All posts by Anarchistan ئەنارکیستان

Kurdistan Anarchists Forum - KAF سەکۆی ئەنارکیستان

بنچینه‌کانی یه‌کێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ (IWA)*

یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌، له‌ ڕه‌وتی خه‌باتی چینایه‌تیدا سه‌رهه‌ڵده‌دات، كه‌ ئامانجی یه‌كگرتنی ته‌واوی كارگه‌رانه‌ له‌ ڕێكخراوه‌ ئابورییه‌ خه‌باتكاره‌كاندا، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌بات بۆ ڕزگاربوونی خۆیان له‌ سه‌ركوتی دوولایه‌نه‌ی سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ت، بكه‌ن. .


/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:10.0pt;
font-family:”Times New Roman”;
mso-ansi-language:#0400;
mso-fareast-language:#0400;
mso-bidi-language:#0400;}

1– یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌، له‌ ڕه‌وتی خه‌باتی چینایه‌تیدا سه‌رهه‌ڵده‌دات، كه‌ ئامانجی یه‌كگرتنی ته‌واوی كارگه‌رانه‌ له‌ ڕێكخراوه‌ ئابورییه‌ خه‌باتكاره‌كاندا، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌بات بۆ ڕزگاربوونی خۆیان له‌ سه‌ركوتی دوولایه‌نه‌ی سه‌رمایه‌داران و ده‌وڵه‌ت، بكه‌ن. ئامانجی سه‌رله‌نوێ سازدانه‌وه‌ی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ له‌سه‌ر بنه‌ماكانی كۆمونیزمی ئازادیخوازانه‌ له‌ ڕێگه‌ی هه‌ڵسوڕانی شۆڕشگێڕانه‌ی چینی كارگه‌ره‌وه‌، له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ی كه‌ ته‌نیا ڕێكخراوه‌ ئابورییه‌كانی پرۆلیتاریا توانای به‌ده‌ستهێنانی ئه‌م ئامانجه‌یان هه‌یه‌. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ ئه‌وه‌ نیشانی كارگه‌ران ده‌دات، كه‌ وه‌ك به‌رهه‌مهێنه‌ر و داهێنه‌ری گشت سامانه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان، چۆن په‌ی به‌ ڕێوشوێنی خۆیان ده‌به‌ن و ئه‌م ڕێوشوێنه‌ له‌ دژایه‌تیكردنی پارته‌ كارگه‌رییه‌ هاوچه‌رخه‌كان په‌ره‌ پێ بده‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ناكارایی به‌رنامه‌كانی ئه‌م پارتگه‌له‌ له‌ سه‌رله‌نوێ سازدانه‌وه‌ی ئابوری كۆمه‌ڵگه‌دا ده‌ركه‌وتووه‌.

2یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌، دوژمنی سه‌رسه‌ختی هه‌موو تاڵانگه‌ری و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتن (مۆنۆپۆڵكردن)ێكی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ و ئامانجی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌یانه، ئه‌مه‌ش‌‌ به‌هۆی پێكهێنانی كۆمه‌ڵه‌ ئابورییه‌كان و ئۆرگانه‌ به‌ڕێوه‌به‌رییه‌كانه‌وه‌، كه‌ له‌لایه‌ن كارگه‌ران له‌ كێڵگه‌ و كارخانه‌كاندا به‌ڕێوه‌ ده‌برێن و‌ سیسته‌مێكی كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ ئه‌نجومه‌نه‌ ئازاده‌كان پێكده‌هێنن، كه‌ به‌ هیچ شێوه‌ك و له‌ هیچ بارێكدا ناچنه‌ ژێر باری هیچ ده‌سه‌ڵاتێك یا ملكه‌چی هیچ پارتێكی ڕامیاریی نابن.

یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌، سه‌رله‌نوێ‌ ڕێكخستنه‌وه‌ی ئابوری كۆمه‌ڵگه‌ بۆ به‌رهه‌مهێنان وه‌ك ئه‌لته‌رناتیڤی ڕامیارییه‌كانی ده‌وڵه‌ت و پارته‌كان ده‌خاته ڕروو و به‌ڕێوه‌بردنی شته‌كان، شوێنی فه‌رمانڕه‌وایی مرۆڤ به‌سه‌ر مرۆڤدا ده‌گرێته‌وه‌.

دواجار ئامانجی یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵاتی رامیاری نییه‌، به‌ڵكو هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ته‌واوی ئه‌ركه‌كانی ده‌وڵه‌ته‌‌ له‌ ژیانی كۆمه‌لایه‌تیدا.

یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ پێی وایه‌ به‌ نه‌هێشتنی مۆنۆپۆڵكردنی خاوه‌ندارێتی‌، ده‌بێت ‌له‌ناوبردنی مۆنۆپڵكردنی ده‌سه‌ڵات بێته‌دی، ئازادی مرۆڤ له‌ رێگه‌ی هیچ جۆرێك له‌ جۆره‌كانی ده‌وڵه‌ته‌وه‌ نایێته‌دی، له‌ ژێر هه‌ر ناوێكدا بن، به‌پێجه‌وانه‌وه‌ ده‌وڵه‌ت هه‌ر وا ده‌مێنێته‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ بووه‌ و بۆ مۆنۆپڵكردنی نوێ و به‌رته‌ری پێدانی (امتیاز) نوێ، داهێنراوه‌.

3– یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ دوو ئه‌ركی له‌ ئه‌ستۆدایه‌: پلاندانان له‌ خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ی هه‌مه‌ڕۆژه‌دا له‌ پێناو گه‌شه‌پێدانی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی و هزری چینی كارگه‌ر له‌ چوارچێوه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی هه‌نووكه‌یی و فێركردنی جه‌ماوه‌ر چۆن بتوانێت بۆ به‌ڕێوه‌بردنی كرده‌ی به‌رهه‌مهێنان له‌ داهاتوودا و به‌شداریكردن له‌ كاتێكدا كه‌ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی‌ گشت توخمه‌كانی ژیانی كۆمه‌لایه‌تی دێته‌ پێشه‌وه‌‌. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ به‌ هیچ سیسته‌مێكی فه‌رمانڕه‌وایی جێگره‌وه‌ رازی نییه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێكهاته‌ی سیسته‌مێكی كۆمه‌ڵایه‌تی كه‌ ئامانجیه‌تی، به‌پێی بڕیاره‌كانی چینی به‌رهه‌مهێنه‌ر و له‌ ڕێگه‌ی ڕێكخراوه‌ جۆراوجۆره‌كانییه‌وه‌ پێكدێت، كه‌ ده‌توانن له‌ ڕێگه‌ی كاری گشتی هه‌موو كارگه‌رانی ده‌ستكار و بیركار و له‌ گشت به‌شه‌ به‌ڕێوه‌براوه‌كانی پیشه‌سازی له‌ لایه‌ن كارگه‌رانه‌وه‌ جێگه‌ی گشت ده‌اموده‌زگه‌ فه‌رمانڕه‌واییه‌كان بگرنه‌وه‌، هه‌روه‌ها گشت كۆمه‌ڵێك یا كارگه‌یه‌ك یا به‌شێكی پیشه‌سازی ئه‌ندامێكی خودموختار ده‌بێت له‌ یه‌كێتییه‌كی ئابوری گه‌وره‌تردا و ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ شێوه‌كی ڕێكخراو به‌رهه‌مهێنان و كارگه‌لێك كه‌ پێوه‌ی په‌یوه‌ستن به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ و له‌سه‌ر بنه‌مای ئامانجگه‌لێك كه‌ له‌سه‌ری پێكهاتوون و له‌سه‌ر بنه‌مای گۆڕینه‌وه‌ی خزمه‌تگوزاری و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان، به‌ڕێوه‌ده‌بات.

4– یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ دژی ته‌واوی ڕێكخراوگه‌لێكه‌ كه‌ باوه‌ڕیان به‌ نێوه‌ندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت و كلیسایه‌. چونكه‌ پێی وایه‌ ئه‌وانه‌ ته‌نیا ده‌توانن له‌ درێژه‌دان به‌ مانه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات و كپكردنی سیستیماتیكیانه‌ی گیانی ده‌ستبه‌كاربوون و بیركردنه‌وه‌، به‌ كه‌ڵك بێن. نێوه‌ندگه‌رایی ڕێكخستنێكی‌‌ ساخته‌یه‌، چینه‌كانی ژێره‌وه‌ ملكه‌چی كه‌سانێك كه‌ پاگه‌نده‌ی باڵابوون ده‌كه‌ن، ده‌كات و نێوه‌ندگه‌رایی كاروباره‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ ده‌داته‌ ده‌ست كه‌مایه‌تییه‌ك كه‌س، بۆ گۆڕینی تاك به‌ ڕۆبۆتێك كه‌ به‌ فه‌رمانی سه‌روه‌ری و ئاراسته‌كردنه‌كانی ئه‌و كه‌مایه‌تییه‌ نێوه‌ندگه‌رایه‌ بجوڵێته‌وه. له‌ ڕێكخستنی‌ نێوه‌ندگه‌رادا، خێروبێری كۆمه‌ڵگه‌ ملكچی به‌رژه‌وه‌ندی كه‌مایه‌تی ده‌بێت، نموونه‌گه‌رایی شوێنی جۆراوجۆربوون، داسه‌پاندن شوێنی لێپرسراوه‌تی خودی ده‌گڕێته‌وه‌. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ ڕوانگه‌ كۆمه‌لایه‌تییه‌كانی خۆی له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێكخستنێكی فیدراڵی به‌رفراوان ڕۆ ده‌نێت‌. به‌مه‌رجێك كه‌ له‌ خواره‌وه‌را بۆ سه‌ره‌وه‌ ڕێك بخرێن و له‌پێناو یه‌كخستنی گشت هێزه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بۆ پاراستنی بیر و بۆچوون و به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌دا بن‌.

5 یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه ته‌واوی چالاكییه‌ پارله‌مانی و هه‌رجۆره‌ هاوكارییه‌ك له‌گه‌ڵ ده‌زگه‌ بڕیارده‌ره‌كان ڕه‌تده‌كاته‌وه‌؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێی وایه‌ كه‌ ته‌نانه‌ت له‌ زۆربه‌ی ڕێكخراوه‌كانی‌ راپرسی ئازاددا، ناتوانرێت ناكۆكییه‌ به‌رچاوه‌كانی هه‌ناوی كۆمه‌ڵگه‌ی هه‌نووكه‌یی بشاردرێنه‌وه‌، هه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سیسته‌می پارله‌مانی تاكه‌ ئامانجێكی هه‌یه‌، كه‌ ئه‌ویش ڕه‌واكردنی سته‌می كۆمه‌ڵایه‌تییه‌.

6یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه گشت سنووره‌‌ ڕامیاری و نه‌ته‌وه‌ییه‌ جۆراوجۆره‌ داسه‌پێنراوه‌كان ڕه‌تده‌كاته‌وه‌ و ڕایده‌گه‌یێنێ ئه‌وه‌ی كه‌ پێده‌ڵێن نه‌ته‌وه‌گه‌را‌یی بێجگه‌ ‌له‌ ئاینی ده‌وڵه‌تی نوێ، بۆ په‌رده‌پۆشكردنی به‌رژه‌وه‌ندی مادی چینه‌ موڵداره‌كان، به‌ولاوه‌ شتێكی تر نییه‌. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه ته‌نیا دان به‌ جیاوازییه‌ ئابورییه‌كاندا ده‌نێت، ئیتر چ ناوچه‌یی بن یا نه‌ته‌وه‌یی، ئه‌وانه‌ن‌ ده‌بنه‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی زنجیره‌ی پله‌وپایه‌ و نادادپه‌روه‌ری و هه‌ر جۆره‌ سته‌مێك ( له‌به‌ر ڕه‌چه‌ڵه‌ك، ڕه‌گه‌ز و هه‌ر جیاوازییه‌كی راست یا هه‌له‌ی تری نێوان مرۆڤه‌كان)، هه‌روه‌ها یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ به‌نێوی گیانی هاوپشتییه‌وه‌ بانگه‌وازی مافی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری (خودموختاری) بۆ گشت كۆمه‌ڵه‌ ئابورییه‌كان ده‌كات.

7– له‌به‌ر هۆگه‌لێكی ئاوا، یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه له‌ دژی شه‌ڕ و له‌شكرگه‌ری تێده‌كۆشێت. یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه پشتیوانی له‌ بانگه‌وازه‌كانی دژی شه‌ڕ و خوازیاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی گشت سوپاكانه‌، له‌وێوه‌ كه‌ ته‌نیا به‌ ئامرازی دژه‌ شۆڕشیان ده‌زانێت بۆ‌ نۆكه‌ری سه‌رمایه‌داردان له‌ ڕێگه‌ی كارگه‌رانی به‌ سه‌ربازگیراوه‌وه‌، كه‌ له‌ ده‌می شۆڕش دا له‌لایه‌ن كارگه‌ران و یه‌كێتییه‌كانیانه‌وه‌ ده‌ستیان به‌سه‌ردا ده‌گیرێت، له‌وه‌ی كه‌ خوازیاری بایكۆت و ده‌ستكێشانه‌وه‌ ده‌بن له‌ گشت كه‌ره‌سته‌ سه‌ره‌تایی و به‌رهه‌مه‌ پێوسته‌كان بۆ شه‌ڕ بێجگه‌ له‌و وڵاتانه‌ی كه‌ كارگه‌ران تیایاندا سه‌رقاڵی شۆڕشی كۆمه‌ڵایه‌تین بۆ ئه‌وه‌ی یارمه‌تییان بده‌ن بۆ پشتیوانی له‌ شۆڕش، دواجار، یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه پشتیوانی له‌ مانگرتن گشتی خۆپارێزانه‌ وه‌ك ئامرازێكی كارا بۆ دژایه‌تی شه‌ڕ و له‌شكرگه‌ری، ده‌كات.

8یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه پێداویستی به‌رهه‌مێك كه‌ زیان به‌ ژینگه‌ ناگه‌یێنێت له‌به‌رچاو ده‌گرێت و هه‌وڵ ده‌دات به‌كارهێنانی توخمگه‌ڵیك كه‌ سه‌رله‌نوێ چی ناكرێنه‌وه‌ به‌لانی كه‌م بگه‌یێنێت و هه‌رچی زیاتر به‌ كاربردنی توخمگه‌لێك كه‌ له‌ توانادا هه‌یه‌ دوباره‌ تازه‌ بكرێنه‌وه‌. ڕێگه‌ به‌خۆی نادات هۆی سه‌ره‌كی قه‌یرانی هه‌نووكه‌یی ژینگه‌ پشتگوێ بخات كه‌ سه‌رچاوه‌ی بۆ چاوچنۆكی و سوود ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، كه‌ ئامانجی به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داری هه‌میشه‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی تێچوون (خه‌رجی به‌رهه‌مێنان)ه‌‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌ستكه‌وتی زیاتر و درێژه‌دان به‌ مانه‌وه‌ی خۆی، هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ی كه‌ وی توانای پاراستنی ژینگه‌ی نییه‌. زۆربه‌ی قه‌یرانی قه‌رزه‌ جیهانییه‌كان به‌هۆی ئاراسته‌ی كشتی به‌رهه‌مه‌ بازرگانییه‌كانه‌وه‌ كه‌ زیانی به‌ به‌رهه‌مهێنانی به‌رهه‌مه‌ سه‌ره‌كییه‌كان گه‌یاندووه‌، ئه‌م ڕاستییه‌ بووه‌ هۆی له‌ناوبردنی دارستانه‌ ستوونی و ئاسۆییه‌كان، برسیه‌تی و نه‌خۆشی. كه‌واته‌ پێویسته‌ خه‌بات بۆ پاراستنی گۆی زه‌وی و خه‌بات بۆ ڕوخاندنی سه‌رمایه‌داری، پێكه‌وه‌ گرێ بدرێن، یا ئه‌وه‌تا چاره‌نووسی هه‌ر یه‌كه‌یان به‌ ته‌نیا هه‌ر تێكشكان ده‌بێت.

9یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه ڕایده‌گه‌یێنێت كه‌ پێ له‌سه‌ر‌ كاری ڕاسته‌وخۆ داده‌گرێت و یارمه‌تی و هانی خه‌باتگه‌لێك كه‌ دژ به‌ ئامانجه‌كه‌ی نین، ده‌دات. شێوازه‌كانی خه‌باتی بریتین له‌ مانگرتنه‌كان، بایكۆتكردنه‌كان و تێكدان و .. هیتر. كاری راسته‌وخۆ له‌ مانگرتنه گشتییه‌‌كاندا ئه‌زموونگه‌لێكی فراوان به‌ده‌ست دێنێت، كه‌ له‌ روانگه‌ی یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌وه‌ نێشانه‌ی ده‌ركه‌وتنی شۆڕشی كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌بن.

10– له‌ بارێكدا كه‌ یه‌كێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه دژی گشت توندوتیژییه‌كی ڕێكخراوه‌ له‌لایه‌ن هه‌ر جۆره‌ فه‌رمانڕه‌وایه‌تییه‌كه‌وه‌‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتی ده‌بێت، چونكه‌ ململانێیه‌كی توندوتیژ به‌هۆی ململانێ چاره‌نووسییه‌كان له‌نێوان سه‌رمایه‌داری هه‌نووكه‌ی و كۆمۆنیزمی داهاتوودا. هه‌روه‌ها داننانی به‌ توندوتیژیدا له‌ جێی خۆیدا ده‌بێت،‌ كاتێك كه‌ ناچاره‌ وه‌ك ئامرازی به‌رگری دژی شێوازه‌ توندوتیژه‌ به‌كاربراوه‌كان له‌لایه‌ن چینه‌ فه‌رمانره‌واكانه‌وه‌ له‌ خه‌باتگه‌لێكدا كه‌ جه‌ماوه‌ری شۆڕشگێڕ بۆ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی زه‌وی و زار و ئامرازه‌كانی به‌رهه‌مهێنان به‌كاری به‌رێت، له‌ كاتێكدا ئه‌م ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنه‌ ته‌نیا له‌ ڕێگه‌ی خۆتێهه‌ڵقرتاندنی راسته‌وخۆی ڕێكخراوه‌ ئابورییه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی كارگه‌رانه‌وه‌، ده‌توانێت به‌رده‌وام بێت و سه‌ركه‌وتنی یه‌كجاره‌كی به‌ده‌ست بێنێت، به‌م پێیه‌ پێویسته‌ پاڵپشتی شۆڕش ئه‌ركی ئه‌م ڕێكخراوه‌ ئابورییانه‌ بێت نه‌ك ده‌زگه‌ سه‌ربازی و شێوه‌ سه‌ربازییه‌ پێشكه‌وتووه‌كان، سه‌ربه‌خۆ و دابڕاو لێیان.

11– ته‌نیا له‌ ڕێكخراوه‌ ئابوری و شۆڕشگێڕییه‌كانی چینی كارگه‌ردا هێزێك كه‌ توانای ڕزگاركردنی وی و ‌ وزه‌ی داهێنه‌رانه‌ی پێویست بۆ سه‌رله‌نوێ ڕێكخستنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵه‌ی له‌سه‌ر بنه‌مای كۆمۆنیزمی ئازادیخوازانه‌، به‌دی ده‌كرێن.

نێوی ڕێكخراوی نێونه‌ته‌وه‌یی

ئه‌نجومه‌نی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ خه‌بات و هاوپشتی و ئه‌وه‌ی كه‌ گشت ڕێكخراوه‌ شۆڕشگێڕییه‌ یه‌كێتیگه‌راكانی جیهان یه‌كده‌خات به‌ نێوی ئه‌نجومه‌نی نیونه‌ته‌وه‌یی كارگه‌ران (IWA) ناسراوه‌.

ئامانجه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نێونه‌ته‌وه‌یی كارگه‌ران:

A) ڕێكخستن و گه‌شه‌پێدانی تێكۆشانه‌ شۆڕشگێڕییه‌كان له‌ گشت وڵاتان، به‌ ئامانجی له‌نێوبردنی یه‌كجاره‌كی ته‌واوی ڕێكخراوه‌‌ ڕامیاری و ئابورییه‌ جێكه‌وته‌كان و جێگیركردنی كۆمۆنیزمی ئازادیخوازانه‌.

B) ڕێوشوێن به‌خشین به‌ ڕێكخراوه‌ یه‌كێتیگه‌راییه‌ شۆڕشگێڕه‌ ئابورییه‌كان له‌ سه‌ر ئاستی نه‌ته‌وه‌یی و پیشه‌سازی، بنچینه‌ی به‌هێزكردنی ئه‌م جۆره‌ ڕێكخراوه‌ یه‌كگرتووانه‌یه‌ بۆ خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و ئاماده‌یی بۆ له‌نێوبردنی سه‌رمایه‌داری و ده‌وڵه‌ت.

C) به‌رگرتن به‌ كنه‌كردنی هه‌ر پارتێكی ڕامیاری بۆ ناو ڕێكخراوه‌ یه‌كێتیگه‌را‌ ئابورییه‌كان و بڕیاردانی خه‌بات دژی هه‌ر هه‌وڵێك بۆ كۆنتۆڵكردنی یه‌كێتییه‌كان، له‌ لایه‌ن پارته‌ ڕامیارییه‌كانه‌وه‌.

D) به‌ستنی هاوپه‌یمانی مه‌رجدار له‌گه‌ڵ ڕێكخستنه‌ شۆڕشگێڕییه‌كان و یه‌كێتییه‌ پرۆلیتارییه‌كانی تر به‌ ئامانجی پلاندانان و داڕێژانی كاری نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ به‌دیهێنانی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی چینی كارگه‌ر كاتێك كه‌ بارودۆخه‌كه‌ ده‌یخوازێت و له‌گه‌ڵ خاڵه‌كانی (B, C)دا ناكۆك نه‌بێت و له‌ ڕێگه‌ی كاری هاوبه‌شه‌وه‌ بێت، له‌ توانادا هه‌یه ‌و به‌ڵام هه‌ر هاوپه‌یمانییه‌ك له‌گه‌ڵ پارته‌ ڕامیارییه‌كان و ڕێكخراوگه‌لێك كه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌ك دامه‌زراوه‌یه‌ك بۆ ڕێكخستنی كۆمه‌ڵایه‌تی وه‌رده‌گرن، له‌ توانادا نییه‌.‌ یه‌كێتیگه‌رایی‌ شۆڕشگێڕانه‌ وه‌ها هاوكارییه‌کی چینایه‌تی ڕه‌تده‌كاته‌وه‌، كه‌ تایبه‌ت بێت‌ به‌ به‌شداری له‌ لێژنه‌ ڕێكخراو و دارێژراوه‌كانی ده‌وڵه‌ت ( بۆ نموونه‌ هه‌ڵبژاردنه‌ سه‌ندیكاییه‌كان بۆ لێژنه‌ی پرۆژه‌كان) و وه‌رگرتنی پشتیوانی میری ته‌رخانكراو بۆ سه‌ندیكالیسته‌ فه‌رمییه‌كان و هیتر و هه‌ر كاركردێكی تر كه‌ له‌گه‌ڵ ناوه‌ڕۆكی سه‌ندیكالیزمی دژه‌ ده‌سه‌ڵات ناكۆك بێت.

E) ڕسواكردن و دژایه‌تیكردنی توندوتیژی هه‌ره‌مه‌كی گشت میرییه‌كان كه‌ بۆ سه‌ركوتكردنی شۆڕشی كۆمه‌ڵایه‌تی دژی شۆڕشگێڕان ته‌رخانكراوه‌.

F) توێژینه‌وه‌ی گرفتگه‌لێك كه‌ بۆ جیهانبینی پرۆلیتاریا له‌ پێناو به‌هێزكردن و گه‌شه‌پێدانی بزووتنه‌وه‌كانی گرنگن ، چ له‌ یه‌ك وڵات یا له‌ چه‌ند وڵاتدا بێت و كۆمه‌ك بۆ پشتیوانی له‌ مافه‌كانی چینی كارگه‌ر له‌ شۆڕش و خۆڕزگاركردنیدا.

G) ده‌ستبردن بۆ چالاكی یه‌كدی یارمه‌تیدان له‌ ململانێ ئابورییه‌ گرنگه‌ هه‌نووكه‌ییه‌كان، یا ده‌ستبردن بۆ ململانێ ڕه‌خنه‌ییه‌كان دژی دوژمنه‌ ئاشكرا یا شاراوه‌كانی چینی كارگه‌ر.

H) دابینكردنی كۆمه‌كی مادی و مه‌عنه‌وی بۆ گشت بزووتنه‌وه‌كانی چینی كارگه‌ر، له‌ هه‌ر وڵاتێكدا كه‌ ڕابه‌ری خه‌بات له‌ ده‌ستی ڕێكخراوی سه‌رتاسه‌ری ئابوری پرۆلیتاریدایه‌. ئه‌نجومه‌نی نێونه‌ته‌وه‌یی كارگه‌ران ته‌نیا كاتێك خۆی له‌ كاروباری یه‌كێتییه‌كان له‌ وڵاتان تێهه‌ڵده‌قورتێنێت، كه‌ ڕێكخراوه‌ی په‌یوه‌ست له‌و وڵاته‌دا خوازیاری ئه‌مه‌ بێت یا كاتێك كه‌ ئه‌و به‌شه‌ بنه‌ما گشتییه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نێونه‌ته‌وه‌یی كارگه‌رانی پێشێل كردبێت.

The International Workers’ Association (IWA) *


/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:10.0pt;
font-family:”Times New Roman”;
mso-ansi-language:#0400;
mso-fareast-language:#0400;
mso-bidi-language:#0400;}
و.
هه‌ژێن

http://cnt-ait.info
contact@cnt-ait.info

خه‌باتی جه‌ماوه‌ری و ڕێکخراوبوون

هه‌ژێن

کۆمه‌ڵگه‌ یا نه‌ته‌وه‌ و دانیشتوانی وڵاتێک یه‌که‌یه‌کی هاوبه‌رژه‌وه‌ند نییه‌ وه‌ک چینی سه‌روه‌ر و پاوپه‌یوه‌نده‌کانی پاگه‌نده‌ی بۆ ده‌که‌ن، هه‌روه‌ها هاوئاهه‌نگیش نییه‌ وه‌ک ده‌یانه‌وێ وه‌های نیشان بده‌ن. به‌ڵکو کۆمه‌ڵگه‌ ئاوسه‌ به‌ کێشه‌ و ململانێی نێوان به‌شه‌ به‌رژه‌وه‌ند جیاوازه‌کانی‌ و ئه‌و به‌شانه‌ چین و توێژی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌ر بنه‌مای پێگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییان له‌ په‌یوه‌ندییه‌کانی به‌رهه‌مهێناندا پێکدێنن و یه‌کلاکردنه‌وه‌ی ململانێکانی نێوانیان به‌ واتای له‌دایکبوونی سه‌رده‌م، قۆناخ یا شێوازێکی‌تر له‌ به‌رهه‌مهێنان و گۆڕینی ڕیوشوێنیان و داڕشتنه‌وه‌ی پێگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییان دێ. ئه‌مه‌ش یه‌کێتی و هاوکاری ئه‌ندامانی ئه‌و چینه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ ده‌خوازێ، که‌ خوازیاری گۆڕینی پێگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌تی. به‌م پێیه‌ش هه‌رچی ململانێی نێوان چینه‌کان فره‌تر په‌ره‌بسێنێ، پێداویستی ڕێکخراوبوون وه‌ک یه‌کێتی ویست و توانا، فره‌تر خۆی به‌رجه‌سته‌ ده‌کات.

ئه‌گه‌ر سه‌رنجی کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی بده‌ین، ده‌بینین به‌خۆی له‌سه‌ر جۆرێک له‌ ڕێکخستن، که‌ له‌ سیسته‌مێکی سته‌مکارانه‌دا په‌ستاندنیه‌تی، ڕێکخراوه‌ و خودی کۆمه‌ڵگه‌ش به‌سه‌ر چه‌ندین ڕێکخراوه‌ی ئابوری، سیاسی، جه‌ماوه‌ری، …تد دابه‌ش بووه‌. ئه‌وه‌ی لێره‌دا مه‌به‌ستی ئێمه‌یه‌، ڕێکخراوه‌ی جه‌ماوه‌رییه‌؛ ڕێکخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری واته‌ ئه‌و چوارچێوه‌یه‌ی که‌ ئه‌ندامانی چینێک یان توێژێکی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌ر بنه‌مای خواست و به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌شیان کۆده‌کاته‌وه‌ و له‌ ڕێڕه‌وی خه‌باتی هاوئامانجیاندا شێوازێکی گونجاو له‌ ڕێکخرابوون به‌ بزوتنه‌وه‌که‌یان ده‌به‌خشێ، به‌ واتایه‌کی‌تر ڕێکخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری واته‌ یه‌کێتی سه‌ربه‌خۆیانه‌ی ئه‌ندامانی چین یا توێژێکی کۆمه‌ڵایه‌تی و ئامرازێکی گونجاو بۆ به‌ده‌ستهێنانی داخوازی و گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌کانیان. ڕێکخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری به‌و مانایه‌ نا، که‌ ئه‌گه‌ر زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی سه‌ر به‌و توێژه‌ یان چینه‌بوون که‌ خۆی پێوه‌ پێناسه‌ ده‌کات، ئیتر ئه‌وه‌ ڕێکخراوه‌یه‌کی جه‌ماوه‌ری ته‌واو عه‌یاره‌، به‌ڵکو ئه‌وه‌ ئامانج و به‌رنامه‌ی کار و شێوازی خه‌باته‌که‌ی و سه‌ربه‌خۆبوونیه‌تی له‌ ده‌زگه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چینایه‌تی و پاشکۆیه‌تی بۆ پارته‌ سیاسیه‌کان، جه‌ماوه‌ری بوونی ده‌سه‌لمێنێ، ئه‌گه‌ر نا، ده‌بوو ڕێکخراوه‌ زۆره‌ملێ و پاشکۆکانی پارتی به‌عس و حکومه‌ته‌که‌ی جه‌ماوه‌ریترین ڕێکخراو بوونایه‌. ئه‌وه‌ی من لێره‌دا ده‌مه‌وێ لێوه‌ی بدوێم خه‌باتی جه‌ماوه‌ری توێژه‌کانی پرۆلیتاریا و ڕۆشنایی خستنه‌سه‌ر شێوازه‌کانی ئه‌م ڕێکخرابوونه‌، وه‌ک پێداویستییه‌کی مێژوویی بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ به‌ ڕه‌وتی خه‌باتی شۆڕشگێڕانه‌ی ئه‌م چینه‌.

