All posts by Anarchistan ئەنارکیستان

Kurdistan Anarchists Forum - KAF سەکۆی ئەنارکیستان

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ / ٧

و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

ىه‌شی حه‌وته‌م:

له‌شاره‌کاندا:

له شوێنه‌پیشه‌سازییه‌کاندا بارودۆخه‌که‌تۆزێك جیاوازبوو، هەرەوەزییبونه‌وه‌ به‌و فراوانیی و چه‌قبه‌ستوه‌ی که‌له‌ده‌ره‌وه‌ی شاره‌کاندا ( لادێکاندا) هه‌بوون ، له‌وێ نه‌بوون ، به‌ڵام هێشتا له‌ئاستێکی گه‌وره‌دا بوونیان هه‌بوو. له‌به‌رشه‌لۆنه‌زیاتر له‌3000 کۆمپانیا، هەرەوەزیی کرابوون ، سه‌ر‌جه‌می به‌شی‌گشتی‌خزمه‌تگوزارییه‌کان نه‌ك هه‌ر له‌که‌ته‌لۆنیا به‌ڵکو له‌سه‌رانسه‌ری ناوچه‌ی کۆمارییدا، ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرابوو و له‌لایه‌ن کۆمیته‌‌کرێکارییه‌کانه‌وه‌، به‌ڕێوه‌ده‌بران.‌

بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ندێك ئایدیا و زانیاری له‌سه‌ر فراوانی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان بده‌ین، با ته‌ماشای ئه‌م لیسته‌بکه‌ین که‌له‌لایه‌ن یه‌کێك له‌چاودێره‌کانه‌وه‌خراوه‌ته‌به‌رده‌ست . ئه‌و ده‌ڵێت:
‘ هێڵەکانی ئاسن، فارگۆنی شەمەندەفەرەکان و باسەکان، ته‌کسی و پاپۆڕ و کۆمپانیای کاره‌با و گاز و ئاو و کارخانه‌کانی ئه‌ندازیاری پێکه‌وه‌نانی پارچه‌کانی سه‌یاره‌و دروستکردنیان، کانه‌کانی خه‌ڵووز و چیمه‌نتۆ و چنین و کارگه‌کانی کاخه‌ز و کارخانه‌ی که‌ره‌سه‌و پێویستییه‌کانی ئه‌وانه‌ی له‌مه‌تیریاڵی کاره‌بایی و کیمیاوی دروستده‌کران، کارگه‌کانی دروستکردنی بوتڵی شووشه‌و عه‌تر و کارگه‌کانی پرۆسه‌و دروستکردنی خواردن وپرۆسه‌ی دروستکردنی بیره‌، ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرا، هه‌روه‌ها ڕۆژانامه‌کان و کارگه‌ی چاپکردن و دوکانه‌کان و مه‌خزه‌نه‌کان و هۆتێله‌کان و چێشتخانه‌فاخیره‌کان و باڕه‌کان و هاوچه‌شنه‌کانی ئه‌مانه‌که‌خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی بوون له‌لایه‌ن هەرەوەزییەکان و کۆمیتەکانی کرێکارانه‌وه‌‌کۆنترۆڵکران یا مانەوەیان لە دەستی خاوەنەکانیان هەمان گرنگییان هەبوو….شانۆی وێنەری جولاو و شانۆی ئاسایی، ڕۆژنامەکان و جاپخانەکان، دوکانەکان، هەنبارەکان و هوتێلەکان، ڕیێستورانە ناودارەکان و یانەکان/باڕەکانیش بەهەمان شێوە دەستیان بەسەردا گیرا.

بەزۆری شوێنه‌کانی کارکردن که‌خاوه‌نه‌کانیان به‌رهه‌مهێنانیان بۆ تێشکاندنی شۆڕش وه‌ستاندبوو یاخود هه‌ڵهاتبوون، ده‌ستی به‌سه‌ردا ده‌گیرا، به‌ڵام کرێکاره‌کان له‌م شوێنانه‌دا له‌کارکردن نه‌وه‌ستاون هه‌ر هه‌موو شوێنه ‌گه‌وره‌کانی کارکردن ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرابوو، هه‌ندێکیان خراونه‌وه‌کار و لەلایەن کرێکاره‌کانه‌وه‌به‌ڕێوه‌براون‌. له‌شوێنه‌کانی دیکه‌” کۆمیتەکانی کۆنترۆڵکردن” دروستبوون تاکو دڵنیایی به‌رده‌وامبوونی به‌رهه‌مهێنان هه‌بێت‌( ئه‌مه‌ش له‌و شوێنانه‌دا بوون که‌کرێکاران ده‌سه‌ڵاتی ته‌واویان له‌به‌ڕێو‌ەبە‌ره‌کان نه‌سه‌ندبووه‌وه‌،‌بۆ به‌کارهێنانی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان، ئه‌م کۆمیتانەیان بۆ‌ڤیتۆدان بۆ وەستانەوە و بەرگرتن لە ده‌سه‌ڵاته‌کانی بڕیارەکانی به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان دروستکردبوو‌)
له‌هه‌ر شوێنێکی کارکردندا گردبوونه‌وه‌ی هه‌موو کرێکاران کارێکی (یه‌که‌یی)بناخه‌یی بوو، له‌نێو کرێکارانی کارخانه‌که‌دا نوێنەرەکانیان هه‌ڵده‌بژارد، تاکو بۆ کاروباره‌کانی ڕۆژانه‌نوێنه‌رایه‌تییان بکه‌ن ، هه‌ر شتێك که‌زۆر گرنگبووایه‌ده‌بوو بگه‌یه‌نرایه‌ته‌گردبوونه‌وه‌که، که ‌لێره‌شدا کۆمیتەیەكی پێنج تا پازده‌ کەسی لە کرێکاران هه‌ڵده‌بژێررا، له‌نێوان ئه‌وانیشدا به‌ڕێوه‌به‌رێك بۆ به‌ڕێوه‌بردن و چاودێریکردنی کاروباره‌کانی ڕۆژانه‌له‌شوێنی کارکردندا، هه‌ڵده‌بژێررا. له‌هه‌ر به‌شێکی پیشه‌سازیشدا شورایەکی/ ئه‌نجوومه‌نێکی پیشه‌سازی هه‌بوو، که‌نوێنه‌رایه‌تی هه‌ردوو یەکێتییە سه‌ره‌کییه‌که‌ی (CNT و UGT)و نوێنەرانی کۆمیتەکانی پێکهاتبوو، هه‌روه‌ها شارەزایانی تەکنیکی لەو کۆمیتانەدا بۆ ڕێنوێنی تەکنیکی‌، بوونیان هه‌بوو. ئه‌رکی شورا پیشەسازییەکان داڕشتنی پلانی گشتی ته‌واو، بۆ پیشه‌سازییه‌کان، بوو.

ترامی [شەمەندەفەری خیابانی] به‌رشه‌لۆنه‌نموونه‌یه‌کی باشه، بۆ ئه‌وه‌ی که‌وەك‌نموونه‌ی کاتی ده‌ستبه‌سه‌راگرتنی شوێنه‌کانی سه‌رکار له‌لایه‌ن کرێکاران، بهێنرێته‌وه‌‌:
له‌سه‌رجه‌می 7000 کرێکار که ‌له‌سه‌رده‌می شۆڕشدا له‌هێڵی ترامدا کاریانده‌کرد ، 6500 کرێکاریان ئه‌ندامی نقابه‌یCNT بوون . به‌هۆی هه‌بوونی شه‌ڕ له‌شه‌قامه‌کاندا هه‌موو ئامرازه‌کانی هاتووچۆ له‌کارکردن وه‌ستابوون، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش نقابه‌ی کرێکارانی هاتووچۆ ( که‌به‌نقابه‌کانی CNT ناوده‌بران) کۆمیسیۆنێکی له‌7 که‌س، پێکهێنا، تاکو ئۆفیسه‌کانی به‌ڕێوه‌بردن، داگیربکه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وانی دیکه‌ئامرازه‌کانی هاتووچۆ بپشکنن و ئه‌وانه‌یان که‌کار ناکه‌ن، پلانی چاککردنه‌وه‌و شتی دیکه‌که‌بۆ به‌گه‌ڕخستنه‌وه‌یان پێویسته‌، بکه‌ن. پێنج ڕۆژ دوای وه‌ستانی شه‌ڕ 700 ترام له‌بری 600 که‌له‌کاتی ئاساییدا به‌کارده‌هێنران، هه‌موویان به‌ڕه‌نگی ڕه‌ش و سوور که‌ڕه‌نگه‌کانی نقابه‌یCNT بوون ڕه‌نگکران و له‌شه‌قامه‌کانی به‌رشه‌لۆنه‌، که‌وتنه‌وه ‌گه‌ڕ.

له‌گه‌ڵ ڕۆیشتن و کۆتاییهێنان به‌هاندانی کارکردن بۆ مه‌به‌ستی دروستکردنی قازانج ، سه‌لامه‌تی چووه ‌پله‌ی یه‌که‌م و زۆریش بایەخی پێدرا‌، به‌و هۆیه‌شه‌وه ‌ژماره‌ی ڕووداوه‌کانی هاتووچۆ (حادیسه‌) هاتنه‌خواره‌وه‌، له‌شانی ئه‌وه‌شه‌وه ‌نرخی بیتاقه‌ش‌هاته‌خواره‌وه‌و خزمه‌تگوزاریش باشتر بوون. له‌ساڵی 1936 دا زیاتر له‌183 ملیۆن نه‌فه‌ر گوێزراوه‌ته‌وه‌، له‌ساڵی 1937 دا ئه‌م ژماره‌یه‌چووه‌سه‌ره‌وه‌بۆ 233 ملیۆن . ترامه‌کان وا به‌ڕێکوپێکی و بێ گرفت به‌ڕێوه‌ده‌بران که‌‌کرێکاران توانییان به‌پاره ‌ یارمه‌تی به‌شه‌کانی دیکه‌ی هاتوچۆ له‌ده‌ره‌وه‌ی شاره‌کان ( گونده‌کا ن و ده‌وروبه‌ری شار) بده‌ن . کرێ و مووچه‌بۆ هه‌موو کرێکاران‌یه‌کسانی کراو و به‌رزکرایه‌وه‌، بۆ یه‌که‌م جار داووده‌رمان و چاره‌سه‌ری به‌لاش/ ‌خۆڕایی بۆ کرێکاران، به‌ده‌ستهات.

بۆ ئه‌وه‌ی به‌شه‌کانی پیشه‌سازی ڕێكوپێك بن و به‌باشی به‌ڕیوه‌بچن، سه‌رله‌نوێ ڕێکخرانه‌وه‌، زۆر به‌شی بچووکی نائابووری که‌له‌ڕاستیدا مه‌رجه‌کانی ته‌ندروستییان تیادانه‌بوون ( بۆ ته‌ندروستی خراپ بوون) داخران و به‌به‌کارهێنانی باشترین ئامرازه‌کانی کارکردن به‌رهه‌می دیکه‌ی پێدروستده‌کرا، له‌کاته‌لۆنیا‌70 کارگه‌ی مه‌عادن و کان و پالافتگە و داڕشتن، داخران، ژماره‌ی کارگه‌کانی پێسته‌خۆشکردن له‌71 دانه‌وه‌که‌مکرانه‌وه‌بۆ 40، هه‌روه‌ها سه‌رجه‌می پیشه‌سازی ته‌خته‌و دار له‌لایه‌ن نقابه‌ی کرێکارانی ته‌خته‌که‌به‌شێك بوون له‌نقابه‌یCNT، ڕێکخرانه‌وه‌.

درێژه‌ی هه‌یه

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ / ٦

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ      

                                                                                                                                                                             و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

به‌شی شه‌شه‌م

له‌كێشه‌ی زه‌ویدا:

به‌هه‌ره‌‌وه‌زیکردنی زه‌وییه‌کان به‌شێوه‌یه‌کی فراوان به‌رده‌وامبوون، نزیکه‌ی سێیه‌كی ( 1 له‌سه‌ر 3) هه‌موو زه‌وییه‌کان له‌ناوچه‌ی کۆمارییدا(ئه‌و ناوچه‌یه‌یه‌که‌له‌لایه‌ن هێزی ئه‌نتی فاشسته‌وه‌کۆنترۆڵکرابوو) ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرابوون،‌له‌سه‌ر پانتایی ئه‌م زه‌وییه‌یانه‌شدا له‌پێنج بۆ حەوت ملیۆن جوتیار کاریان تیاداده‌کرد . شوێنی هه‌ره‌گه‌وره‌ئه‌راگۆن بوو که‌450 هه‌ره‌وه‌زی، تیادابوو، به‌شی خۆرهه‌ڵات ( ئه‌و ناوچه‌یه‌ی ده‌وروبه‌ری ڤالێنسیا) 900 هه‌ره‌وه‌زی، قشتالة ( ئه‌و‌ناوچه‌یه‌ی ده‌وره‌ی مه‌دریدی داوه‌) کە 300 هەرەوەزیی تیادابوون. نه‌ك ته‌نها زه‌وییه‌کان ‌هەرەوەزییکران، به‌ڵکو له‌گونده‌کانیشدا کارگه‌ی بچوك بچوك دروستکرابوون، تاکو خه‌ڵکانی ده‌ستڕه‌نگینی ناوچه‌که‌‌ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان و کەرەستەی نێوماڵ و شتی دیکه‌به‌رهه‌م بهێنن. به‌هه‌مان شێوه‌ش نانه‌واخانه‌، قه‌سابخانه‌، سه‌رتاشخانه‌زۆری دیکه‌له‌وانه ‌بڕیاردرا که‌بکرێنە هەرەوەزیی.

هەرەوەزییبوونەوە خۆبه‌خشانه‌بوو ئه‌مه‌ش زۆر جیاواز بوو له‌وانه‌ی که‌ستالین به‌زۆره‌ملێ له‌ڕوسیا دروستیده‌کردن، بۆ ئه‌مه‌ش بانگی خه‌ڵکی گوند بۆ کۆبوونه‌وه‌ده‌کرا( زۆربه‌ی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان له‌گوندێکی دیاریکراودا چه‌قیان به‌ستبو) ئاماده‌بووانی کۆبوونه‌وه‌که ڕازیده‌بوون له‌سه‌ر ئه‌و شتانه‌ی که‌هه‌یانبوو‌، وه‌کو، ئامراز و کەرەستە، ئاژاڵ و زه‌وی له‌گه‌ڵ زه‌وییه‌کانی دیکه‌ی که‌له‌خاوه‌نزه‌وییه‌گه‌وره‌کان سەندرابوونەوە، بیانکه‌نه‌موڵکی هه‌موان. زه‌وییه‌کانیش پەسەندانە دابه‌شده‌کران و ده‌درانه ‌گروپه‌کرێکارییه‌کان که‌ده‌یانخواست به‌کارییانبهێنن، هه‌ر گروپه‌ش نێره‌ره‌که‌ی [وه‌فد] خۆینوێنه‌رایه‌تی سه‌رنجه‌کانیانی لە کۆبوونەوە هەرەوزییەکاندا ده‌کرد. به‌و چه‌شنه‌ش کۆمیته‌ی به‌ڕێوه‌بردنیش هه‌ڵده‌بژێررا و به‌رپرسیار دەبوو له‌سه‌رجه‌می به‌ڕێوه‌بردنی کاروباری هەرەوەزییەکان، ئه‌مانیش چاودێریی و سه‌رپه‌رشتیی کڕینی که‌ره‌سه‌کان، ئاڵووێرکردنیان و گۆڕینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ شوێنه‌کانی دیکه‌دا، دابه‌شکردنی به‌رهه‌مه‌کان ، هه‌روه‌ها به‌رپرسیاریش بوون له ‌ئیشه‌گشتییه‌زه‌رووره‌ییه‌کانی وه‌کو بیناکردنی قوتابخانه‌کان. هه‌ر یه‌کێکیش له‌م هه‌ره‌وه‌زییانه‌ کۆبوونه‌وه‌ی گشتی به‌رده‌وامی خۆیان به‌ئاماده‌یی هه‌مو به‌شداربووان، ده‌کرد. ئه‌گه‌ر نه‌شتخواستایه‌که‌به‌شداری له‌هه‌ره‌وه‌زییه‌کاندا بکه‌یت ئه‌وه‌بڕێك زه‌وییان پێده‌دای، ئه‌ویش هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی که‌به‌شی کارکردنی خۆتی بکردایه‌و ڕێگات پێنه‌ده‌درا که‌کرێکار به‌کرێبگریت و کارت بۆ بکات.‌

شۆڕش وه‌کو چۆن بڕی به‌رهه‌مهێنانی گۆڕی و سه‌رخست، هه‌ر ئاوا دابه‌شکردنیش گۆڕرا و ده‌بووایه ‌له‌سه‌ر بناخه‌ی پێویستی خه‌ڵکی بوایه‌، له‌زۆر شوێنیشدا به‌کارهێنانی پاره هه‌ڵوه‌شایه‌وه‌و خه‌ڵکی ده‌ڕۆیشتنه ‌هه‌مباره‌کانی (مه‌خزه‌نه‌کانی) هەرەوەزی و ( زۆر جار هه‌مباره‌کان که‌نیسه‌کان بوون که‌کرابوونه‌هه‌مبار ) ئه‌وه‌ی که‌پێویستیان بوو، له‌وەی لەوێ هه‌بوو ده‌یانبرد‌. له‌حاڵه‌تی که‌می شمه‌کدا ( نوقسانی) ، سیسته‌می بیتاقه‌به‌کارده‌هێنرا بۆ دڵنیابوونه‌وه‌له‌وه‌ی که‌هه‌موو که‌سێک ئه‌وه‌ی هه‌قی بووه‌ده‌ستی که‌وێت‌، به‌ڵام به‌گشتی له‌سایه‌ی سیسته‌می نوێدا، به‌رهه‌مهێنان زیادی کردبوو ، ئه‌مه‌ش گرفتی که‌می شمه‌کی ، نه‌هێڵابووه‌وه‌‌.

