‌كێشرێت، ئه‌و‌ كاته‌ش سیسته‌م و ده‌سه‌ڵات ئه‌وه‌نده‌ لاواز و به‌رته‌سك ده‌بێته‌وه‌، کە توانای ئه‌وه‌ی نامێنێت، سه‌ركوت و‌ بكوژ و ببڕی هەموو خه‌ڵك بكات‌.

شۆڕشه‌كه‌ لێره‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات، هه‌ر بۆیه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت تا ئه‌و كاته‌ی كه‌ مرۆڤ به‌های ته‌واوی مرۆیانه‌ی خۆی ده‌ستده‌كه‌وێته‌وه‌ و سیسته‌می سوود و قازانج ده‌وری به‌سه‌ر ده‌چێت و به‌ته‌نگه‌وه ‌هاتن و بایاخی مرۆڤ ده‌بێته‌ یه‌كه‌م و ده‌چێته‌ پله‌ی یه‌كه‌مه‌وه‌ و جێگای قازانج و سوود و سه‌رمایه‌ی ئێستا ده‌گرێته‌وه‌، كه‌ له‌ سیسته‌می مه‌وجوددا هەموو خوله‌كێك ده‌یبینین.

کۆتایی

به‌ سیاسیكردنی كێشه‌ كۆمەڵایەتییەكان سه‌رچاوه‌ی تێشكانمانه‌ / 2

زاهیر باهیرله‌نده‌ن

10.04.2011

بەشی دووەم

ئایه‌ ئه‌م شه‌پۆلی خۆپیشاندان و گردبوونه‌وه‌یەی مەیدانی ئازادی گۆڕانكارییه‌كی بنه‌ڕه‌تی لێده‌كه‌وێته‌وە؟

ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی له‌ شێوه‌ی گله‌یی و كردنەوەی مه‌زبه‌ته‌ و خۆپیشاندان و پرۆتێست و تا ده‌گاته‌ مانگرتن، ده‌ستبه‌كاركردنی كار و چالاكی ڕاسته‌وخۆ دژی هه‌ر جۆره‌ ده‌سه‌ڵاتێك مافی سه‌ره‌تایی خۆمانه‌ و گه‌ر ئه‌و مافه‌شمان لێ زه‌وت كرابێت و بكرێت، ده‌بێت ئه‌وه‌ ببێته‌ داخوازیمان، له‌ پێناوی چاككردنی بارو زروفی ژیانمانا و به‌ده‌ستهێنانی داخوازییه‌كانمان و جێبه‌جێكردنو چه‌سپاندنی دادوه‌رێتی كۆمه‌ڵایه‌تی دا. نه‌ك هه‌ر ئه‌مه‌ به‌ڵكو ده‌ر‌بڕینی ناڕه‌زایی و كاركردن له‌سه‌ری، ڕه‌وڕه‌وی مێژوه‌وه‌ و بناخەی پێشكه‌وتن و كردنی گۆڕانكاری بچووك و بنه‌ڕه‌تییه‌ له‌ كۆمه‌ڵگادا‌.

هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیه‌ی خۆی له‌ده‌ست بدات یا تێدا نه‌بێت، ده‌بێته‌ به‌رهه‌مهێنه‌ر و پته‌وكەری ده‌سه‌ڵاتێكی تۆتۆلیتاری و دروستكردنی كۆمه‌ڵگایه‌كی به‌ند ئاسا كه‌ فه‌رده‌كانی ناوی له‌ هه‌موو ئازادی و سه‌ربه‌ستیه‌ك بێبه‌ش ده‌بن و‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی گوێڕایه‌ڵی به‌ ئه‌مه‌كی وه‌كو ماستیمه‌یوی لێ به‌رهه‌م دێت تا هه‌لێكی بۆ ده‌ڕه‌خسێت، بۆیه‌ ئه‌ركی سه‌رشانی هەمووومانه‌ له‌ سه‌رده‌م و زروفی ئاوادا پشتگیری و لایه‌نگیری ته‌واوی خۆمانی بۆ ده‌ربڕین و به‌پێی توانای خۆشمان به‌شد‌اری تێدابكه‌ین و ڕۆڵی تێدا بنوێنین.

من به‌شبه‌حاڵی خۆم ئه‌وه‌ هێڵی ژیانمه‌ و ئیدی له‌هه‌ر شوێنێك و له‌ژێر هه‌ر جۆره‌ ده‌سه‌ڵاتێكدا ئه‌و‌ ناڕه‌زاییانه‌ ده‌رببڕێن، پشتگیرییان ده‌كه‌م و هیوای سه‌ركه‌وتنیان بۆ ده‌خوازم و به‌پێی تواناشم به‌شدارییان تێدا ده‌كه‌م تا ئه‌و كاته‌ی كه‌ ناڕه‌زاییكه‌ران ده‌گه‌نه‌ ده‌سه‌ڵات یا ده‌بنه‌ به‌شێك له‌ ده‌سه‌ڵات.

ئه‌م جۆره‌ تێكۆشان و چالاكیانه‌ی كه‌ ئێستا نه‌ك هه‌ر له‌ كوردوستاندا ده‌كرێن، به‌ڵكو له‌ وڵاتانی وه‌كو میسر و تونس كه ‌كراون و‌ ئیستاش سه‌رودڵی سوریا و یه‌مه‌ن و به‌حره‌ین و لیبیا و جاروبار ئێران و عێراقی سبه‌ینێ و هتد گرتۆته‌وه‌، جێگای دڵخۆشییه‌كی گه‌وره‌ن، كه‌ ئیدی خه‌ڵكه‌كه‌ی به‌ باروزروفی مه‌وجود و باو ڕازی نابن، ده‌موچاوه‌كانی سه‌ر شانۆی سیاسی، كه‌ ساڵه‌هایه‌كی دوورودرێژه‌ وه‌كو ئه‌كته‌ر ده‌ور ده‌بینن، ده‌ده‌نه‌ لاوه‌ و ده‌یانگۆڕن و ژیان تازه‌ ده‌كه‌نه‌وه، جۆره‌ ڕیفۆرمێك ده‌كه‌ ، كۆمه‌ڵگا به‌ره‌و قۆناخێكی تری تازه‌ ده‌به‌ن له‌ بواره‌كانی سه‌رخانی كۆمه‌ڵایه‌تی كۆمه‌ڵگاكه‌دا، ویست و وره‌ی مرۆڤ به‌هێز ده‌كه‌ن، مرۆڤی ناو كۆمه‌ڵگه‌ ده‌كاته ئه‌و‌ بونه‌وه‌ره‌ خولقێنه‌ره‌ كه‌ ئیدی به‌هەمووو شت ڕازی نه‌بێت و به‌ كاڵ بڵێت كاڵ و به‌ كوڵاو بڵێت كوڵاو، نه‌وه‌ی نوێ دێته‌ پێشه‌وه‌ و نه‌وه‌ی كۆن ده‌داته‌ دواوه. تا ده‌گاته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه‌ جیهان ورده‌ ورده‌ بچوك ده‌كاته‌وه‌ به‌دانه‌ده‌می به‌شه‌كان و وڵاته‌كان، به‌یه‌كگرتنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی و نا مه‌ده‌نیله‌ بواره‌كانی وه‌كو : كولتور و په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی نیوانی تاكه‌كانی و په‌یوه‌ندی به‌رهه‌مهێنان و جۆره‌ له‌یه‌ك چونێك له‌ ژیانی خه‌ڵكه‌كه‌ی له‌ هەمووو وڵاته‌كاندا.

ئه‌م گۆڕانكاریانه‌ په‌روه‌رده‌ و ڕۆشنبیریش ده‌خەنه‌ ‌ خزمه‌تی سرفی بزنسه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پێشكه‌شكردن و زامنكردنی سه‌رتاپای خزمه‌تگوزارییه‌كانیش به‌ خه‌سته‌خانه‌ و چاره‌سه‌ركردنیشه‌وه‌، له‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی به‌هاو په‌یوه‌ندی دێرینه‌ی كۆمۆنێتیه‌كان و به‌ده‌ر‌هێنانی ڕه‌گوڕیشه‌ی هەموو په‌یوه‌ندییه‌كی مرۆڤانه‌ و كردنیان له‌ باشترین حاڵه‌تدا به‌ مرۆڤێكی ئالی، خۆ په‌رستی ده‌ست به‌كڵاوی خۆوه‌گرتوو، كه‌ له‌سه‌ر كاره‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه‌ و له‌ ماڵیشه‌وه‌ بۆ سه‌ركار، ده‌بێته‌ به‌شی سه‌ره‌كی ژیانی و. له‌ خراپترین حاڵه‌تیشدا مرۆڤه‌كان ده‌كاته‌ ناده‌ربه‌ست و شێت و موعتاد و هتد.

گه‌رچی گۆڕانكارییه‌كان ئه‌م لایه‌نه‌ خراپانه‌شی دێت به‌دووادا، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتیشدا هیوای هێنای دنیایه‌كی نوێ، كۆمه‌ڵگایه‌كی نوێ ، به‌گوێماندا ده‌چر‌پێنێت، كۆمه‌ڵگا و دنیای مرۆڤانه‌ و‌ مرۆڤایه‌تیی، كه‌ دوا قۆناغی ئه‌م ژیانە و ڕه‌وتی كۆمه‌ڵگایه‌، كه‌ به‌حه‌تمی و به‌ ناچاری كۆمه‌ڵگا هه‌نگاوی هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ بۆ ده‌نێت. ‌

من له‌گه‌ڵ هەموو ئه‌مانه‌‌دام و ‌باوه‌ڕیشم وایه‌ ئه‌مانه‌ هه‌نگاوی زه‌روری و سه‌ره‌تایین و‌ له‌ شۆڕش نزیكمان ده‌كەنه‌وه، له‌ هه‌مان كاتیشدا ئه‌و هیوایه‌ به‌دی ناكه‌م، که‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی وا له‌ ئێستادا بهێنێته‌ كایه‌وه‌، كه‌ سه‌رفرازی ته‌واو بۆ فه‌رده‌كانی به‌رهه‌م بهێنێت، ‌وه‌كو له‌لایه‌ن سیاسییه‌كان و خۆشباوه‌ڕه‌كانه‌وه، ده‌درێت به‌ گوێماندا.

لای من ئه‌م خۆپیشاندان و ناڕه‌زاییانه‌ چه‌‌ندێك گه‌وره‌ بن، چه‌ندێك خۆیان به‌ كار او گرنگ نیشاند بدەن، به‌ڵام له‌ دوو مه‌سه‌له‌ی گه‌وره‌ به‌ دوورن و لێیان داماڵراون، كه‌ ئه‌و‌ دووانه‌ش بڕبڕه‌ی پشتی ئه‌و‌ كۆمه‌ڵگایه‌ن، كه‌ هیوای بۆ ده‌خوازرێت و گۆرانی پیادا ده‌وترێت، ئه‌و دوانه‌ش ئازادی و عه‌داله‌تی ئیجتیماعین. هۆی ونبوونی ئه‌م دوو خاڵه‌ سه‌ره‌كیه‌ش خوازیاریی هه‌بوونی ده‌سه‌ڵاته‌.