ڕێکخراوه‌کان به‌گشتی‌و ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کان به‌تایبه‌تی له‌سه‌ر بنه‌مای پێگه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی‌و ئامانجه‌کانیان، له‌ ڕه‌وتی به‌روپێشه‌وه‌چوونی کۆمه‌ڵگه‌ و یه‌کلاییکردنه‌وه‌ی ململانێکانیدا، پێناسه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ خۆ ده‌گرن و به‌م پێیه‌ش ده‌توانرێت بکرێن به‌دوو به‌شه‌وه‌ یا له‌ دوو ڕیزی دژ به‌یه‌کدا لیست بکرێن:

– ئه‌و ڕێکخراوانه‌ی که‌ خوازیاری پاراستنی باری هه‌نووکه‌یی کۆمه‌ڵگه‌ و په‌یوه‌ندییه‌ جێکه‌وته‌کانی به‌رهه‌مهێنانن، ئه‌مانه‌ گشت ڕێکخراوه‌ ئابورییه‌کان، سیاسییه‌کان، ڕێکخراوه‌ زه‌رد و‌ ڕیفۆرمیسته‌کان ده‌گرێته‌وه‌، که‌ به‌ شێوه‌یه‌ک له‌ شیوه‌کان به‌رگری له‌ مانه‌وه‌ی سیسته‌می چینایه‌تی ده‌که‌ن. ئه‌و ڕێکخراوانه‌ی که‌ ده‌که‌ونه‌ ئه‌م به‌ره‌وه‌، له‌سه‌ر بنه‌مای ڕێکخستن و بڕیاردان له‌سه‌ره‌وه‌ دامه‌زراون، ئه‌مه‌ش بۆ خۆی میکانیزمێکه‌ که‌ به‌رده‌وام بیروکراسی و پله‌به‌ندی ئه‌ندامانیان به‌رجه‌سته‌ ده‌کات. ئه‌مانه‌ کوپیکردنه‌وه‌ی یاسا و ڕێسا و په‌یوه‌ندییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ن و ئامانجیان زیندوڕاگرتنی سیسته‌مه‌که‌یه‌‌، که‌ هه‌رده‌م خۆی له‌به‌رامبه‌ر هه‌ڕه‌شه‌ی دژه‌کانیدا ده‌بینێته‌وه‌.

– ئه‌وانه‌ی که‌ خوازیاری گۆڕینی بارودۆخی ئێستا و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ن، که‌ مرۆڤ به‌ کۆیله‌ی مرۆڤ ڕاده‌گرن، ڕێکخراوگه‌لێک له‌م ڕیزبه‌ندییه‌دا ده‌وه‌ستن، که‌ خه‌بات بۆ کۆتاییهێنان به‌ نادادوه‌ری و سه‌رکوت و سه‌روه‌ری چینایه‌تی ده‌بێته‌ پێناسه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییان. گه‌ر ئه‌مانه‌ی له‌م به‌ره‌دا وه‌ستاون، بیانه‌وێ له‌ دژایه‌تی به‌رامبه‌ره‌که‌یاندا سه‌رکه‌تووبن، ده‌بێ ده‌ستبه‌رداری ئه‌و چه‌که‌ بن، که‌ نه‌یاره‌که‌یان شه‌ڕی ئه‌مانی پێده‌کات، ئه‌مه‌ش به‌ واتای به‌کاربردنی میکانیزمێک له‌ ڕێکخستندا، که ڕێگره‌ له‌ سه‌رهه‌ڵدانی بیروکراسی و پله‌به‌ندی و ده‌سته‌مۆکردنیان له‌ لایه‌ن ده‌زگه‌کانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی چینایه‌تی و پارته‌ سیاسیه‌کانه‌وه‌، واته‌ هه‌ڵهێنجانی شێوازی نوێی ڕێکخستن و بڕیاردان له‌ بۆته‌ی خه‌باتی ڕۆژانه‌یدا و ده‌ستبه‌رداربوونی ڕێسا به‌سه‌رچووه‌کانی کارکردن.

وه‌ک وتمان مه‌به‌ست له‌ خه‌باتی جه‌ماوه‌ری پرۆلیتاریا و ڕێکخراوبوونیه‌تی، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین شێوازێک له‌ ڕێکخستنی جه‌ماوه‌ری و شێوازی کارکرد و ئاستی هه‌ڵسوڕان و داخوازی، میکانیزمی بڕیاردان و جێبه‌جێکردن و فیلته‌ری پاڵاوتنی له‌و ئاراسته‌ نا پرۆلیتاریانه‌ی، که‌ ده‌خوازن ڕێکخراوه‌که‌ له‌ کاراکته‌ره‌ چینایه‌تییه‌که‌ی خاڵیکه‌نه‌وه‌ و بیکه‌نه‌ پاشکۆی سیاسه‌ته‌کانیان، به‌دیبێنین. بۆ ئه‌مه‌ش پێویسته‌ چاوپێداخشاندنه‌وه‌یه‌کی خیرا به‌ شێوازه‌ جۆراو جۆره‌کانی ڕێکخراوبوونی پرۆلیتێری‌دا بخشێنینه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وڕۆکه‌ شێوازی گۆنجاو بۆ هه‌ر توژێژێک یان به‌شێک له‌ چینه‌که‌ له‌ هه‌لومه‌رجی خۆیی و بابه‌تی ڕه‌خساو و بارودۆخی له‌باردا، بۆمان ده‌رکه‌وێ و بتوانین پشتبه‌ستوو به‌ میکانیزمێکی شۆڕشگێڕانه‌، ڕێگری له‌ دووباره‌بوونه‌وه‌ی شکستی ئه‌زمونه‌کان بکه‌ین.

سه‌ندیکا، یه‌کێکه‌ له‌ سه‌ره‌تاییترین ڕێکخستنی خۆڕسکانه‌ی کارگه‌ری و له‌سه‌رده‌می ساوایی چینی کارگه‌ردا سه‌یهه‌ڵداوه‌ و به‌پێی که‌م ئه‌زمونی ئه‌وکات و بارودۆخێک که‌ بزوتنه‌وه‌که‌ی پێدا تێپه‌ڕبووه‌، تاڕاده‌یه‌کی زۆر جۆرێک له‌ لاسایی شێوازی پێکهاتن و کارکردنی ده‌زگه‌ و ناوه‌نده‌ بۆرژوازییه‌کان سودی وه‌رگرتووه‌ و هه‌روه‌ها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئاستی هه‌ڵسوڕان و ڕێکخستنی له‌سه‌ر بنمای پێشه‌یی و به‌شه‌کان بووه‌، بۆیه‌ هه‌ر زوو بۆته‌ مامانی له‌دایکبوونی ئۆرۆستۆکراسی و ته‌شه‌نه‌ی بیروکراسی و که‌وتۆته‌ سه‌نگه‌ری چاکسازی سیسته‌می چینایه‌تی. ئیتر لێره‌وه‌ ڕه‌وتی سه‌ندیکا له‌گه‌ڵ ڕه‌وتی پارته‌ سیاسیه‌کان که‌ به‌ نیازی ڕیفۆرمکردنی سیسته‌می چیناته‌تی و باشترکردنی دونیای سه‌رمایه‌دارین، یه‌کانگیر بووه‌، باشترین نمونه‌ش پاشکۆیه‌تی سه‌ندیکاکانه‌ بۆ پارته‌ سۆشیال‌دیموکراته‌کان، که‌ تا هه‌نوکه‌ش به‌رده‌وامه‌ و ته‌نانه‌ت مێژوویان به‌ڕاده‌یه‌ک ئامێته‌ بووه‌و له‌م ڕێگه‌یه‌شه‌وه‌، بوونه‌ته‌ پارێزه‌ری به‌رژه‌وه‌ندی خاوه‌نکاره‌کان و چه‌کوشی سه‌ری کارگه‌ران. به‌ڵام ئه‌مه‌ هیچکات به‌و مانایه‌ نییه‌، که‌ ئیتر سه‌ندیکا ناتوانێت ئامرازێکی گونجاو بێت بۆ ڕێکخستن، به‌ڵکو له‌ زۆر شوێن و بۆ هه‌ندێ توێژی چینه‌که‌ ده‌کرێ گونجاوترین بن. به‌ڵام به‌ ڕێکخستنه‌وه‌ی سه‌رله‌نوێ له‌سه‌ر شێوازی له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ و کردنی کۆبوونه‌وه‌ی گشتی به‌ کۆڵه‌که‌ی زیندوو ڕاگرتن و هه‌ڵبژاردنی نوێنه‌ران له‌م کۆبوونه‌وانه‌دا وه‌ک میکانیزمی به‌رگرتن به‌ سه‌رهه‌ڵدانی ئۆرۆستۆکراسی و بیروکراسیه‌ت و پاشکۆبوونیان بۆ ده‌وڵه‌ت و پارته‌ سیاسیه‌کان چ فه‌رمانڕه‌وا و چ ئۆپۆزسیۆن. ئه‌وه‌مان له‌بیر نه‌چێت که‌ سه‌ندیکا پێشتر، باشتر له‌ هه‌نووکه‌ بۆ گشت توێژ و به‌شه‌کان گونجاو ‌بووه‌، ئه‌وڕۆکه‌ش‌ ده‌کرێ بۆ هه‌ندێ توێژی وه‌ک بێکاران، کارگه‌رانی کشتوزار، کارگه‌رانی خزمه‌تگوزاریه‌کان گونجاوتر بێ، هه‌ڵبه‌ته‌ له‌بیرمان بێ، که‌ به‌ شێواز و میکانیزمی نوێ.

کۆمیته‌ی کارخانه‌کان، که‌ زیاتر له‌ سه‌رده‌مه‌ قه‌یراناوییه‌کاندا سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن، خۆڕسک* و شۆڕشگێر، ڕاسته‌وخۆ له‌لایه‌ن کارگه‌رانه‌وه‌ ده‌ستیان بۆ ده‌برێ و گه‌رچی سه‌ره‌تا ئامانجیان فره‌تر ئابورییه‌، به‌ڵام له‌ڕه‌وتی گه‌شه‌و کارکردنیاندا ده‌بنه ئه‌لته‌رناتیڤی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی و خۆبه‌خۆ خۆیان له‌به‌رده‌م به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کارخانه‌ و کۆنترۆڵی به‌رهه‌مهێناندا ده‌بیننه‌وه‌. مێژووی خه‌باتی چینایه‌تی نمونه‌ی سه‌رکه‌وتووی له‌م هه‌وڵانه‌ی به‌خۆوه‌ بینیوه‌ – له‌وانه‌ کۆمیته‌ی کارخانه‌کان له‌ ڕوسیه‌ پێش و پاشی ئۆکتۆبه‌ری 1917، کۆمه‌یته‌ی کارخانه‌کان له‌ ئیتالیا 1919 – 1920، کۆمیته‌ی کارخانه‌کان و کۆمه‌ڵه‌ جوتیارییه‌کانی سه‌رده‌می شه‌ڕی ناوخۆی ئیسپانیا، که‌ له‌ هه‌سێ باره‌که‌دا ڕاسته‌وخۆ و ناڕسته‌وخۆ ، له‌سه‌ر ده‌ستی بۆلشه‌ڤیکه‌کان تێکشکێنران،‌ ئه‌وڕۆکه‌ش له‌ ئه‌رژه‌نتین زیندووترین ئه‌زمون به‌ڕیوه‌یه‌، که‌ له‌ ماوه‌ی سێ ساڵی ڕابوردوودا له‌لایه‌ن کارگه‌رانه‌وه‌ ده‌ستپێشخه‌ری بۆ کراوه‌ و تا هه‌نوکه‌ش له‌ هه‌ندێک کارگه‌ و کارخانه‌دا ده‌ستی بۆ براوه‌، له‌وانه‌ کارخانه‌کانی زانۆن و بروکمان تا هه‌نوکه‌ش له‌لایه‌ن کارگه‌رانه‌وه‌ ده‌ستیان به‌سه‌رداگیراوه‌ و به‌ڕێوه‌ده‌برێن-، به‌مجۆره‌ بزوتنه‌وه‌که‌ پێ ده‌نێته‌ قۆناخیکی نوێ و بۆ ئاستێکی‌ باڵاتر سه‌رده‌کوێ و خۆی له‌به‌رده‌م دیاریکردنی چاره‌نوسی کۆمه‌ڵگه‌ و ڕێکخستنه‌وه‌ و به‌ڕێوه‌بردنیدا ده‌بینێته‌وه‌. لێره‌دا خۆی له‌به‌رامبه‌ر هه‌وڵی دژه‌ شۆڕشدا بۆ گێڕانه‌وه‌ و ڕاگرتنی ڕه‌وتی ڕوداوه‌کاندا ده‌بینێته‌وه‌، ئه‌وه‌ی که‌ بۆلشه‌ڤیکه‌کان له‌ پاش شۆڕش بۆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات گرتیانه‌به‌ر و به‌ نه‌خشه‌و پیلانی ناڕاسته‌وخۆ که‌وتنه‌ پاشه‌کشه‌پێکردن و تێشکانی کۆمیته‌کان. به‌کورتی کۆمیته‌کان، ئامرازی شۆڕشگێڕانه‌ی خه‌باتی کارگه‌رین و ده‌بێت هه‌ڵسوڕاوانی کارگه‌ری هه‌رده‌م له‌بیری ئه‌وه‌دا بن، که‌ له ‌بچوکترین هه‌ل و بارودۆخی له‌باردا، کۆمیته‌کان وه‌ک ئامرازی خه‌بات و به‌ڕیوه‌بردن بخه‌نه‌ڕوو. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌و مانایه‌ نییه‌، که‌ له‌باری ئاساییدا نابێت بیر له‌ پێکهێنانیان بکرێته‌وه‌، به‌ڵکو به‌پێچه‌وانه‌وه‌، ئه‌گه‌ر کۆمیته‌کان و کۆڕوکۆمه‌ڵ و تۆڕه‌ کارگه‌رییه‌کان، شانبه‌سانی ڕێکخستنه‌کانی‌تر له‌ ڕه‌وتی خه‌باتی ڕۆژانه‌دا کار بۆ پێکهێنانیان نه‌کرێت، ئه‌وا ئه‌گه‌ر له ‌شه‌و و ڕۆژی هه‌ڵچوون و قه‌یرانه‌کاندا دروستیش ببن، بێگومان لاواز و پایه‌ ئه‌ستور نابن و له‌ که‌م ئه‌زمونیدا، ده‌که‌ونه‌ به‌ر مه‌ترسی تێکشکان. هه‌ر بۆیه‌، ده‌کرێ کۆمیته‌کان هه‌روه‌ک کۆڕوکۆمه‌ڵ و تۆڕه‌ کارگه‌رییه‌کان، سه‌ره‌تا ناوکه‌یان له‌ هه‌ڵسوڕاوانی کارگه‌ری و سۆشیالیستی پێکبێنن و له‌ ساته‌وه‌ختی هه‌ڵچوون و قه‌یرانی وه‌ک ئه‌رژه‌نتین‌دا گه‌وره‌ترین هێز و پایه‌ و پشتیوانی کۆمه‌ڵگه‌ به‌ده‌ست بێنن، که‌ تاڕادیه‌کی باش توانیویانه‌ لایه‌نه‌ نیگه‌تیڤه‌کان بخه‌نه‌لاوه‌ و ده‌ست بۆ لایه‌نه‌ پۆزه‌تیڤه‌کان گه‌شه‌ پێبده‌ن. ئه‌مه‌ش به‌ ڕوونی به‌ بزوتنه‌وه‌که‌وه‌ دیاره‌ و سه‌رکه‌وتنی تا هه‌نووکه‌ی له‌ گره‌وی پاراستنی سه‌ربه‌خۆیی چینایه‌تییاندا بووه‌ ونه‌چوونه‌ته‌ ژێر فشاری هه‌مه‌لایه‌نه‌ و هه‌ر ڕۆژه‌ی ده‌وڵه‌ت و پارته‌ سیاسییه‌کان و نه‌بوونه‌ته‌ پاشکۆی هیچ لایه‌ک، تاوه‌کو خاوه‌ن کارخانه‌کان و ئاسا له‌دژیان به‌هه‌ل بیقۆزێته‌وه‌.