له‌به‌شی کشتیاریشدا، شۆڕش له‌کاتێکی له‌باردا ده‌رکه‌وت، له‌حاڵه‌تی ئاساییدا که‌دروێنه ‌ده‌کرا و به‌رهه‌مه‌که‌ی ده‌فرۆشرا و تاکو قازانجێکی باش بۆ چه‌ند خاوه‌نزه‌وییه‌ك بهێنێت، به‌ڵام له‌سه‌رده‌می شۆڕشدا له‌بری ئه‌وه‌ی بفرۆشررێت دابه‌شده‌کرا به‌سه‌ر ئه‌وانه‌ی که‌پێویستیان پێیبوو. دکتۆره‌کان، نانه‌واکان، ده‌لاکه‌کان….هتد له‌به‌رامبه‌ر پێشکه‌شکردنی خزمه‌ته‌که‌یاندا ئه‌وه‌نده‌ی که‌پێویستیان پێیبوو ، ده‌یاندرایه. له‌و شوێنانه‌شدا که‌ پاره‌هه‌ڵنه‌وه‌شابووه‌وه‌و هێشتا ئه‌و سیسته‌مه‌مابوو’ موچه‌ی خێزانی’ هێنرایه‌کایه‌وه‌، مووچه‌که‌ش له‌سه‌ر بناخه‌ی پێداویستی بوو، نه‌ك به‌گوێره‌ی ژماره‌ی کاژێره‌کانی سه‌رکار.‌

له‌لایه‌کی دیکه‌شه‌وه‌کرێکاره‌ فه‌نییه‌کان و ئه‌ندازیارانی کشتوکاڵ له‌به‌کارهێنانی باشتری زه‌وییه‌کاندا، یارمه‌تی جوتیاره‌کانیان ده‌دا، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش به‌رهه‌م به‌شێوه‌یه‌کی زۆر زیادیکرد، هاوکاتیش میتۆده‌زانستییه‌مۆدێرنه‌کان خرانه‌به‌ر‌ده‌ست و له‌هه‌ندێك شوێندا بڕی به‌‌رهه‌م به ‌ڕێژه‌ی له‌%50 سه‌رکه‌وت .به‌رهه‌م و خواردنی کافی بۆ به‌شداربووانی ناو هەرەوەزییەکان و دەستەچەکدارەکان له‌و ناوچانه‌ی که‌بوونیان هه‌بووایه‌، هه‌بوو، زۆربه‌ی کاتیش ئه‌وه‌ندش هه‌بوو تاکو ئاڵووێر له‌گه‌ڵ هەرەوەزییەکانی شاردا، بۆ ده‌ستخستنی ئامراز و ماشێنه‌کان، پێبکرێت. سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش خواردن به‌لیژنه‌کانی دابه‌شکردنیش که‌له‌ناوچه‌شارنشینییه‌کاندا داده‌نیشتن، ده‌درا.

سه‌رکه‌وتووترین فێدراسیۆنەکانی هەره‌وەزییەکان که‌دروستکرابوون له‌ئاراگۆن بوون، له‌مانگی حوزه‌یرانی ساڵی 1937دا پلێنوێمی فێدراسیۆنەکانی جوتیارانی ده‌ڤه‌ره‌کان، به‌سترا، ئامانجی ئه‌مه‌ش دروستکردنی فیدراسیۆنی سەرتاسەری ‘بۆ هاوکاریکردن و فراوانکردنی بزوتنه‌وه‌ی به‌شداربووانی هەرەوەزییەکان بوو،هه‌روه‌ها بۆ دڵنیابوونه‌وه‌بوو له‌دادوه‌رێتی دابه‌شکردنی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی که‌زه‌وییه‌کان ده‌یاندا، نه‌ك هه‌ر به‌ته‌نها له‌نێوانی هەرەوەزییەکاندا به‌ڵکو بۆ هه‌موو وڵاته‌که’‌.به‌داخه‌وه ‌زۆر له‌هەرەوەزییەکان تێکشکێنران نه‌ك له‌لایه‌ن هێزی (فرانکۆ)وه‌، به‌ڵکو له‌سه‌رده‌ستی سه‌ربازه‌کانی جەنەڕاڵ (لیستەر)ی ستالینیست، پێشئه‌وه‌ی ئەوە ڕووبدات.

بەشداربووانی هەرەوەزییەکان تەنیا به‌دووی بەرهەمهێنانی کەرەستەکانی خۆشگوزەرانییەوە نەبوون، به‌ڵکو به‌قووڵیش خۆیان به‌خوێندن و په‌روه‌رده‌شه‌وه‌، خەریککردبوو، ئاوڕیان لەو بوارەش دابووەوە، هه‌ر به‌هۆی ئه‌م هه‌وڵه‌شه‌وه‌گه‌لێک له‌منداڵان بۆ یه‌که‌مجار که‌وتنه‌به‌ر خوێندن و په‌روه‌ردکردنه‌وه، دیاره‌ئه‌مه‌ش قوتابخانه‌یه‌کی ئاسایی نه‌بوو‌، به‌ڵکو میتۆدەکانی/ شیوازەکانی Francisco Ferrer (فرانسیسکۆ فێرێر)ی پەروەردەکاری ئەنارکیستی ناسراوی جیهانی بەکاربران. له‌وێدا منداڵان فێری مه‌هاره‌تی خویندنه‌وه‌و نووسینی بناخه‌یی ده‌بوون و دواتریش هانده‌دران له‌سه‌ر مه‌هاره‌ی بیرکردنه‌وه‌به‌خۆیان و ده‌ستپێشخه‌رییان (موباده‌ره‌)، پیره‌کانیش چاودێریده‌کران و گه‌ر پێویستیشی بکردایه‌خانووی تایبه‌تییان بۆ دروستده‌کرا، هه‌روه‌ها هەڵهاتووانی ئەو دەڤەرانەی کە فاشیستەکان دەستیان بەسەردا گرتبوون و په‌نایان هێنابوو چاودێریده‌کران و کاروباره‌کانیان ڕێکده‌خرا.

درێژه‌ی هه‌یه

ملکه‌چی و گوێڕایه‌ڵی

هاوڕێ سیروان

ئه‌م بابه‌ته‌ ئه‌وانه‌ ناگرێته‌وه‌، که‌ خۆیان خۆیان به‌ چه‌پ، سۆسیالیست یا کۆمۆنیست ده‌زانن، ئیتر به‌بێ ئه‌وه‌ی لێی بزانن، یا کرێکارێک بیانناسێت، یا کرێکارێک بناسن، به‌ڵکو زیاتر په‌یوه‌ندی به‌و گه‌نجانه‌وه‌ هه‌یه‌، که‌ هێشتا ته‌وراتی به‌لشه‌فیکه‌کان (ماالعمل) ژه‌نگی به ‌مێشكیان هه‌ڵنه‌هێناوه‌. گه‌نجانێک که‌ ساڵانێکی دوورودرێژه،‌ به‌رده‌وام، خۆیان به‌ره‌وڕووی چه‌نده‌ها پرسیاری گرنگ و هه‌ستیار کردۆته‌وه‌، که‌ په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆیان به‌ بزووتنه‌وه‌ی خۆخۆیی کرێکاران و زه‌حمه‌تکێشانه‌وه‌ هه‌یه‌. هه‌روه‌ها به‌رده‌وام و بێ ماندووبوون گه‌ڕاون تا وه‌ڵامه‌کانیان ده‌ست که‌وتۆته‌وه‌ و پرسیاری گرنگ و هه‌ستیار لایان ئه‌وه‌ بووه‌: ئایا ڕێکخراوی ئه‌ستوونی کارگه‌یی (=خاوه‌نکار، جێگری خاوه‌نکار، ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌بردن، سه‌رکاره‌کان، کرێکاران.). ئه‌مانه‌، که ‌له‌ ڕێکخراوی ئه‌ستوونی کارگه‌ییدا ده‌بنه‌ (=سکرتێر، جێگری سکرتێر، ده‌سته‌ی باڵا، کادره‌به‌رزه‌کان، ملکه‌چپێكراوه‌کانی خواره‌وه‌.). پرسیاری ئه‌وه‌شیان له‌ خۆیان کردووه‌: ئایا جۆرێکی تر له ‌ڕێکخستن، جگه‌ له‌و جۆره‌ ڕێکخستنه‌ سه‌ربازییه‌، هه‌یه‌؟ ئه‌وه‌ی پێویسته‌ بوترێت و جێگه‌ی داخه‌ که ‌ڕوویداوه‌، هه‌ندێ جار گه‌نجان تووشی نائومێدی بوون. هه‌ڵبه‌ت ئه‌وه‌ش ‌هۆی خۆی هه‌یه‌ و به‌ ڕای من هۆی سه‌ره‌کیی ئه‌و نائومێدییه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌، به ‌ته‌نهایی و دابڕاو له‌ مه‌سه‌له‌ فکرییه‌کانی تر دیراسه‌ كراون. واته‌ گوێ به‌وه‌ نه‌دراوه‌ که ‌ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ده‌بێت له ‌ناوه‌وه‌ له‌گه‌ڵ مه‌سه‌له‌ فکرییه‌کانی تری ئه‌و بواره‌دا دیراسه ‌بکرێت و هه‌ڵوێست به‌رامبه‌ری وه‌ربگیرێت. ده‌توانین ئه‌و مه‌سه‌له‌ فکرییانه‌ی تر، له ‌دوو خاڵی سه‌ره‌کیدا چڕ بكه‌ینه‌وه‌.

یه‌که‌م: ڕێکخراوێکی شۆڕشگێرمان بده‌نێ، ڕووسیا هه‌ڵده‌گێڕینه‌وه‌. لینین

دووه‌م: بزووتنه‌وه‌یه‌کی شؤڕشگێڕ نییه،‌ به‌بێ تیۆرییه‌کی شۆڕشگێڕ. لینین

ئه‌گه‌ربه ‌وردی بڕوانینه‌ ئه‌و دوو هاوکێشه‌ لینینییه‌، له‌ هاوکێشه‌ی یه‌که‌مدا؛ باس باسی ڕۆڵی ڕێکخراوه‌، نه‌ک چینێکی شۆڕشگێڕی ناو کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی. بێگومان مه‌به‌ست له ڕێکخراویش ئه‌و ڕێکخراوه‌یه‌ که ‌له‌سه‌ر بنه‌ما لینینیه‌کانی (ماالعمل) بنیات نراوه‌، واته‌ ناوه‌ندێتیی دیمۆکراسی بڕبڕه‌ی پشتیه‌تی، ملکه‌چیی خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ و جێبه‌جێکردنی بڕیاره‌کانی به‌بێ چه‌ندوچۆن، ڕێنوێنیکردن و په‌روه‌رده‌کردنی خواره‌وه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای جێبه‌جێ بکه‌ و دوایی بدوێ، سه‌رشۆڕکردنی که‌مایه‌تی بۆ زۆرینه! ئه‌وانه‌ هه‌موویان له‌گه‌ڵ به‌ له‌‌به‌رچاوگرتنی ئیمتیازه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان. دوای ئه‌وه‌ ئه‌مجا باسی گۆڕانی کۆمه‌ڵایه‌تی کراوه‌ به‌ هه‌ڵگه‌ڕاندنه‌وه‌ی ڕووسیا. هاوکێشه‌ی دووه‌میش، باش دیاره‌ که ‌له‌سه‌ر ته‌وقی سه‌ر ڕێ ده‌کات، وه‌کو بڵێیت که‌ینونه‌ سه‌رچاوه‌ی هۆشمه‌ندی نییه ‌و دیاری ناکات! بێگومان له‌وێشدا مه‌به‌ست له‌ بزووتنه‌وه؛‌ بزووتنه‌وه‌ خۆخۆییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌ی کرێکاران و زه‌حمه‌تکێشان نییه‌ و هه‌ر مه‌به‌ست له‌ ڕێکخراوی ده‌ستبژێری هۆشمه‌ندی شۆڕشگێره؛ ڕێک‌ وه‌ک وه‌سفه‌که‌ی (ماالعمل)!

له‌و باوه‌ڕه‌دام تا ساته‌کانی نووسینی ئه‌م چه‌ند دێڕه‌ گه‌نجانی شۆڕشگێڕی ئازادیخواز، به‌ هه‌ڵپه‌ له‌ناو لاپه‌ره‌کانی مێژوودا به‌ دوای ئه‌وه‌دا ده‌گه‌رێن، تا بزانن له‌ کوێ و كه‌ی؟ ڕێکخراوێکی شۆڕشگێڕ گۆڕانکارییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی ئه‌نجام داوه‌! گه‌نجان نه‌ک هه‌ر ئه‌وه‌ نادۆزنه‌وه‌، به‌ڵکو ئه‌وه‌ش نادۆزنه‌وه‌ که‌ ڕێکخراوێک توانیبێتی ببێته‌ وزه‌به‌خشی مانگرتن و خۆپیشاندانیکی جه‌ماوه‌ری به‌رفراوانی سه‌رانسه‌ری له‌ هیچ جێگه‌یه‌ک. گه‌نجانی شۆڕشگێڕی ئازادیخواز به‌ هه‌ستی شۆڕشگێڕانه‌ی خۆیان و له‌به‌ر تیشکی ڕووداوه‌ مێژووییه‌کاندا بۆیان ده‌رکه‌وتووه‌، که‌ ده‌توانرێت جۆرێکی تر له‌ ڕێکخستن هه‌بێت، جیاواز له‌ ڕێکخستنی ئه‌ستوونی کارگه‌یی؛ ڕێکخستنێک که‌ که‌س تێیدا سه‌ری گه‌وره‌ی که‌س نه‌بێت، که‌س لغاوکراو و ملکه‌چی که‌س نه‌بێت، ڕێکخستنێک که ‌بتوانێت به‌بێ لووتبه‌رزی و فیز و پۆزلێدانی پێشڕه‌وایه‌تییه‌وه‌‌ تێکه‌ڵ به ‌بزووتنه‌وه‌ی خۆخۆیی شۆڕشگێڕی کرێکاران و زه‌حمه‌تکیشان ببێت.

مێژووی ڕه‌تکردنه‌وه ‌و یاخیبوون له ‌ده‌سه‌ڵاتی سه‌ربازیی ناو ڕێکخستن، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می درووسبوونی ئومه‌مییه‌ی یه‌که‌م، به‌تایبه‌تی بۆ ئه‌و ده‌مه‌ که‌ کۆڕی گشتیی ده‌سته‌ی باڵای ئومه‌مییه‌ی یه‌ک له‌ کۆنگره‌ی (لاهای)دا داوای ده‌سه‌ڵاتی زیاتر ده‌کات و ده‌خوازێت ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ چڕتر و ناوه‌ندیتر بێت. ئه‌و بۆچوون و داوایانه‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێ له‌ شۆڕشگێڕانه‌وه‌ ڕه‌ت ده‌کرێنه‌وه‌ و لێیان یاخی ده‌بن، چونکه‌ ئه‌و شۆڕشگێڕانه‌ لایان وا بووه‌ که‌ ئه‌و کاره‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی تۆتالیتاری له ‌کاری ڕێکخستندا زیاتر هیچ ئه‌نجامێکی تر نادات به ‌ده‌سته‌وه‌. دیاره‌ ئه‌و زۆران و ململانێیه‌ به‌رده‌وام تینی ده‌سه‌ند وتینی زیاتر بوو به ‌ده‌رکرنی کتێبی (ماالعمل) و فه‌رزکردنی. ئه‌و خه‌باته‌ ئازادیخوازه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ تیر و تانه‌ی زۆری لێ ده‌درا و به ‌به‌ره‌ڵایی و گیره‌شێوێنی ناو ده‌برا، تینی دانه‌مرکایه‌وه‌ و هه‌ر به‌رده‌وامه ‌و وا ئه‌مرۆ به‌ به‌رچاوی خۆمانه‌وه‌ له‌ ده‌رگای کوردستانی داوه‌ و گه‌نجێکی زۆر له‌ خه‌باتدان تا ڕزگاریان بێت له‌ کۆیله‌یی ده‌سه‌ڵاتی ڕێکخستنی ئه‌ستوونی کارگه‌یی، که‌ زیاتر له 80 ساڵه‌ باڵی ڕه‌شی کێشاوه‌ به‌سه‌ر مه‌یدانی بزووتنه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ریدا، ئه‌وه‌ی له‌ ئێستادا گرنگ و په‌له‌یه‌، ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئازادیخوازان بتوانن‌ یه‌کتر بدۆزنه‌وه‌ بۆ خۆڕێکخستن و تێکه‌ڵبوون به‌ بزووتنه‌وه‌ی شۆڕشگێڕی خۆخۆیی جه‌ماوه‌ری زه‌حمه‌تکیش و به‌شمه‌ینه‌تان، نهک ‌بۆ پێشڕه‌و‌یکردنی به ‌ناوی پێویستیی مێژوویی ده‌سبژێری پێشڕه‌وی هۆشمه‌نده‌وه‌!