ڕونتر قسه‌ بكه‌م ئه‌م ناڕه‌زاییانه‌، ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌، ئه‌م شه‌پۆلی خۆپیشاندانانه‌ ده‌یه‌وێت ده‌سه‌ڵاتی مه‌وجود بگۆڕیت به‌ ده‌سه‌ڵاتێكی تر، یا ڕاستتر ده‌ستی ده‌ستی كردن به‌ده‌سه‌ڵات بكات. خودی ده‌سه‌ڵاتیش ڕێگری ته‌واوی هه‌بوونی ئازادی و عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تیه، چونكه‌ گه‌ر وانه‌بێت سوود و قازانج و سه‌رمایه‌ دروست نابێت،‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵات دیلی گه‌نده‌ڵیه‌، چونكه‌ خۆی له‌سه‌ر ئه‌و دوو خاڵه‌ دروست بووه‌ و بۆ به‌رده‌وام بوونیشی ده‌بێت قه‌واره‌و سنووری ئازادی و عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی ته‌سك بكاته‌وه‌و گه‌ر ته‌نگیشی پێهه‌ڵچنرا، ئه‌وا ده‌ستی خۆی به‌ خوێنی خه‌ڵكه‌كه‌ی ‌ سور ده‌كات.

به‌ كورتییه‌كه‌ی ناڕه‌زایی و داخوازییه‌ كۆمەڵایەتییەكان و نه‌بوونی عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌میشه‌ به‌رگی سیساسییان به‌به‌ردا كراوه‌ و ده‌كرێت و له‌لایه‌ن سیاسییه‌كان و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌‌ ده‌فرۆشرێنه‌وه‌ به‌خه‌ڵك بۆ به‌دیهێنانی سوود و به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خۆیان.( له‌كۆتایی ئه‌م نوسینه‌دا ئه‌م خاڵه‌ باشتر ڕونده‌كه‌مه‌وه‌).

مەیدانی ئازادی یا سه‌رای چه‌واشه‌كاری و خه‌ساندن؟!

كێن ئه‌وانه‌ی له‌ مەیدانی ئازادیدا كۆبوونه‌ته‌وه‌ و داخوازییه‌كانیان چین؟

مەیدانی ئازادی ده‌نگ و ڕه‌نگێكی تێكه‌ڵه‌یه‌، نوێبه‌رایه‌تی به‌ته‌نها توێژاڵێك، كۆمه‌ڵێك یا پارتێك ناكات، داخوازییه‌كانی مەیدانی ئازادی داخوازی سیاسیانه‌ن و دافعی جیاجیایان به‌خۆوه‌ گرتوه‌و بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكانی جیاجیا و كۆمه‌ڵی جیاجیا ده‌گه‌ڕێنه‌وه.

هێزی مەیدانی ئازادی، هێزی كپكردن و كۆنترۆڵكردنی خه‌ڵكی و وه‌ڕسكردنیانه‌ و پاڵپێوه‌نانیانه‌ به‌ره‌و ماڵه‌وه‌.

مەیدانی ئازادی ئه‌و بازاڕ و مه‌یدانه‌ سیاسییه‌، كه‌ موزایه‌ده‌ و مونافه‌سه‌ی سیاسی تێدا ده‌كرێت، خیتابی حه‌ماسی تیادا ده‌ده‌رێت، په‌یامی شۆڕشگه‌ڕانه‌یتیادا به‌گوێی خه‌ڵكه‌كه‌یدا ده‌درێت، قسه‌ی باقوبریقدار ی تیادا ده‌كرێت، په‌یمان و به‌ڵێنی بێئه‌ساسی تیا به‌جه‌ماوه‌ر ده‌درێت، سه‌رمایه‌ی سیاسی لێدروست ده‌كرێت، بوو‌نی زات و گه‌وره‌كردنی قه‌باره‌ی شه‌خسی و شوهره‌ی شه‌خسی تیادا ته‌شه‌نه‌ پێده‌درێت، زه‌مانی موحه‌مه‌دی په‌یامبه‌ر و چوار یاره‌كه‌ی له‌ناو ئه‌م مەیدانی ئازادییه‌دا گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ به‌ كردنی نوێژی هه‌ینی و ناردنی په‌یامی موسڵمانانئیرشاداتی دینی و خوێندنی مه‌واعیزی دینی و گه‌لێكی تر، ئه‌مانه‌ هەموووی له‌سه‌ر حسابی داخوازییه‌ كۆمه‌ڵایەتییه‌كانی خه‌ڵكانی ئاسایی. كه‌ مه‌سه‌له‌ و كێشه ئه‌ساسیه‌كانیان، كه‌ ئه‌وان خاوه‌نی ئه‌سڵی بوون، لێڕفێنراون. كاتێك جه‌ماوه‌ر خاوه‌نی بوون و سكاڵایان دژی ده‌كرد و كه‌س گوێی لێ نه‌ده‌گرتن، سه‌رانی ئه‌م گروپ و كۆمه‌ڵانه‌ برابه‌ش بوون له‌ دزینی ڕه‌نجی جه‌ماوه‌ر و ڕاوڕوتی سامانی وڵاتدا، هه‌رچیش نوسه‌رانی لیبراڵ بوون، موچه‌ی خۆیان وه‌رده‌گرت و بیتاقه‌ی ته‌یاره‌ی هاتنه‌وه‌یان بۆ وڵات بۆ ده‌بڕرا و كۆڕی گه‌وره‌یان له‌ تەلەفزیۆن و له‌ یانه‌ كۆمەڵایەتییەكاندا بۆ ساز ده‌كرا و ده‌ستی ڕێزیان لێده‌نرا.

مەیدانی ئازادی ئه‌و مه‌یدانه‌یه‌، كه‌ كێشمانكێشی شه‌خسی و فیكری چه‌ند ساڵه‌ی ڕابوردووی نێوان ده‌سته‌ ڕۆشنبیره‌ لیبراڵه‌كان و فه‌یله‌سوفه‌كانی تیا ده‌بینرێت، كێشه‌ی نێوان ئه‌وانن له‌گه‌ڵ با‌قیه‌كه‌ی تریدا، كێشه‌ی نێوان پارت و گرپه‌كانن هه‌ر له‌ كۆمونیسته‌كان و چه‌په‌كان و بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ سه‌ر ئیسلامییه‌كان. ئه‌مانه‌ هەموویان له‌وێن، به‌ڵام هەمووویان بۆ خۆیان و له ‌پێناوی كێشه‌ی خۆیاندا، بۆ كۆكردنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر و چه‌سپاندنی هێڵی سیاسی خۆیان. هه‌ر هەموویان له‌ پێناوی به‌دیهێنای ده‌سه‌ڵاتێكی تازه‌دا له‌گه‌ڵ یه‌كدا، ته‌با و ئاشتن و جیاوازییه‌كانی نێوانیان به‌ خۆشی و خۆیان وته‌نی به‌ ڕێگای مه‌ده‌نیده‌ناسن و ڕێزیان لێده‌گرن، تا ئه‌و‌ كاته‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵات ده‌گرنه‌ ده‌ست. ئیدی له‌ مینبه‌ری ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ و له‌ ده‌ره‌وه‌ی، ئه‌م له‌و ده‌خوێنێ و ئه‌وی دی ده‌یه‌وێت سه‌ری ئه‌وی تر پان بكاته‌وه‌.

هه‌رچی ده‌سته‌ ڕۆشنبیره‌كه‌یه‌، خۆیان به‌ توێژاڵێكی زۆر زانا و عەقڵدار ده‌زانن و له‌ باڵه‌خانه‌یه‌كی گه‌ڵێك به‌رزه‌وه‌ ته‌ماشای باقیه‌كه‌ی تر وه‌كو نه‌زان و نه‌فام ده‌كه‌ن، هه‌ر بۆیه‌ش ناو به‌ ناو نامه‌یان ئاڕاسته‌ ده‌كه‌ن و خیتابی حه‌ماسیان بۆ ده‌ده‌ن. ئه‌مان باوه‌ڕیان به‌ هوشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵك هه‌یه‌، به‌ ته‌وجیهكردنیان هه‌یه‌، به‌عاقڵكردنیان هه‌یه‌، ئه‌مان چاره‌سه‌ری گیروگرفته‌ كۆمەڵایەتییەكان به‌ دوو شت ده‌كه‌ن؛ یه‌كه‌میان گۆڕینی عه‌قڵ، دووهه‌میان به‌رزكردنه‌وه‌ی ئه‌خلاق و بوونی ئیلتیزامی ئه‌خلاقی و پاراستنێتی، ئه‌مان باوه‌ڕێیان به‌ ده‌سته بژێر ( نوخبه‌) هه‌یه‌، كه‌ ده‌ور بگرێته‌ده‌ست، ئه‌مان سیاسه‌ت به‌ زانست و هونه‌ر ده‌زانن، جا بۆ ئه‌وه‌ش ده‌بێت بدرێته‌ ده‌ست نوخبه‌ و ڕه‌شه‌خه‌ڵكه‌كه‌ی لێ به‌دوور بگیرێت، چونكه‌ ئه‌وان نه‌خوێنده‌وارن و له‌ هونه‌ری سیاسه‌ت و له‌ زانستێتی سیاسه‌ت نازانن.‌

به‌ختیار عه‌لی ( مەیدانی ئازادی له‌ دیدی به‌ختیار عه‌لیه‌وه‌) ده‌ڵێت: گه‌ڕانه‌وه‌م جۆرێكه‌ له‌ ئیلتیزامی‌ ئه‌خلاقی‌‌ و ئینسانی‌ من به‌كێشه‌یه‌كه‌وه‌، هه‌ستده‌كه‌م ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ له‌ ڕێگه‌ی‌ نووسینه‌كانمه‌وه‌ رۆڵێكم هه‌بووه‌ له‌ دروستكردنی‌ جۆرێك له‌ هوشیاری‌ ره‌خنه‌ییدا، هه‌ستده‌كه‌م ئه‌گه‌ر كاریگه‌رییه‌كی‌ راسته‌وخۆشم له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ نه‌بووبێت كه‌ له‌سه‌ر جاده‌یه‌، ئه‌وا له‌و كه‌شه‌ سیاسییه‌ گشتییه‌ی‌ كه‌ دروستبووه‌ گه‌ر به‌شێوه‌یه‌كی‌ بچوكیش بێت ده‌ستێكی‌ منی‌ تیا هه‌یه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌م جۆرێك له‌ ئیلتیزامی‌ ئه‌خلاقی‌ بوو به‌رامبه‌ر به‌وانه‌ی‌ نووسیومه‌ “.