سۆڤیه‌ت ( شورا یا ئه‌نجومه‌ن **)، ده‌رکه‌وته‌ی سه‌رده‌مه‌ چاره‌نوسسازه‌کانی مێژووه‌، کۆمۆنه‌ی پاریس، شۆڕشی ئۆکتۆبه‌ر، 1918 له‌ ئاڵمان، 1919- 1920 له‌ ئیتالیا، 1936 له‌ ئیسپانیا، 1979 له‌ ئێران و ئازاری 1991 له‌ کوردستان. سۆڤیه‌ته‌کان له‌ ڕوسیه‌ پێش ئه‌وه‌ی، که‌ وه‌ک ئامرازی به‌ڕێوه‌بردن ده‌رکه‌ون، ئامرازی به‌ره‌وپێشبردنی خه‌باتی ڕۆژانه‌ بوون و له‌ قاڵبوونی بزوتنه‌وه‌که‌دا و له‌ هاوسه‌نگی هێز و ڕه‌خسانی بارودۆخدا، به‌ره‌و به‌ده‌سته‌وه‌ گرتنی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی یا وه‌ک ئامرازی به‌ڕێوه‌بردن خۆیان سه‌لماند. سۆڤیه‌ته‌کانیش وه‌ک ڕێکخستنه‌ کارگه‌ری و جه‌ماوه‌رییه‌کانی‌تری پرۆلیتاریا، له‌ هه‌ناوی خه‌بات و قاڵبوونی هوشیاری چینایه‌تیدا، سه‌ریانهه‌ڵداوه‌، ڕێک به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌و بۆچونانه‌ی که‌ ده‌یانه‌وێ پێمان بسه‌لمێنن، که‌ ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌م پارت یا ئه‌و ئاراسته‌ی سیاسی بوون و هه‌ڵکه‌وتووه‌ سیاسیه‌کان ئه‌م ئاگاییه‌یان بردۆته‌ ناو کارگه‌رانه‌وه‌. به‌ڵام ڕاستی ڕوداوه‌کان، پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ ده‌سه‌لمێنێ. بۆ نمونه‌ له‌ ڕوسیه‌ سۆڤیه‌ته‌کان پێکهاتبوون و له‌مه‌یدانی خه‌باتدا هه‌ڵده‌سوڕان، که‌چی بۆلشه‌ڤیکه‌کان له‌مه‌ نائاگا بوون، یا ئه‌وه‌ی سۆڤیه‌ته‌کان به‌ دروشمی گشت ده‌سه‌ڵات بۆ سۆڤیه‌ته‌کان، خوازیاری به‌ڕێوه‌بردنی کۆمه‌ڵگه‌بوون ، که‌چی بۆلشه‌ڤیکه‌کان له‌ دۆما دا، خه‌ریکی سازش و برابه‌شی ده‌سه‌ڵات بوون له حکومه‌تی کاتیدا. که‌واته‌ سۆڤیه‌ته‌کان، هه‌م ئامرازی ڕێکخستن و به‌ره‌وپێشبردنی خه‌باتی ڕۆژانه‌ن و هه‌م ئامرازی ڕێکخستن و به‌ڕیوه‌بردنی کۆمه‌ڵگه‌، به‌ واتایه‌کی‌تر هه‌م ڕێکخراوه‌ی جه‌ماوه‌رین بۆ به‌ده‌ستهێنانی داخوازییه‌ ئابوری و سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان له‌ شوێنی کار و ژیاندا، هه‌م ئه‌ڵته‌رناتیڤی پارله‌مان و نوێنه‌رایه‌تی بۆرژازین.

سۆڤیه‌ته‌کان وه‌ک ئامرازی خه‌بات، سۆڤیه‌ته‌کان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ به‌کۆبونه‌وه‌ی گشتی و هه‌ڵبژاردنی ڕاسته‌وخۆی نوێنه‌ران و بڕیاردان له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ پشتئه‌ستورن، هه‌میشه‌ خاوه‌نی میکانیزمی ڕاماڵینی بیروکراسی و ڕێگرین له‌به‌رده‌م په‌روه‌رده‌بوونی ئۆرۆستۆکراسی‌دا. به‌درێژایی مێژووی خه‌باتی پرۆلیتاریا، هه‌رده‌م سه‌روه‌رانی کۆمه‌ڵگه ‌و ئه‌وانه‌ی که‌ چاویان له‌ کورسی ده‌سه‌ڵای بڕیوه‌، هه‌وڵیان له‌پێناو ئه‌وه‌دا بووه‌، که‌ ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌ریه‌ به‌رهه‌ڵستکاره‌کان، بخه‌نه‌ ژێر سێبه‌ری شێوازی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییان. بۆیه‌ ‌مه‌رجێکی سه‌ره‌کی سه‌رکه‌وتن به‌سه‌ر هه‌وڵه‌کانی سه‌روه‌ری چینایه‌تیدا، به‌رته‌سککردنه‌وه‌ی شێوازی هه‌ڵسوڕانی ئاراسته و پارته‌ سیاسیه‌کانه‌ له‌خودی سۆڤیه‌ته‌کاندا، تاڕاده‌ی سفر و هێنانه‌خواره‌وه‌ی تا ئاستی ئازادی به‌شداری و هه‌ڵسوڕانی تاک و ئازادی له‌ په‌یڕوکردنی بیروڕای جیاواز له‌ چوارچێوه‌ی په‌یڕه‌و و پرۆگرامی سۆڤیه‌ته‌کاندا، بۆ ئه‌وه‌ی مه‌ترسی پوکانه‌وه‌ و ده‌سته‌مۆکردنی ڕێکخراوه‌کان له‌ لایه‌ن پارته‌ سیاسییه‌ ئۆپۆزسیۆن و فه‌رمانڕه‌واکانه‌وه‌، دوربخرێته‌وه‌. به‌واتایه‌کی‌تر ئه‌ندامبوونی ئه‌ندامانی توێژه‌ پرۆلیتیریه‌کان له‌ هه‌ر پارتێکی سیاسیدا و دارابوونی بیروباوه‌ڕی جیاوازیان نابێته‌ ڕێگر بۆ ئه‌ندامه‌تی له‌ سۆڤیه‌ته‌کاندا – ئه‌مه‌ بۆ ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کانی‌تر؛ کۆمیته‌ی کارخانه‌ و سه‌ندیکا‌ش هه‌ر دروسته‌- و ئه‌ندامان ده‌توانن بۆچونی پارته‌کانیان له‌مه‌ڕ هه‌ر پرسێکی ڕێکخراوه‌یی و کارکرده‌کانی بخاته‌ڕوو، به‌ڵام به‌ ده‌ربڕین و ڕونکردنه‌وه‌ی که‌سی خۆی، نه‌ک بڵاوکردنه‌وه‌ی به‌یاننامه‌ و گۆڕینی ڕێکخراو به‌ بنکه‌ی پارت و بڵاوکراوه‌کانی ڕێکخراو به‌ بڵندگۆی پارت، وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ تائێستا له‌ سۆشیال‌دیموکراتی ڕاست و چه‌پ و پاشڕه‌وه‌کانیان بینیومانه‌و ده‌بینین و به‌ره‌نجامه‌کانی وه‌ک ئه‌زمونی مێژوویی له‌به‌رده‌ستدان. به‌کورتی ئه‌وه‌ (ناو)ی ڕێکخراو نییه‌، که‌ شۆڕشگێڕیه‌تی و جه‌ماوه‌ری بوون به‌ ڕێکخراوه‌کان ده‌به‌خشێت، به‌ڵکو ئه‌وه‌ شێواز و به‌رنامه‌ و ئامانجه‌کانن، ئه‌و ناسنامه‌یه‌ به‌ ڕێکخراوه‌کان ده‌به‌خشن. له‌مێژووی بزوتنه‌وه‌که‌دا زۆرجار هه‌وڵی نه‌زۆکی پارته‌ سیاسیه‌کانمان دیتووه‌، که‌ به‌ قوتکردنه‌وه‌ی ڕێکخراوه‌ له‌سه‌ر ڕێسا (سونه‌ت)ی سه‌ندکایی و له‌ژێر نێوی سۆڤیه‌ت(شورا)یدا، ویستویانه سواری ملی بزوتنه‌وه‌که‌ ببن. ده‌کرێ له‌ ئه‌ورۆدا سه‌ندیکا له‌سه‌ر ڕێسای سۆڤیه‌تی ڕێکبخرێت و شۆڕشگێڕانه‌ پێشڕه‌وایه‌تی خه‌بات بکات، به‌ڵام ناکرێ و ناتوانرێ سۆڤیه‌تێک له‌سه‌ر ڕێسای سه‌ندکایی، به‌بێ ده‌سته‌مۆکردن و به‌لارێدابردنی بزوتنه‌وه‌که‌ سه‌رهه‌ڵبدات و ببێته‌ ڕێکخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری. چونکه‌ وه‌ک دیتمان ئه‌وه‌ ڕێسای بڕیاردان و جێبه‌جێکردن له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌یه‌‌ی سۆڤیه‌ته‌کانه‌ که‌ به‌ر به‌ بیروکراسی و ئۆرستۆکراسی ده‌گرێ و ده‌یانکاته‌ ڕێکخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری شۆڕشگێڕ، به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ئه‌وه‌ کوپیکردنه‌وه‌ی ڕێسا باوه‌کانی سیسته‌می چینایه‌تین – ڕێکخستن و بڕیاردان له‌سه‌ره‌وه‌ – ڕێکخراوه‌کان نه‌خۆش و دواجار له‌ کاراکته‌ری چینایه‌تیان خاڵی ده‌که‌ن و ده‌یانکه‌نه‌ پاشڕه‌وی ئامانجه‌کانی سه‌روه‌ران. بۆیه‌ سه‌رهه‌ڵدان و سه‌رکه‌وتنی سۆڤیه‌ته‌کان، له‌ گره‌وی ده‌ستکۆتاکردنی پارت و ده‌زگه‌ ده‌وڵه‌تییه‌کانه‌ له‌ ده‌ستێوه‌ردان له‌ کاروباری ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کان و هوشیارکردنه‌وه‌ و هێنانه‌مه‌یدانی ئه‌ندامانییه‌تی به‌ خستنه‌ڕووی پیگه‌ی کۆیله‌وارانه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و خواست و توانای یه‌کیتی چینایه‌تیه‌تی.