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ / ٥

و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

به‌شی پێنجه‌م

میتۆده‌کانی که‌به‌کار ده‌هێنران :

میتۆده‌کانی که‌له‌ئیسپانیا له‌لایه‌ن ئه‌نارکیسته‌کانه‌وه‌به‌کارهێنراون هۆشمه‌ند و بیرلێکراوه‌و دیراسه‌کراو بوون‌، هه‌ر وه‌کو چۆن کاتی خۆی په‌یوه‌ستدار و به‌بایه‌خبوون ، ئێستاش هه‌ر ئاوایه‌. له‌هه‌ره میتۆده ‌سه‌ره‌کییه‌کانیش، ئه‌مانه‌ن‌:
• چالاکی ڕاسته‌وخۆ وه‌کو ئامرازێك بۆ لابه‌لاکردنه‌وه‌ی کێشه‌کان‌له‌گه‌ڵ حکومه‌ت و له‌گه‌ڵ به‌ڕێوه‌به‌ره‌کانی سه‌رکاریشدا، جه‌ختی له‌سه‌ر کراوه‌ته‌وه‌‌. ئه‌نارکیسته‌کان ئه‌وه‌یان نیشانداوه‌که‌چالاکی ڕاسته‌وخۆ یه‌که‌م: زۆر کاریگه‌ره‌و ( که‌زۆربه‌ی جار ده‌توانێت تا ‌سه‌ر ڕه‌گوڕیشه‌ی گرفته‌کان بڕوات) دووهه‌میش: متمانه‌به‌خۆبوونی ئه‌وانه‌ی که‌خه‌باتده‌که‌ن، زیاد ده‌کات، له‌پراکتیکدا ئه‌و توانست و هێزه‌نیشانده‌دات که ‌( وه‌کو لیژنه‌یه‌کی بەکۆمەڵیی) هه‌یانه‌.
• گردبووه‌نه‌وه‌کانی شوێنه‌کانی سه‌رکار له‌ناو سەندیکا (نقابه) ئه‌نارکیستییه‌کاندا له‌گه‌یشتن به‌بڕیاره‌کان، میتۆدێکی بناخه‌یی بوون. ئه‌نارکیسته‌کان ئه‌وه‌یان نیشاندا که‌کرێکاران له‌شوێنه‌کانی سه‌رکاردا زۆر به‌هێزن، ئه‌مه‌ش ئه‌و شوێنه‌یه‌که‌ده‌بێت خۆمانی تیادا ڕێکبخه‌ین. هه‌روه‌ها ئه‌و شوێنه‌شه‌که‌هه‌میشه‌ده‌بێت دیمۆکراسی تیادا به‌جیبهێنین دژی به‌ڕێوه‌به‌ره‌کانی سه‌رکار، نه‌ك له‌گه‌ڵیاندا.‌
• ئه‌نارکیسته‌کان وه‌کو ڕێگایه‌ك نوێنەرایەتییان، نه‌ك جێگرییان،سه‌باره‌ت به‌و شتانه‌ی که‌ویستویانه‌بکرێت، به‌کارهێناوه‌، هه‌روه‌ها ئه‌نارکیسته‌کان به‌های کارایی و گرنگی گردبوونه‌وه‌جه‌ماوه‌رییه‌کانی خه‌ڵكیان که ‌له‌شێوه‌ی لیژانی به‌رفراواندا، بۆ به‌جێگه‌یاندنی ئامانجه‌کانیان،بووه‌ و زانیوه. له‌دیمۆکراسیدا کارێکی سروشتیییه‌که‌ده‌ستنیشانی خه‌ڵکانێك بۆ کردنی چه‌ند شتێکی دیاریکراو، بکه‌ین، ئه‌مه‌ش به‌شکردنێکی زیندووانه‌ی کاره‌که‌ده‌بێت بکرێت. به‌ڵام ئه‌م ده‌ستنیشانکردنه ‌ده‌بێت له‌سه‌ر بناخه‌ی نوێنەری بێت نه‌ك جێگریی. نوێنەریی، پێچه‌وانه‌ی جێگریی، ملکه‌چی‌یا شیاوی بانگکردنه‌وه‌یه‌(گه‌ر ئه‌وه‌نه‌که‌ن که‌له‌لایه‌ن گردبوونه‌وه‌که‌وه‌پێیانڕاگه‌یه‌نراوه، ده‌توانرێت له‌ده‌سه‌ڵاته‌که‌یان ڕووتبکرێنه‌وه‌و کاره‌کانیشیان پێچه‌وانه‌بکرێنه‌وه‌) ئه‌م بیرۆکەی نوێنەری، پارێزگاری و به‌رگریی له به‌هێزیی ئه‌و بڕیاره‌ده‌کات که‌له‌سه‌ر ئاستی گردبوونه‌وه‌جه‌ماوه‌رییه‌که‌، پێیگه‌یشتوون.

• ئه‌نتی په‌ڕله‌مانتارێت[دژە-پارلەمانتاریسم / پارلەمانتاریی]:
ئه‌نارکیسته‌کان چالاکانه‌که‌مپه‌ینیان دژی به‌کارهێنانی په‌ڕله‌مانی ئیسپانی ده‌کرد. ئه‌وان ئەوەیان مشتومڕدەکرد، که‌لایه‌نه‌جیاوازه‌کان له‌سۆشیالیسته‌کان و پارته‌کۆمۆنیسته‌کانی ئیسپانیا گۆڕانکاری سه‌ره‌کی ناهێنن ، ئه‌نارکیسته‌کان جه‌ختیان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ده‌کرده‌وه‌که‌ته‌نها کرێکاران خۆیان ده‌توانن ئه‌وه‌بکه‌ن. هه‌ر به‌و هۆکاره‌ش ئه‌نارکیسته‌کان به‌شداریکردنی پرۆسه‌ی په‌ڕله‌مانتاریی ئیسپانیان، ڕه‌تده‌کرده‌وه‌، چونکه‌ئه‌وان باوه‌ڕیان وابوو ئه‌م پرۆسه‌یه ‌ئامانجه‌’ شۆڕشگێڕییه‌که‌’ بە لاڕێدا دەبات و هه‌تا سازشیشی پێده‌کات. ئه‌نتی په‌ڕله‌مانتاریی به‌شێکی گه‌وره‌ی بزوتنه‌وه‌ی دیمۆکراسی بووه‌له‌ئیسپانیا.

ستراتیجییه‌تی چالاکی ڕاسته‌وخۆ و دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ لای ئه‌نارکیسته‌کان له‌ئیسپانیا به‌دروستکردنی یەکێتی سیندیکالیستیCNT له‌1910دا کۆنکرێتکرابوو. سیندیکالیزم هه‌وڵێك بوو بۆ به‌رده‌ستخستنی په‌یوه‌ندییه‌ك ( بەستەرێك) له‌نێوانی بزووتنه‌وه‌فراوانه‌ئه‌نارکیستییه‌که‌دا له‌گه‌ڵ کرێکاران له‌شوێنی کارکردنیاندا، ئه‌مانه‌‌ش ئایدیایه‌کی ساده‌بوون، که‌له‌لای هه‌موو کرێکارانی نێو یه‌ك‌نقابه‌ی [سیندیکا] گه‌وره، ده‌سوڕانه‌وه، که‌هه‌موو که‌سانی شوێنی سه‌ر کاره‌که‌په‌یوه‌ندییانده‌کرد. هه‌روه‌ها هه‌موو له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی که‌له‌سه‌ر کاری دیکه‌بوون له‌هه‌مان ناوچه‌دا ، له‌په‌یوه‌ندیدا ده‌بوون، به‌و شێوه‌یه‌ش فیدراسیوێنی ناوچه‌که‌، دروستده‌کرا. نێردراوه‌کان (نوێنەرەکان) لێره‌وه‌هه‌نگاویان به‌ره‌و فیدراسیوێنه‌کانی ده‌ڤه‌ره‌که‌ده‌نا، که‌دواتر له‌فیدراسیوێنی سەرتاسەری-دا، یه‌کیانده‌گرته‌وه‌. هه‌موو نێردراوه‌کانی (نوێنەرەکانی)CNT هه‌ڵده‌بژێران و قابیلیش به‌بانگکردنه‌وه‌بوون، ده‌سه‌ڵاتێکی ئاشکراو ڕوونیان ده‌درایه‌، ئه‌گه‌ر به‌خراپی به‌ڕێیان بکردایه‌( واته‌خزمه‌تی په‌یامه‌که‌ی نه‌کردایه‌) ده‌توانرا به‌نێردراوی (نوێنەری) نوێ، شوێنیان بگیردرێته‌وه‌.

بۆ ئه‌وه‌ی ته‌شه‌نه‌کردنی بیرۆکراسی له‌ڕیزه‌کانی به‌رپرسیارێتی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌تەواوماوە [فولتایم]کاریانده‌کرد بوه‌ستێنرێت، هه‌موو هه‌وڵێك ده‌درا. بۆ ئه‌مه‌ش ته‌نها یه‌ك که‌سی تەواوماوە [فولتایمی] فه‌رمی له‌هه‌موو CNT دا هه‌بوو، کاره‌کانی نقابه‌[سیندیکا] هه‌تا بتوانرایه‌له‌کاته‌کانی کارکردندا ده‌کران، ئه‌گه‌ر نه‌شتوانرایه‌، ئه‌وا له‌ده‌ره‌وه‌ی ساته‌کانی کار، ده‌کران، ئه‌مه‌ش دڵنیایی ئه‌وه‌ی ده‌کرده‌وه‌که‌که‌سه‌کانی که‌به‌فه‌رمی کاری نقابیانه‌[سیندیکالیستانە/ سیندیکاییانە]یان ده‌کرد ، له‌په‌یوه‌ندیدا له‌گه‌ڵ کارگه‌راندا، بمێننه‌وه‌.‌

نقابه‌ی یەکێتی سیندیکای نیشتمانیCNT له‌سه‌رده‌می دروستبوونیییه‌وه‌، به‌به‌رده‌وامی له‌گه‌شه‌کردندا بووه‌، له‌گه‌ڵ ڕوودانی جه‌نگی ئه‌هلی ساڵی 1936 ئه‌و خاوه‌نی نزیکه‌ی دوو ملیۆن ئه‌ندام بووه‌، شوێنی به‌هێزی ئه‌و کاته‌لۆنیا و ئه‌نده‌لوسیا بوون، هه‌روه‌ها خه‌ڵکێكی زۆریش له‌گالیسیا، ئاستۆریاس، لێڤانت و مەدریدGalicia, Asturias, Levant, Saragossa and Madrid دوایان که‌وتبوون. چه‌قی ‌هێزی ئه‌وان له‌ناو کرێکارانی ڕستن و چنین تانوپۆ و بیناسازی و ته‌خته‌و دارتاشی و هه‌روه‌ها له‌ناو کرێکارانی کێڵگه‌و کشتیاریدا، بوو. له‌به‌ر ئه‌وه‌یCNT‌مژده‌ده‌ری شۆڕشی کۆمه‌ڵایه‌تی بوو ڕووبه‌ڕووی سه‌رکوتکردنێکی سه‌خت، نه‌ك هه‌ر له‌لایه‌ن نیمچه‌دیکتاتۆریییەکه‌وه‌ده‌بووه‌وە، که‌فه‌رمانڕه‌وایی ئیسپانیای تاکو ساڵی 1931 ده‌کرد ، به‌ڵکو حکومه‌ته‌ڕیفۆرمیسته‌کانیش دوای هه‌مان شێوازی سه‌رکوتکردن،که‌وتبوون. به‌تایبه‌تی حکومه‌تی به‌ره‌ی جه‌ماوه‌ری و له‌ته‌ك سۆشیالدیمۆکراتدا و لایه‌نگره‌کانی ستالین هیچ به‌زه‌یییه‌کیان به‌رامبه‌ر به بزووتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیسته‌کان، نیشاننه‌ده‌دا ، ئه‌مه‌کاری هه‌ر هه‌موویان به‌سۆشیالدیمۆکراته‌کانیشه‌وه، بوو‌.

شۆڕشی ئیسپانیا که‌له‌مانگی ته‌موزی 1936دا ڕوویدا، وه‌کو وه‌ڵامێکی سه‌ره‌تایی بۆ ئه‌و هه‌وڵه‌کوده‌تا‌سه‌ربازییه‌بوو، که‌له‌لایه‌ن جه‌نڕاڵفرانکۆ سه‌رکردایه‌تی، ده‌کرا. وه‌ڵامی ئه‌م کوده‌تایه‌ش له‌هه‌قه‌تدا له‌شوێنه‌کانی وه‌کو کاته‌لۆنیا و ئاراگۆن و له‌زۆر شوێنی دیکه‌دا که‌قه‌ڵای ئه‌نارکیسته‌کان بوون وه‌کو هێزێك، به‌ره‌نجام و به‌رگرتنی ساڵانێکی چالاکی ڕاسته‌وخۆ و دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ بوون له‌بزوتنه‌وه‌ی کرێکارانی ئیسپانیادا. هه‌ر به‌ڕوودانی کوده‌تاکه‌یه‌کسه‌ر بزوتنه‌وه‌جه‌ماوه‌رییه‌که‌جووڵا و به‌ره‌نگار و ڕووبه‌ڕووی فاشسته‌کان بووه‌وه‌، ئه‌ویش به‌ده‌ر له‌بیری دروستکردنه‌وه‌ی ‘ دیمۆکراسی په‌ڕله‌مانتاری’ ، به‌ڵکو ده‌ستیکرد به‌به‌بیناکردنی کۆمه‌ڵێکی نوێی دێمۆکراتیك.

درێژه‌ی هه‌یه‌

آنارشیسم و نقش فرهنگ /٤

فرشید یاسائی

“… زندگی امری پیچیده است و درک ما از انسان و جامعه بسیار اندک و اظهارنظرهای بزرگ معمولا بیش از آنکه سودمند باشند زیان بخش اند. با وجود این، به گمان من این چشم انداز منطقی است و می تواند راه را به ما نشان دهد. فراتر از این کلی گویی ها، باید به نمونه ها پرداخت؛ جایی که پرسش هایی درباره ی منافع و مصالح انسان مطرح می شود…” )جامسکی(

دولتها عموما برای رفع حوائج مردم (به علت کمبود و محدود بودن بودجه ) میکوشند وارد اقتصاد شوند و چون از نیروی متخصص و فعال بی بهره اند. ناچارا قدرت اقتصادی را تقسیم و با بخش خصوصی شریک تجاری خواهند شد. با این عمل دولتها ها پایان عصر تصدی گری بر تمامی امور را اعلام خواهند کرد. مردم در این دور و تسلسل عموما با یک دولت واحد روبرو نیستند بلکه با کشوری با دولت های چندگانه روبرو هستند. عملا بجای اینکه دولت واحد و موجود خود را کوچکتر و قدرت را بین مردم تقسیم کند. قدرت را با شرکت ها و موسسات مالی تقسیم می کند و خود را به پاسبانی جهت حفظ منافع این موسسات بدل می کند.نتایج آن هم از قبل روشن خواهد بود: نابودی محیط زیست و طبیعت در جهت سود و تولید انبوه، رشد سرسام آوربیکاری و با خودبیگانگی…. ترس و بیماری های روحی،تخطی به هنر و فرهنگ…اما برای آنارشیستها تقسیم قدرت ؛ تفویض آن به بخش مالی و خصوصی نیست .بلکه تقسیم قدرت و تفویض آن به تشکل و موسسات و سندیکاهای آزاد ( چشمان بیدار جوامع) و مستقل مردم نهاد است.

برای پایان دادن تصدی گری که دولت ها ( در شرایط کنونی موسسات مالی برای چپاول بیشترنیز به پایان تصدی گری دولتها علاقمند هستند) ناچارا با آن روبرو هستند و این خواست عمومی ، صدای ضعیفی است که دارد کم – کم رساتر میشود… دولتها محکوم به کوچکتر شدن و اجبار به رژیم غذائی دارند . دولتها ( روز به روز ) ناچارند از تصدی گری و دخالت در تمامی امور دست بردارند. بزبان دیگر صلحجویانه امور مربوط به مردم را به صاحبان اصلیش تفویض کنند…. واین مهم در گرو بوجود آمدن تشکل ؛ سندیکا ( چشمان بیدار جوامع) و نهادهای مستقل و آزاد مردمی است که دولتها را به کوچک شدن و عدم دخالت در تمامی امور مجبور می کنند. این امر به زمان احتیاج دارد تا مردم به این خودباوری و خودآگاهی برسند که : وجود زائد دولتهای سیاسی ( با آن هزینه سرسام آورجهت بورکراتی ، تکنوکراتی ، نظامی…!) نه لازم ، نه واجب ونه مقرون به صرفه هستند.

آنارشیستها از تشکیل دهندگان جامعه یعنی مردم میخواهند : در تمامی موارد مربوط به جامعه حساس و از بی تفاوتی* پرهیز کنند. این ابتدائی ترین خواستی است که نهال اعتراض های بعدی را آبیاری می کند. نیاز و شوق رسیدن به آزادی به رشد انسان ها یاری رسانده است. آنارشیسم از آدمیان متوقع است که شاعر ، نقاش ، نویسنده ، نوازنده ، نویسنده ، هنرپیشه…باشند. و در راستای ارتقای فرهنگ و تمدن کوشا باشند. ما غیر از بهره برداری از هنر و فرهنگ آزادیخواهی سلاح و مانیفست و رسم الخطی نداریم که به دنیا هدیه دهیم. اصولا وظیفه خود نمی دانیم که نسخه برای تمامی درد و رنج بشریت بنویسیم. زمانیکه ما از تشویق تشکیل دهندگان جامعه صحبت می کنیم. نیت ارتقای فرهنگ کار مشترک و طبیعتا شرکت در نظام تصمیم گیری است. دولت معادله ای است مجهول که تنها با بهره گیری از تخیل میتوان آن را حل کرد: ” واقع بین باش ! غیر ممکن را بطلب “ – شعار دیواری ماه مه پاریس 1968-

جوامع امروز خلاف نظرسنت پرستان، بذر تغییر و تحول را در دامان خویش میکارد و ارزشها ی اجتماعی و اخلاقی… را یکی بعد از دیگری مجبوربه اصلاح، تحول و تغییر می کنند. به تدریج اخلاق ، روانشناسی و ادبیات یعنی عقلانیت دیگری بر جامعه حکمفرما میشود و این موضوع شامل دولت نیزخواهد شد.سیستم دفاعی دولتها که قرار است دین و آئین ما را از گزند عوامل خارجی نجات دهند…! قادر نخواهند بود پایداری کنند و روزی می شکند. این سرنوشت محتوم دولت و رژیمهای سیاسی است.باید تذکر داد که خواست پایان تصدی گری دولت ، تنها دراندیشه آنارشیستها خلاصه نمیشود. روشنفکران بسیاری در جهان هستند که با غول وارگی و نقش مخرب دولت مسئله دارند و خواستار کوچکتر شدن دولت را داشته و به دخالت دولت در تمامی حوزه ها اعتراض دارند.