هه‌ر له‌ هه‌مان دیدیدا، دواتر ده‌ڵێت تا ئێستا هه‌ستده‌كه‌م خۆپیشاندانه‌كان له‌سنووری‌ حه‌ماسه‌تێكی‌ كاتی‌ تێنه‌په‌ڕیون، ئه‌وانه‌ی‌ رێكخه‌ری‌ خۆپیشاندانن مه‌به‌ستی‌ سه‌ره‌كییان هه‌ندێك ده‌سكه‌وتی‌ سیاسییه‌، كێشه‌كه‌ له‌وه‌دایه‌ كه‌ تۆ له‌بازنه‌ی‌ ده‌سكه‌وتی‌ سیاسیدا بمێنیته‌وه‌ گه‌مه‌كان ده‌كه‌وێته‌ ده‌ست هه‌ندێك هێزی‌ سیاسییه‌وه‌، له‌كاتێكدا زۆر گرنگه‌ ئێستا گه‌مه‌كه‌ بكه‌وێته‌ ده‌ست هەمووو كۆمه‌ڵگاوه‌، بێته‌ ده‌ست هەمووو ئه‌و نوخبه‌ چالاكه‌ی‌ له‌زانكۆكان‌و له‌فه‌رمانگه‌و له‌كۆمه‌ڵگای‌ مه‌ده‌نی‌‌و میدیاكاندان، ئایا ئێمه‌ له‌م خۆپیشاندانانه‌دا توانیومانه‌ وابكه‌ین؟ به‌ڕاستی‌ زۆر زه‌حمه‌ته‌ به‌پۆزه‌تیڤ وه‌ڵامی‌ ئه‌وه‌ بده‌مه‌وه‌“.

له‌و لاشه‌وه‌ ناسك قادر له‌ دیمانه‌كه‌ی ئه‌م دوایه‌ی سبه‌ی دا ده‌یه‌وێت ئه‌وه‌مان پێبڵێت، كه‌ ئۆپۆزسیۆن و خه‌ڵكانی سه‌رشه‌قام كه‌ ئه‌وانن جودان، ئه‌و وای ده‌بنێت كه‌ ده‌سه‌ڵات له‌ سیاسه‌ت نه‌گه‌یشتوه‌، بۆیه‌ وامامه‌ڵه‌ی ناڕه‌زایی ده‌ربڕان ده‌كات و ده‌ستیان به‌خوێنیان سور ده‌كات. ده‌ڵێتماهیه‌تی‌ ئه‌م بزوتنه‌وه‌ی‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیۆندا جیاوازه‌، چونكه‌ ئۆپۆزسیۆن هێزێكی‌ سیاسیه‌، به‌ڵام شه‌قام بزوتنه‌وه‌یه‌كی‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌، له‌ڕاستیدا ئه‌وان ئه‌گه‌ر له‌ سیاسه‌ت بگه‌یشتنایه‌ ده‌بو ئه‌وكاته‌ی‌ كه‌ چه‌كداره‌كانیان گوللـه‌یان نا به‌هاونیشتیمانیانه‌وه‌ خۆیان ساغ بكردایه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ئێمه‌ بۆمان ده‌ركه‌وتوه‌ ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ ئه‌لف ‌و بێی‌ سیاسه‌ت نه‌گه‌شتوه‌، له‌و روه‌وه‌ كه‌ سیاسه‌ت…..دیمانه‌ له‌گه‌ڵ سبه‌ی دا . ده‌سه‌ڵاتی كوردی شه‌رعیه‌ت ی نه‌ماوه‌.

به‌ڵام ئه‌وه‌ی ڕاستییه‌، ئەوەیە کە ئه‌و له‌ سیاسه‌ت نه‌گه‌یشتووه‌، سیاسه‌ت وه‌كو پێشتر باسم كرد، كردنی هەمووو شتێكه‌ و به‌كارهێنانی هەموو شتێكه‌ كه‌ هه‌یمه‌نه‌ و ده‌سه‌ڵات بهێڵێته‌وه‌. با ناسكه‌ خان شوێنێكم له‌م دنیایه‌دا پێ بڵێت، كه‌ سیاسییه‌كان ده‌سه‌ڵاتیان به‌جێهێڵابێت له‌ژێر فشاری ناڕه‌زایی خه‌ڵكدا بێ خوێنڕشتن. باوه‌ڕ ناكه‌م ناسكه‌ خان به‌سیاسییه‌كانی به‌ریتانیا و ئیتالیا و ئیسرائیل و شوێنه‌كانی تر بڵێت سیاسی نین، كه ‌هه‌ر هەموویان ده‌ستیان به‌ خوێنی خه‌ڵك سوور بووه‌.

له‌ به‌ریتانیا له‌ خۆپیشاندانه‌كه‌ی 26.03.2011 دا كه‌ زیاتر له‌ نیوملیۆن خه‌ڵك چووه‌ سه‌ر جاده‌، دژی (Cuts In Services and Jobs) کە 157 گه‌نج دایان به‌سه‌ر (Fortunm & Mayson) له‌ ناویدا به‌ ئاشتیانه‌ دانیشت، كه‌چی پۆلیس 138 كه‌سیانی گرت، كه‌ زۆربه‌یان قوتابی گه‌نج بوون و هه‌ندێكیان ماوه‌ی 48 سه‌عات له‌ پۆلیسخانه‌ مانه‌وه‌ و دواتر كه‌ به‌ره‌ڵاكران، نه‌ك هه‌ر مۆباییلفۆن و ده‌فته‌ر و كاخه‌ز و جانتاكانیان لێسه‌ندرا، به‌ڵكو جله‌كانی به‌ریشیان لێسه‌ندران و به‌ بیجامه‌ی پۆلیسه‌وه‌ ناردنیانه‌وه‌ بۆ ماڵه‌وه، كه‌ كاتێك به‌ره‌ڵایان كردن‌. كه‌ ته‌نها تاوانیان دانیشتن بوو له‌ ناو ئه‌و شۆپه‌دا، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ته‌عه‌هودیان پێپڕكراوه‌ته‌وه‌، كه‌ ده‌بێت له‌ مانگی ئایاریشدا له‌ دادگا ئاماده‌ بن و تا ڕۆژی دادگاییكردنیشیان، ده‌بێت 5 میل دوور بن له‌ سێنته‌ر و ئه‌و شۆپه‌شه‌وه‌. خۆگه‌ر به‌ردیان بگرتایه‌ته‌ پۆلیس ئه‌وه‌ پۆلیس به‌ ده‌یه‌های گه‌ر لێ نه‌كوشتنایه‌، ئەوا لێی بریندار ده‌كردن. من پاسا و بۆ ده‌سه‌ڵاتی دڕنده‌ی كوردی ناده‌م، بگره‌ ده‌مه‌ویت بڵێم، كه‌ خودی‌ ده‌سه‌ڵات به‌ ته‌بیعه‌ت فاشییه‌ و فاشیه‌ت و دیكتاتۆریه‌ت مه‌یل نییه‌ به‌ڵكو ته‌بیعه‌ته و سروشتی ده‌سه‌ڵاته‌‌.

هه‌رچیش كۆمه‌ڵ و گروپه‌كانی ترن، له‌ كێشمانكێشی هه‌یمه‌نەكردنی مەیدانی ئازادیدان، هه‌ر یه‌كه‌یان ده‌یانه‌وێت ، به‌شی شێریان له‌و مه‌یدانه‌دا هه‌بێت له‌ خه‌ڵكانی گوێگر و چه‌پڵه‌لێده‌ر، جه‌خت له‌سه‌ هه‌بوونی كاریگه‌ری ته‌واوی خۆیان ده‌كه‌نه‌وه‌ بۆ ڕاكێشانی بڕێكی تر له‌ لا‌یه‌نگر و پشتگیری كه‌ران. به‌ڵام هه‌ر هەمووو له‌سه‌ر ترنجاندنی خه‌ڵكه‌كه‌ی مەیدانی ئازادی دا‌ و خیتابدان بۆیان و كۆنترۆڵكردنیان ڕێكن، پرنسپڵی گه‌ر نه‌توانم ببم به‌ كۆمه‌ڵ و گروپی یه‌كه‌م له‌ هاندان و جوڵاندنی ئه‌م خه‌ڵكه‌دا و له‌وه‌شه‌وه‌ بۆ سه‌ركردایه‌تی كردنیان، با هیچ نه‌بێت ئه‌م خه‌ڵكه‌ نه‌بێته‌ جه‌ماوه‌ری لایه‌نێكی تر، له‌ مەیدانی ئازادی، به‌رده‌وامه‌.

ئه‌م جۆره‌ تاكتیكه‌ لاساییكردنه‌وه‌یه‌كی كوتومتی خۆپیشاندانه‌كانی مه‌یدانی ئازادی قاهیره‌یه، بێئه‌وه‌ی زروف و هێزی خۆپیشانده‌ران و داخوازییه‌كانیان و زه‌مان و مه‌كانی ئه‌وان ڕه‌چاو كرابێت.

من گومانم نییه‌ له‌ نییەتی پاكی خۆپیشانده‌ران و ئه‌نجومه‌ن و قسه‌كه‌ره‌كانی مەیدانی ئازادی، به‌ڵام ئه‌مه‌ له‌ به‌ژه‌وه‌ندی ده‌سه‌ڵاته‌ به‌ بچوككردنه‌وه‌ی قه‌باره‌كه‌ی و ته‌سككردنه‌وه‌ی داخوازییه‌كان له‌ داخوازی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌، كه‌ هی جه‌ماوه‌ری كوردین، ‌بۆ داخوازی سیاسی له‌لایه‌ن ده‌سته‌یه‌ك ڕۆشنبیر و نووسه‌ر و گروپ و كۆمه‌ڵه‌ی سیاسیه‌وه‌. ئه‌مه‌ وه‌ڕسكردن و هیلاككردنی خه‌ڵكه‌ و بێزاركردنی خه‌ڵكانی ده‌وروبه‌ری سه‌رایه‌، كه‌ كاروكاسبیان ڕاگیراوه‌ و له‌ دڵه‌ڕاوكێ و ترسدا ڕۆژو شه‌و ده‌كه‌نه‌وه‌. بۆ ئه‌مه‌ش ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵات گه‌مژه‌ و گه‌لحۆ نه‌بێت، پارێزگاریان لێده‌كات و نان و ئاو و پێخه‌فیان بۆ مسۆگه‌ر ده‌كات و لێیان ده‌گه‌ڕیت با‌ هه‌ر هه‌ڵبه‌ست و مه‌ڵبه‌ست و په‌خشان و خیتابی حه‌ماسی و مه‌وعیزه‌ی دینی بخوێننه‌وه‌، گوڵی شۆڕشی یاسه‌مینی و نێرگسی ببه‌خشرێته‌وه،‌ سه‌رئه‌نجام خه‌ڵكه‌كه‌ خۆی كۆڵده‌دا و ڕووده‌كه‌نه‌وه‌ ماڵی خۆیان.