سۆڤیه‌ته‌کان وه‌ک ئامرازی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی، له‌سه‌ر ئه‌و بنمایه‌ی که‌ فراوانترین مه‌ودا بۆ هاتنه‌مه‌یدانی ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگه‌ و به‌شداریکردنیان له‌ دیاریکردنی چاره‌نوسی کۆمه‌ڵگه‌دا دابین ده‌کات، ئه‌وه‌ی خستۆته‌ڕوو که‌ واوه‌تر له‌ دیموکراسیترینی سیسته‌مه‌ دیموکراته‌کان، له‌ دابینکردنی ئازادی دا بۆ هه‌مووان تێپه‌ڕ ده‌کات. ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ له‌ سیسته‌می سۆڤیه‌تیدا به‌ پێچه‌وانه‌ی سیسته‌می پارله‌مانییه‌وه‌، زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگه‌ ته‌نیا ده‌نگده‌ری بێ بڕیار نین، ئه‌وان ده‌نگ به‌ پارت یا که‌سانی هه‌ڵکه‌وته‌ ناده‌ن، به‌ڵکو ڕاسته‌وخۆ له‌ شوێنی کار و ژیانه‌وه هه‌م ده‌توانن خۆیان کاندید بکه‌ن و هه‌م هاوکاران و دڵسۆزانی خۆیان به‌نوێنه‌ر هه‌ڵدبژێرن، کاتێکیش که‌ ده‌نگپێدراو نه‌یتوانی نوێنه‌رایه‌تیه‌که‌ به‌جێ بگه‌یێنێ یا له‌ دووی خواستی که‌سی خۆیه‌وه‌ بوو، ئه‌وا پێویست ناکات چوارساڵ له‌ چاوه‌ڕانیدا بمێننه‌وه،‌ بۆ ئه‌وه‌ی بێ کارایی و له‌ ناچاریدا ده‌نگ به‌ که‌سێکی‌تر بده‌نه‌وه‌. به‌ڵکو له‌ سیسته‌می سۆڤیه‌تیدا، ئه‌و که‌سه‌ چ نوێنه‌ری شوێنی کار یا ژیان بێ یا نوێنه‌ری شار و وڵات بێ، به‌بێ گرفتی یاسایی وه‌لانێن و نوێنه‌رێکی‌که‌ هه‌ڵبژێرنه‌وه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و ئه‌رکانه‌ی که‌ بڕیاره‌ نوێنه‌ران ئه‌نجامیان بده‌ن، ده‌توانن چاودێری ڕاسته‌وخۆ بکرێن- به‌تایبه‌ت له‌ ئه‌وڕۆکه‌دا که‌ ئامرازه‌کانی په‌یوه‌ندی ئه‌و شتانه‌ی چه‌ند ساڵێک له‌وه‌وبه‌ر به‌ خه‌یاڵ ده‌هاتنه‌به‌رچاو، له‌ چاوترکانێکدا ده‌سته‌به‌ریان ده‌که‌ن- بۆ نمونه بڕیاردان له‌سه‌ر پرسێک له‌سه‌ر ئاستی گه‌ڕه‌ک ، شاڕ، هه‌رێم، وڵات، که‌ له‌ سیسته‌می پارله‌مانتاریدا به‌بێ گوێدانه‌ ڕای گشتی، که‌سانی ده‌نگپێدراو، بڕیاری له‌سه‌ر ده‌ده‌ن. له‌م باره‌وه‌ نمونه‌ زۆرن و هینده‌ به‌سه‌ که‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنه‌که‌ بگۆڕینه‌ سه‌ر ده‌نگوباس یا لاپه‌ڕه‌ی ڕۆژنامه‌کان هه‌ڵده‌ینه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ ڕای سه‌ر شه‌قام‌ به‌راوردی بکه‌ین، بڕیاری ‌هێرشی هیزه‌ هاوپه‌یمانه‌کان بۆ سه‌ر عیراق و ناڕه‌زایه‌تی دانیشتوانه‌که‌یان و وڵاتانی‌ تری دونیا له‌به‌رچاو بگرن، ئه‌وسا ئازادی و ڕۆڵی تاک له‌ سیسته‌می پارله‌مانیدا ده‌رده‌کوێ. جیاوازی سیسته‌مه‌ دیکتاتۆرییه‌کان و پارله‌مانییه‌کان ته‌نیا له‌وه‌دایه‌، که له‌ یه‌که‌مدا بۆ شه‌ڕ یا هه‌ر شێکی‌تر، ڕای گشتی بۆی نییه‌ ده‌رببڕدرێت و له‌ دووه‌مدا بۆی هه‌یه‌ و به‌ڵام گوێی لێناگیرێ. به‌ڵام له‌ سیسته‌می سۆڤیه‌تیدا ئه‌وه‌ جه‌ماوه‌ر و ڕێکخراوه‌کانییه‌تی بڕیار له‌سه‌ر پرسه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ ده‌ده‌ن، که‌ ده‌ڵێم سیسته‌می سۆڤیه‌تی مه‌به‌ستم له‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌که‌، که‌ سه‌روه‌ری چینایه‌تی بوونی نییه‌ و پارته‌ سیاسییه‌کان ناتوانن ڕاسته‌وخۆ به‌شداری له‌ به‌ڕێوه‌بردنی کاروباری کۆمه‌ڵگه‌دا بکه‌ن، چونکه‌ له‌ سیسته‌می سۆڤیه‌تیدا جه‌ماوه‌ر و هه‌ڵبژێر و جه‌ماوه‌ر بڕیارده‌ر و جه‌ماوه‌ر جێبه‌جێکه‌ره‌ و پێویستی به‌ ئامرازێک یا ده‌سته‌یه‌کی دیاریکراو نییه‌ تا نوێنه‌رایه‌تی بکه‌ن و ببنه‌ سه‌روه‌ری. چونکه‌ له‌ سیسته‌می سۆڤیه‌تیدا ده‌سه‌ڵات و حکومه‌ت هه‌ڵده‌وه‌شێنه‌وه‌ و پارتیش وه‌ک ئامرازی به‌ده‌ستهێنانی ده‌سه‌ڵات، ڕۆڵی خۆی له‌ده‌ست ده‌دات، له‌بری ئه‌م هه‌مووه ده‌زگه‌ سه‌رو خه‌ڵکییه‌، ڕێکخستن و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی‌ کۆمه‌ڵگه‌ دێته‌ئاراوه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ سۆشیالیزم و سیسته‌می سۆڤیه‌تی ناکرێ به‌سه‌ر جه‌ماوه‌ردا بسه‌پینریت و ته‌نیا ده‌کرێ له‌سه‌ر ویست و توانا و ئاماده‌یی جه‌ماوه‌ر له‌ شار یا هه‌رێم یا وڵاتێکدا بینا‌ بکرێ، پێویسته‌ سیسته‌می سۆڤیه‌تی پشتئه‌ستور بێ به‌ فیدرالیزم و یه‌کگرتنی ئازادانه‌ی دانیشتوانی دوو شار یا دوو هه‌رێم یا دوو وڵات…تد.

به‌ کورتی سیسته‌می سۆڤیه‌تی و سیسته‌می پارله‌مانی – له‌ دیموکراترین شێوه‌ی‌دا- دوو سیسته‌می دژ به‌یه‌ک و هیچ خاڵێکی هاوبه‌ش له‌نێوانیاندا نییه‌، نه‌ له‌ ڕابوردو و نه‌ له‌ ئێستا و نه له‌ داهاتووشدا. چونکه‌ ئه‌لته‌رناتیڤی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی دوو چینی کۆمه‌ڵایه‌تی دژ به‌یه‌ک – پرۆلیتاریا و سه‌رمایه‌دار- ن بۆ ڕێکخستنی کۆمه‌ڵگه‌، یه‌که‌م؛ به‌ڕیوه‌به‌رایه‌تی ناچینایه‌تی بۆ ئازادکردنی مرۆڤ له‌ کۆیله‌تی خوا ده‌ستکرده‌کانی خۆی، به‌رهه‌مه‌ ده‌ستکرده‌کانی خۆی، ده‌وڵه‌ته‌ ده‌ستکرده‌کانی خۆی، به‌مه‌ش مرۆڤایه‌تی ڕزگار ده‌کاو ده‌گه‌یێنێته‌ قۆناخێک که‌ شیاویه‌تی، دووه‌م؛ سیسته‌می سه‌رمایه‌داری بۆ کۆیله‌ ڕاگرتنی مرۆڤ و سه‌پاندنی سه‌روه‌ری که‌مایه‌تییه‌کی مشه‌خۆر به‌سه‌ر زۆرینه‌یه‌کی به‌رهه‌مهینه‌ر و زه‌حمه‌تکێش، بۆ بێنرخکردنی مرۆڤ له‌ بازاری سودپه‌رستیاندا تا ئاستی که‌متر له‌ کاڵاکانی ده‌ستی خۆی، وه‌ک چۆن ڕۆژانه‌ هه‌موومان‌ له‌به‌رده‌م ده‌ستکرده‌کانی خۆامان – خودا ، ده‌وڵه‌ت ، یاسا -دا به‌چۆکدا دێین و له‌ ئێسکوپروسکی هاوچینه‌کانمان کۆشک بۆ چه‌وسێنه‌رانمان سازده‌که‌ین، به‌ بۆمبا و ته‌قه‌مه‌نی شه‌ڕگه‌کانیان بۆ گه‌رده‌که‌ین و به‌ هه‌راجکردنی ژیان و جه‌سته‌مان سفره‌ و حه‌ره‌مسه‌راکانیان بۆ ده‌ڕزێنینه‌وه‌. پردوسه‌ڵاتی نێوان ئه‌م دوو دونیایه‌، له‌سه‌ر نه‌زانی و گه‌مژه‌یی ئێمه‌ خۆی ڕاگرتووه‌ و سڕینه‌وه‌ی ئه‌م هه‌مووه‌ نادادوه‌رییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌، له‌ گره‌وی ئاماده‌یی ئێمه‌دایه‌ بۆ هۆشیاربوونه‌وه‌ و هاتنه‌ کۆڕی خه‌باتی نه‌پساوه‌ی چینایه‌تیمان و پێکهێنانی ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌کانمان وه‌ک تاقانه‌ چه‌کی چینایه‌تیمان. مێژووی ململانێ و خه‌باتمان پێداویستی بێچه‌ندوچونی ئه‌م چه‌که‌ شۆڕشگێڕانه‌یه‌ی خستۆته‌ڕوو .

په‌راوێز:

* خۆڕسک به‌و مانایه‌ی که‌ له‌ ڕه‌وتی خه‌باتی چینایه‌تیدا سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن و هه‌ڵگری سروشتی کارگه‌رین، دوور له‌ خۆتێهه‌ڵقورتاندنی پارته‌ سیاسیه‌کان و ئولگوسازییان، له‌ هه‌ناوی بزوتنه‌وه‌ی کارگه‌رییه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن و هاورده‌ی ده‌ره‌کی هه‌ڵکه‌وتووه‌ سیاسییه‌کان نین..

** گونجاوترین ناو له‌ زمانی کوردیدا بۆ سۆڤیه‌ته‌کان، به‌ڕای من (ئه‌نجومه‌نه‌کان)ه‌، واته‌ ( سۆڤیه‌ت – ئه‌نجومه‌ن)، چونکه وشه‌ی شورا که‌ له‌ فارسیدا بۆ سۆڤیه‌ت به‌کاردێ، له‌ کوردیدا له‌ مانای شورای ئیسلامییه‌وه‌ نزیکه‌ و وه‌ک ده‌زانین، له‌ شورای ئیسلامیدا هه‌ر وه‌ک پارله‌مان، ڕۆڵی جه‌ماوه‌ر ته‌نیا له‌ ده‌نگدانی کات دیاریکراودا، به‌رته‌سککراوه‌ته‌وه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ی سۆڤیه‌ته‌وه‌ که‌ جه‌ماوه‌ر ده‌نگده‌ر و بڕیارده‌ره‌ و هه‌رکات پێویست بێ، له‌ کۆبونه‌وه‌ی گشتیدا، نوێنه‌ران وه‌لا ده‌نرێن و بڕیاره‌کان هه‌ڵده‌وه‌شێنرێنه‌وه‌.

سێکس، چین* و شاژنی ئینگلاند

نووسینی : Aileen O’Carroll

لاڤینیا کیرویك Lavinia Kerwick، ئازایەتییەکی فراوانی لە خۆ نیشان دا، کاتێك کە دەری بڕی ئەتك کراوە، فێبریوەری رابوردوو هەزاران بۆ پاڵپشتی “X” ڕژانە سەر شەقامەکان. توندوتیژی و هەلاواردن دژی ژنان، هێشتاکە راستییەکی بەرچاون. بەلام بۆ جاری یەکەمە لەوەتەی هەشتاکانەوە هەژمارێکی زۆر لە ژنان بگەڕێنەوە کۆڕی خەبات. ئێلین ئۆکارۆڵ Aileen O’Carroll سەرنجی هەندێك کێشە دەدات، کە دەرکەوتوون. ئایا ژنانی سەر بە گشت چینەکان دەتوانن لە ئامانجێکی هاوبەشیان هه‌بێت؟ ئایا پێویستە ژنان بە دابڕاوی ڕێکخراوبن؟ ئایا پەیوەندی لە نێوان جەنگ دژی هه‌ڵاواردنی سێکسیستی –ژێندەری- و جەنگ دژی سەرمایەداریدا هەیە؟

هیچ کات وەك ئێستا نەبوو، تا له‌ شۆڕشی فەرەنسی 1798دا، بەرەبەرە بەوە رازی بوون کە هەموو پیاوان یەکسانن. تا ئەوکاتە یه‌کسانی چەمکێکی ڕەتکراوەی نائایینی و دژە یاسای سروشتی بوو. زۆر مۆڕاڵ و بنچینە و ماف، ئەوانەی کە کۆمەڵگە دانیان پێدا دەنێت، هێشتاکە جێکەوتە نەبووبوون. تەنیا لە چەند دوا دەهەیەی رابوردوودا، بیرۆکەی یەکسانی ژنانیشی گرتووەتەوە.

گەرچی هێشتاکە ژنان ڕێوشوێنی دەستە دوویان هەیە، بیرۆکەی هاوولاتی پلەدووی ژنان خەریکە بنەما لەدەست دەدات. هەڵوێستە گۆراوەکان لە خودی خۆیاندا نەبوونەتە هۆی ئازادکردنی ژنان ( لە راستیدا هەموو پیاوان لە کۆمەڵگەی ئەورۆکەیدا یەکسان نین، لەگەڵ ئەوەشدا ئۆپۆزسیۆنێکی ئیدئۆلۆژی بەهێز بەرامبەر یەکسانی ژنان لە ئارادا نییە). سەرەڕای ئەوە، ئازادی ژنان لە کۆتوبەندی سێکسیزم بۆ خەبات لە پێناو ئازادی ژنان، هانمان دەدات.

سەرەڕای هەموو ئەمانە کە وتران، بۆچی ژنان لە رامیاری، لە کۆمەڵە کۆمیونیتییەکان، لە کەمپەینەکاندا چالاك نین؟ ئەوە چییە کە ئەوان لە هەستان بە چالاکی دەگێڕێتەوە؟ ئه‌نارکیستەکان پێیان وایە گرفتێکی سەرەکی کە ڕووبەڕووی ژنان دەبێتەوە، کۆمەڵگەی چینایەتییە. هه‌ر ئه‌م کرۆکه چینایه‌تییه‌‌شه‌ که‌ بۆچوونه‌ ڕه‌گه‌زییه‌کان ده‌سته‌به‌ر ده‌کات. ئەم بیرکردنەوەیە برەو و پاساو بۆ ئاستنزمی ژنان دەهێنێتەوە. ئەمە چۆن ڕێکدەخرێت؟ چۆن ڕێکخراوە، تاوەکو به‌م کاره‌‌ هه‌ستێت؟

کەمکردنەوەی کارلێکی ئەو گونجاندنانە، ئەوڕۆکە ئاسانە. ئەو گونجاندنەی کە پێمان دەڵێت، کە لە ناوەندی یەکەمدا بۆخۆی، ئێمە مافی هیچ بەرابەرکێیەکمان لەسەر بنەمای یەکسانی نییە. بەڵگەی رودانی ئەمە لەبەر دەستدایە، بۆ نموونە ئەنجامی ئامارگیری لە نێوان منالانی فێرگە ناوەندییەکاندا، ئەوە نیشان دەدەن، کە کچان وێنایەکی خۆیی لاوازتریان لە چاو کوڕانی هاوتەمەنیان هەیە. توێژینەوەکانی ئەم دواییە لە پۆلەکانی خوێندنی ئەمریکادا ئەوەیان نیشان داوە، کاتێك کە کچان پرسیاریان لێ دەکرێت، لەوانەیە ناپەیوەست و ناڕێك وەلام بدەنەوە، کەچی کۆڕان بۆی هەیە بۆ زیرەکی و دەستپێشخەری بەشانوباڵیاندا هەڵبگوترێت. ئەوەی ئەمە نیشانی دەدات، چاوەروان نەکراو نییە، کە لە ڕیزی کچانی بالاتردا ئەگەر بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ پرسیاریان لێ نەکرێت، زۆرکەم قسە دەکەن، لە کاتێدا کوڕان زۆربەی کات قسە دەکەن و لەگەڵ مامۆستاکاندا لێدوان دەکەن.