اگر اعتقاد داشته باشیم که فرهنگ زمینه ساز توسعه و تحولات در تمامی زمینه ها در جوامع انسانی است. میتوان سهل تر پاسخ مناسب برای مشکلات جامعه یابیم. اعتلای فرهنگ در گروی رویکردهای هستند به خودباوری و خودگردانی که جامعه پویا بدان محتاج است. از طریق فرهنگ است که انسانها میآموزند که نخست چگونه بیندیشند. دوم : در رفع حوائج خویش چگونه اقدام کنند.سوم: از زوال جامعه جلوگیری کنند.

فرهنگ هر جامعه یک رویکرد ملی ( توجه به دستاوردهای فرهنگی و صنایع…) دارد که بومی است و رویکردی بین المللی که ارتباط تنگاتنگی با نیازهائی است که در جامعه ، کمبود آنان مشاهده میشود. با اهمیت دادن ارزشهای بومی باید برای توسعه فرهنگی و اجتماعی به فرهنگهای دیگر رجوع و توجه و مهم تر از همه نباید ترسید و اینرا بدانیم : ” آینده به مردمانی تعلق دارد که در ارتقای فرهنگی خویش شجاعانه کوشیده اند”.

اکثر ایدئولوژی ها در قرن نوزده و بیست در اروپا شکل و در تمامی جهان انتشار یافت. انقلاب صنعتی جوامع اروپا را دگرگون ساخت. انقلاب فرانسه در تغییر بافت سیاسی جهان موثر بود. اما آنارشیسم جهان را دعوت به آزاد زیستن کرد. آنجا که سوسیالیسم مدل مارکس – بلانکی در مقابل لیبرالیسم ایستاد و شکست خورد. آنارشیسم با شعار آزادی و جامعه آزاد هنرش را در به روشنفکران ، معماران و هنرمندان… اهدا کرد .

در روند انقلاب صنعتی وظهور مدرنیته به تفکیک و تمایز حوزه ها منجر شد که با عصر روشنگری توضیحات لازم به جوامع داده شد.دولتها نیز به مرور از آن هاله منزه خارج شده و در خود دست به اصلاح زدند ( خصوصا در اروپا و آمریکای شمالی ) و تقریبا بعد از جنگ دوم جهانی تحت تاثیر لیبرالیسم و عقلانی فکر و عمل کردن ، دولتها نیزشکل و شمایل دیگری گرفتند. با بالا رفتن امکانات در زمینه های رفاهی ، درمانی ، امنیت ، آموزش…وضع دولتهائی که به رفرم رجوع کردند؛ تثبیت تر شد. لذا برای آنارشیستها که کلیت دولت را نفی می کنند. طرح و تدبیر جدید لازم است. چنانچه اگردر این مورد بی توجهی شود و از پاسخ بدان پرهیز کنیم به حاشیه تاریخ پرتاپ خواهیم شد.

باید قبول کنیم با انقلاب الکترونیک ، دنیای و عقلانیت جدیدی شکل گرفته که توضیحات خود را دارد. اندیشه های دو قرن گذشته در شرایطی میتوانند در جوامع موثر باشند که خود را به روز تعریف کنند . به زبان دیگر باید قبول کرد شابلون و رسم الخط های پیشین، عملکرد مثبتی نخواهد داشت. عقلانیت جدیدی خلق شده ( دنیای مجازی ) که یا باید در برابر آن عقب نشینی کرد یا خود را در این عقلانیت نوین تعریف و از آن بهره برد. هیچ انگیزه رمزگشائی نیست. فرآیند نوینی بوجود آمده که ناچاریم بدان توجه کنیم . نگاه انتقادی با تردید و ابهام اولیه نسبت به ایتنرنت پایان یافته و جزء لاینفک زندگی ما شده است. اکنون میلیون ها انسان در سراسر دنیا ( در تمامی حوزه ها با یکدیگر ارتباط دارند) بدان وابسته اند و میرود که فراگیر تر شود.

میدانیم فرهنگ مولفه ای حیاتی در جامعه بشری محسوب و باعث انسجام جامعه میشود . بوسیله آن هویت و ماهییت فرد در جامعه ای که در آن زندگی می کند؛ مشخص میشود. و این مهم محق نمیشود تا زمانیکه فرهنگ گفتگو آغاز و در جریان نباشد. در حوزه ایدئولوژی ( مناقشه ) این اتفاق صورت نخواهد گرفت چون نسخه و مانیفست آن مانع از برخورد آرا است چون ذهنیت بیمار خود را فرای جامعه مفروض است.اگر فرهنگ را عاملی جهت تعامل و همبستگی فرض کنیم و بخش مناقشه ( ایدئولوژی) آنرا از آن جدا سازیم، مفیدتر به نتایج خواهیم رسید و در شکوفائی آن موثر خواهد بود.شاید روزی جامعه شناسان تبیين دقيق‌تری از آن بدست دهند که حتما هم همینطور است.

در غیاب آزادی ، فرهنگ ها نیزمحدود خواهند شد و حداکثر میتوانند دررشته های خاصی شکوفا شوند.گذشتگان معماران استثنائی و آثار شگفت انگیزی خلق و بجای گذاشتند… اما ذهن جامعه از آزادی بیان و اندیشه محروم بود. عقلانیت جامعه تحت تاثیر استبداد به پژوهشگران …موقعیت و فرصت آسیب شناسی نمی داد…. حال که این فرصت تقریبا بعد از دومین جنگ جهانی ( خصوصا در آمریکا و اروپا ) به پژوهشگران داده شده و قلمرو فکری گسترش یافته؛ جا دارد بیش از این درمورد اهمیت گفتگو و ارتباط با فرهنگهای دیگر فعال بود.

با نگاهی گذرا به روند تاریخی درمیابیم که فرهنگهای گوناگونی متاثر از یکدیگر ، فضا و ذهن جوامع را بخود مشغول کرده اند. بخشی از آن مربوط میشود به فرهنگ عامیانه مانند باور ها و اعیاد…ملی. بخشی مربوط به مدرنیته است که بخش شهروندی جامعه خود را با آن تعریف می کند. بخش دیگری از این فرهنگ در انحصار دولت و حکومت است که میکوشد نظریات و اعتقادات خویش را به مردم تحمیل و از مردم توقع اجرای آنرا دارد . در کشورهای استبدادی و ایدئولوژی زده توسط قدرت قهریه مردم را مجبور به اجرای آن می کنند… در کشورهای دموکراتیک ، قوانین موجود مردم را به اجرا و رعایت آن سوق میدهند.این تنوع فرهنگی حامیان و طرفداران خویش را دارند که اگر تعامل و تجدید نظری صورت نپذیرد ، جامعه با ذهنیتی خطرناک روبرو است که سعی دارد فرهنگ خود را غالب بر سایر فرهنگها سازد. این عمل نیت ایدئولوژی است که از چندگانگی فرهنگی در عذاب است و تنها از طریق تسخیر جامعه توسط خشونت میتواند به یک پارچکی جامعه مورد نظر خویش برسد.

با پیشرفت و توسعه تکنولوژی عصر روشنگری نوینی صورت گرفته که تاثیر آن در تمامی مولفه ها …علم ، سیاست و فرهنگ ، ادبیات وهنر…محسوس است. رشد اندیشه و علم حیرت آور و بسیاری از آمال و آرزوهای متفکران قرون گذشته به حقیقت پیوسته ست. اما هنوز دیکتاتوری و دموکراسی به موازات هم پیش میروند و گاها از یکدیگر سبقت میگیرند. این امر باعث شده که سرنوشت انسان وفرهنگ قابل پیش بینی نباشد. نمیشود مشخصا خوش بین به آینده بهتر و یا بدتربود. جامعه به جلو خواهد رفت و طبیعی است حساسیت ها نیز رشد خواهد کرد و نسخه مطلوبی وجود ندارد جز آنکه احترام ، رابطه متقابل و رعایت حقوق و اختیار بین انسان ها ، ارج گذاشته شود… طبیعی است که آینده روشنتری خواهد آمد.

اندیشمندان آنارشیست از عصر گادوین تا امروز مسائل مورد نظر خویش را تقریبا در تمامی حوزه ها ابراز داشته اند. گرچه در بعضی موارد اختلاف نظر است – که ضرورت نیز دارد که باشد- اما در مورد آزادی و آزادمنشی و استقرار جامعه انسانی و آزاد متفق القولند. طبیعی است حتی با وجود رفاه عمومی هنوزدر سطح بین المللی مسائل وموانع بسیاری منجمله پدیده آزادی ، در برابر بشر قرار دارد که حل نشده است. تبعیض در زمینه های جنسی و نژادی، استبداد ، سانسور و اعدام و نقض حقوق بشر؛ آزادی مطبوعات… مسائلی ( که نه سوسیالیسم ، نه کمونیسم و نه لیبرالیسم توانسته راه حل نشان دهند ) هستند لاینحل که آنارشیستها ناچارند در استراتژیک و تاکتیک خویش تجدید نظر کرده و در جستجوی راه حل های جدیدی باشند. چون جامعه مورد نظر آنارشیستها جامعه ای است که آزادی و برابری حقوقی ارزشهائی هستند که مترادف یکدیگر پیش میروند. خاستگاه های پیشرفت و توسعه را نیز در این روند می بینند و تا زمانیکه این خواست سرانجامی نیابد، آنارشیستها به مبارزه ادامه خواهند داد، در هر جائی که هستند! شاید دید نگارند نگاهی محافظه کارانه است نسبت به اوضاع و احوال امروزی. کتمان نمی کنم و در انتظار نظرات جدید میمانم.

در شرایط کنونی شاید وظیفه ما این باشد تا بیشتر دلمشغول جامعه شناسی ( علمی که در ایران مورد سوظن…است!) شویم. تنها از این طریق است میتوانیم بخش مهمی از معضلات فرهنگی – اجتماعی را نخست ریشه یابی کنیم و ذهن جامعه را (در صورت توان) معطوف به انسان که در چهارراه حوادث قرار دارد؛ کنیم. توضیح آن رفت که علم جامعه شناسی در کشور ما تحت تاثیرمستقیم ایدئولوژی ( خصوصا از زمان اجرای نمایشنامه ای بنام انقلاب فرهنگی که گویا مانند دادگاه های انقلاب تمامی ندارد…!) مورد سوظن است ، مضافا بر آن ، دانشگاه های کشور یعنی مراکز آموزش عالی نیزمتهم ردیف اول هستند. در این موقعیت جا دارد توجه خاص به فرد و جامعه شود.

ساختار قدرت در ایران صاحب رسم الخطی ( ایدئولوژی ) است که تمامی تشکل های مدنی و غیر مدنی و فرهنگی را شناسائی و زیر نظر ونامگذاری کرده است. آنچه بخود مربوط میشود، امکانات آنرا را فراهم میکند و از نظر حقوقی نیزبدانان رسیدگی میشود. آنچرا که با خط کش و پرگار ایدئولوژی خود قابل اندازه گیری نیست… در نابودیش اقدام می کند. بر این مبنا است که قشر و لایه های مختلف اجتماعی با شرایط و مزایای گوناگونی بوجود آمده اند که در این فضای وانفسا رشد فزاینده سرطانی یافته اند…برای نمونه میتوان از قشر روحانیت ویا دولتیان ( بخش بورکرات ) نام برد که ضایعه ای هستند گریبانگیر جامعه… با داشتن حقوق و مزایای ویژه بدون آنکه درامر و نظام تولید ، دخالت داشته باشند.

جامعه مدرن امروز میکوشد ازهر نظری مناسبات سیاسی – فرهنگی خویش را تنظیم و شفاف سازد تا شهروندانش نسبت به آن تعلق خاطر همه جانبه یابند. کتابخانه شهر از نظر حقوقی متعلق به شهروندان است که آزادانه در حفظ و گسترش آن کوشا خواهند بود. بدون آنکه حس تملکی در میان باشد. حال اگر این کتابخانه به تملک قشر و لایه خاصی از جامعه قرار گیرد… دروازه تبعیض گشوده خواهد شد و… مطمئنا مسافری سالم به مقصد نخواهد رسید. فرهنگ جامعه هم اگر در این روند قرار گیرد ( آنچرا که توسط متولیان فرهنگی در ایران امروز مدیریت و هدایت میشود) ، آینده اسفناکی برای فرهنگ خواهد بود.

چنانکه مسئولین دولت اسلامی نیز بدان معتقدند: کارفرهنگی ( با وجود” انقلاب فرهنگی ” ) در ایران به طور جدی انجام نگرفته است. کارشناسان اذعان دارند که آسیب های موجود و در راه ، ناشی از عدم توجه به کارفرهنگی است. و این ضعف به حوزه سیاست و اخلاق نیز کشیده شده است. و متهم شماره یک برای مسئولین دولت اسلامی اینترنت است و نه ایدئولوژی حاکم. هنوز بجای قبول شکست در تمامی زمینه ها تحت تاثیر ایدئولوژی ، حقیقت را کتمان و با فرافکنی بیگانه و فرهنگش را متهم و محکوم می کنند. از سوی دیگر نباید توقع بیشتری از آنان داشت. ابعاد ایدئولوژی محدود به داده هائی است که فرا گرفته شده است. از آنجا که قادر به پاسخگوئی به پرسش های ( خصوصا فرهنگی ) نیست و قالبهای آن تفاوت های آشکار با جامعه دارد؛ بیگانه را مسئول عدم کفایت خویش معرفی می کند.

در یک چنین زمینه های حاکم بر جامعه ما ضروری خواهد بود تا مفاهیم باز تعریف و خواستگاه ها مشخص تر شود. جامعه ای که خشونت در آن نهادین است و فضای خشمگین آشکارا قابل رویت است. میل با زور بر صندلی حق نشسته است!تبلیغ خشونت برای چیست و پاسخگوی چیست!؟ کمونیستها مانند اسلامیستها… شابلون خاصی دارند که با تصرف قدرت سیاسی با اعمال قدرت خواست های خویش را با زوربر کرسی به اصطلاح ” حق ” می نشانند. نتایج آنهم کاملا روشن است و احتیاج به تکرار نیست. برای آنارشیستها که این روش و تجربه را پشت سر دارند… ضرورت دارد نسبت به خاستگاها و شعار های خویش مسئولانه تعریف جدیدی ارائه دهند.

اکنون انسان و آزادی وی کانون تمامی تحولات است.اینکه انسان ، اختیار و جایگاهش هنوز مورد توجه نیست… موضوع بحث اصلی آنارشیسم است. ومبارزه جهت رسیدن به جامعه انسانی و آزاد اگر از دالان خشونت ، مبارزه مسلحانه و تروریستی… صورت پذیرد. نتایجش کاملا روشن است. شکست ، سرخوردگی و انزوا…! شان حقیقی انسان از طریق کار مفید فرهنگی بالا و حفظ میشود. نه برعکس! عصر تاریک اندیشی به روشنگری رسیده است و دوران جنگ و خشونت پایان یافته است و اگر هم روزی برگردد ، آنارشیستها صلح را انتخاب میکنند. اینکه هنوز اینحا و آنجا بشر به خونریزی ادامه میدهد بخشی از آن مربوط به خباثت بشریت است که پایانی بر آن نیست. بخش دیگرش مربوط به ایدئولوژی است که در شستشوی مغزی یدی طولانی دارد!

در پایان باید بدان اشاره کرد که آنارشیستها تحت هیچ عنوانی اجازه ندارند از نقد و انتقاد از خود به بهانه های واهی بگریزند.و حق داوری را تنها از آن خود بدانند. ما باید شفاف نسبت به کج فهمی، اشتباهات و کمبود ها… با نهایت دقت و درایت توجه کنیم واز آنچه که غلط و غرض آمیزبوده و هست ؛ پرهیز کنیم. مهمترین آنان مواضع بعضی از متفکران کلاسیک آنارشیسم است که خصوصا در مورد آنتی سمیتیسم و زنان… ابراز شده که باید شدیدا آنرا محکوم کرده و از آن دوری جوئیم. همانطوری که درمخالفت با ترور و تروریسم انجام پذیرفت. و بدان واقف باشیم که داده و نظریات مشخصی ( … تاکید شد) که تعدادی از متفکران ( خصوصا پرودون و باکونین …) در شرایط و زمان خاصی ابراز داشتند، جای دفاع ندارد! نباید خود را استثنا و عاری از اشتباه بدانیم.کوشش ما باید در این باشد که مرتب در تصحیح کار و فکر خویش کوشا باشیم. ما قادر خواهیم بود با توجه به اشکالات و رفع آنان بنیه سیاسی – اجتماعی خویش را بالا بریم. پایان

http://www.abgun.net

* جان مینارد کینز« John Maynard Keynes»

(Indifference) بی تفاوتی *

*ردولف روکر

( 1858-1873 ) Rudolf Rocker

* نتایج خشونت انقلاب ، قرن هفدهم در انگلیس به دیکتاتوری کرامول. در فرانسه به دیکتاتوری روبسپیر و ناپلئون . در روسیه به دیکتاتوری بلشویکها. در ایران به دیکتاتوری ولایت فقیه…

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ/٤

                                                                                                                                                                                و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

   به‌شی چوارهه‌م:

   په‌ڕله‌مان یا دیمۆکراسی؟                                                

به‌درێژایی مێژوو هه‌میشه‌ ئایدیایه‌کی جێگره‌وه‌(ئەڵتەرناتیڤ) له‌ دیمۆکراسی-دا هه‌بووه‌.، که‌ ئه‌ویش ئایدیای دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ بووه‌، که ‌له‌ کومونی پاریس له‌ سالی 1871 دا ده‌رکه‌وت، هه‌روه‌ها له‌ (ڕوسیا)ش له‌ سه‌ره‌تای سه‌رده‌می شۆڕشدا، له‌وێش ده‌رکه‌وته‌وه‌، دیسانه‌وه ‌له‌ ئیسپانیا له‌نێوانی ساڵی 1936 -1937 له‌ بوارێکی زۆر فراواندا،خرایه‌وه کار. ئه‌م شێوه‌ دیمۆکراتییه ‌زۆربه‌ی وه‌خت ڕێگایه‌ك بووه‌ که‌ کرێکاران له‌ مانگرتنه‌کانیاندا به‌کاریان هێناوه‌، میتۆدێکه‌ زیاتر خۆبه‌خۆییه‌(عه‌فه‌وی) کاتێك که‌ خه‌ڵکی ڕووبه‌ڕووی ده‌وڵه‌ت یاخود به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان ده‌بنه‌وه‌، به‌کارده‌هێنرێت. دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ئه‌و دیمۆکراسییه‌یه‌،‌که‌ ئه‌نارکیسته‌کان ده‌یخوازن و پێی له‌سه‌ر داده‌گرن.‌:

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ له‌چه‌ند ڕوویه‌کی گرنگه‌وه ‌له‌دیمۆکراسی په‌ڕله‌مانتاری، جیاوازه‌، له‌وانه‌:.