هه‌ڵبه‌ته‌ من له‌مه‌دا پێشنیازی شه‌ڕی شه‌قام و به‌یه‌كادان و تاڵانی دوكان و شوێنه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان و سوتانیان و به‌كارهینانی توندوتیژی شۆڕشگێرانه‌ و ناشۆڕشگێرانه‌ناكه‌م. من به‌شبه‌حاڵی خۆم، لا‌یه‌نگیری هیچ كام له‌وانه‌ نیم.

درێژەی هەیە

به‌ سیاسیكردنی كێشه‌ كۆمەڵایەتییەكان سه‌رچاوه‌ی تێشكانمانه‌ /1

زاهیر باهیرله‌نده‌ن

10.04.2011

بەشی یەکەم

كێشه‌ كۆمەڵایەتییەكان به‌هەمووو چه‌شنه‌كانییه‌وه جگه‌ له‌ كێشه‌ی گه‌نده‌ڵی ‌ ده‌گه‌ڕینه‌وه‌ بۆ سه‌ره‌تای دروستبوونی ده‌سه‌ڵاتی كوردی (میری هه‌رێم ) به‌ نه‌بوونی نان و ئاو و موچه‌ و‌ كاره‌با و نه‌وت و گاز و به‌نزین و سه‌رجه‌می پێداویستییه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی تری ژیان له‌ پاڵ دروستكردنی شه‌ڕی ناوخۆ و به‌كوشتدانی گه‌نجان و لاوانی كوردوستان له‌ كێشمەكێشی نێوانی دوو هێزه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ی كوردستاندا له‌سه‌ر مۆنۆپۆڵكردنی ده‌سه‌ڵات و داهاتی كوردوستان .

ئه‌مه‌ بناخەیه‌كی بۆ دروستبوونی گه‌نده‌ڵی دانا و دواتریش دوای ڕوخانی سه‌دام حوسه‌ین له‌ ساڵی 2003دا، هاتنی ئه‌مریكییه‌كان، كه‌ بوارێكی له‌باری بۆ هاتنی پاره‌یه‌كی مشه‌وماڵ و موڵكیه‌تییەكی به‌لاشی بێسنوور‌ و به‌خشینه‌وه‌ی ئه‌و پاره‌یه‌ و تاڵانی كردنی ئه‌و ماڵاته‌، گه‌نده‌ڵی كێشه‌ كۆمەڵایەتییەكانی تری به‌جێهێشت و خۆی خسته‌ سه‌ری سه‌ره‌ه‌وه‌ی لیستی داخوازییه‌كان‌.

هه‌ر ئه‌مه‌ش وای كرد، كه‌ بوا‌رێكی له‌بار دروست بكات بۆ دروستبوونی گروپ و ڕێكخراو و بزوتنه‌وه‌ی گۆڕان و قۆستنه‌وه‌ و ئیحتیواكردنی ناڕه‌زایی مه‌وجودی خه‌ڵك، هه‌روه‌ها گه‌وره‌بوونی قه‌باره‌ی پارته‌كانی تری وەكو ئیسلامی و كۆمونیست و چه‌پ و سوشیالیست و كاركردن له‌سه‌ر ئه‌م كێشه‌یه‌. ئیدی كێشه‌ی گه‌نده‌ڵی سه‌ری كێشه‌كانی تری خوارد و ئه‌م بوو به‌ كێشه‌ی سه‌ره‌كی و هەمووو ئه‌وانی تر بوون به‌ كێشه‌ی ناسه‌ره‌كی و پاشكۆی ئه‌م، له‌ هه‌مان كاتیشدا به‌رگی كێشه‌ی سیاسی كرا به‌ به‌ردا و له‌ پاشكۆی كێشه‌ی گه‌نده‌لییه‌وه ناوی له‌ لیسته‌كه‌دا دانرا.

كێشه‌ی گه‌نده‌ڵی، سیاسی تازه‌ و كۆنه‌سیاسییه‌كان و ڕۆشنبیره‌ لیبراڵه‌كان و چه‌پ و كۆمونیسته‌كان و ئیسلامییه‌كان و زۆری تریشی خسته‌ به‌ره‌یه‌كی یه‌ك لایه‌نی شوبهه‌ ڕێكخراوه‌یه‌ك له‌ دژی به‌ره‌ی ده‌سه‌ڵات و سه‌رئه‌نجامیش به‌رنامه‌ سیاسییه‌كان ورده‌ ورده‌ گۆڕان و سنووری ته‌سكی به‌ ته‌نها به‌شداریكردنی په‌ڕله‌مانتاریانه‌ و سووكه‌ برابه‌شییه‌كه‌ی له ‌سه‌ره‌وه‌ت و سامانی یه‌كێتی، كه‌ داخوازی ئه‌م به‌ره‌ تێكه‌ڵه‌یه‌ بوو، فراوانتر كرد و ڕیكخراوتر كرد، دروشم و داخوازی ده‌ستكێشانه‌وه‌ و وازهێنانی سه‌رۆكی هه‌رێم و سه‌رۆكی په‌ڕله‌مان و سه‌رۆكی شالیاران و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی په‌ڕله‌مانی، گرته‌ ئه‌ستۆ.

جیاوازی نێوان ئه‌م دوو كێشه‌یه‌ و هه‌ڵه‌ی تێكه‌ڵكردنیان

كێشه‌ی سیاسی و سیاسیبوون و سییاسه‌تكردن یانی هه‌یمه‌نەكردن و خستنه‌ ژێر ڕكێف و پاشكۆكردنی هه‌رچه‌ندێك بتوانیت له‌ خه‌ڵك بۆ ئەو مه‌به‌سته‌، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مه‌ش پێویستی به‌ تاكتیكی جیا جیا و حیله‌زانین و فێڵكردن و پاشقولدان و درۆوده‌له‌سه‌كردن و بۆیاخكردنی ڕووی ڕه‌شی خۆت و خۆپیشاندانی خۆت وه‌ك ئه‌كته‌رێك ، ته‌مسیلكردن، باسكردن له‌ دروشمی زل و بریقه دار، داخوازی و داواكاری گه‌وره گه‌لێك گه‌وره‌،‌ واته كورد وته‌نی ‌ نه‌وین له‌ به‌ردی گه‌وره، لای ئه‌مان ئیدی گرنگ نییه‌ بتوانیت بیهاوێژیت یا نه‌، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ جه‌ماوه‌رێكی زۆر له‌ خۆت گرد بكه‌یته‌وه‌ و گوێگری باشت هه‌بێت، كه‌ چاوه‌ڕوانی ده‌م و وته‌ی تۆ بكه‌ن. بۆ ئه‌مه‌ش پێویستت به‌ گرتنەده‌ستی ده‌سه‌ڵاته‌، ده‌سه‌ڵات گرتنەده‌ستیش به‌ گرتنەبه‌ری ڕێگا كۆنه‌كانی وه‌كو له‌شكركێشی و شه‌ڕی شاخ و پێشمه‌رگانه،‌ كوشتنی ئه‌م و ئه‌و نا، به‌ڵكو به‌ ڕیگا و ئوسوڵی مه‌ده‌نیانه‌ی كه‌مپه‌ینكردن بۆ هه‌ڵبژاردن، بۆ به‌شداریكردن له‌ په‌ڕله‌مانی ئاینده‌دا. ئه‌م ڕێگایه‌ش كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی سه‌رده‌م قەبوڵیەتی و ناڕه‌زاییه‌كانیش هه‌رچی بن و له‌ هه‌ر بوارێكدا بن، سه‌رئه‌نجامیان لابه‌لاكردنه‌وه‌كه‌یان لای ئه‌مان به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی په‌ڕله‌مانی وه‌ختی دێت و جێگرتنه‌وه‌ی به‌كه‌سانی تر و ده‌م و چاوانی تر، كه‌ ده‌بنه‌ كۆمه‌ڵێك یا توێژاڵێكی جیا له‌ كۆمه‌ڵگا و هەمووو ئه‌و به‌ڵێنانه‌ی كه‌ به‌خه‌ڵكیان داون، له‌بیریان ده‌كه‌ن و ده‌كه‌ونه‌ هه‌وای خۆیانه‌وه‌وه‌ و كه‌سی دیكه‌ ناناسن، هه‌وڵی سه‌ره‌كییان ده‌ستگرتنه‌ به ‌پایه‌ و پله‌ و پاره‌ و موڵكانێك، كه‌ له‌سه‌ر حسابی ئێمه‌ په‌یدایان كردوه‌، زۆربه‌شیان وه‌كو ئینگلیز ده‌ڵێت ده‌بنه‌ یه‌سمان (به‌ڵێكه‌ران).

جاروباریش نوكه‌یه‌ك ده‌كه‌ن، تاكو واژه‌ی هه‌بوون و زیندوویی خۆیان دووپات بكه‌نه‌وه‌ بۆ به‌بیرهێنانه‌وه‌مان له‌ سوڕی داهاتووی په‌ڕله‌مان.‌

جگه‌ له‌مانه‌ش سیاسییه‌كان له‌سه‌ر بناخەی بیروباوه‌ڕ یه‌كده‌گرن و هه‌ڵوێستی سییاسیانه‌یان هه‌یه‌ له‌ كه‌سانی خۆیان و ده‌وروبه‌ریان و خه‌ڵكانی ده‌ره‌وه‌ی خۆشیان. ئه‌م بوونی هه‌ڵوێستی سیاسییه‌ له‌لای ئه‌مان زۆر گرنگه‌، وه‌فا و قیه‌م و ڕه‌وشت و ئیعتیبارات و دووری و نزیكی لای ئه‌مان به‌ ئه‌نده‌ك وه‌رناگیرێت، ئه‌وه‌ی ئه‌مڕۆ دوژمنی خوێنی خۆیانه‌، به‌یانی ده‌شێت ‌بێته‌ دۆستی گیانی به‌ گیانیان، ئه‌وانه‌شی له‌ ڕیز و سه‌نگه‌ری پێشی پێشه‌وه‌ بوون، ده‌شێت به‌یانی ‌ببنه‌ پیاوخراپ و خیانه‌تكار، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌، گه‌ر به‌ زمانی ئه‌وان قسه‌ نه‌كه‌یت و به‌ مۆسیقای ئه‌وان هه‌ڵنه‌په‌ڕیت، ئیدی په‌راوێز خراویت و فه‌رامۆش كراویت. ئه‌وان خۆیان به‌ گه‌وره‌ و زانا و كارامه‌ و حه‌لكه‌ری هەمووو گیروگرفته‌كان، وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ی هەمووو پرسیاره‌كان، ده‌زانن.