لاقەکردن و تاوان

لێکۆڵەرەوان لە بواری لاقەکردن و هەراسانکردندا ئەوەیان بۆ دەرکەوتووە، کە خەڵکی لە دەستنیشانکردنی هەلسوکەوتێكدا کە دەگاتە ڕادەی ڕفتاری هەراسانکەر، گرفتیان هەیە. ژنان خۆبەخۆ ، لەوەی کە مافەکانیان کامانەن ، گومانیان هەیە و دڵنیاش نین لەوەی کە چەند هەنگاو کۆمەڵگە ڕێیان پێدەدات. لە گفتوگۆیەکدا چاودێرێکی ناوەندی گرفتی لاقەکردن لە دەبلین پەنجەی بۆ ئەوە ڕاکێشا کە بەپێی ئەزموونەکانی وی زۆربەی ژنان بە شێوەیەك لە شێوەکان هەست بە سوچباری دەکەن، کە کار گەیشتووەتە ئەوەی پیرەژنێکی خانەنشین لە مالەکەی خۆیدا لاقە بکرێت. لە راستیدا، ئەمە داچڵەکانێکی گەورە بوو، کە جۆرە ڕێپۆرتاژێك لەوەی دادگەیی هەوڵی لاقەکەریی کەنەدی لەم ساڵدا خستییە روو.

لە هەر سێ تاوانێك بەرامبەر بە ژنان یەکێکیان لە توندوتیژی نێومالەوە سەرچاوە دەگرێت. لە ئێستادا ئەم گرفتانە گرنگییەکی کەمتریان پێدراوە. ناوەندەکانی دژی لاقەکردن Rape Crisis Centres لەبەر گرفتی دارایی و کەمی پشتیوانی لەبەردەم هەرەشەی داخستندان. لە چوار مانگی یەکەمی ساڵی 1990دا، گاردای Gardai 1568 تەلەفۆنی بۆ کراوە کە داوای فریاگوزارییان کردووە بە هۆی توندوتیژی نێو ماڵەوە ( هەموو شارەزایان پێیان وایە، کە ژمارەیەکی کەم لەو دەستدرێژییانە تۆمار دەکرێن). ئامرازەکانی خۆپارێزی ژنان لە سەدا شازدەی بەهۆی خۆبه‌خشییەوە پێداویستییەکانیان دابین کردووە. کارگەرانی یانەکانی پارێزگاری دەبلین ڕایدەگەیێنن کە چوار تا حەوت خێزان بە رادەی مامناوەندی بە هۆی فشارەوە دەگەڕێنەوە، هاوکات نزیکەی شەست ژنی تر هەفتانە تەلەفۆن دەکەن و داوای ڕێنوێنی دەکەن. پێگەی نزممان لە کۆمەڵگەدا بە پێچەوانەوە تەنیا بەهۆی رادەی توندوتیژییەوە نییە دژمان، بەڵکو بە شێوەیەکی تر بەهۆی پشتگوێ خستن و کەم بایەخی میری و کۆمەڵگەیە بۆ گرفتەکانمان.

چ سڵەمینەوەیەك بەسەر ژناندا زاڵە

زۆربەی لاقەکردن لەلایەن کەسانێکەوە بەرامبەر ژنان دەکرێت، کە ناسروان ( لە سەدا نەوەدی قوربانییە ئێرلەندییەکانی لاقەکردن، لاقەکەرەکەیان دەناسن)، پاگەندەی پۆلیس هێشتاکە لە هەوڵی ترساندنی ژناندایە بۆ خۆلادان و نەهاتنە دەرەوەی شەوانە. سەرەرای ئەوەش ئامارەکان ئەگەری زیاتری مەترسیییەکان لە ماڵەوە نیشان ده‌ده‌ن! ئێمە بە بەرتسکردنەوەی چوونەدەر ناچار کراوین. ئێمە ئازادی گەڕانمان تەناتەت لەناو کۆمیونیتەکەماندا نییە. وامان لێدێت کە کۆنترۆڵمان بەسەر جەستەی خۆشماندا نه‌مێنێت. لە هەمووی خراپتر، پێمان دەوترێت کە چۆن بنواڕین و چۆن بجوڵێینەوە.

ژنان بە شێوەیەکی جێگیر ملەکچی نموونەگەلێکن. ئەم گونجانە نیشانەی ڕێوشوێنی ژنانە لە کۆمەڵگەدا، هۆکار نییە، بەلکو نیشانەیەكه‌ کە دەگەڕێتەوە بۆ کارایی تر لەسەری. ئێمە فێردەبین، نۆرمەکان کامانەن، کە لە جیهانی دەوربەرماندا پەسەنکراون. میدیاکان، لەوانە دەزگەی تەلەفزیۆن، کۆمپانیاکانی فیلم بەرهەمهێنان، یا پاپ موزیك کە جێگەیەکی گرنگ داگیر دەکەن. جاری داهاتوو سەیری ئێم‌تی‌ڤی بکە یا بڕۆ بۆ سینەما و بژمێرە بزانە چەندجار ژن دەبینی.

زۆربەی گۆڤارەکانی ژنان هێشتاکە گرنگی بە جوانکاری، ڕێکخستنی ناوماڵ و رازاندنەو دەدەن. بابەت لەمەڕ ژنانی کارگەر کە بە دەوری ناوداران و بەڕێوەبەراندا هەڵدەشاخێن. ڕاستییەك ناخەنە ڕوو کە زۆربەی ژنان لەگەڵی دەرگیرن. گۆڤاری کۆمپانی لە جونی 1991 دا دەپرسێت “ئایا تۆ لە سەرکەوتن دەسڵەمێیتەوە؟ سەرکەوتن لە پیشەدا بۆی هەیە جوانی کارایی فرەی هەبێت، لەگەڵ ئەوەی کە بۆی هەیە هاوکات لەگەڵ ترسی گەورەدا بەرەوڕووی بی. بابەتەکە پەنجە بۆ ئەوە رادەکێشێت، کە ئەگەر بەردەوام بین و نەگەڕێینەوە دواوە، بۆی هەیە بیکەینە سەرکەوتنێکی بێ وێنە لە جیهاندا. ڕاستییەکەی بۆ زۆربەمان، ئەوەیە کە مناڵ بەخێوکردن و کەمی هەلی کار، ڕێوشوێنمان وەك کارگەری هەرزان دیاری دەکەن، نەك باوەڕ بەخۆ نەبوونمان.

فۆروم ( المنتدى)ی جیهانی خۆپەرستان و بەڕێوەبەران

بۆ بەدبختی زۆرینەی بزاڤی ژنان هەر بەو شێوەیە کاردەکەن. لەم دوایانەدا دەبلین فۆرومی 1992ی ژنانی زیاد کرد. سەری (که‌سی) 180 پاوەند بۆ فۆرومێك، کورسییەکانی فۆورمەکە بە 180 پاوەند بۆ ڕابەرەکان ” visions of leadership” تەرخان کراون. ئەوانەی کە ئامادە بوو بوون “ڕامیاران، هونەرمەندان و پێشەنگانی زانستی یا نوێنەرایەتیکەرانی پێشڕاوانی نێونەتەوەی بزووتنەوەی ژنان” بوون. بەڵگەنامەیەك کە کۆنگرەکە رایگەیاند ئەوەبوو کە “سەرۆکی نیکاراگوا ژنە”.

ئاوا بوو! شاژنی ئینگلاند و مارگرێت تاچەر وان. من هیچ شتێك نابینم کە بۆ خوشکانمان لە سەروی دەریا یا لە نیکاراگوا باشتر بوبێت. هەڵبژاردنی مێری ڕۆبنسن (Mary Robinson) هیچ جیاوازییەکی وای بۆ خوشکانمان لە مالەوە بەدی نەهێنا.

لە کۆتایی کۆنفرانسەکەدا، پەیامێك کە وان بۆ ژمارەیەکی کەم ناردیان، کارگەرانی نیوەکار و بێکاران ئەوەیە، کە چی پێویستە، نوێنەرایەتی لە سەدا چلی ژنانە لەسەر گشت ئاستەکان. بە شێوەیەکی گشتی، نامەکە بۆ ئێمە بۆ ئەوە بوو سواری بایسکیلەکانمان بین، هەلەکان بقۆزینەوە، ئەوەی کە تاقە شتێك، ئەوەی ڕای گرتووین، خۆمان بووین.

وەك ئەوەی کەلێنێك لەنێوان ئەوەی کە ژنان مەبەستیانە ببن و ئەوەی ژنان چین، لەنێوان ئەوەی پێویستە ئاراستەمان چی بووبێت و ئەوەی گەرەك بووە بکرێتە ئاراسەمان. شکست لە لایەنی خۆمانەوە لەبری گەرانەوە بۆ جۆری کۆمەڵگەیەك کە ئێمەی تێداین، بۆ پابەندبوونمان بە چەند ئایدیالێکەوە وەك کەموکری لە خۆماندا، دەگێرێتەوە. لەسەر بنەمای ئەم هۆیە، کە ژنان زۆرجار بە سەختری دەزانن لەناو خەڵکدا خۆیان دەرببڕن. زۆربەی کات ئێمە کەمتر متمانەمان بەخۆ هەیە لە وەستان لەسەر دژی ئەو گونجاندنەی کە پێمان دەڵێت پێویستە دانیشین.

ڕێکخراوبوون بە جیا

بەگشتی ژنان پێیان وایە، کە مافی ئەوەیان نییە رای خۆیان دەربڕن، هەڵسوراوی رامیاری بن. زۆرجار هەنگاوی یەکەم دژی ئەم دەستەمۆییە ڕێکخراوبوونی جیا لە پیاوانە. بەشێکی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە وا هەست دەکرێت کە پیاوان فرەتر باوەڕیان بە خۆ هەیە و فرەتر پشت بەخۆ به‌ستوون لە زاڵبوون بەسەر لێدوانەکاندا. یا زۆر بە ئاسانی هەندێك لە ژنان وا هەست دەکەن کاتێك پیاوان لە ئارادا بن فرەتر حەز دەکەن بێدەنگی هەڵبژێرن و مشتومڕەکە بۆ پیاوان بەجێ بهێڵن.
لەژێر ئەم هەلومەرجەدا ژنان، ئەوانە پێکەوە خۆیان ڕێدەخەن، ڕاهێنانێك بۆ دەسەلاتداری. ئەمە وەلامدانەوەیەکی پۆزەتیڤە بە دەستەمۆکارییەکانی کۆمەلگە. ئەمە ئەو ڕۆڵەیە دەبوو، ژنان لەگەڵ پیاوان لە کۆمەڵگەدا یەکسان بکات. دەبوو هەنگاوێکی کاتی بەڵام ناچاری بووایە، نەك کۆتاییەك لە خۆمانەوە.

لە هەر بارێکدا کاتێك درێژە بەمە بدرێت، گرفتەکان دەردەکەون یا کاتێك کە ژنان دابڕاوانە دەست بەکار دەبن. ئەمە پیاوان بە سەرچاوەی گرفتەکە دادەنێت، لە کاتێکدا کە وانییە. هەروەها پیاوان لە خەباتەکە دادەبڕێت، لە کاتێكدا ئەوە ڕۆشنە کە بۆ گۆڕینی کۆمەڵگە، دەبێت ئێمە لە تەنیشت ئەوانەوە کاربکەین.

لەناو زۆرێك لە یەکێتییەکان و پارتی کارگەرانی بریتانیادا، ژنان تەنیا لە کۆنگرەکاندا دەبینرێن. گرفتەکە لەوەدایە کە پرسەکانی ژنان بۆ ئەم کۆنگرانە دەهێڵرێنەوە و زۆربەی کات وەك ڕێگەیەك بۆ بەرگرتن بە پرسەکان و لەبیرکردنیان. ئەتککردن پرسی ژنانە، ڕەوانەی کۆنگرەی ژنان دەکرێت، بەرگرتن بە مناڵبوون پرسی ژنانە، ڕەوانەی کۆنگرەی ژنان دەکرێت، تد.

لە راستیدا پیاوان زۆر دەگمەن خۆیان بەم ئەرکانەوە خەریك دەکەن، دەبێت سەرقاڵ بن پێوەیان و قسەی لەسەر بکەن. لەبەر ئەوە کاتێك کە پشتیوانی لە مافی ژنان بۆ کۆبوونەوە لە ڕێکخراوی جیادا دەکەین، چالاکی و کارکردنی لە هەر ڕێکخراوێکی تردا، لە هەر هەڵمەتێکی تردا بیر دەخەینەوە، ژنان بە هەموو بوونیانەوە وەك گشتێك بەشدار بن. ئه‌مه‌ تاکه‌ تاکتیکی جەنگینه‌ بۆ ئازادبوونی ژنان بۆ ئازادی و بۆ گره‌و بردنەوە.

شتگەلێك بۆ ئەوڕۆکە بە کەڵکن. لابردنی ستەمی ڕێکخراو – جێکەوتە – لەوانە هاوسەری، مارەیی و یاساکانی خاوەندارێتی. جێگرتنەوەیان بە کرێ (موچه‌)ی یەکسان و بەشی یەکسان لە زۆر بواردا. سەرەڕای ئەوەی کە ڕەنگە ئەم شتانە لەسەر کاخەز گۆڕابن، ئێمە هێشتاکە لەگەڵ کۆمەڵگەی چینبەندیکراودا ڕووبەڕووین. تاوەکو ئەمە وا بمێنێتەوە زۆرێك لە ئێمە لە کرێ و هەلی یەکسان بەهرەمەند نابین. تا وەکو ئێمە لە ڕووی ئابورییەوە نایەکسان بین، کۆمەلگە لە مۆڕالکردنی ئەم شتانەدا بەردەوام دەبێت و یاسایی سروشتی بۆ پاساوی ئەمانە دەدۆزێتەوە و لەگەڵ مە مامەلەیان پێدەکات. بە چارەسەری سێکسیزم لە کۆمەڵگەدا ئێمە ڕێوشوێنێی باشترمان لە چارەسەری ڕیشەیی پرسەکە ده‌بێت. بە چارەسەرکردنی سەرمایەداری باشتر دەتوانین بۆ ئازادی ژنان بجەنگین.