  • دەمۆکراسی ڕاستەوخۆ ئەوەندەی لەبارەی ‘پەسەندکردنی’ بیرۆکەکانەوەیه‌، بە ھەمان ڕادەش لەپێناو ‘گەشەپێدانی’ بیرۆکەکانە. لە دیمۆکراسی پارلەمانیدا ھەرگیز لەبارەی بیرۆکەکانەوە پرسیار لە خەڵکی ناکرێت، تەنیا لەبارەی ‘پەسەندکردن’ یا ‘پەسەندنەکردن’ی ئەو بیرۆکانەوە پرسیاریان لێ دەکرێت، کە پێشیان دانراون.

لەو بارەوە دیمۆکراسی ڕاستەوخۆ بەتەواوی جیاوازە. دیمۆکراسی راستەوخۆ بەم بنەما کاتوارییە پشتئەستوورە خەڵکی بەخۆی باشتر لەدوای پرسەکانی خۆی دەبێت. ئێمە پێویستمان بە شارەزایان نییە تاکو پێمان بڵێن چۆن شوێنەکانی کار و ژیانمان بەرێوەبەرین. ئەنارکیستەکان پێداگریی لەسەر ئەوە دەکەن کە ئێمە بەخۆمان بۆ ئەنجامدانی ئەوە زۆر بەتواناین. گشت ئەو شتانەی کە ئێمە پێویستمانن، تەنیا سەرچاوەکان و مافی ئەنجامدانیانه‌ . دیمۆکراسی ڕاستەخۆ شێوازە میتۆدە.

  • دیمۆکراسیی راستەوخۆ بە بنەمای نوێنەرایەتی پشتئەستوورە نەک جێگریی. جیاوازیی یەکلاکەرەوە لەنێوان نوێنەرایەتی و جێگریی ئەوەیە کە نێردراوان تەنیا بۆ ئەنجامدانی بڕیارگەلێکی دیاریکراو ھەڵبژێردراون، نێردراوان ( وه‌کو MPs و TDs ) مافی گۆڕینی بڕیارێکیان نییە کە پێشتر لەلایەن کۆمەڵەی (ئەنجومەنی- شورای) خەڵکەوە دراوە. نێردراوان (بەپێچەوانەی جێگرانەوە)، ئەگەر ئەو ئەرکە دیاریکراوه‌ی کە خراوەتە ئەستۆیان ئەنجامنەده‌ن، ئەوا دەستبەجێ دەتوانرێت ئاگاداربکرێنەوە و نوێنەرایەتییەکەیان لێبسەندرێتەوە.
  • دێمۆکراسی راستەوخۆ بەو ڕادەی لەبارەی شوێنی کارەوەیە، بە ھەمان ڕادەش لەبارەی شوێنی ژیانەوەیە، نێو کۆمۆنێتییه‌که‌.   لە دێمۆکراسی پارلەمانیدا شوێنی کار پارێزەری دێمۆکراسییە (پاراستنی ئەو دەستکەوتانەی کە کرێکاران لە رێگەی سەندیکاوە بەدەستیانھێناون). لە دێمۆکراسی راستەوخۆدا خستنەگەر و سەرپەرشتی کارگەیەک، ئۆفیسێك، کێڵگەیەک یا نووسینگەیەک لە رێگەی کۆبوونەوەی گشتی کرێکارانەوە ئەنجامدەدرێت. هه‌ر ئه‌م کۆبونه‌وانه‌ن که‌بڕیار له‌سه‌ر هه‌لومه‌رجی سه‌رکار، ده‌دات و به‌ڕیوه‌به‌ره‌نوێیه‌کان هه‌ڵده‌بژێرن و بانگیشیان ده‌کاته‌وه‌و کار و کردنی کاره‌کان ڕێکده‌‌خه‌ن ھەرئاوا ھەڵبژاردنی کەسەکان (وەک نوێنەر) بە رەزامەندیی ئەوانەی دەوروبەریان لە شوێنی کار و ژیانی نێو کۆمۆنێتییه‌که‌، لەتەکیاندا، ده‌کرێت. هه‌روه‌ها رێکخراوی ھەرێمی لەلایەن فێدراسیۆنەکانی شوێنی کارەوە بەبەکاربردنی پێکھاتەی نوێنەرایەتی پێکدێت.

ئایا ئه‌م فۆرمه‌له‌دیمۆکراسی ده‌توانرێت کاری پێبکرێت و گه‌ر کرا چۆن ده‌بێت؟ وه‌کو پێشتر ئاماژه‌ی پێکرا ئیسپانیا یه‌کێکه‌له باشترین نموونه‌کان که ‌به‌رچاومانخرا و ده‌ریخست که‌تا چه‌ندێك ده‌توانین بۆ ڕێکخستنی کۆمه‌ڵ ئه‌م شێوه‌نوێیه به‌کاربهێنین. هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی که‌له‌لایه‌ن کرێکارانه‌وه‌له‌نێوانی 1936-1937 دا دروستکران شێوه‌یه‌کی به‌رزی دیمۆکراتیانه‌بوون، هاوکاتیش ئه‌وه‌یان نیشاندا که‌چ توانستێکی شاراوه‌مان هه‌یه‌، گه‌ر ئێمه‌له‌ڕێگر و به‌‌سته‌کانی کاپیتاڵیزم، ئازادبین. به‌ئاشکرا ده‌رده‌که‌وێت ده‌بێت قسه‌ی خۆمانمان هه‌بێت، ( گه‌رچی ئه‌مه له‌ژێر سایه‌ی کاپیتاڵیزمدا مه‌حاڵه‌) سه‌باره‌ت به‌و کارانه‌ی که‌ده‌یکه‌ین و چۆنی ده‌که‌ین و که‌یی و له‌چ ڕێگایه‌که‌وه‌ده‌یکه‌ین. کاتێكیش که‌ئه‌م مافانه‌مان هه‌بێت جۆرایه‌تی ( نه‌وعیه‌ت) و سروشتی کاره‌کانمان زۆر به‌مه‌زنی ده‌گۆڕێت، – ئه‌مه‌ش یه‌کێك بوو له‌و شتانه‌ی که‌له‌ئیسپانیا به‌ده‌ستهێنرا. دیمۆکراسییه‌ت و کار هه‌میشه‌ده‌بێت له‌شانی یه‌که‌وه‌بڕۆن و به‌یه‌که‌وه‌بن- ده‌ریشکه‌وتووه‌ئه‌مه‌یه‌کێكه‌له‌فه‌شه‌له‌کانی دیمۆکراسی په‌ڕله‌مانتاری که‌هیچ وه‌ختێك ، ئه‌مه‌نه‌بووه‌وده‌رنه‌که‌وتووه، ‌له‌وه‌ش ناکات هه‌رگیز ڕووبدات – هۆکاره‌که‌شی ئه‌وه‌یه‌که‌هه‌ڕه‌شه‌یه‌که‌بۆ کاپیتاڵیزم و به‌ند و یاساکانی به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان.‌

***

شۆڕشی ئیسپانی له‌سالی 1936 ڕویدا و به‌قورسیش که‌وته‌ژێر کارایی و هه‌ژموونی ئایدیای ئه‌نارکیسته‌کانه‌وه‌، شۆڕشێك بوو به‌قه‌واره‌یه‌کی گه‌وره‌و له‌بوارێکی فراواندا بێ هیچ دوودڵییه‌ك شۆڕشێکی فراوانی کرێکاران بوو له‌چه‌رخی بیسته‌م دا، به‌تایبه‌ت تا ئه‌‌و ڕاده‌یه‌ی که‌کۆمه‌ڵی ئیسپانی گۆڕی.

تایبه‌تمه‌ندییه‌کی دیکه‌ی شۆڕشی ئیسپانی ئه‌وه‌بوو که ‌دیمۆکراتی بوو، لایه‌نێکی ئه‌مه‌ش ڕه‌نگدانه‌وه‌ی مه‌یلی سروشتی شۆڕشه‌جه‌ماوه‌رییه‌کان، بوو، به‌ڵام له‌هه‌مان کاتیشدا ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌کی فراوانی هه‌ژموونی ئایدیاکانی ئه‌نارکیستی بوون، که‌ده‌ستپێشکه‌ری کرد له‌بایه‌خدان به‌پله‌ی یه‌که‌م (ئه‌سبه‌قیه‌تدان) به‌‌به‌شداریکردن و گردبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رییانه‌له‌خه‌باتکردن دژی کاپیتاڵیزمی ئیسپانی.

بیرۆکە ئەنارکیستییەکان له‌ده‌سته‌واژه‌ی پرنسپڵی ‘ئامرازه‌کان و ئامانجه‌کان’ دا خۆی دروستکردووه‌، باوه‌ڕمان وایه‌ئامرازه‌کانی که‌به‌کاریده‌هێنین، هه‌لومه‌رجه‌کانی یا حاڵه‌تی ئامانجه‌کانمان که‌به‌ده‌ستیان ده‌هێنین، دیاریده‌کات . ئه‌نارکیسته‌کان ده‌یانه‌وێت کۆمه‌ڵێکی کرێکاریی ئازاد و دێمۆکراتیك دروستبکه‌ن، بۆ ئه‌م سه‌ره‌نجامه‌ش ئه‌وان میتۆده‌کانی که‌ئه‌م کۆمه‌ڵه‌دروستده‌که‌ن له‌ناو خودی ئه‌و تێکۆشانه‌ی که‌گۆڕانکارییه‌کان ده‌کات ، به‌کارده‌هێنن. بزوتنه‌وه‌ی کرێکاران له‌ئیسپانیا، به‌شێکی به‌هۆی چالاکی ئه‌نارکیستیانه‌وه‌، بوو، که‌هه‌ژموونێکی به‌هێزی پراکتیزه‌کردنی دیمۆکراسیی هه‌بوو‌، ئەوەش ئامانجێکی هوشیارانە بوو.

شێوازی تێکۆشانی ئه‌نارکیستیانه‌په‌ره‌دانه ‌به‌خودی چالاکی خۆیی و متمانه‌به‌خۆبوونی‌چینی کرێکارانه، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌م هۆکاره‌شه‌که‌ئه‌نارکیسته‌کان دژی هه‌موو به‌شداریکردنێکی ‘ ڕێگای په‌ڕله‌مانتارین به‌ره‌و سۆشیالزم’. چالاکی په‌ڕله‌مانته‌ری و’که‌مپه‌ینی هه‌ڵبژاردن’ – له‌ئیساپانیا وه‌کو شوێنه‌کانی دیکه‌- ڕۆڵی ناکارایی (پاسیڤانه‌) کرێکارانیان ته‌شه‌نه‌پێده‌دا و هانی خه‌ڵکیان ده‌دا که‌باوه‌ڕ به‌وه‌ بهێنن’ که‌سێکی دیکه‌’ سۆشیالیزم به‌ده‌ستده‌هێنێت. ئه‌نارکیسته‌کان له‌بناغه‌دا دژایه‌تی ئه‌م بیرو بۆچونه‌ده‌که‌ن. ئێمه‌ده‌زانین و ‘مێژوش ئه‌و سه‌رنجه‌ی سه‌لماندووه‌’ که‌ڕزگاری کرێکاران ته‌نها له‌ڕێگه‌ی خۆیانه‌وه‌ده‌بێت’.

درێژه‌ی هه‌یه

We should not let Kobane and the rest of Rojava to be defeated by the big corporations and the international financial institutions.

We should not let Kobane and the rest of Rojava to be defeated by the big corporations and the international financial institutions.

 

By Zaher Baher from Haringey Solidarity Group and Kurdistan Anarchists Forum

03/06/2015

 

 

First of all, I should mention a couple of issues in Kurdistan of Turkey (Bakur) that are strongly connected to the subject.  Between 08/05 and 22/05/15 I visited a number of big towns in Bakur, including: Amed (Diyarbakir), Van, Colemerge (Hakari) and Gavar.   Later I returned to Suruc and was hoping to cross the border to Kobane.

My main purpose for visiting there were three important points: first: understanding the similarity and differences between the Democratic Self Administration (DSA) in Bakur and Rojava.  Second: Reconstruction of Kobane, and third the type of economy that Rojava can have in the future. Although the friends in Peoples ‘ Democratic Party  (HDP) , other organisation and the Working  Committees  of Rojava  in Amed and Suruc tried hard to arrange  my trip to Kobane but it did not happen.

There are two important issues to talk about. These are:

First: The 07th June general election in Turkey:

 

Turkey is facing an important election. It is historical, not just for the Kurds but the rest of Turkey. If president Erdogan and his Justice and Development Party (AKP) win, they will be able implement their hidden Islamic Democratic agenda. The human rights will suffer, the police oppression will increase, the prisons will be full of activists, the rights of individuals, women, ethnic minorities, and other religious almost will be disappeared and also will be a big setback for the peace process. . On the other hand If Peoples’ Democratic Party (HDP) passes the 10 % election threshold then AKP could be stopped from implementing its inhuman agenda. The HDP manifesto is very radical; even if only 50% of it is implemented Turkey’s Constitution could be reformed unless the military Generals take over.

I met many people in Amed, Van, Colemerg and Gaver.  Everybody was busy with election campaign for HDP.  Everybody from candidates, the campaigners and the ordinary people who I asked believe that the election of this time is a major event and anxiously look forward to seeing the result of 07/06. Their reasons for that are the following which is very difficult not to agree with them:

  • This is the first time that the Kurdish people enter the election having a political party, HDP.  Previously individual Kurdish allowed taking a part in election as independent it is also the first time many non-Kurds are united with Kurds inside HDP and share its radical manifesto that reflecting and protecting the same interest of whole parties.
  • It is quite clear that the AKP is not interested in a serious peace process with the Kurdish people. Erdogan has not taken a big practical step towards this goal. In fact AKP has been forced to agree to the peace process. Erdogan and his party are calculating that HDP does not get through the 10% threshold and does not become a major force in the Parliament to push the peace process seriously. So that wining this election will be a major achievement almost for everybody in Turkey.
  • The HDP manifesto is strongly connected to the life of Kurdish and non-Kurdish people.  It is a political, economical, educational, cultural as well as social manifesto. It aims at the equality between men and women, at reducing poverty, unemployment, homelessness and the power of the corporations. It deals with recognising Rojava’s Cantons, the Cyprus issue, tackling discrimination, recognising the right of the individuals, different cultures and different religions.

 

  • To rebuild Kobane, humanitarian aid and materials have to enter through Syria or Turkey. So that reconstruction of Kobane whether thorough the big corporations or through the international solidarity, has to be through Turkey.At present Turkey only allows humanitarian aid and winning the election is extremely important for rebuilding Kobane.

Because of the above reasons there is no doubt that the Turkey election of 07th of June has got its own speciality that very much different from any other election in many countries.

 

 

Second: the DSA in Bakur and their differences with Rojava:  

 

 

There are many similarities of the DSA in Bakur and that of Rojava. What both experiments share are self-reliance and belief that things can be changed and done differently. Creating different radical local groups, committees, people assemblies and the House of People in the villages, on streets, neighborhoods and towns. In both experiments there are working voluntaries; making decisions collectively through the people assembly or the House of People. This resulted in bringing back decision making into the hands of communities. This also leads to decentralization and weakening the authority of the state.

 

In both experiments, the environment is a major issue and become an important part of people’s agenda.

Making revolution from the bottom of the society is a core belief in both experiments. There is no promotion for religions or for nation state.

 

Naturally, there are many differences between the two experiments. This is due to a different socio-political climate; which gave the both experiments their separate characters. These differences might find themselves in:

  • The DSAs in Rojava emerged through the current situation in Syria, withdrawing Assad’s forces and the will and the determination of people in Rojava to do what they wanted to do. The one in Bakur have been the outcome of the long historical struggles of people under the PKK’s influences.

 

  • The DSAs in Rojava have been settled and are the main administration that people trust and use. These are independent establishments and have no opponents except in Aljazeera; where there is still some regime administration exist. So the DSAs in Rojava are free and have open hands. On the other hand the DSAs in Bakur and in many towns and villages have not settled completely yet. In the main towns, like, Amed, Van and Colemerg; people are in confrontation with the regime establishments. For example, in the town of Amed; there are no contacts between Municipalities and the governor, the head of police and the military forces. The same situation or even worse can be found in the town of Van. While I was there, I was told by people I had a meeting with that they turned into problems with the official authorities; when they wanted to change the names of their streets to Kurdish names.

 

  • The DSAs in Rojava have been recognized to great extend in the world. They have received a good attention, solidarity and support from leftist, communists, trade unionists, socialists, anarchists and     In contrast the DSAs in Bakur have been recognized as a work of PKK and PKK, which for the US, Turkey and the Western countries is a terrorist organisation.  Their poisoning propaganda has even affected the value and importance of the DSAs there.

 

  • The continuation of ISIS war in Rojave is costing many lives, the stability of the region. This war also affects very badly the financial position of this area. The situation is paralyzing most of the economics, politics and social future planning. Furthermore, there is a continues threats from other terror forces, like Syrian free army and the Assad’s forces as well. Whereas, in Bakur and until now, there has not been any war.
  • Rojava is an agricultural region and it is very rich in oil, gas and phosphates. Equally, Bakur is a very fertile land and ample source of water. The river Tigris is going through this region along with some other rivers. In addition the Van Lake is in the heart of Kurdistan. The area with it’s high and snow covered mountains can be a tourist attraction too. With all these resources the area can be self-sufficient, without a need from the central government.