هه‌ر‌چی كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌یه‌كانیشه‌، كێشه‌ی خه‌ڵكی ئاسایی ناو كۆمه‌ڵگان، كه‌ پێداویستییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانی ژیانیانن، كه‌ ڕۆژانه‌ له‌تەکیاندا ده‌ژین و پێوه‌یانەوە ده‌ناڵێنن، ده‌زانن به‌ گۆڕینی په‌ڕله‌مانته‌ره‌كان و دوموچاوه‌كان، گه‌ر گۆڕانكاریه‌كیش بكرێت، گۆڕانكاری بنه‌ڕه‌تی نابێت له‌ ژیانی ئه‌واندا، ئه‌وان ده‌زانن كێشه‌كانیان به‌ هه‌ڵبژاردنی په‌ڕله‌مانتار و سه‌رۆكی شالیاران و سه‌رۆكی ده‌وڵه‌ت و سه‌رۆكی په‌ڕله‌مان لابه‌لایی نابنه‌وه‌.

كێشه‌كانی ئه‌مان زیاتر كێشه‌ی ڕۆژانه‌ن له‌ گه‌ڕه‌كه‌كان‌، هی گونده‌كان ، شارۆچكه‌ و، شاره‌کانن. كێشه‌كان زیاتر مەحه‌لین وه‌ك له‌وه‌ی مه‌ركه‌زی بن، چونكه‌ كێشه‌كانیان بریتین لە کەموکوڕی قوتابخانه‌، خه‌سته‌خانه‌، زانكۆ، ئاو و كاره‌با، به‌نزین و نه‌وت و گاز و ، گرانی زه‌وی و زار و سه‌رجه‌می پێداویستییه‌كانی ژیان و ، به‌رزی كرێی خانوو، كه‌می مووچه‌ و‌ كرێی كار و زێراب و ئاوی پاك، نه‌بوونی پارك و شوێنی یاری بۆ منداڵان، فه‌رامۆشكردنی ڕێگاوبان و گوند و شوێن و گه‌ڕه‌ك و كاره‌سات و ڕوداوی سه‌یاره‌ و ئامرازەكانی گوستنه‌وه‌ و كێشه‌ی ئاو و زه‌ویو زار له‌ لادێكاندا و باشكردن و چاككردنی سه‌رجه‌می خزمه‌تگوزارییه‌كان، له‌ سستی بەڕێوەچوونی كار و هه‌بوونی خه‌ڵكانی ناشایسته‌ و ناكارامه‌ له‌ ده‌وائیره‌كانی ده‌وڵه‌تدا و هێنانی خواردن و خواردنه‌وه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات له‌سه‌ر حسابی فه‌لاحه‌ت و زه‌راعه‌تی ناوخۆ، قوتكردنه‌وه‌ی سوپه‌رماركێتی گه‌وره كه‌ سوود و قازانجێكی خه‌یاڵی ده‌گه‌یه‌نێته‌ چه‌ند كه‌سێكی ده‌وڵه‌مه‌ند و كۆمپانیاكانیان به‌ هێنانی خواردنی به‌ستوو و به‌سته‌ڵه‌كی و بریقه‌دا‌ر به‌ مه‌وادی كیمیاوی ، كه‌ قیمه‌ی غیزائی تێێدا نییه‌ و هەمووو ئه‌مانه‌ كارایی خراپ له‌سه‌ر ته‌ندروستی خه‌ڵكی داده نێن و له‌سه‌ر حسابی كشتوكاڵی خۆماڵی ده‌بن، یا ئوتێلی به‌رز به‌رز كه‌ له‌ قودره‌تی خه‌ڵكه‌ ئاساییه‌كادا نییه‌ نه‌ك هه‌ر ‌تێیدا بحه‌وێته‌وه‌ به‌ڵكو ناشتوانێت ناوه‌وه‌شی ببینێت، كه‌ قه‌ره‌باڵغی و زه‌وزا و نائارامی و كێشه‌ و ڕوداوی سه‌یاره‌ دروستده‌كات. تا ده‌گاته‌ كێشه‌ی ژینگه‌. ئه‌مانه‌ بڕێكی كه‌من له‌ كێشه‌كانی خه‌ڵكی ناو هەمووو كۆمه‌ڵگایه‌ك به‌ كۆمه‌ڵگای كوردستانیشه‌وه‌، كه‌ ئه‌م لیسته ده‌توانرێت درێژ بكرێته‌وه‌ بۆ سه‌ده‌های تر. چونكه‌ كێشه‌ كۆمه‌ڵایەتییه‌كان ته‌واوبونیان نابێت و نییه‌ تاكو بڕیاره‌كان و ده‌سه‌ڵات له‌ خودی كه‌مایتییه‌كی ده‌سته‌بژێره‌وه‌ نه‌كه‌ونه‌ ده‌ستی هەموو خه‌ڵكه و بتوانن به‌ هه‌ره‌وه‌زی ده‌نگیان له‌سه‌ر بده‌ن و كاریان بۆ بكه‌ن و كاریان پێ بكه‌ن.

پاوه‌ر و هێزی خه‌ڵكی له‌ گه‌ڕه‌كێكدا له‌ گوندێكدا كه‌ گیروگرفتی قوتابخانه‌یان له‌ هه‌ر باره‌یه‌كه‌وه‌ هه‌بێت یا خه‌سته‌خانه‌یه‌كی بچووك له‌ وێدا، به‌ گۆڕینی به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌كه‌ یا كار گێڕان و فه‌رمانبه‌رانی خه‌سته‌خانه‌كه‌،گه‌ر گیروگرفته‌كه‌ ئه‌وه‌ بێتزۆر كاریگه‌رتره‌ له‌ ده‌نگدان بۆ ئه‌ندامێكی په‌ڕله‌مان. یا نه‌ڕۆیشتنی كاروباری ناوچه‌كه‌ به‌ هه‌بوونی مودیرناحیه‌یەك یا به‌ڕێوه‌به‌رێكی خراپی پۆلس ، گۆڕینی ئه‌وانه‌ و خستنه‌ ژێر چاودێری كه‌سه‌ تازه‌كانه‌وه‌، گیروگرفته‌كان حه‌ل ده‌بن و بەبێ ئه‌وه‌ی باس له‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی بكه‌یت و یابته‌وێت خه‌ته‌ر له‌ سه‌ر ئه‌وان دروست بكه‌یت، بكه‌ویته‌ كێشمانكێشی سیاسی له‌گه‌ڵیاندا. یا گه‌ر كێشه‌ی شاره‌كه‌ له‌گه‌ڵ یه‌كێك له‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی به‌شێك له‌ به‌شه‌كانی خزمه‌تگوزاریدا بێت، یا له‌گه‌ڵ چه‌ند كه‌سێكیاندا، ده‌توانین به‌ گۆڕینیان كێشه‌كانمان حه‌ل بكه‌ین، كه‌ ده‌یانخه‌ینه‌ ژێر فشاره‌وه‌‌. دیسانه‌وه‌ لێره‌شدا ده‌توانم به‌ ده‌یه‌ها نمونه‌ی تر بێنمه‌وه‌ له‌م كێشانه‌ كه‌ ده‌توانین حه‌لیان بكه‌ین، بێئه‌وه‌ی بگه‌ینه‌ لا‌ی ئه‌ندامی په‌رله‌مان یا داوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی په‌ڕله‌مان و ده‌ستكێشانه‌وه‌ی ئه‌م و ئه‌و بكه‌ین.

به‌ڵام كاتێك كه‌ كێشه‌ كۆمەڵایەتییەكان به‌كێشه‌ سیاسییه‌كانه‌وه‌ په‌یوه‌ست كران، كاتێك كه‌ بانگهێشه‌ی خه‌ڵكی كرا به‌وه‌ی گوایه‌ ‌كێشه‌كانیان به‌ستراون به‌ په‌ڕله‌مانه‌وه‌، ده‌بێت من و عه‌مرو زه‌ید‌ هه‌ڵبژێرن، تاكو چاك بكرێت، ئه‌وه‌ كرۆكی كێشه‌ كۆمەڵایەتییەكان ونده‌بێت سه‌ریش له‌ خه‌ڵكی تێكده‌درێت، كاتێكیش كه‌ كێشه‌ كۆمەڵایەتییەكان به‌ كێشه‌ی گه‌نده‌ڵیه‌وه‌ ‌په‌یوه‌ه‌ست كران و چاره‌سه‌ره‌كه‌شی به‌ده‌سه‌ڵات گرتنەده‌ست درایه‌ قه‌ڵه‌م، یا گۆڕینی ده‌موچاوه‌كان بێت له‌ ده‌سه‌ڵاتدا، ئه‌وه یا نه‌زانی و نائه‌زموونی خه‌ڵكییه‌ یا‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن و خۆڵكردنه‌ چاوی خه‌ڵكه‌، چونكه‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتیك له‌ دنیادا ناتوانێت و نه‌یتوانیوه‌ كه ‌كێشه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌ كۆمەڵایەتییەكانی خه‌‌ڵكی لابه‌لا بكاته‌وه‌. خودی گه‌نده‌ڵی كێشه‌یه‌ك نییه كه‌ ڕوتی بكه‌یته‌وه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات ، تۆ ناكرێت له‌لایه‌كه‌وه‌ بته‌وێت گه‌نده‌ڵی بنه‌بڕ بكه‌یت و له‌لایه‌كی تره‌وه‌ بته‌وێت ده‌سه‌ڵات دروست بكه‌یت یا بگریته‌ ده‌ست. گه‌نده‌ڵی خه‌سڵه‌ت و كرۆكی ده‌سه‌ڵاته‌، ئیدی ده‌سه‌ڵاتی فه‌رد بێت یا خێڵ یا ده‌وڵه‌ت‌، تا ئه‌و چه‌شنه‌ ‌ده‌سه‌ڵاتانه‌‌ش بمێنن و به‌رده‌وام بن، گه‌نده‌ڵی ده‌مێنێت و باڵاده‌ست ده‌بێت. به‌ڵام یاسایی ده‌كرێت، وه‌كو له‌م وڵاتە ئەوروپیانه‌دا كراوه‌ و ده‌كرێت، تاكو هه‌ر به‌و یاسایه‌ ده‌مكوتمان بكه‌ن و شه‌رعیه‌تی گه‌نده‌ڵیه‌كه‌یانمان پێبدرێت. ئاینده‌ی كۆمه‌ڵگای كوردوستانیش به‌ره‌و ئه‌وه‌ ده‌ڕوات گه‌ر چی ڕه‌نگه‌ گه‌نده‌ڵییه‌كه‌ كه‌متر ببێته‌وه‌ به‌ڵام به‌یاسایی ده‌كرێت.

درێژەی هەیە….