* مەبەست لە چین، (china) نییە، بەڵکو مەبەست لە چینی کۆمەڵایەتییە. و. ك

سه‌رچاوه‌ی لێوه‌ وه‌رگیراو: http://struggle.ws/ws92/women36.html

ئه‌ورۆکه‌ مانگرتن له‌ خواردن له‌ زیندانه‌کانی ئاڵمانیا و هه‌ڵسورانی هاوپشتییانه‌ له ‌ده‌ره‌وه‌ ده‌ستی پێکرد

ڕێکه‌وتی: Sun, 03 Aug 2008 11:27:17 +0300

و. سه‌کۆی ئه‌نارکیستانی کوردستان

وه‌ك به‌ره‌نجامی ناله‌باری هه‌لومه‌رجی نێو زیندانه‌کان و به‌رده‌وامی ڕه‌فتاری توندوتیژ و سه‌رکوتگه‌رانه‌‌ی کارمه‌ندانی زیندان له‌ دژی یه‌کێك له‌ زیندانییه‌ ڕامیارییه‌کان له‌ زیندانی ژنان له‌ شاری بیلیفیلد (Bielefeld)، نزیکه‌ی 537 زیندانی له‌ 49 شاری ئاڵمانیا ئاخن (Aachen) ، ئامبێرگ (Amberg) ، ئانسباخ (Ansbach) ، ئاوگسبورگ (Augsburg) ، بێرلین (Berlin) ، مۆوابیت (Moabit) ، بیلیفیلد (Bielefeld) ، برێمن (Bremen) ، دێتمۆڵد (Detmold) ، دیتس(Dietz) ، دۆرتموند (Dortmund) ، دویسبورگ (Duisburg) ، ئێرباخ (Ebrach) ، ئێسن (Essen) ، فرانکفورت (Frankfurt) ، فوڵدا (Fulda) ، گێڵدێرن (Geldern) ، گێلسنکیرشن (Gelsenkirchen) ، گێرا (Gera) ، گیسن (Gießen) ، هاگن (Hagen) ، هاله‌ (Halle) ، هام (Hamm) ، هاینسبێرگ (Heinsberg) ، هۆف (Hof) ، هۆهنلۆیبن (Hohenleuben) ، ماگدیبورگ (Magdeburg) ، میولهایم (Mülheim) ، میونشین(München) ، میونسته‌ر (Münster) ، ناومبورگ (Naumburg) ، نۆیمیونسته‌ر(Neumünster) ، نۆینکیرشن (Neunkirchen) ، نیورنبێرگ (Nürnberg) ، ئۆڵدنبورگ (Oldenburg) ، پلاوێن(Plauen) ، ڕاینباخ (Rheinbach) ، ڕۆسدۆرف (Rosdorf) ، ساربریوکن (Saarbrücken) ، زێهنده‌(Sehnde) ، شتراوبینگ (Straubing) ، تۆنا (Tonna) ، تراونشتاین(Traunstein) ، تریر (Trier) ، فێشتا (Vechta) ، فۆیڵکینگێن (Völkingen) ، فۆڵکشتێد (Volkstedt) ، ڤیلیش (Willich) ، ڤوپێرتاڵ (Wupperta) ، ڤیورتسبورگ (Würzburg) دا نزیکه‌ی چه‌ند مانگێك له‌وه‌وبه‌ر بڕیاری ڕاگه‌یاندیان دا. مانگرتن له‌ خواردنه‌که‌ به‌ درێژایی هه‌فته‌یه‌ك درێژه‌ی ده‌بێت و هه‌روه‌ها 10 زیندانی تری ئه‌وروپی له‌ به‌لجیکا (Belgium)، سویسرا (Swiss)، سپانیا (Spain) به‌شداری تێدا ده‌که‌ن. کۆمه‌ککاری ئه‌نارکیستی ڕه‌ش – سوور و گروپه‌کانی تر و ڕێکخراوه‌کان بڕیاریان داوه‌ هاوپشتی زیندانیان له‌ ده‌ره‌وه‌ی زیندان له‌ شاره‌کانی وه‌ك بێرلین، هامبورگ وێڕای بڵاوکردنه‌وه‌ی زانیاری له‌مه‌ڕ خه‌باتی زیندانیان، به‌ڕێ بخه‌ن.

ئامانجی مانگرتنه‌که‌ ڕاگه‌یاندن و بڵاوکردنه‌وه‌ی هه‌لومه‌رجی نێو زیندانه‌کان و وه‌ستانه‌وه‌یه‌ دژ به‌ دابڕان و سه‌رکوت له‌ نێو زیندانه‌کاندا.

کاربه‌ده‌ستانی زیندان و ده‌سه‌ڵاتداران هه‌وڵی ترساندنی خه‌ڵکی ده‌ده‌ن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هاوپشتی له‌ده‌ره‌وه‌ زۆر گرنگ و پێویسته!

به‌پێی‌ ڕاگه‌یاندنی ڕێکخراوی زیندانیان:

“ئامانج له‌ مانگرتن له‌ خواردن، په‌رده‌ماڵکردنی ڕه‌فتاری توندوتیژ، سه‌رکوت، سوکایه‌تی، تیرۆری ده‌روونی، ئه‌شکه‌نجه‌ و نه‌بوونی کۆمه‌ك له‌ زیندانه‌کانی ئاڵمانیا و گۆڕینی ئه‌مجۆره‌ له‌ ژیانی ڕۆژانه‌یه‌ له‌ نێوزیندانه‌کاندا”.

بۆ زانیاری زیاتر به‌ (زمانی ئاڵمانی) :

سه‌رچاوه‌ی لێوه‌ وه‌رگیراو: http://www.ainfos.ca/en/ainfos21210.html

Ewroke mangirtin lexiwardin le zîndanekanî allmanya û çalakî hawpiştîyane le derewe destî pêkird

Rêkewtî: Sun 03 Aug 2008 11:27:17 +0300

w. Sekoy Enarkîstanî Kurdistan

wek berencamî nalebarî helumercî nêw zîndanekan û berdewamî reftarî tundutîj û serkutgeraney karmendanî zîndan le dijî yekêk le zîndanîye rramyarîyekan le zîndanî jinan le şarî bîlîfîlid (Belefeld), nizîkey 537 zîndanî le 49 şarî allmanya (Aachen, Amberg, Ansbach, Augsburg, Berlin – Moabit, Bielefeld, Bremen, Detmold, Dietz, Duisburg, Dortmund, Ebrach, Essen, Frankfurt, Fulda, Geldern, Gelsenkirchen, Gera, Gießen, Hagen, Halle, Hamm, Heinsberg, Hof, Hohenleuben, Magdeburg, Mülheim, München, Münster, Naumburg, Neumünster, Neunkirchen, Nürnberg, Oldenburg, Plauen, Rheinbach, Rosdorf, Saarbrücken, Sehnde, Straubing, Tonna, Traunstein, Trier, Vechta, Völkingen,Volkstedt, Willich, Würzburg, Wuppertal)da nizîkey çend mangêk lewewber birryarî rageyandyan da. Mangirtin le xiwardineke be dirêjayî hefteyek dirêjey debêt û herweha 10 zîndanî tirî ewrupî le belcîka (Belgum), swîsra (Swiss), sipanya (Spain) beşdarî têda deken. Komekkarî enarkîstî reş – sûr û girupekanî tir û rêkxirawekan birryaryan dawe hawpiştî zîndanyan le derewey zîndan le şarekanî wek bêrlîn, hamburig wêrray billawkirdinewey zanyarî le merr xebatî zîndanyan, berrê bixen.

Amancî mangirtineke rrageyandin û billawkirdinewey helumercî nêw zîndanekan û westaneweye dij be dabirran û serkut lenêw zîndanekanda.

Karbedestanî zîndan û desellatdaran hewllî tirsandinî xellkî deden, leber ewe hawpiştî le derewey zîndan zor girng û pêwîst debêt!

Bepêy rrageyandinî rêkxirawî zîndanyan:

amanic le mangirtin le xiwardin, perdemallkirdinî reftarî tundutîj, serkut, sukayetî, tîrorî derûnî, eşkence û nebûnî komek le zîndanekanî allmanya û gorrînî emcore le jyanî rojaneye le nêw zîndanekanda“.

bo zanyarî zyatir be (zmanî allmanî) : http://www.abc-berlin.net/hungerstreik

http://www.political-prisoners.net/home.php?lang=de

serçawey lêwewergîraw: http://www.ainfos.ca/en/ainfos21210.html

ڕۆڵی یه‌کێتییه‌ کارگه‌رییه‌کان : ڕوانگه‌ی ئانارکۆسه‌ندیکالیستی

نووسینی : Rudolf Rocker


به‌شی پێنجه‌م له‌ په‌رتووکی ئانارشیزم و ئانارکۆسه‌ندیکالیزم

ئه‌ندێشه‌گه‌لێك بوونه‌ هۆی گه‌شه‌ی سه‌ندیکالیزمی شۆڕشگێڕانه‌، یا به‌وجۆره‌ی که‌ دواتر ناوهێنرا ئانارکۆسه‌ندیکالیزم، له‌ فه‌ره‌نسه‌ و وڵاتانی‌تر ده‌سته‌واژه‌ی «سه‌ندیکای کارگه‌ران» سه‌ره‌تا هه‌ر به‌مانای ڕێکخراوه‌ی به‌رهه‌مهێنه‌ران بۆ باشترکردنی ده‌ستبه‌جێی هه‌لومه‌رجی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تییان به‌کارده‌برا.

به‌ڵام سه‌رهه‌ڵدانی سه‌ندیکالیزمی شۆڕشگێڕانه‌ مانای یه‌که‌می فراوانتر و قوڵترکرده‌وه‌. هه‌ر به‌وجۆره‌ی که‌ پارت، ڕێکخراوێکی یه‌کگرتووه‌ بۆ چالاکی سیاسی له سایه‌ی بڕیارنامه‌کانی ده‌وڵه‌تی دیموکراتی هاوچه‌رخدا، هه‌وڵده‌دا سیسته‌مێك که‌ له‌ ئارادایه‌ به‌ شێوه‌یه‌ك بپارێزێت یا ئاڵوگۆڕی دیاریکراوی تێدا بکات. له‌ ڕوانگه‌ی یه‌کێتیگه‌راکانه‌وه‌، یه‌کێتییه‌ پیشه‌یی(صنفی)ه‌کانیش ڕێکخراوه‌ی یه‌کگرتووکردنی کارگه‌رانن، که‌ ئامانج له‌ پێکهاتنیان پارێزگاریکردنه‌ له‌ به‌رهه‌مهێنه‌ران له‌ هه‌مان کۆمه‌ڵگه‌دا، ئاماده‌بوونیان بۆ سۆشیالیزم و سه‌رله‌نوێ سازدانه‌وه‌ی به‌ کرده‌وه‌ی ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی به‌و ئاراسته‌یه‌. به‌م پێیه‌، ئامانجی دوو لایه‌نه‌یان هه‌یه‌ :

1 هێنانه‌دی داخوازییه‌ ده‌ستبه‌جێکانی کارگه‌ران بۆ دابینکردن و پێشخستنی ستاندارته‌کانی ژیان،

2– ئاشناکردنی کارگه‌ران به‌ هونه‌ری به‌ڕێوه‌بردنی به‌رهه‌مهێنان و پرسی ئابووری به‌ شێوه‌یه‌کی گشتی و ئاماده‌کردنیان بۆ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌زگه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریه‌کان و پێکهێنانه‌وه‌یان له‌سه‌ر بنچینه‌ی شێوازه‌ سۆشیالیستییه‌کان.

ئانارکۆسه‌ندیکالیسته‌کان له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ن، که‌ پارته‌ سیاسییه‌کان توانای ئه‌نجامدانی هیچیه‌ك له‌م دوو کاره‌یان نییه‌. به‌پێی ڕوانگه‌ی وان، ده‌بێت یه‌کێتییه‌ پیشه‌ییه‌کان سه‌ره‌نێزه‌(نوکی ڕم)ی بزووتنه‌وه‌ی کارگه‌ری بن، به‌ چالاکی ڕۆژانه‌ به‌هێزبن و گیانی سۆشیالیستی په‌ره‌پێبده‌ن؛ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چالاکی ئه‌وان وه‌ک به‌رهه‌مهێنه‌رانێك که‌ ته‌واوی پێکهاته‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییان ڕاگرتووه‌ و مانه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ مسۆگه‌ر ده‌کات. کارگه‌ر ته‌نیا وه‌ك به‌رهه‌مهێنه‌ر و دروستکه‌ری سامانی کۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌توانێت هێزی خۆی بناسێت. وی له‌ هاوپشتی سه‌ندیکاییدا له‌گه‌ڵ هاوکارانیدا یه‌که‌ گه‌وره‌کانی سوپای کارگه‌ری پێکدێنن، گیانی ئازادی مه‌شخه‌ڵداری ده‌کا و به‌ ئامانجی یه‌کسانی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌یگێڕێته‌وه‌ نێو ژیان. به‌ تێڕوانینی ئانارکۆسه‌ندیکالیسته‌کان، سه‌ندیکای کارگه‌ری به‌به‌رهه‌مترین کۆرپه‌له‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوو و به‌شێوه‌یه‌کی گشتی، فێرگه‌ی سۆشیالیزمه‌. هه‌ر پێكهاته‌یه‌کی نوێی کۆمه‌ڵایه‌تی، سه‌ره‌تا په‌لوپۆی خۆی له‌ ده‌زگه (ئۆرگانیزم)‌ی پێشیندا دروستده‌کات؛ به‌بێ ئاماده‌کردنی زه‌مینه‌‌، وێناکردنی هیچ ئاڵوگۆڕێکی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌توانادا نییه‌. له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌وانه‌وه‌.

په‌روه‌رده‌ی سۆشیالیستی، نه‌ک به‌مانای به‌شداریکردن له‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌کاندا، به‌ڵکو هه‌وڵێکه‌ بۆ شیکردنه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی خۆیی بابه‌ته‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و پرسه‌ هونه‌رییه‌کانی کار بۆ کارگه‌ران، په‌روه‌رده‌کردنی توانایی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییان، به‌ ئامانجی به‌ده‌ستهێنانی ئاماده‌یی بۆ خۆگرتن له‌ شوێنی ڕاسته‌قینه‌یان وه‌ك ڕێکخه‌رانی نوێی پێکهاته‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و دواجار، هێنانه‌دی باوه‌ڕبه‌خۆبوون له‌واندا بۆ ئه‌م کاره‌. بۆ ئه‌م شته‌، هیچ په‌یکه‌ره‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی کاراتر له‌ ڕێکخستنی خه‌باتی ئابووری کارگه‌ری، نییه‌؛ ئه‌م ڕێکخسته‌ ئاراسته‌یه‌کی دیاریکراو به‌ چالاکییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان ده‌دات، به‌رهه‌ڵستی خۆی له‌سه‌ر بنه‌مای خه‌بات بۆ داخوازییه‌ ده‌ستبه‌جێ و پێویسته‌کانی ژیان و به‌رگری له‌ مافه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی مرۆڤ ڕێکده‌خات. به‌ڵام له‌م نێوه‌دا، چه‌مکی مۆڕاڵی پێویست بۆ هه‌رجۆره‌ ئاڵوگۆڕێکی کۆمه‌ڵایه‌تیش پێکده‌هێنێت: وابه‌سته‌یی چاره‌نووس به‌گشته‌وه‌ و به‌رپرسێتی مۆراڵی له‌ هه‌موو کاره‌کاندا.