 

 

  • Capitalism has not been developed in Rojava yet. There are no big corporations, companies or factories. Therefore, the ugly face of capitalism cannot be seen here. In contrast in Bakur there is some form of undeveloped capitalism. This is   as a result of a deliberate racist policy from the regime, to exclude Kurdistan from major developments.

 

 

  • The trade unions in Bakur are very strong and play a big role in Municipalities, the radical groups, people assembly, House of People and also in the work places as well. They have good relations with the three main Turkey trade unions. Obviously emerging the unions there relate to the industrialization of Bakur although not as advance as in the rest of Turkey.   On the other hand the number of the trade unionists and unions in Rojava are very small; therefore, they have a very little role to play.

 

 

In one of my meeting with people in Van they talked in details about the situation there. They talked about the heavy present of police and military forces in their area. These forces put a lot of pressure on people; harassing, humiliating and the threat of arrest. Despite of all these, the activists there continue to further their course to progress there DSA. They work in variety of groups; such as political, language, health services, women, environment and agriculture. It is estimated that DSAs can manage to 80% of Van. In 1056 villages there are people assemblies and in 40% of the area there has been some form of self managements. What is worth mentioning here is women’s 50% participations in these self management organizations.

 

 

In addition of the agricultural nature of Van; the region has a great potential to become a great tourist attraction. The House of people in Van has future plans to make it more attractive for tourists and have Eco-tourist projects to protect people and the environment.

One of the other problems facing people is the poor production up to 50% less than expected. This is due to the distraction activities of the regime’s forces. There is also the culture of lack of confidence among people and unwillingness of sharing, lack of freedom and political problems.

 

However, I was told by people there; that they face a mammoth task. It is not easy to overturn 500 years influence of the Turkish authority. Throughout of these years people have been marginalised, isolated and treated with utter disrespect. To change all these require a lot of work on the ground and on the individual level as well. But what is promising is the zeal and determination of the activists in the area.

 

In my meeting with co-president of HDP, another party chief and co-leader of Colemerg Municipalities, it became apparent that DSAs in the region are facing major problems. The situation gets worse more you get closer to the boarder. In fact there are areas are restricted by the military and people are not allowed to enter.

Despite all this; the Municipalities in Colemerg are determined to implement their main Ecology plan. They have agreed that Colemerg to be the Ecology Pilot. It has also been decided to work on this project as soon as the election is over.

 

 

Kobane and its Reconstruction:

 

After defeating Isis and Turkey’s regime in the war, Kobane could manage to pass the first test successfully. The USA and its allies took part in the war because they realised that either Kobane cannot be defeated or if it goes down it will take everything else with it. The first possibility would deprive the big corporations from rebuilding Kobane.  The second would add another black spot to the history of so-called “international community”.

 

The war and the sanction indeed made life in Kobane and the rest of Rojave miserable for  a long time but in my opinion both factors played a major role in surviving the  whole of Rojava.

The war there introduced Rojava to the world and particularly the leftists, communists, socialists, trade unionist, anarchists and libertarians. . It brought love, support and solidarity to Rojava and its people. Hundreds of people from different countries   travelled there to be in the front line against Isis and a few of them lost their lives. Hundreds more went there as journalist and aid and community workers to show their support and solidarity.

Using sanction against Rojava by Turkey, the Kurdistan Regional Government (KRG) and the regional countries all also played a role in surviving Rojava.  It prevented corruption, entering money, capital and hindered exploitation by businessmen and landowners. The simple life of the region managed to go on. People had to rely on themselves, work voluntarily and collectively. The true natural relation between the people continued.

 

Now Kobane and the whole of Rojava enter the economic test which is difficult indeed.  Many countries can resist militarily occupation but cannot survive an economic one.  Launching an economic war by the big corporations and the international financial institutions can be devastating.

This may start with the reconstruction of Kobane.  Rebuilding it could bring death or the survival of Rojava as a whole by initiating its social revolution.

In my opinion rebuilding Kobane may take one of the following roots:

  • Either through the work of big corporations and financial institution, like IMF, WB and ECB. This will no doubt benefit the big corporation in particular and the capitalist system in general as happened, by imposing so many dramatic conditions, in Africa and South America.
  • Or through international support and solidarity of the leftists, communists, trade unionists, socialists, anarchists and libertarians. This of course is a slow process but it is the only way that Kabana can be rebuild solidly and avoiding the influence of the big corporations.
  • It could also be done by contracting out some of the projects to some companies to supply materials and expertise but the actual work to be done collectively by the people. This is provided a close watch and scrutiny of the DSAs and the Tev-Dem. Could be imposed.

 

There is currently a big discussion among the politicians, academics and economists about the rebuilding Kobane and the future economy of Rojava.  In fact a big conference was held in Amed in early May regarding rebuilding Kobane but so far no decision has been taken.  While I was in Bakur I spoke to many people in important position. They all rejected the big corporations and explained that this is their own official and firm view.

Making no decision in rebuilding kobane through the big corporations and the international financial institutions is excellent decision against the interests of   US and the Western countries and keeps their powers out. In the meantime it is our duty all to help and support whatever we can to participate in reconstruction of Kobane in order to protect this shiny experiment. We should not let the blood of thousands of people who scarified themselves to liberate Kobane and protecting the social revolution in Rojava to go in vain.

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ/٣

                                                                                                                                                                             و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

به‌شی سێهه‌م:

ئه‌نجومه‌نه‌کان:

ئه‌م هه‌یکه‌له‌ده‌ڤه‌رییانه‌وا کڵێشه‌ کێشراون که‌بڕیاره‌گرنگه‌کانی وه‌کو پرسی شه‌ڕ و ئاشتی، بده‌ن. به‌هه‌رحاڵ ئاشکرایه‌که‌کۆبوونه‌وه ‌فراوانه‌کانی ده‌وڵه‌ت زۆر دوورن‌له‌لابه‌لاکردنه‌وه‌ی پرسه‌بچوکه‌کانیش، هه‌روه‌ها یاخیبووانیش، واته‌ کۆمۆنێتییه‌کانی زاپاتێستا، هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌کیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی مه‌کسیك، هه‌تا له ‌‌تۆمارکردنی ناوی له‌دایكبووان مردووانیش، ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌

گرفتی فیعلی، ته‌نسیقکردنی نێوانی کۆمۆنێتییه‌کانه‌که‌ئه‌نجومه‌نه‌کانی ده‌ڤه‌ره‌که‌ی پێێکهێنابوو که‌ناسرابوون به‌شاره‌وانییه‌‌سه‌ربه‌خۆکان (ئۆتۆنۆمی)، بۆ نموونه‌100 کۆمۆنێتی شاره‌وانییه‌کی سه‌ربه‌خۆیان به‌ناوی ئه‌نارکیسته‌مه‌کسیکۆیه‌که‌‌وه‌، Ricardo Flores Magon ناونا ، هه‌روه‌ها Libertad Tierray که‌له‌سه‌ر سنووری گواته‌میلایه‌شاره‌وانییه‌کی دیکه‌ی سه‌ربه‌خۆیه‌و له‌120 کۆمۆنێتیی، پێکده‌ێت.

” له‌ناو خودی هه‌یکه‌له‌کانی شاره‌وانییه‌نوێیه‌که‌دا که‌دروستکرابوو، کۆمۆنێتیه‌کان ناوی ده‌سه‌ڵاته‌کانیان به‌ناوی کۆمۆنێتی مامۆستایان، په‌ره‌پێدانی ته‌ندروستی داننیشتوانی شوێنه‌که‌‌، په‌ڕله‌مانی دانیشتووانه‌‌ئه‌سڵییه‌کان ناوده‌نا و یاسا تایبه‌تییه‌کانی خۆیانیان له‌سه‌ر‌بناخه‌ی یه‌کسانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و سیاسی و جێندەر‌یی له‌نێوانی دانیشتوانانی ئیتنیك کۆمۆنێتییه‌جیاوازه‌کاندا، ڕێکده‌خست “

ڕێکخراوێکی مه‌ده‌نی ناحکومی (NGO) له‌ورده‌کاری هه‌وڵه‌کانی حکومه‌ت بۆ وردو و خاشکردنی کۆمۆنێتییه‌کان، ڕاڤه‌ی چونێتی ئه‌رك و وه‌زیفه‌ی کۆمۆنێتییه‌کان،ئاوا ده‌کات و ده‌ڵێت:

کۆمۆنێتییه‌کانی ناوچه‌ی دانیشتوانه‌‌ئه‌سڵییه‌که ‌یاخود خه‌ڵکانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌‌له‌گردبوونه‌وه‌ی ته‌واوی ئه‌ندامه‌کانیدا ، ئه‌وانن که‌بڕیارده‌ده‌ن ئایا سه‌ر به‌شاره‌وانییه‌ئازاده‌کان ده‌بن یا نا…..ئه‌وه‌ کۆمۆنێتییه‌کانن‌که‌نوێنه‌ره‌کانیان بۆ ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانییه‌ئازاده‌کان که‌ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ر شاره‌وانییه‌که‌دا هه‌یه‌، هه‌ڵده‌بژێرێن. هه‌ر نوێنه‌رێك که‌بۆ هه‌ر ئیداره‌ی ده‌ڤه‌رێك له‌چوارچێوه‌ی شاره‌وانییه‌ئازاده‌کاندا ( ئۆتۆنۆمی) هه‌ڵده‌بژێررێت، گه‌ر به‌ته‌واوی بڕیاره‌کان و ده‌سه‌ڵاته‌کانی کۆمۆنێتییه‌که‌به‌جێنه‌هێنن ، ڕه‌نگه‌له‌وێ بجوڵێنرێن….ئه‌وانه‌ی که ‌هه‌ڵده‌بژێرێن بۆ ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانییه‌که‌، مووچه‌بۆ ئه‌و کاره‌وه‌رناگرن، گه‌رچی تێچونی (مه‌سره‌‌فی) ئه‌نجامدانی کاره‌کانی ئه‌نجومه‌ن، که‌له‌لایه‌ن هه‌مان کۆمۆنێتییه‌کانه‌وه‌که‌داوای ئاماده‌بوونیان لێده‌کات، له‌ڕێگای هاریکاری نێو ئه‌ندامه‌کانه‌وه‌، بۆیان ده‌گێڕنه‌وه‌. له‌هه‌ندێك حاڵه‌تیشدا بڕێك له‌ئه‌ندامانی ئه‌نجومه‌نه‌که‌که‌کار له ‌کێڵگه‌کاندا ده‌که‌ن، هاوکارییان له‌گه‌ڵدا ده‌کرێت، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ش ده‌توانن خۆیان بۆ کاروباری ئه‌نجومه‌نه‌که‌ته‌رخان بکه‌ن و پێویست ناکات بچنه‌وه‌سه‌ر کێڵگه‌کان.‌

ئاشکرایه‌که‌ئه‌م هه‌یکه‌لانه‌زۆر له‌گه‌ڵ ئه‌نارکیزم یا له‌ڕاستیدا له‌گه‌ڵ سەندیکاله‌‌شۆڕشگێڕه‌کاندا، دێنه‌وه‌‌، که‌تۆڕێکن و ده‌سه‌ڵات و بانگه‌واز له‌وێدا هه‌ن، گه‌رچی ئه‌م هه‌یکه‌لانه‌به‌هۆشمه‌ندی ئه‌نارکیستانه‌نین، به‌ڵکو تێکه‌ڵه‌یه‌که‌له‌پراکتیزه‌ی خه‌ڵکه‌ئه‌سڵییه‌کانی ئه‌وێ و مارکسیزم و زانستی تیئۆلۆگی ئازادیخواز ، له‌وێ، که‌ئه‌مه‌ش نابێت ڕێگرمان بێت له‌کۆمه‌ك و هاوکاریکردنیان.

له‌هه‌مووش گرنگتر ئه‌سڵی ئه‌مان هه‌رچییه‌ك بێت، ئه‌مان مۆدێلێکی هه‌نووکه‌یی ‌بۆ‌هه‌ندێك له‌وانه‌ی که‌ئێمه‌‌‌پراکتیکانه‌قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌که‌ین، ده‌خه‌نه‌به‌رده‌ست.

چاپاسا که‌ناوچه‌یه‌کی زۆر هه‌ژار و په‌راوێزخراوه‌، ئه‌وه‌ش‌ڕاستیه‌که‌که‌پێكهاته‌‌‌ئازاده‌کان له‌هه‌لومه‌رجێکی ئاوا خراپدا و له‌ناوه‌ڕاستی شوێنێك که‌چڕی دانایشتوانی خه‌ڵکه‌که‌ی‌نزمه‌له‌جه‌رگه‌ی جه‌نگێکی له‌سه‌رخۆدایه‌‌، ته‌نیا ده‌توانن لاوازانه‌ په‌ره‌بسێنن، به‌های خۆیان بیسه‌لمێنن .

خاڵه‌پۆزه‌تیڤ و نێگه‌تیڤه‌کانی دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ:

خاڵه‌پۆزه‌تیڤه‌کان: دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ زۆربه‌ی وه‌خت کارێکی خێرایه‌و ڕێگایه‌کی گونجاوه‌بۆ گروپه‌کان له‌گه‌یشتن به‌بڕیاره‌کانیان.   نماییشی ڕاستەوخۆ ناسراوه به‌وه‌ی ‌که ‌ڕێگایه‌که‌بۆ ده‌رئه‌نجامگیری له‌گه‌یشتن به‌بڕیاره‌کان که‌پێچه‌وانه‌ی پرۆسێسێکی ئاراستەکراوه‌بۆ کار لەسەرکردن. سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌ش دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ئاوا ڕه‌چاوکراوه ‌که ‌مێتودێکی زۆر گونجێنراوه‌(مه‌رینه)‌له‌گه‌یشتن به بڕیاره‌کان که‌بۆ شوێن و جێگایه‌کی فراوانی جیا جیا ده‌ستده‌دات.

خاڵه‌نێگه‌تیڤه‌کانی: هه‌ندێك که‌س هەندێك کڵێشه‌ی (فۆرم) دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ ئاوا ده‌بینن، که ‌زۆر کاران و سه‌ره‌نجامێکی باش و به‌جێ ده‌دەنه‌ده‌ست‌، به‌ڵام سەرەنجامی مەبەستە، نەك تەواوەتی پرۆسێسەکە، هه‌ندێکی دیکه‌ش به‌کارهێنانی” یاسای زۆربه‌”ی ده‌نگ، وه‌کو له‌چه‌ند فۆرمێکی دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆدا، هه‌یه‌، به‌وه‌لەبه‌رچاوده‌گرن که ‌به‌که‌مگرتنی یه‌کسانییه‌له ‌پرۆسه‌ی بڕیاری ده‌نگدانی گروپه‌که‌دا.

درێژه‌ی هه‌یه‌

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ /٢

دیمۆکراسی ڕاسته‌وخۆ      

                                                                                                                                                                             و: زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

به‌شی دووهه‌م:

کۆبوونه‌وه ‌جه‌ماوه‌رییه‌کانی گوند:

ئه‌و جێگایانه‌ی که‌ زاپاتێستاکان به‌ ئاشکرا خۆیانیان تیادا ڕێکده‌خه‌ن و به‌ڕیوه‌یان ده‌به‌ن، لادێ و گونده‌کانن که‌ خه‌ڵکه‌که‌شی زیاد له‌ پێویست هه‌ژارن، کۆمۆنێتییه‌ بچوکه‌کانی که‌ پێكهاتوون له‌ 12 بۆ 100 خێزان، نموونه‌کانن، که‌ به‌ ناچاریی له‌سه‌ر پارچه‌زه‌ویه‌ك، بێئه‌وه‌ی سوودمه‌ند بن له‌ ئامراز و ماشێنه‌ مۆدیرێنه‌کانی کشتوکاڵی ، دانراون.

هه‌ندێك له‌ پیاوه‌کانی ئه‌م کۆمۆنێتیه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی گوند، له‌ شاره‌کانی که‌ سه‌ر به‌ ناوچه‌که‌ن هه‌تا به‌ دووری سه‌ر سنوری ئه‌مه‌ریکا، له‌وێ کار ده‌که‌ن، ‌ له‌ گونده‌کانی خۆیاندا ته‌نها وجوودێکی سیاسیانه‌ که‌ هه‌یه‌ ‌ ئه‌ویش له‌ که‌نیسه‌ کاسۆلیکییه‌ جیا جیاکانه‌وه‌یه ‌سه‌باره‌ت به‌ تیئۆلۆگی ڕزگاریخوازانە و خودی EZLN (سوپای زاپێتێستا بۆ ڕزگاری نه‌ته‌وه‌یی ، یاخود سوپای زاپێتێستای ڕزگاری نه‌ته‌وه‌یی) هه‌ن و چیدی نا.

دییز دێ ئابریل ،Diez de Abril، کۆمۆنێتییه‌کی نوێیه‌ له‌و زه‌وییانه‌دا که‌ له‌ ساڵی 1995 دا ده‌ستیان به‌سه‌رداگیرا، پێکهێنرا، له‌ لایه‌ن ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ پێش یاخیبووندا ڕۆیشتبوون له‌سه‌ری نیشته‌جێبووبوون ، ئه‌وان پێشئه‌وه‌ی که‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا بگرن ، خۆیان له‌گردبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رییانه‌، سه‌باره‌ت به‌ زه‌وییه‌کان، به‌یه‌کدی ئاشناکردبوو، بڕیاریان دابوو که‌ چۆن ئه‌م زه‌ویییانه‌ له‌ نێوانی خۆیاندا دابه‌شبکه‌ن، بۆ ئه‌مه‌ش بڕیاریان دابوو که ئه‌و‌ ناوه‌ی سه‌ره‌وه‌ی لێبنێن، ئه‌مه‌ش دوای 10/04/1919 کاتێك که ‌زاپاتا تیرۆرکرا، ڕوویدا.’