محاولة لتفكيك الخطابات الدينية السائدة أو محاولة لإعادة اكتشاف الإنسان في الخطابات الدينية السائدة

مازن كم الماز

الحقيقة أن الجانب الإنساني في الشخصيات التاريخية الواقعية و التي تتعرض لعملية نزع لإنسانيتها من خلال عملية تطويبها و تحويلها إلى رافعة لمقدس ديني ما ( و إيديولوجي مؤخرا ) هو الضحية الأولى لهذه العملية .. النبي محمد , يسوع , موسى , الحسين , عائشة , الصحابة , الأئمة , جمعهم أشخاص حقيقيون , بشر عاشوا كسائر البشر , لكن الخطابات الدينية السائدة بتطويبهم ألغت وجودهم و تاريخهم الفعلي كبشر , أنكرت عليهم إنسانيتهم في سبيل مقدسها , “لتسمو” بهم إلى رموز فوق إنسانية لمقدسها المزعوم , لقد أعادت مؤسسات الكهنوت الديني ( و الإيديولوجي في وقت لاحق ) كتابة التاريخ الفعلي لهؤلاء البشر بما يتوافق تماما مع إنكارها هذا لإنسانيتهم لتتمكن في نهاية المطاف من تحويلهم إلى أنبياء , قديسين , آلهة , الخ .. لا يمكن للقديسين خلافا للبشر العاديين , و لا يسمح لهم , بارتكاب الأخطاء الإنسانية العادية , التافهة و الكبيرة منها , إن الصورة السائدة تصورهم على أنهم لا يخطئون , و بالتالي يعاد إنتاج تاريخهم الفعلي بعد أسطرتهم , تحويلهم إلى أسطورة , لكن حقيقتهم البشرية ترفض إلا أن تطل علينا باستمرار من وقائع حياتهم المسكوت عنها , و التي شكلت على الأغلب المنطلق في “بطولتهم” الرمزية طالما أنهم حتى اليوم هم الأبطال المنصبون لحياتنا و تاريخنا , لا يكفي أبو طالب مثلا أنه حمى ابن أخيه من ألد أعدائه , أبي سفيان , الخطاب السائد يعيد قراءة الواقع , و هو يخلق منطقه الخاص ليبرر قلبه للواقع , أبو سفيان أسلم الأمر الذي لم يفعله أبو طالب , هكذا يصبح العدو الأول لمحمد في مركز القراءة الجديدة للتاريخ بينما يطرد أبو طالب خارجها , هذا طبعا مثل مصلحة لسلطة قائمة , امتلكت و نسبت لنفسها الحق في إعادة تفسير التاريخ بما يناسبها , يبقى الشيعة المساكين مضطرين للزعم باستمرار أن أبا طالب قد أسلم ليدافعوا هم أيضا عن قراءتهم المزيفة على طريقتهم للتاريخ , لكن هذه قضية ثانوية في محاولتنا هذه لإعادة قراءة التاريخ , فما نريد الحفر عنه هم البشر الفعليون , كما عاشوا فعلا , في هذه القراءات المزورة للتاريخ , مثلا طريقة صياغة ما تسمى بحادثة الإفك , أو قصة الاتهام الذي نسب مثلا لزوجة النبي محمد المفضلة عائشة يصور على أنه مادة لجدال بين حق مطلق يمثله إله محمد و نبيه و شر مطلق يمثله الأشرار الذين “اتهموا” عائشة بالزنا , وجود عائشة هنا هامشي ثانوي و خاضع كلية لأولوية الدفاع عن محمد و إلهه , هذه الواقعة التاريخية تساوي تماما واقعة أن يسوع قد ولد من أم غير متزوجة و التي تحول من واقعة إنسانية عادية و مكررة إلى “معجزة” , الحقيقة أن هذه الوقائع في الحقيقة وقائع بشرية بسيطة و عادية بمعنى تكرارها لا بمعنى أنها غير مهمة , بل هي ذات أهمية هائلة لمن عاشوها , الأنا الأعلى الأخلاقي هنا يعامل الزنا كجريمة أخلاقية , لكن الأكيد أن ممارسة الجنس ليست جريمة إنسانية , إنها حالة إنسانية , صحيح أن الجنس شيء معقد و مركب , صحيح مثلا أن الإنسان يشترك في هذه الغريزة مع الحيوانات , بل الكائنات المتطورة كلها , التي تتكاثر جنسيا , لكن هذا لا يقلل من إنسانية الغريزة و الممارسة الجنسية , صحيح أن للجنس وظيفة أكبر من الفرد , ما يسميه علماء البيولوجيا الحفاظ على الجنس , لكن الأكيد أيضا أنه من أهم أشكال و أسباب الإشباع الفردي , حتى وظائف أكثر أولية كالطعام و الشراب , أي الكفاح في سبيل البقاء أو العمل الإنساني , تساهم أيضا في خلق الإشباع الإنساني الفردي بقدر ما تملك مهمة اجتماعية أخرى و لا أقول أكثر أهمية , طالما كان الجنس حالة إنسانية مركبة , مثلا يمكن للإنسان أن يمارس المثلية الجنسية بدافع الكبت الجنسي و القمع الجسدي أو على العكس كخيار حر و طوعي لتلبية أو إشباع حر لرغبة إنسانية بامتياز , و طالما كانت نظرة الأنا الإنسانية للجنس نظرة فصامية مشتتة بين غرائز الهو و توبيخ الأنا الأعلى القمعي , طالما احتفظ الكثيرون بشخصيتين , واحدة تتناسب مع اشتراطات الأنا الأعلى الأخلاقية و أخرى تبحث عن إرضاء و إشباع غرائز الهو و لو عن طريق ممارسة الجنس أو وسائل بلوغ اللذة الجنسية الأخرى مع المومسات أو حتى الأطفال أو المحارم , باختصار ليس فعل الزنا أو الجنس جريمة إنسانية , إنه حالة إنسانية واقعية جرت و تجري و ستجري كل دقيقة .. يمكن القول استنادا إلى استقراء المسكوت عنه في التاريخ أن محمد كان شخصا إيروسيا شبقا , و لو أن توجهه نحو تلبية رغباته الجسدية جاء متأخرا , ربما بسبب ضغوط الدعوة و حاجته ليحتفظ بصورة طهرية ما قبل أن ينتصر دينه عمليا و يصبح من الممكن أن يعتمد بدلا من تلك الصورة الطهرية على دعم الوحي له في تلبية و إشباع رغباته الإنسانية , مع هذا الانتصار سيبدأ محمد بالالتفات إلى جسده الذي أصبح متعبا بعض الشيء , متقدما في السن أيضا , لا يمكن القول بأن علاقة محمد بخديجة كانت قائمة على الشهوة , لقد كانت عقلانية أكثر منها شهوانية , تماما على عكس علاقته بعائشة , فعائشة رغم أنها لم تكن على قدر هائل من الجمال الجسدي , لكنها كانت جسدا قادرا على أن يمنحه إشباعا هائلا , جسد أنثوي غض , فتي , سنها الصغير , و حقيقة أنها عذراء , سيجعل هذا من عائشة أقرب نسائه إلى قلبه و جسده , هكذا ستنشأ علاقة نموذجية بين زوج كهل و زوجة شابة تلعب دور الزوجة المفضلة أو المدللة , لكن الغيرة تشكل جزءا ضروريا من مثل هذه العلاقة , هذه الغيرة التي ستتصاعد في قلب الزوج تدريجيا , ليس فقط تجاه عائشة , بل كل نسائه , ليبدأ بفرض الحجاب , ثم منعهن من الخروج إلى الأسواق و الاختلاط بالرجال .. بالنسبة لعائشة لا بد أن ممارسة الجنس في سن مبكرة جدا مع رجل كهل كانت تحمل أو تخلق مشاعرا متناقضة , لقد مارست عائشة الجنس قبل أن تكون قادرة على الاستمتاع بذلك و هذا يترك لدى المرأة ذكريات مختلفة عن فعل الممارسة الجنسية , خليط من الإشباع الطفولي و إرهاصات اللذة الجسدية الثائرة و إنهاء طفولتها الفعلية للقيام بلعب دور الزوجة و ربما الكراهية الدفينة الممزوجة بالإحساس بالدونية من ممارسة الجنس و من الشريك الجنسي نفسه , المنطق الإنساني البسيط يقول أن عائشة الإنسان , المرأة , قد تمارس فعلا الجنس إذا توفرت لها الفرصة مع شخص آخر , أصغر سنا , أقرب إلى الصورة الذكورية التي تحرك شهوة المرأة من زوجها الكهل , نقطة أخرى هامة هي أن إشباع المرأة المتزوجة يكون عادة أكبر بكثير مع عشيقها من زوجها , أن الجنس مع العشيق يكون لاهبا , مقارنة بالجنس الروتيني مع الزوج , لكن بغض النظر عن الاحتمالات المرتبطة بما قامت به عائشة بالفعل , فإن عائشة اضطرت للتوقف عن ممارسة الجنس أيضا في سن صغيرة , كانت كسائر أزواج النبي ممنوعة من أن تتزوج ثانية بعد موت النبي , و هذا الانقطاع المبكر عن ممارسة الجنس و لفترة طويلة حتى الموت بينما كانت الرغبة ما تزال مشتعلة في الجسد الفتي هي على الأغلب السبب وراء انغماس عائشة في الألاعيب و المؤامرات السياسية التي بدأت في الفترة الأخيرة من حكم عثمان بن عفان و بعد أن خسرت معركة الجمل و فشلت محاولاتها الأخيرة لتولية أحد إخوتها خلافة المسلمين , انتهت بها إلى مواقفها المتزمتة و المعادية للمرأة في فتاواها و الأحاديث التي نقلتها عن زوجها الرسول , إن هذا الانقطاع المبكر و الطويل عن الجنس إضافة إلى الرض الهائل الناتج عن اتهامها بالخيانة الزوجية يقود بشكل طبيعي إلى إنكار و من ثم كره الممارسة و الغريزة الجنسيتين في نهاية الأمر , إلى أن تصبح هي نفسها بمواقفها المعادية لجنسها , أن تصبح تجسيدا للأنا الأعلى الأخلاقي الذي حاكمها يوما و ما زال لأنها امرأة ..
لا شك أن يسوع , كطفل لامرأة , لأم , غير متزوجة قد عانى من عقدة أوديب مقلوبة , من ألم داخلي هائل , سببه له النظام الأخلاقي السائد , الابن هنا يحاول أن يعوض عن الأب المفقود بصورة خيالية لأب ما , عدا عن محاولة التوفيق بين كراهية الأم و تحميلها مسؤولية آلامه و بين حبها الطبيعي كمصدر للحياة , كمأوى و كملجأ من الآلام التي يعانيها بسبب موقف المحيط الرافض له …. الحقيقة أن هذا التوتر الهائل بين أنا متألمة و أنا أعلى تواصل التوبيخ باستمرار و تكرس عند الأولى شعورا هائلا بالدونية و بالرفض , من السهل جدا أن يحل على الصعيد السيكولوجي باعتبار أن الأب المفقود ليس إلا الرب , الأب … لكن حتى في لحظة تغلبها الفصامي الشيزوفيريني على ألمها تبقى الأنا عند يسوع تشعر بالمهانة أمام الأنا الأعلى الأخلاقية , المنافقة بالمناسبة , للأخلاقيين و رجال الدين و حتى الرأي العام المجتمعي , فيعلن يسوع في هذه اللحظة أن الجنس لا يجب فقط تقنينه أخلاقيا و اجتماعيا لصالح الأسرة الأحادية كتعبير عن انتصار الجنس الذكوري و إخضاع الجنس الأنثوي كما تفعل سائر الأديان , بل يعلن أن الجنس , الزواج , هو رباط مقدس , يسوع بذلك يكرس عقدة نقصه أمام الأنا الأعلى الأخلاقية التي سببت له كل تلك الآلام بالتأكيد , إنه يعلن هزيمته أمامها , انكساره , إن الله – الأب لا ينقذ يسوع فقط من توتره , من صراعه الداخلي و من الرفض الخارجي له كابن لأم غير متزوجة , بل إن تلك الأنا الأعلى تتحد بالله , بصورة الأب المفقود , لتجعل تلك الوصفة الأخلاقية جزءا من أهم أجزاء المقدس , من الرب نفسه , هكذا يهزم يسوع في لحظة انتصاره الفصامي , و يخلق بالضرورة , يؤبد , بتماهيه بالأنا الأعلى التي واصلت تعذيبه و الاعتداء عليه طوال حياته , أسباب إنجاب أطفال مثله , محكومين مثله بالألم و المعاناة , بتحويله الوصفة الأخلاقية السائدة إلى أقصى أشكالها الممكنة جمودا و رفضا و عداءا لإنسانية و لجسد الإنسان , إن الله – الأب لن ينقذ البشرية عن طريق آلام ابنه المنبوذ يسوع , بل سيقسمها فقط بين قلة في النعيم و غالبية في الجحيم , إن يسوع المستسلم للأنا الأعلى , الذي يقدس الأنا الأعلى , بإعلانها على أنها هي الله – الأب , لا ينقذ البشرية , إنه يكبلها من جديد …. في الحقيقة إن هؤلاء البشر هم أبطال التاريخ الإنساني الفعلي , التراجيديا الإنسانية الفعلية , التي بدأنا بروايتها و تمثيلها منذ ظهر الإنسان الأول الواعي على هذه الأرض و حتى الغد البعيد , و لذلك فهم مثل هاملت تماما , و مثل أبطال الأساطير اليونانية يشدنا إليهم ما يشدنا في هؤلاء الأبطال من صراع مضن مع مصائرهم , مع العالم و مع رغباتهم , مع الخيانة , و الهزيمة , أي باختصار كل ما هو إنساني , لا يعني هذا أنهم لم يكونوا فصاميين أو عصابيين , أو أنهم لم يمارسوا الخداع , أو أنهم في نفس الوقت لم يكونوا صادقين في ما قالوه و زعموا أنهم رأوه و اعتقدوا به , إن الخداع ليس فعل شيطاني , إنه مثل الزنا أو الجنس , فعل إنساني بامتياز , و في الأغلب يكون خداع النفس ( المرضي أو الهستيري حتى أحيانا ) هو المدخل لخداع الآخرين , و إيهام النفس هو المدخل لإيهام الآخرين , إن التسامي كعملية سيكولوجية يحاول أن يقلب الأدنى , التافه , الإنساني , الغرائزي , في نظر الأنا الأعلى الأخلاقي إلى ما هو سامي , فوق إنساني , فوق غرائزي , في محاولة لإخفاء أصوله الغرائزية الإنسانية , إنه يبقى مشدودا إلى حالته الغرائزية الإنسانية الأولية , لكن بشكل منافق … لا شك أن التراجيديا الإنسانية الفعلية تتضمن أكثر من مجرد الغرائز التي يكبتها الأنا الأعلى , مثلا كانت العادة في العالم المتحضر في عصر المسيح أن الأباطرة , الفراعنة , الملوك , هم من يعلنون أنفسهم , أو يعلنهم الكهنة آلهة أو أبناء للآلهة , كان أكبر فعل هرطقي في العالم القديم يومها هو إعلان يسوع , الابن الذي ولدته مريم دون زوج , ابنا للإله – الرب , ملكا لليهود , لا شك أن هذا كان يومها أخطر مؤامرة على الأنا الأعلى – السلطة , و لهذا على الأغلب ظهر المسيحيون الأوائل بين الفقراء و المحرومين و لهذا على الأغلب كان يسوع قادرا على أن يلهمهم تلك القوة الاستثنائية في مواجهة بطش أباطرة روما – آلهة العالم القديم , و لكن ما في كل قصص التراجيديا الإنسانية – التي تقترب هنا من الملهاة – يظهر كهنة يقومون بتطويب يسوع , “تخليصه” من إنسانيته , من آلامه الإنسانية , ليصنعوا قصة آلامه الإلهية , المقدسة , ليندمج أخيرا آلهة العالم القديم بإله المحرومين المهرطق – يسوع , لتصبح المسيحية دينا للإمبراطورية , و ليحكم الأباطرة باسم يسوع نفسه هذه المرة …. إن عملية تطويب القديسين و الأنبياء و الآلهة هي أسوأ و أحط و أكثر جبنا مما فعله شكسبير مثلا مع هاملت , فعندما لا تستطيع أن تكون بطلا فقد تمارس بطولتك بأن تكتب عن الأبطال , كما نفعل نحن , لكن عملية تطويب يسوع و عائشة هي أحط و أكثر همجية و لا إنسانية , إنها عملية توظيف هؤلاء الأبطال الفعليين للتراجيديا الإنسانية الواقعية لصالح قوى سلطوية , لكي يقوموا بوظيفة مباشرة في بنية و خطاب هذه السلطات القائمة , الأشخاص التافهون , الذين يقومون بفعل التطويب هذا , بفعل الأسطرة هذا , يقنعون بدور موظفين في بنى السلطات القائمة , و هم لأنهم متميزون فقط في فعل التطويب , في فعل التقديس و إزالة الأنسنة عن هؤلاء الأبطال الفعليين فإنهم مناسبون تماما لممارسة دور كهنوت دين السلطة القائمة , إنهم تافهون و جبناء لدرجة أنهم لا يستطيعون ممارسة البطولة الإنسانية أو حتى الحديث عنها لذلك فإنهم يخلقون وهم البطولة الإلهية , أنا أعتقد أنه هنا بالتحديد تكمن قوة تحليل نيتشه , عندما يمزق القناع الذي وضعه هؤلاء الكهنة على وجوه أبطال تاريخنا البشري و يكشف عن جوهر و حقيقة معاناتهم و آلامهم الإنسانية , هذا ما أظن أنه يشكل الجانب الثوري , و ربما الأناركي , في فلسفة نيتشه عن التاريخ و الإنسان …. إن الأفعال الكبرى , أفعال التمرد على ما يبدو أنه مصير إنساني محتوم , أي على القدر , تماما كما في الأساطير اليونانية , يحفز الرغبة في تقديس أبطال هذه الأفعال , ربما لن يكون غريبا مثلا أن يجد رجلا مثل علي بن أبي طالب أو الحسين كل هؤلاء الناس ليعلنوه إماما أو حتى إلها , حتى خصم الحسين في كربلاء , يزيد , يوجد من يؤلهه , لكن فقط كامتداد للمتمرد الكوني الأول , الشيطان نفسه , خصم الإله الدائم و خصم كل الآلهة …. لا نستطيع أن نحكم كيف تصرفت عائشة بالفعل عندما جاءتها فرصة ممارسة الجنس مع شخص غير زوجها , و لا يمكن لأحد أن يقطع بما حدث فعلا , لهذا بالتحديد جرى حسم القضية فقط بواسطة تلك القوة التي لا نستطيع مجادلتها و التي يزعم محمد أنها تعرف السر و أخفى , أي الله نفسه , و هنا إما عليك أن تفعل كما فعل محمد نفسه أو أن تستمر في التفكير دون طائل … أخيرا , كانت عائشة و يسوع أمثلة لبشر مضطهدين , لبشر مكبوتين , قمعهم النظام الأخلاقي و الاجتماعي السائد , بينما كان ردهم إنسانيا بامتياز , أي متناقضا بقدر ما أن الإنسان يبقى أسير تناقضاته الداخلية و تناقضات عالمه , عالم السادة , لم يكونا أحرارا و متمردين مثل سبارتاكوس الذي أطاح بسيفه و بثورته , بالأنا الأعلى – السلطة في هذا العالم من ألفه إلى يائه و حلم بتغييره كلية و إقامة عالم جديد تماما , كانا أضعف من هذا , مثلنا , مثل غالبية البشر , فتمردوا قليلا و خضعوا كثيرا , و أعاد وعيهم إنتاج مأساتهم في صدامهم مع النظام الذي قمعهم و نبذهم بشكل إنساني بامتياز , قائم على الوهم , بالضرورة , و في لحظة ما , تحولوا إلى جزء من منظومة القمع و الكبت السائدة كرموز في الأنا الأعلى لحالة فوق إنسانية , لكبت جديد قديم , لهذا بالذات يبقى سبارتاكوس هامشيا في قراءة السادة للتاريخ , فهو يبقى حاضرا على الدوام كإنسان , من دم و لحم , كحالة إنسانية أبدا عصية على التطويب , و يبقى مع ذلك ممتلكا ذلك السحر الخاص الاستثنائي للثوار , الخارجين على كل اشتراطات الأنا الأعلى , و لذلك دوما كان يبعث من جديد , لأنه الإنسان الذي يخلق تاريخه مرة أخرى بثورته , بينما يخلقها في بقية الأوقات كهنة السادة و سيدهم – أناهم الأعلى …………….