کۆبوونه‌وه‌ی جه‌ماوه‌ییانه‌ی هه‌فتانه‌ له‌دوای گردبووه‌نه‌وه‌ی جه‌ماوه‌رییانه‌ که‌ له‌ یه‌کشه‌ماندایه‌، یاخود به‌شێكه‌ له‌ وه‌زیفه‌ی ئه‌و گردبوونه‌وه‌یه‌ ، ده‌کرێت و کراوه‌یه‌ بۆ هه‌مووان که‌ له‌ سه‌روو 12 ساڵه‌وه‌ن بۆ قسه‌کردن و ده‌نگدان گه‌رچی ده‌نگدان زۆر ده‌گمه‌نه‌. ئه‌م کۆبونه‌وه‌یه‌ بۆ چه‌ند کاژێرێك ده‌توانرێت درێژه‌ی پێبدرێت ، هه‌ر وه‌کو هه‌موو جاران پرس و کێشه‌ عه‌مه‌لییه‌کان و لابه‌لاکردنه‌وه‌یان که‌ په‌یوه‌ندیان به‌کارکردن له‌ناو کۆمۆنێتییه‌که‌ یاخود سه‌رفیاتی‌ پاره‌کانی کۆمۆنێتییه‌که‌وه‌، هه‌یه‌‌، تاووتوێ ده‌کرێت. یه‌کێك له‌و لێدوان و مشتومڕه‌ درێژانه‌ی که‌ ده‌کرا، له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بوو که‌ ئایا تراکتۆرێك بکڕرێت یاخود عه‌ره‌بانه‌یه‌کی گواستنه‌وه‌ی شمەک. گه‌ر پێویستیشیکرد ئه‌وه ‌ڕه‌نگه‌‌ دانیشتینی یا گردبوونه‌وه‌ی دیکه‌ له‌ هه‌فته‌که‌دا ،ده‌کرێت.

نێردراوه‌کان (وه‌فده‌کان) که‌ به‌ ‘به‌رپرسیاران’ ناوده‌برێن، بۆ یه‌کخستنی کاره‌کان له‌ شوێنه‌ دیاریکراوه‌کاندا، له‌ گردبوونه‌وه‌که‌دا،هه‌ڵده‌بژێرێن. ئه‌م نێردراوانه‌ ‌بۆ کاتێکی دیاریکراو ( ساڵێك دوو ساڵ) دستبه‌کارده‌بن گه‌ر هه‌ست به‌وه‌بکرێت که‌ ئه‌مانه‌ ‘ به‌ گوێره‌ی وه‌لا و متمانه بۆ ئه‌وانه‌ی هه‌ڵیبژاردوون، به‌ڕێوه‌ناچن’ کاتێك که‌ ( دروشمی زاپاتێستا بۆ ده‌ستڕۆیی ده‌درێت پێیان) قابیل به‌ بانگردنه‌وه‌ ده‌بن.

هه‌روه‌ها بۆکاره‌ تایبه‌تییه‌کانی نێو کۆمۆنێتییه‌که‌ کاری هه‌ره‌وه‌زی ئه‌نجامده‌درێت، ئه‌مانه‌ش له‌لایه‌ن گردبوونه‌وه‌که‌وه‌ داده‌نرێن، ‌سه‌باره‌ت به‌و کارانه‌ی که‌ پێیان ده‌سپێررێن‌ له‌ به‌رامبه‌ر گردبوونه‌وه‌که‌دا، خۆیان به‌ به‌رپرسیار ده‌زانن ، جگه‌ له‌ کاره‌ پێسپێرراوه‌کانیان سه‌ربه‌خۆده‌بن. هه‌ره‌وه‌زییه‌کانی ‌Diez به‌شی زۆر جیاوازیان هه‌یه‌ وه‌کو به‌شێك بۆ قاوه‌، هه‌نگوینی گاوگۆتاڵ، بێستان، نان ، دوورین‌ و مریشك. هه‌ندێك له‌ به‌رهه‌مه‌کانی هه‌ره‌وه‌زییه‌کان بۆ ئه‌ندامه‌کانی خۆیان ده‌بن، زیاده‌که‌شی ده‌نێررێت بۆ سندوقی سێنته‌ری کۆمۆنێتییه‌که‌، که‌ له‌ لایه‌ن گردبوونه‌‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌وه‌ ، کۆنترۆڵکراوه‌.

.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        CCRI     کۆمیته‌ی نهێنی شۆڕشگێڕانه‌:

CCRI، کۆمیته‌ی نهێنی شۆڕشگێڕانه‌، کۆمیته‌یه‌که‌ ‌ که سه‌رکردایه‌تی سوپاده‌کات ، ئه‌م لیژنه‌یه‌ (یا ڕاستتر ئه‌م لیژنانه‌، چونکه‌ CCRI ی ده‌ڤه‌ریش هه‌یه‌) له‌ نێردراوه‌کانی نێو کۆمۆنێتییه‌کان پێکهاتووه‌ و له‌ خۆشیدا هه‌یکه‌لێکی میللیته‌ری نییه‌.

ئه‌م کۆمیته‌یه‌ ‌ له‌سه‌ر ئاستی ده‌ڤه‌ره‌که‌ توانای دانی ئه‌و بڕیارانه‌ی هه‌یه‌ که‌ کارایی خۆی له‌سه‌ر یه‌كبه‌یه‌کی کۆمۆنێتییه‌کان، داده‌نێت، بۆ نموونه،‌ کاتێك که‌ یه‌کێك له‌ کۆمۆنێتییه‌کانی ده‌ڤه‌ری Morelia ویستی هه‌ر دوابه‌دوای یاخیبوونه‌که‌ پارچه‌ زه‌وییه‌ك داگیربکات، ده‌ستی به‌سه‌ردابگرێت ” کۆمیته‌ی شؤڕشگێڕی دانیشتوانه‌‌ ئه‌سڵییه‌که‌ی ناوچه‌که‌، (CCRI) فه‌رمانی به‌و خه‌ڵکه‌ دا، که‌ ڕاوه‌ستن و چاوه‌ڕوانبن و پێشبینی لابه‌لاکردنه‌وه‌ی زه‌ویه‌که‌ له‌سه‌ر ئاستی ده‌ڤه‌ره‌که‌ پاش وتووێژه‌که‌ی 1994بکه‌ن “.

ئه‌مه‌ له‌ خۆیدا گرفتێك نییه‌، ئه‌گه‌رکۆمیته‌ی نهێنی شؤڕشگێڕانه‌ی ناوچه‌که‌ (CCRI) کۆمیته‌یه‌کی حه‌قیقی نێردراوه‌کان ( وه‌فده‌که) ‌بێت، له‌ زۆر حاڵه‌تی شۆڕشگێرانه‌دا پاشه‌کشه‌ی که‌رتێکی جه‌نگاوه‌ره‌کان باشتره‌ نه‌با چالاکییه‌کی نه‌زۆك و نه‌گه‌یو ببێته‌ مایه‌ی سه‌رکوتکردنی بزوتنه‌وه‌که‌. له‌م حاڵه‌ته‌دا من ڕه‌نگه‌ هاوڕانه‌بم له‌گه‌ڵ بڕیاره‌که‌دا، به‌ڵام پرسیاره‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م بڕیاره‌ چۆن دراوه‌ و کێ داوێتی، ئایا خه‌ڵکی ناوچه‌که‌ داویانه‌ یاخود لیژنه‌یه‌كی نابه‌رپرسیار به‌ناوی ئه‌وانه‌وه‌ ، بڕیاره‌که‌ی داوه؟‌

پاش مانگێك به‌دوای ڕاپه‌ڕیندا، ڕۆژنامه‌ لیبراڵه‌که‌ی مه‌کسیك’La Jornada’‌ له‌ دیمانه‌یه‌کی هه‌مه‌لایه‌نانه‌ی زاپاتێستاکان‌ که‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێك له‌ ئه‌ندامانی CCRI، ئه‌نجامدرابوو، یه‌کێك به‌ناوی Isacc ڕاڤه‌ی به‌رپرسیارێتی CCRI: کردووه و ده‌ڵێت‌:

“ئه‌گه‌ر خه‌ڵك وتیان هاوڕێیانێك که‌ ئه‌ندامی CCRI هیچ شتێك ناکه‌ن و ئێمه‌ ڕێز له‌ خه‌ڵك ناگرین یا ئه‌وانه‌ ناکه‌ین که‌ خه‌ڵك پێمان ده‌ڵێن ، ئه‌و کاته‌ خه‌ڵکی ده‌ڵێن ده‌یانه‌وێت که‌ لامانبه‌رن….. هه‌ر به‌هه‌مان شێوه‌ گه‌ر هه‌ندێك له‌ ئه‌ندامانی CCRI کاره‌کانیان به‌جێنه‌هێنن، گه‌ر ڕێزیان بۆ خه‌ڵکی نه‌بێت، که‌واته‌ هاوڕێیان ئه‌مه‌ شوێنی ئێوه‌ نییه‌ و لێمان ببورن ده‌بێت خه‌ڵکی دیکه‌ بخه‌ینه‌ جێگاتان”.

ڕاوێژکردن:

له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌ستڕۆییه‌ی CCRI هێشتا ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وه‌ی نییه‌ ، که‌ بڕیاره‌ گرنگ و مه‌زنه‌کانی وه‌کو جه‌نگ و ئاشتی بدا، ئاوا بڕیاردانێك سه‌باره‌ت به‌و مه‌سه‌لانه‌ ده‌بێت له‌ ڕێگای ‘ڕاوێژکردنه‌وه‌ ‘ بکرێت ، به‌ ڕیفرۆنده‌م به‌ڵام به‌ لیدوان و مشتومڕێکی چڕوپڕه‌وه‌ له‌ هه‌ر کۆمۆنێتییه‌کدا که‌ چه‌قی پرۆسه‌که‌یه‌ وه‌کو خودی ده‌نگدانه‌که‌ خۆی. ئه‌مه‌ش مانگانێك ده‌خایه‌نێ و هۆکارێکی گه‌وره‌شه‌ بۆ‌ توڕه‌بوونی حکومه‌تی مه‌کسیکۆ، که‌ ئه‌و هه‌میشه‌ وه‌ڵامی پێشنیازه‌کانی یه‌کسه‌ر یاخود له‌ چه‌ند ڕۆژێکدا ، ده‌وێت.

له‌ یه‌کێك له‌ ڕاگه‌یاندنه‌کانی EZLN ڕاڤه‌ی پرۆسه‌ی ڕاوێژکارییه‌ك ئاواده‌کات:

“له‌ هه‌موو کۆمۆنێتییه‌کان و کۆمونەکاندا له‌و شوێنانه‌ی که‌ ئه‌ندامانی EZLN لێبوو‌ ڕاوێژکردن، ئه‌نجامدرا، توێژینه‌وه‌کان ، ڕاڤه‌کردن و شیکرنده‌وه‌ هه‌روه‌ها لێدوان سه‌باره‌ت به‌ گرێبه‌سته‌کانی ئاشتی، له‌ گردبوونه‌وه دیمۆکراسییه‌کاندا، قسه‌ی لێکرا و هه‌ڵبژاردنیش ڕاسته‌وخۆ و ئازاد و دیمۆکراتیانه‌، بوو.

دوای ده‌نگدانه‌که‌ ڕاپۆرته‌ فه‌رمییه‌کانی ئه‌نجامی گردبوونه‌وه‌کان ئاماده‌کران، ئه‌م ڕاپۆرتانه‌ش به‌ ده‌قیقی به‌روار و شوێنی گردبوونه‌وه‌که‌‌، ژماره‌ی ئه‌وانه‌ی که‌ به‌شدارییان کردووه‌ (پیاو، ژن و منداڵانی ته‌مه‌ن له‌ سه‌رو 12 ساڵه‌وه‌) ڕاکان و خاڵه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانی که‌ مشتومڕیان له‌سه‌ر کراون ‌له‌ته‌ك ژماره‌ی ئه‌و که‌سانه‌ی که‌ ده‌نگیان داوه‌، له‌م ڕاپۆرتانه‌دا هاتوون.

به‌م شێوه‌ فراوانه‌ی که‌ چاودێره‌کان بینیویانه و ‌که ‌ڕاوێژکردن کراوه و به‌ من وتراوه‌ ، ئا له‌م جۆره‌ ڕاوێژکردنانه‌بوو ‌ که‌ بڕیاریدا که‌ به‌رخۆدانه‌که‌ی1994‌ به‌ڕێوه‌بچێت. ساڵێك پێشتر مارکۆس و کۆمانده‌ی سوپا ئه‌و ئاماده‌بوونه‌یان به‌رچاوگرت، له‌و کاته‌وه‌ش ڕاوێژکردنه‌کان بڕیاری ده‌ستپێکردنی لێدوانی له‌گه‌ڵ حکومه‌ت کرد تاکو ڕێکه‌وتنه‌که‌ی San Andres قبوڵبکات، دواتریش کشانه‌وه‌ی ‌ لێدوان له‌گه‌ڵ حکومه‌ت، ڕاگیرا هه‌تا ئه‌و کاته‌ی ئه‌وانه‌ی‌ که‌ له‌ ئێستادا ڕه‌زامه‌ندی له‌سه‌ر نیشاندراون (موافه‌قه‌ت کراون)‌ ، ده‌یکات.

درێژه‌ی هه‌یه‌

آنارشیسم و نقش فرهنگ /3

فرشید یاسائی

“…اگراز ارتقای فرهنگ صحبت میشود ؛ یاد آور پرهیز از خشونتی است که تماما براندیشه انقلابات خونین حاکم میباشد وانقلابیون با تصرف قدرت سیاسی و نهادین کردن خشونت ( حاکمیت گیوتین…) و وحشت، جلوی تنفس جامعه را میگیرند…و به تدریج فرهنگ جامعه را نابود می کنند. تاریخ مملو از این خشونت ها ، کج فهمی …بوده که انسان را متحمل صدمات بیشماری کرده است…”

…فرهنگ جامعه شامل تمامی داده ها و شئونات اجتماعی که ( می توانند) به ارتقای جامعه یاری رساند و این مهم درگرو استقرار آزادی است. پیش شرط ارتقای فرهنگ ، آزادی است. در آزادی است که شهروندان فرصت فراگیری بیشتر خواهند داشت و کمبودها را مطبوعات آزاد جبران خواهند کرد و فرهیختگان نسبت به تخصص خویش جامعه را برپا نگه میدارند. محیط آزاد سیاسی – اجتماعی استعداد ها وخلاقیت را بالا خواهد بود. این تنها در بستر آزادی است که فرهنگ جامعه شکوفا میشود. یعنی موردی که دولتهای مستبد تحت هر ایدئولوژی قادر به احیای آن نیستند. معمولا ایدئولوژی ها با آزادی مسئله دارند و این مورد از زمان انقلاب فرانسه تا انقلاب ایران؛ مدام تکرار شده است. هر کدام از ایدئولوژی ها درک خواست خود را از آزادی دارند که در نهایت رای به رد آن زده و آزادیخواهان را به اعدام و زندان کشانده اند . تیغ گیوتین روبسپیر هرگز به کنار گذاشته نشد و در تمامی انقلابات بعد از آن- این تیغ – صیقل خورده وعملکرد داشت!

اگراز ارتقای فرهنگ صحبت میشود ؛ یاد آور پرهیز از خشونتی است که تماما براندیشه انقلابات خونین حاکم میباشد وانقلابیون با تصرف قدرت سیاسی و نهادین کردن خشونت ( حاکمیت گیوتین…) و وحشت، جلوی تنفس جامعه را میگیرند. تاریخ مملو از این خشونت ها است که صدمات بسیاری به انسان ها زده است .عصرتوحش نازیسم ، فاشیسم و کمونیسم…فراموش نشدنی است.چنانچه واقفید در عصر تسلط نازیسم در آلمان ، یکی از ” افتخارات ” آنان سوزاندن کتاب ( فرهنگ سوزی ) بود! متفقین بخوبی میدانستند که هیتلر سرزمین های اشغالی را با خود به گورستان نخواهد برد و روزی ناچارا آنان را پس خواهد داد. اما مورد ( کتابسوزان ) یعنی تنفر فرهنگی برای آنان قابل فهم نبود. تاکید به این موضوع از آن جهت است که تنها در بستر آزادی ومحترم دانستن به آزادی دیگران است که بخشهای دیگر جامعه نیز متحول میشود و در مسیر فرهنگ انسانی پیش میرود. سوزاندن کتاب تنها بربریت ، نهادین خواهد شد! هرچه فرهنگ جامعه بالاتر باشد طبیعتا تحول و تغییر زودتر به ثمر خواهد رسید و تجلی فرهنگی را در یکایک افراد جامعه میشود ملاحظه کرد. خویشتنداری ، احترام متقابل ، شناخت اختیار ، حق و حقوق و رعایت و احترام به آزادی دگراندیشان در سبک زندگی ما و عملکرد آن قابل رویت است.

اگر قرار است: انقلاب شود تا به استقرار استبداد دیگری یاری رساند! در روند انقلاب صدها وبلکه هزاران انسان ازمیان بروند تا دیکتاتور جدید جای کهن را بگیرد!؟ تحت سیطره و اشاعه ایدئولوژی و فرهنگش تمامی مناسبات و ارزش و داده های مردم نابود شود!؟ هنر و ادبیات و موسیقی …از بین رود!؟… ترویج و تبلیغ انقلاب و خشونت برای چیست!؟ پدیده آزادی و آزادیخواهی در این میان چه خواهد شد؟ نقش انسان در این دور و تسلسل چه خواهد بود…!؟

با اندکی درایت و تیزبینی درخواهیم یافت که نقش آنارشیسم که در ارتباط تنگاتنگ با مفهوم آزادی است ، حساس تر از گذشته است. آنارشیسم دو دشمن عمده دارد که مشخصا در بررسی و ارزیابی کار فرهنگی ناچاریم بدانان توجه کنیم. نخست جناح های راست و محافظه کار هستند که آنارشیستها را جانیان خیالپرداز مینامند و شانس رشد آن را متصور نیستند! دوم کمونیستها ( تمامی مولفه های آن ) هستند که ضمن همزبانی با جناح راست و ارتجاع در تروریست بودن آنارشیستها. آنارشیسم را ارتجاعی و آنارشیستها راخائن به طبقه کارگر نیز میدانند! اشتراکات این دو جناح در دولت پرستی آنان است . یعنی موردی که آنارشیسم نه تنها اعتقادی به دولت ندارد بلکه دستگاه آن را شر موجود میداند . روانشناسی این ایده درضد آتوریته و ضد اقتدار طلبی آنارشیسم نهفته است که ترس وحشتناکی را در وجود این دو جناح – ظاهرا جدا از یکدیگر- انداخته است.