جه‌لالییه‌ مه‌لاییه‌کان، مه‌لاییه‌ جه‌لالییه‌کان، مرۆڤخۆرن!

سه‌لام عارف

سه‌ره‌تای ڕاپه‌ڕینه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ خۆخۆییه‌که‌ی کوردستان، میدیای ئه‌مبه‌ر و ئه‌وبه‌ر، ده‌سه‌ڵات و ده‌سه‌ڵاتخواز، بارودۆخێکی وه‌هایان دروست کردبوو، ئەگه‌ر که‌سێك چه‌ند دێڕێکی بنووسیبایه‌ و ته‌واو ورد و به‌ئاگا نه‌بووایه‌، ئه‌وا ئه‌و چه‌ند دێڕه‌ دەبوون به‌ خێر و به‌ره‌که‌ت و به‌سه‌ر ئه‌میان یا ئه‌ویاندا دادەبارین، به‌ڵام به‌رده‌وامبوونی خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ی خه‌ڵك، به‌ تایبه‌تی دوای دروستکردنی ئه‌نجومه‌نی گشتیی کاتی مانگرتن و خۆپیشاندانه‌کان -ئه‌و ئه‌نجومه‌نه‌ دوور بوو و دوورە له‌ پرانسیپی کاری که‌ڵه‌گایی ڕێکخراوه‌یی باو، واته‌ دوورە و دوور بوو له‌ پرانسیپی سێپایی پرۆزه‌وه‌ -باوك و کوڕ و گیانی پیرۆزەوە و ئه‌و بارودۆخه‌ ده‌ستکرده‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا هات.

p { margin-bottom: 0.08in; }

ئه‌و خه‌باته‌ مه‌زنه‌ جارێکی تر سه‌لماندی که‌:

*بزووتنه‌وه‌که‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی جه‌ماوه‌ری خۆخۆییه‌ و به‌ بانگه‌واز و فیکه‌ و چه‌قه‌نه‌ی هیچ که‌س و لایه‌نێك نه‌خوڵقاوه‌ و له‌ واقعه‌ مادییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسییه‌که‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌. به‌ کورتی و به‌ کوردی، له‌ زه‌وتکردنی نان و ئازادی و لە ئەنجامی بێکارییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌. هه‌روه‌ها جارێکی دی ئه‌وه‌ی سه‌لماند که‌ بزووتنه‌وه،‌ یا بزووتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر خۆیه‌تی یا بوونی نییه‌.

سه‌ره‌تا ده‌سه‌ڵات بۆ ڕه‌زاقورسکردن و پووچه‌ڵکردنی ناوه‌ڕۆکی ئه‌و بزووتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌ شۆڕشخوازه‌، شێوازی ئاژاوه‌نانه‌وه‌ و گێره‌شێوێنیی فه‌وزه‌وی به‌کارهێنا -خڕکه‌به‌رد، چه‌ك و ئاگری دایه‌ ده‌ست هه‌ندێك له‌ گه‌جه‌روگوجه‌ره‌کانی خۆی بۆ ئاژاوه‌ و ئاشوبنانه‌وه ‌و هه‌ر که‌سێکیش په‌رده‌ی له‌سه‌ر ئه‌و نهێنییه‌ دیموکراتییه‌ی سه‌ره‌وه‌ لاببردایه‌ ده‌گیرا و ده‌کوژرا.

ئه‌و کۆمه‌ڵگه ‌و ده‌سه‌ڵاته‌ که‌ گوێ له‌ جه‌ماوه‌ر ناگرێت و ده‌بێته‌ به‌ربه‌ست له‌ به‌رده‌می هێز و توانای ده‌ستپێشخه‌ری و داهێنانی جه‌ماوه‌ریدا، به‌تایبه‌تی هیی گه‌نجان، کۆمه‌ڵگه ‌و ده‌سه‌ڵاتێکه‌ گێره‌شێوێن و ئاژاوه‌چی و مێژوو ڕاستیی لۆجیکی ئه‌و هاوکێشه‌یه‌ی سه‌لماندووه‌.

سیاسه‌تباز و په‌رله‌مانبازه‌کان دوای سه‌رنه‌که‌وتنی پیلانی -به‌رد و ده‌مانچه‌، ده‌ستیان دایه‌ شێوازێکی تری دامرکاندنه‌وه‌ ئه‌وه‌ش به‌:

* بانگه‌شه‌کردن بۆ چاکسازیی سیاسی و هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خت. به‌ واته‌یه‌کی دی، چاکسازیی سه‌رتوێژی. وەک ئەوەی مه‌رگه‌ساته‌ جه‌ماوه‌رییه‌کان ته‌نها له‌ گرفته‌ سیاسییه‌کانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یان گرتبێت!

* گواستنەوەی کێشمه‌کێشه‌کان بۆ ناو هۆڵی سه‌رته‌نوری کوردستان؛ (په‌رله‌مانی کوردستان).

* کۆکردنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ری حزبه‌کان به‌ زۆری زۆرداری.

* جۆشدان به‌ گیانی شارۆچکه ‌و شارچێتی و مه‌لا و شێخچێتی.

* تاوانبارکردنی مانگران و خۆپیشانده‌ران به‌وه‌ی که‌ گوایه‌ بوونه‌ته‌ ڕێگه‌گران له‌ کار و کاسپیی کاسپکاران.

* زیندووکردنه‌وه‌ی پرسی که‌رکوك و ناوچه‌ دابڕاوه‌کان و قه‌به‌کردنی گیانی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی، به‌ مه‌به‌ستی ختووکه‌دانی هه‌ستی جه‌ماوه‌ر، تا بتوانرێت داواکارییه‌ ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیان له‌ بیر ببرێنه‌وه‌ و به‌ ئاسانی ئاڕاسته‌ی ڕاپه‌ڕین به‌ لاڕێدا ببرێت.

* داهێنانی بیری هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خت.

ئه‌مانه‌ و به‌یتوبالۆره‌کانی تری ده‌سه‌ڵاتی سه‌پێنراو و ده‌سه‌ڵاتخوازان،

ده‌سه‌ڵات جڵه‌وی بارودۆخه‌که‌ی له‌ ده‌ست داوه،‌ خه‌باتی سه‌ربه‌خۆی جه‌ماوه‌ری ڕاپه‌ڕیوویش، ڕۆژ دوای ڕۆژ، به‌رفراوانتر و به‌هێزتر دەبێت و جه‌ماوه‌ر خۆی سه‌رقاڵی دروستکردنی ڕێکخستنی سه‌ربه‌خۆی خۆیه‌تی و نایه‌وێت پشت به‌ هیچ که‌س و لایه‌نێك ببه‌ستێت. دروشمه‌کانیان بۆ داواکردنی-نان و ئازادی و دادپه‌روه‌ریی کۆمه‌ڵایه‌تی- ده‌ستخه‌تی خۆیانن و له‌وه‌ ناچێت که‌ بیری هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌خت و بیر و گیانی شار و شارچێتی و حزب وحزبچێتی، بتوانێت ڕاپه‌ڕین به‌ لاڕێدا به‌رێت.

ڕه‌وشی بارودۆخه‌که‌ی ڕۆژانی سه‌ره‌تای ڕاپه‌ڕین وه‌ها بوو، ئەگه‌ر که‌سێك پشتگیری ڕاپه‌ڕینه‌که‌ی بکردایه‌ ده‌بووه‌ خێر و به‌ره‌که‌ت و به‌سه‌ر ئه‌م لایه‌ن یا ئه‌و لایه‌نی سیاسیی حازرخۆری به‌ر سێبه‌ردا دادەبارین. ڕۆژی ئه‌مڕۆ ڕه‌وشه‌که‌ وا نه‌ماوه‌، ئەگه‌ر له‌نزیکه‌وه‌ ته‌ماشای دروشمه‌کانی ده‌ستی ڕاپه‌ڕیووه‌کان بکه‌ین، به‌ باشی دیاره‌ که‌ ئه‌وان خۆیان داهێنه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی دروشمه‌کانی خۆیانن، ئازاد و سه‌ربه‌خۆ دایانڕشتوون دژی ده‌سه‌ڵاتی مرۆڤخۆرەکان و ڕاسته‌وخۆ داوای-نان و ئازادی دەکه‌ن. له‌ ته‌ك ئه‌وه‌شدا داهێنه‌رانه‌ و خۆخۆیی ده‌ستیان داوه‌ته‌ خۆڕێکخستن و خۆبه‌ڕێوه‌بردن، بۆ نموونه‌ دروستکردنی ئه‌نجومه‌نی گشتیی کاتی خۆپیشاندان و لقوپۆپه‌کانی به‌پێی توانا و هه‌نگاونان به‌ره‌و به‌ستی کۆنگره‌یه‌کی گشتیی ئازادیخواز.

جه‌لالییه‌ مه‌لاییه‌کان هه‌ر زوو به‌ غه‌ریزه‌ی بەرژەوەندییە چینایه‌تییه‌کانیان هه‌ستیان به‌ مه‌ترسیی کڵپه‌ی ڕاپه‌ڕینی جه‌ماوه‌ر کرد. زوو که‌وتنه‌ خۆیان و چه‌ند گەجه‌روگوجه‌رێکی خۆیان هان دا به‌ردبارانیان بکه‌ن، تا دواتر بتوانن بیکه‌نه‌ که‌ره‌سه‌ی ڕه‌زاقورسکردن و پووچه‌ڵکردنه‌وه‌ی ڕاپه‌ڕین. سیاسه‌تمه‌داره‌ ده‌وڵه‌تمه‌نده‌کان گه‌لحۆن و گه‌لحۆیانه‌ سه‌ره‌تا لاسایی سیاسه‌تمه‌داره‌ ده‌وڵه‌تمه‌نده‌ مۆدێرنه‌کانی!! ئه‌مریکا و ئه‌وروپایان کرده‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی پووچه‌ڵکردنه‌وه ‌و له‌باربردن، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا جه‌ماوه‌ری به‌شمه‌ینه‌ت به‌رده‌وامی دا به‌ به‌رگریکردن، ناچار سیاسه‌تمه‌داره‌کان بایاندایه‌وه‌ سه‌ر به‌ڕه‌ی کۆن و بۆ به‌ مۆدێرنکردنی!! کێشمه‌کێشمه‌که‌، په‌نایان برده‌ به‌ر سه‌رته‌نور و مه‌زادخانه‌که‌ی کوردستان؛ په‌رله‌مانی کوردستان! هاوکات، وه‌ك هه‌موو جارێکی تر، ده‌ستیان کرده‌وه‌ به‌ هورووژاندن و زیندووکردنه‌وه‌ و فووکردنه‌ مه‌سه‌له‌ی که‌رکووك و یادی ڕاپه‌ڕین و شه‌هیدان بۆ ختووکەدانی هه‌ستونه‌ستی خه‌ڵکه‌ ڕه‌شوڕووته‌که‌، به‌ڵام جه‌ماوه‌ری کوردستان هۆشمه‌نده‌ له‌ تاقیکردنه‌وه‌کانی خۆیه‌وه‌ له‌ کاکڵه‌ی فێڵ و ته‌ڵه‌کەبازیی جه‌لالییه‌کان و مه‌لاییه‌کان گه‌یشتووه‌، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ که‌ ئه‌مجاره‌ به‌ لێشاو دوای سیاسه‌تی هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی هه‌ڵبژاردنی پێشوه‌ختیش-سیاسه‌تی هه‌ڵبژاردنی ده‌سه‌ڵاتداران و ده‌سه‌ڵاتخوازان- ناکه‌وێت.