تلاش و ترویج در تغییر زندگی و جامعه بدون وجود دولت و حکومت توسط آنارشیستها مشکلی است اساسی برای این دوجناح. مدام آنارشیسم را بی اهمیت ، ناکارآمد و تخیلی می پندارند. اما شبانه روز در رد آن قلمفرسائی می کنند!مورد روشن است. کمونیستها (موجود) یک نوع سبک سیاست بازی انقلابی را برای خود مشخص وطبقه بندی کرده اند که در آن درس از تاریخ و تجربه مفهومی ندارد و شکست برای آنان مصداق پیروزی است. آنان نیز مانند اسلامیستها پیامبر خود،کارل مارکس را اولوالعزم متصورند (…و اکثر آنان آثار وی را نخوانده اند!) ، تاریخی به اصطلاح ” علمی ” برای خویش درست کرده اند وبه داده های ارتجاعی خود چسبیده اند و منتظر ظهور دوباره وی هستند. کمونیستها برای دنیای من درآوردی خویش دست به طبقه بندی خشک و بیروح ( ارثیه هگل) اجتماعی زدند که تنها آدمک های آهنین در آن زندگی و کار می کنند. با یک چنین دیدی به دنیای مکانیکی خویش ، نه برای فرهنگ ارزشی قائلند و نه برای هنر…! برای دولت و یا حزب خویش فضیلتی کاذب قائلند که قرار است دنیای بندگی را تبدیل به دنیائی باعروسکانی ( طبقه کارگر و زحمتکشان…!) سربی و مطیع اوامرکمیته های مرکزی بوجود آورند.

از ویژگی های فرهنگ جنبه انتقالی آن است که از تمدن های مختلف عبور می کند و می آموزد وآموزش میدهد و آنان را بهم نزدیک می کند. بدون شک تمامی تمدن ها از یکدیگر متاثر بوده و خواهند بود. جنبه اکتسابی فرهنگ به ما می آموزد که چگونه از آن برای دنیائی بهتر و انسانی تر بهره گیریم و شرایط مطلوب بوجود آوریم. زمانیکه از ارتقای فرهنگی صحبت میشود معنی آن نهادین شدن خودباوری و استفاده از تمامی ظرفیت انسانها در جامعه است. توسعه فرهنگی بدون تماس و برخورد با دیگر فرهنگها امکان ندارد. رشد آگاهی در جامعه ضمن رویکرد به فرهنگ ملی و بومی گسترش حوزه مطالعاتی و تماس با فرهنگ ها و تمدن های دیگر است.در دنیای کنونی که در آن کار و زندگی و فعالیت می کنیم بدون توجه به تکنولوژی و فرهنگ آن قادر به ادامه حیات نخواهیم بود. در این مورد جای تاملی نیست. اگر هدف پیشرفت و توسعه و پویائی جامعه است… ناچاریم به فرهنگ جامعه توجه کنیم و کمبودهای خویش را توسط فرهنگهای بیگانه برطرف کنیم و فراموش نکنیم: مفهوم فرهنگ ، انتقالی و هم زمان اکتسابی است. و اینرا هم باید بدانیم که هیچ فرهنگی تا به امروز نقطه عطف نبوده و نخواهد بود و فرهنگها پیوسته از یکدیگر رنگ گرفته اند.

ما از جهانی سخن میرانیم که آزادی یعنی زیباترین آرزوی بشر به واقعیت تبدیل شده است. طبیعی است برای جهانی بهتر شتاب نباید کرد چون نتیجه معکوس خواهد داد. برای استقرار جامعه آزاد و انسانی نخست انسان ها باید از طریق کار و فعالیت فرهنگی ارتقا یابند. این حس عدم رضایت که در سرشت آدمی است . باید همیشه بیدار و تقویت شود تا آدمیان فکر نکنند که تاریخ و تمدن تمام شده است. یعنی همان درک غلطی که ایدئولوژی ها از تاریخ و روند آن دارند . جهان ایده آل ها با ایستادن و نظاره گر بودن ؛ بدست نخواهد آمد.آدمی از غارها شروع کرده و به پیشرفتهای بینظیری دست یافته و هنوز هم در میان راه است. هزاران سال دیگر زمان لازم است که بربخشی از دانش و آگاهی خویش بیفزاید.

در تمامی جوامع گنجینه ای از خرد و آگاهی در آن نهادین شده است که آدمیان با هرانگاره و تفکر و تصور، سهمی بدان میپردازند و در موقع ضرورت سهمی از آن بر میدارند. آنارشیستها در تمامی عصر موجودیت خویش ، سهم خود را بدان پرداخت کرده اند. آزادی ، اختیار ، احترام متقابل ، حقوق …پدیده هائی است که به این گنجینه ، توسط آنارشیستها اضافه شده و اکنون زمان آن فرا رسیده است که سهم خویش را برداشت کنند. ما میکوشیم تا رنج آدمی از سرشت وی جدا شود و روح و انگیزه خودباوری و خودگردانی بر وی مستولی شود.

این مهم در توانمند ساختن جامعه توسط فرهنگ و هنر و بهره مندی از امکانات و فرصتها است. آدمی زمانیکه در نظام تصمیم گیری شرکت داشته باشد، حس عجیبی در وی بوجود می آید که در راه شکوفائی استعداد ها عمل خواهد کرد.اگر فکر کنیم دولتهای موجود و آن دولتهائی (خیالی) که در سر میپرورانیم… پاسخگوی نیازهای واقعی بشر است؛ به بیراه رفته ایم . در حوزه لیبرالیسم و دموکراسی تعداد محدودی از جوامع ، بخشی که مربوط به آزادی و حقوق بشراست ؛ در قوانین آنان منظور شده که قابل احترام است…اما این همه موارد را شامل نمیشود. هنوز فقر ، گرسنگی و استبداد ، جنگ و تبعیض… در دنیای ما بیداد و میلیون ها انسان را دربر میگیرد. سطح زندگی جوامع از نظر کیفی و کمی با یکدیگر تفاوت های هولناک دارند .

در عصر ما که با تکنولوژی مدرن مصادف بوده که در روانشناسی و دید آدمیان اثر گذاشته است و تغییرات و تعبیرات با سرعتی شگفت انگیز به پیش میرود. نمی توانیم تنها و تنها و فقط مبارزه خود را معطوف به سیاست و خود را در بستر ” مبارزه با دولت و حکومت ” گرفتار کنیم. بلکه موظفیم حجم و عمق تنفر از دولت را تقلیل وبا توجه بیشتر به انسان، بال و پر بر تمامی فضای حاکم در جامعه بگشائیم تا روابط حسنه با دیگران را تقویت کنیم.غیر ازاین دچار روزمرگی خواهیم شد و روز به روز منزوی تر خواهیم شد.

فراموش نکنیم در جامعه ای ( ایران امروز…) زندگی میکنیم که رشد سرانه مطالعه و رجوع به کتب از میانگین جهانی فاصله زیادی دارد. رشد فقر و بیکاری ، استقرار خشونت و استبداد… به ما می آموزد در ارزیابی از جامعه، تجدید نظر کرده و با ریشه یابی نسبت به امور حاکم و طبیعتا مردم ، علل را بررسی و در صورت توان آفت زدائی کنیم.انفجار و حجم انبوه اطلاعات در زمان ما ضمن شگفت انگیز و وسوسه انگیز بودن آن ، به ما گوشزد و یادآوری میکند که عقلانیت نوینی آغاز شده است که هماهنگی با نظرات جدید به الزامات زندگی تبدیل کرده است.گونه ای از فراگیری و مهارت ( با توجه به شرایط سنی ) از تکنولوژی مدرن را نمیتوان بی تفاوت از آن گذشت.

اگر اعتقادی به مفاهیم استقلال ، خودگردانی و خودباوری …داریم و آنان را نسخه مناسب برای جانشینی دولت یعنی شر موجود میدانیم … ناچاریم با زمان حال حرکت کرده و توان خویش را با بهره گیری از تکنولوژی مدرن بالا بریم. توانمندی و توانائی ما از نظر کیفی و کمی در این است که جامعه امروز را با معیار امروز بسنجیم؛ نه گذشته.

ظهور جامعه انسانی و آزاد بی تردید با مبانی فرهنگی ارتباط مستقیم دارد. آرمان های این جامعه روشن است. تشکل های مدنی و سندیکا ها ( یعنی چشمان بیدار جوامع) تمامی ابعاد جامعه را درنظر میگیرند و گروه های انسانی را نسبت به امیال و علائق و سلائقشان در سندیکا و تشکل ها به کار مشترک دعوت می کند. تحولات بنیادین تنها از طریق مشارکت مستقیم و بدون واسطه مردم در نظام تصمیم گیری و بهره گیری از تمامی توانائی های انسان ها صورت میگیرد. طبیعی است برای تحقق آرمان های جامعه آزاد به مردمی آزاد ، آزاد اندیش و با فرهنگ امکان پذیر است. مردمانی که فرهنگ و تمدنشان حکومت انسان بر انسان را بر نمی تابند.این مهم به قدرت تخیل ما مربوط میشود که ناممکن را ممکن سازیم .

زمانیکه شهرداری درشهرها مسئول همآهنگی امورات تشکل ها و بنیادهای مدنی مردم است. ضرورت دولت و قدرت سیاسی ناشی ازتاثیر ونفوذ شدید بوروکراتی ، نه تنها علی السویه بلکه زائد نیز میباشد . استقلال نهاد های مختلف نقشی تعیین کننده در هستی آنان دارد. جوامع امروز به چهار بخش تقسیم شده اند. 1- قدرت سیاسی ( دولت و حکومت و بورکراتیک). 2- قدرت اقتصادی ( بازار و مایحتاج بشر) 3 – مردم ( تشکل های سیاسی – اجتماعی ). در جوامعی مانند ایران؛ چنین تصور میشود که دولت پدری است سخاوتمند که قرار است مایحتاج مردم را تامین سازد ، لذا چشم ها بدنبال اوست! بنابراین جامعه مدنی ضعیف و با انواع و اقسام ممنوعیت ها روبرو است. دولتهای غیر دمکراتیک از نهاد و تشکل های مردمی درک خاصی دارند. انتظار دارند که نهادها در راستای منویات دولت پیش روند. نه برعکس! در تعدادی از کشورهای اروپائی نهاد ها نقش مهمتری برعهده دارند و عموما مستقل از دولت سیاسی عمل می کنند.
اختاپوس دولت از انرژی ، استعداد ، توان… مردم تغذیه می کند. این اختاپوس تحمل نهاد و تشکل های مردمی دارای استقلال را ندارد و روزی بالاخره رو در روئی آغاز و با ازمیان برداشتن تشکلها پایان میبابد.حتی نهاد هائی که از بطن دولت سیاسی بوجود می آیند و از استقلال تهی هستند تا زمانی دوام خواهند داشت که زیرمجموعه دولت سیاسی باشند. از نظر روانی دولتها مردم را به (( بی تفاوتی )) ، عدم خودباوری نسبت به امور مطرح در زندگی و جامعه سوق میدهند.و این موارد آسیبی است بر بدنه جامعه که در بوجود آمدن بحران نقش مهمی ایفا می کند.
کمک و همدلی ، احساس همبستگی و نوع دوستی تنها در موقعیت خاص و ضروری به تنهائی کافی نیست. بلکه باید کوشید این احساسات در جامعه از طریق تشکل ها تقویت و نهادین شوند.طبیعی است غیر از دولت و ارگان های حکومتی ، روند جوامع مدرن در شکل گیری بی تفاوتی بی تاثیر نیستند . اما این همه قضایا نیست. انسان و حساسیتش نسبت به امور خود و دیگران فرای خاستگاه های دولت کلاسیک و جامعه مدرن است. انسان موجودی است حساس و اجتماعی درست در مقابل دولت.
دست های دولت در تمامی شئونات اجتماعی موجود و فعال هستند. و این ما هستیم که در غول وارگی دولت سهم داشته وداریم. ما آگاهانه و غیر آگاهانه تمامی استعداد و توانائی… خویش را در اختیار مجموعه ای میگذاریم تا ” امنیت”خویش را تحت عنوان ” واقعیت موجود ” تضمین کنیم. و غالبا هم با سرخوردگی و بی تفاوتی روبرو میشویم و از آنجا که فاقد قدرت تخیل هستیم و این حس را از ما ربوده اند… نمیخواهیم باور کنیم که بدون دولت هم میشود به حیات خود ادامه داد .ما این حس که بدون وجود دولت نمیتوان به حیات خویش ادامه دهیم را سالیان متمادی و نسلها است که در گوشمان موعظه کرده اند و تقریبا به عادت تبدیل کرده اند! لذا تصورش برایمان غیرممکن است که میشود در کنار یکدیگر با صلح و صفا زندگی کرد.
این اختاپوس وحشتناکی که ما در ضمیر ناخودآگاه خویش بوجود آوردیم… امروز چنان به واقعیت موجود تبدیل گشته که عدم وجودش را غیرقابل تصور میدانیم. و متاسفانه به معیار بررسی تمام امورتبدیل شده است. به ما آموخته اند که فقط دولت است که حافظ ارزشهای اجتماعی ، دینی و اخلاقی… ما است وتنها سیستم امنیتی دولتها کالبد جامعه را از وجود شری که همیشه و در هر عصری پدیدارمیشود ، حمایت می کند. با یک چنین آموخته ای خود تصدی گری دولتها را شدت بخشیدیم. در جائی که میدانیم ( شاید هم نمیخواهیم بدانیم!) که هر جا و در هر حوزه ای که دولتها دخالت داشته اند ؛ وضع را بدتر از سابق به پایان شوم و بحران تبدیل کرده اند. دولت بنا بر ذات خویش سلطه گر و مداخله جو است. و چون به نیروی ضربتی و نظامی خویش می نازد براین تصور است که حرف آخر را خواهد زد. عموما دال بر این تصور غلط و تاریخی ، حوزه اجتماعی را فراموش و انرژی خود را معطوف به حاکمیت و امر و نهی می کند.
خواست تهی کردن قدرت از دولت امروز مورد توجه نیروهای لیبرال نیز هست که به کشور ما نیز سرایت کرده است. دولت ها خود نیز متوجه شده اند که قادر نیستند تمامی مسائل اجتماعی و درخواستها ( با رشد جمعیت و بوجود آمدن کلان شهرها…) را پاسخ دهند و در حل آن موفق باشند. لذا کوشیدند که : 1- با ادغام وزارتخانه ها و موسسات دولتی در یکدیگر . 2- تقدیم اقتصاد کشور به بخش خصوصی ( که طبیعتا مشکلات خود را دارد) موفقیتی برای خویش کسب کنند ! اگر هم این طرح ( دو گانه ) با موفقیت نیز انجام پذیرد ، دولت واحد در کشور به چند دولتی (به دولتهای متعدد کوچکتر…) تقسیم میشوند که بهشتی خواهد بود برای کمپانی ها و مراکز مالی که به چپاول مردم و نیروی کار و منافع ملی آنان خواهند پرداخت. یعنی آنچه را که این موسسات ( بانک ها و بیمه ها…) نسبتا در اروپا و آمریکا انجام میدهند که حتی بخش سرمایه داری کلاسیک را نیز زیر نفوذ خود دارند.
نیت اگر ساخت جهانی بهتر است؟ این جهان باید از طریق آموزش و تعالیم فرهنگی اقدام کند. هر چه بیشتر در این وادی پیش رویم به حس سعادتمندی انسان یاری رساندیم. ما زمانی قادر خواهیم بود از بوستان فرهنگ در تمامی سطوح ، گل و میوه بچینیم و شاهد تکاپو در ذهن جامعه باشیم که با رویکرد و رهیافت ها علل و معلول عقب افتادگی اجتماعی را شناسائی کنیم.دنباله روی از نویسندگان و نظریه پردازان ایرانی منجمله: آقایان جلال آل‌احمد، مرتضي مطهري ،علي شريعتي، فردید …جهت ارتقای فرهنگی؛ عملی است ضد فرهنگی و کاملا خطا. باید بکوشیم مبلغ عشق و نوع دوستی باشیم . نه خشونت و ترور و وحشت.
در هرحال جامعه ما با عقب افتادگی فرهنگی روبروست. بخشی از آن مربوط میشود به فرهنگ و تمدن گذشته ما که با فرهنگ معاصر امروزی با یکدیگر تقابل و تعامل ندارند.؛عکس اروپا و آمریکا. بخش دیگر که جامعه ما با آن روبروست و در واقع گریبانگیر آن است. فرهنگ جهانی است که مانند بهمنی فرو آمده است. فرهنگ بومی ما قادر به مقابله با آن نیست… از سوی دیگر ( عکس کشور های شرقی مانند چین ، هند ، ژاپن و کره جنوبی…) مردان پشت صحنه نمیخواهد با آن به تعامل برسند… و از آنجا که متولیان فرهنگ و هنر در کشور تعدادشان بسیار وتحت تاثیر مستقیم دین و سنت و در واقع ضد مدرنیته هستند و عمل می کنند! فرهنگ و هنر کنونی محصولی بی حاصل است که در برزخ بود و نبود دست و پا میزند. و اگر قرار است فرهنگ و تمدن ما در راه توسعه و پیشرقت قدم نهد. تنها در سایه آزادی می تواند مفید و کارساز باشد و غیر از آن هیچ چیز.
جامعه اگر بتواند آزادی یعنی این والا مقام را پیدا کند… در سایه اش به خواست های خویش نزدیکتر خواهد شد.حال که آنرا گم کرده ایم ، مصائب فقدان آنرا نیز باید تحمل کنیم و در فکر و تدارک رسیدن دوباره بدان باشیم و پرچم آنرا برافراشته سازیم. چون آزادی اصل است واگر نباشد، آینده تابناکی نخواهیم داشت!

…ادامه دارد

منبع : سایت آبگون http://www.abgun.net