ئانارکۆسه‌ندیکالیسته‌کان، له‌به‌ر ئاراسته‌گه‌ری کاری ڕاهێنه‌رانه‌یان به‌ره‌و به‌دیهێنانی ئه‌ندێشه‌ و کاری سه‌ربه‌خۆ، نه‌یاری سه‌رسه‌ختی ئاراسته‌ ناوه‌ندگه‌را(مرکزگرا)کانن، که‌ له‌ زۆربه‌ی پارته‌ کارگه‌رییه‌کانی ئه‌وڕۆکه‌دا ده‌بینرێن. ناوه‌ندگه‌رایی، به‌رنامه‌ڕێژی ده‌ستکردانه‌ که‌ له‌سه‌ره‌وه‌ڕا‌ بۆ خواره‌وه ‌جێبه‌جێده‌کرێت و پرسه‌کانی بڕیاردان به‌ که‌مایه‌تیه‌کی که‌م ده‌سپێرن، باوه‌ڕی تاکه‌کان له‌نێو ده‌بات و داهێنانی که‌سییان به‌ پرنسیپ (انضباط) و بۆرۆکراسی بێچه‌ندوچوون ده‌کوژێت؛ هه‌رده‌م ئه‌نجامه‌که‌ی پێکهاته‌ی فه‌رمی و نه‌زۆك ده‌بێت. بۆ ده‌وڵه‌ت، ناوه‌ندگه‌رایی شێوه‌ ڕێکخستنێکی گونجاوه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ پاراستینی هاوسه‌نگی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی، خوازیاری فره‌ترین ڕاده‌ی یه‌کجۆری ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌. به‌ڵام له‌ بزووتنه‌وه‌ی کارگه‌ری و کۆمه‌ڵایه‌تی‌دا، که‌ بناخه‌ی بوونی وابه‌سته‌ی‌ کاری ده‌ستبه‌جێ له‌ کاتی گونجاو و ئه‌ندێشه‌ی سه‌ربه‌خۆی لایه‌نگرانییه‌تی، ناوه‌ندگه‌رایی به‌ڵایه‌که‌، که‌ ده‌سه‌ڵات بڕیاردانی لاوازده‌کات و به‌ شێوه‌یه‌کی سیسته‌می هه‌ر وروژان (بزاوت)ێكی سه‌ربه‌خۆ تێیدا سه‌رکوت ده‌کات.

ڕێکخستنی ئانارکۆسه‌ندیکالیستی به‌پێی بنچینه‌ی فیدرالیزم، له‌سه‌ر بناخه‌ی یه‌کێتی ئازادانه‌، له‌ خواره‌وه‌ڕا بۆ سه‌ره‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت، مافی بڕیاردانی هه‌ر یه‌کێتییه‌ك له‌مه‌ڕ هه‌ر شتێك خۆی به‌بانتر له‌ هه‌ر شتێکی‌تر داده‌نێت و ته‌نیا پێکهاته‌یه‌ک که‌ به‌ فه‌رمی ده‌یناسێت، په‌یوه‌ندییه‌که‌ له‌سه‌ر بناخه‌ی خواسته‌ هاوبه‌شه‌کان و پێکهاتنی هه‌ردوولا. به‌پێی ئه‌مه‌، ئه‌م ڕێکخسته‌ به‌م جۆره‌ سه‌رهه‌ڵده‌دا‌: کارگه‌رانی هه‌ر به‌شێك له‌ یه‌کێتییه‌ پیشه‌ییه‌کانی په‌یوه‌ست به‌ خۆیاندا کۆ ده‌بنه‌وه‌. یه‌کێتییه‌کانی هه‌ر شارێك یا ناوچه‌یه‌کی دێهاتی له‌ نووسینگه‌ کارگه‌رییه‌کاندا که‌ ناوه‌ندی ڕاگه‌یاندن و په‌روه‌رده‌ی مه‌حه‌لی به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن، کۆده‌بنه‌وه‌، کارگه‌ران وه‌ک به‌رهه‌مهێنه‌ر پێکه‌وه‌ په‌یوه‌ندی ده‌گرن تاوه‌کو به‌ر به‌ په‌ره‌سه‌ندنی هه‌رجۆره‌ ده‌سته‌گه‌رییه‌کی کورته‌بیرانه‌ بگیرێت. گشت یانه‌ کارگه‌رییه‌کان به‌ له‌به‌رچاوگرتنی ناوچه‌یان ده‌سته‌به‌ندی ده‌کرێن و (فیدراسیۆنی گه‌لی) یانه‌کارگه‌رییه‌کان پێکدێنن، که‌ په‌یوه‌ندی پته‌وی نێوان ڕێکخستنه‌ ناوچه‌ییه‌ جۆراوجۆره‌کان ده‌پارێزێت، هێزی به‌رهه‌مهێنه‌رانه‌ی ئه‌ندامانی ڕێکخراوه‌ جۆراوجۆره‌کان، به‌ شێوه‌یه‌کی ئازادانه‌ و له‌خۆوه‌ڕا (داوطلبانه‌)، ڕێکده‌خرێن، هه‌ر بڕیاردانێکی پێویست بۆ پرسی په‌روه‌رده‌ و پارێزگاری له‌ گروپه‌ مه‌حه‌لییه‌کان له‌ڕێگه‌ی ڕاوێژی گشتی و پێشنیاره‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌کرێت.

سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ی‌، هه‌ر یه‌کێتییه‌کی پێشه‌یی، به‌ شێوه‌یه‌کی فیدراسیۆنانه‌ له‌گه‌ڵ گشت ڕێکخراوه‌کانی ئه‌و پیشه‌ تایبه‌ته‌ و کومه‌ڵیك لێیان به‌ نۆره‌ی خۆی له‌گه‌ڵ گشت پێشه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کان، یه‌کده‌گرن و به‌مجۆره‌ یه‌کێتییه‌ پێشه‌سازی و کشتوکاڵییه‌ گشتییه‌کانیش پێکدێن. دابینکردنی پێداویستییه‌کانی خه‌باتی ڕۆژانه‌ی نێوان کارگه‌ر و سه‌رمایه‌دار، کۆکردنه‌وه‌ی گشت هێزه‌کانی بزووتنه‌وه‌که‌ بۆ کارێکی تایبه‌ت، کاتێك که‌ پێویستی بێته‌ پێشه‌وه‌، کاری ئه‌م یه‌کێتییانه‌یه‌. به‌پێی ئه‌مه‌ فیدراسیۆنی یانه‌کارگه‌رییه‌کان و فیدراسیۆنی یه‌کێتییه‌ پیشه‌ییه‌کان، دوو جه‌مسه‌ری چالاکی سه‌ندیکای کارگه‌رانن.

وه‌ها ڕێکخراوه‌یه‌ك نه‌ک ته‌نیا هه‌لی هه‌رجۆره‌ خه‌باتێك بۆ باشترکردنی ڕێڕه‌وی ڕۆژانه‌ بۆ‌ کارگه‌ران ده‌ره‌خسێنیت، به‌ڵکو هه‌روه‌ها پێشه‌کی ڕێکخستنی کۆمه‌ڵایه‌تیشیان، به‌ده‌ستی خۆیان و به‌بێ خۆتێهه‌ڵقورتاندنی ده‌ره‌کی، فێرده‌کات. ئانارکۆسه‌ندیکالیسته‌کان گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌و بڕوایه‌ی که‌ ئابووری سۆشیالیستی ناتوانێت به‌ سه‌روه‌ری و فه‌رمانی حکومه‌ت بیته‌دی، به‌ڵکو ته‌نیا به‌ هاوکاری له‌خۆوه‌ڕا (داوطلبانه‌)ی کارگه‌ران، شاره‌زایان و وه‌رزێڕان و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی خودی خۆیان به‌سه‌ر کاروباری به‌رهه‌مهێنان و دابه‌شکردندایه‌، ده‌سته‌به‌ری ده‌کات. له‌ وه‌ها بارودۆخێکدا، یانه‌کارگه‌رییه‌کان به‌ڕیوه‌به‌رایه‌تی سه‌رمایه‌یه‌ك که‌ هه‌یه‌ له‌هه‌ر کۆمه‌ڵگه‌یه‌کدا به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرن، پێداویستییه‌کانی دانیشتوانی هه‌ر ناوچه‌یه‌ك ده‌ستنیشان ددکه‌ن و خه‌رجی مه‌حه‌لییان ده‌ده‌ن. دیاریکردنی پێداویستییه‌ گشتییه‌کانی وڵات و ڕێکخستنی کاری به‌رهه‌مهێنان به‌ سه‌رنجدان لێی، له‌ ڕێگه‌ی به‌رپرسانی فیدراسیۆنی یانه‌کارگه‌رییه‌کانه‌وه‌ له‌ توانادا ده‌بێت. له‌لایه‌کی‌تره‌وه‌، کاری یه‌کێتییه‌ پیشه‌سازی و کشتوکاڵییه‌کان، به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئامرازه‌کانی به‌رهه‌مهێنان، بارکردن و گواستنه‌وه‌ و دابینکردنی پێداویستییه‌کانی گروپه‌ جۆراوجۆره‌کانی به‌رهه‌مهێنان ده‌بێت. به‌کورتی :

1 ڕێکخستنی گشت به‌رهه‌مهێنانی وڵات له‌لایه‌ن فیدراسیۆنی یه‌کێتییه‌ پیشه‌سازییه‌کان و ئاراسته‌دانی کار له‌لایه‌ن سۆڤیه‌ته‌ کارگه‌رییه‌کانی هه‌ڵبژێردراوی خودی کارگه‌ران.

2 ڕێکخستنی هاوکاری کۆمه‌ڵایه‌تی له‌لایه‌ن فیدراسیۆنی یانه‌کارگه‌رییه‌کانه‌وه‌.

سه‌ره‌رای ئه‌مه‌، له‌م بواره‌دا ئه‌زموونه‌کان باشترین ڕێنوێنیان خستۆته‌ ڕوو. ئه‌زموونه‌کان نیشانیانداوه‌، که‌ زۆرێك له‌ گرفته‌کانی سه‌رله‌نوێ چێکردنه‌وه‌ی (بازسازی) سۆشیالیستی کۆمه‌ڵگه‌، ناتوانرێت به‌ده‌ستی هیچ حکومه‌تێك چاره‌سه‌ر بکرێت، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئه‌م حکومه‌ته‌ دیکتاتۆری ئه‌فسوناوی پرۆلیتاریاش بێت. له‌ ڕوسیه‌، دیکتاتۆری بۆلشه‌ڤیکه‌کان بۆ ماوه‌ی نزیکه‌ی دوو ساڵ، له‌به‌رامبه‌ر گرفته‌ ئابوورییه‌کاندا دۆشدامابوو و له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بوو لاوازییه‌کانی خۆی له‌ پشت شه‌پۆلێك له‌ فه‌رمان و بڕیاردا که‌ به‌زۆری له‌ فه‌رمانگه‌ی جۆراوجۆره‌وه‌ سه‌ریان ده‌ردێنا، بشارێته‌وه‌. ئه‌گه‌ر به‌ فه‌رمان ده‌رکردن دونیا ئازاد ببووایه‌، پێشوه‌ختی ئه‌مه گشت گرفته‌کانی ڕوسیه‌ چاره‌سه‌ر ده‌بوون. بۆلشه‌ڤیزم، به‌ده‌سه‌ڵاتخوازی شه‌یدایانه‌(حریصانه‌)ی‌، به‌ توندوتیژی به‌نرخترین بنچێنه‌کانی سیسته‌می سۆشیالیستی، به‌ تابووکردنی کۆبوونه‌وه‌ ئازاده‌کان، ده‌وڵه‌تیکردنی یه‌کێتییه‌ پێشه‌ییه‌کان و بێبه‌شکردنی سۆڤیه‌ته‌کان له‌ خۆموختاری (خۆبڕیاردان) له‌نێوبرد و ڕێگه‌ی نه‌ك بۆ سۆشیالیزم ، به‌ڵکو بۆ دواکه‌وتوو(بدوی)ترین شێوه‌ی سه‌رمایه‌داری ده‌وڵه‌تی و دیوانسالاری خۆشکرد، که‌ بووه‌ هۆی گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ فه‌رمانڕه‌وای بێچه‌ندوچوون، که‌ ساڵانێك به‌ر له‌وه‌ له‌ زۆربه‌ی وڵاتاندا به‌ شۆڕشی بۆرژوازی له‌نێو برابوو. کرۆپۆتکین، له‌ په‌یامێکدا بۆ کارگه‌رانی وڵاتانی ئه‌وروپای ڕۆژئاوایی، ڕاستی وتبوو: «ڕوسیه‌ بۆی خستینه‌ڕوو، که‌ چۆن ناتوارێت سۆشیالیزم جێگیر بکرێت. هه‌ڵبه‌ته‌ خه‌ڵکی، له‌به‌ر نه‌فره‌تیان له‌ ڕژیمی پێشین، هیچ به‌رهه‌ڵستییه‌کی چالاکانه‌ له‌ به‌رامبه‌ر کرده‌وه‌کانی حکومه‌تی نوێدا نیشان ناده‌ن. بیرۆکه‌ی پێکهێنانی سۆڤیه‌ته‌ کارگه‌رییه‌کان بۆ به‌ڕێوه‌بردنی کاروباری سیاسی و ئابووری وڵات، بۆ خۆی، فره‌ گرنگ و پێویسته‌… به‌ڵام کاتێك که‌ وڵاتێك له‌لایه‌ن دیکتاتۆری پاته‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ببرێت، سۆڤیه‌ته‌ کارگه‌ری و وه‌رزێڕییه‌کان، خۆبه‌خۆ گرنگی خۆیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن و تووشی هه‌مان شه‌رمه‌زاری ده‌بن، که‌ نوێنه‌رانی هه‌رێمه‌کان له‌ سه‌رده‌می پاشایه‌تی بێچه‌ندوچووندا به‌سه‌ریان هات».

سه‌رچاوه‌ی لێوه‌رگیراو:http://khushe.ir/maghale/rocker5.shtml

سه‌رچاوه‌ی سه‌ره‌کی: http://flag.blackened.net/rocker/aasind.htm#rol e

هاوینه‌ ئوردووی ئه‌نارکیستی له‌ سویسرا

هاوینه‌ ئوردووی ئه‌نارکیستی له‌ سویسرا

ئه‌مساڵ  هاوینه‌ ئوردووی ئه‌نارکیستی وه‌ك سالانی پێسوو له‌ ولاتی سویسرا، له‌ ڕۆژانی 06. – 17. 08 2008 به‌رپاده‌کرێت، هه‌رکه‌سێك که‌ خوازیاری به‌شداریکردن و سه‌ردانی ئوردووه‌که‌یه‌، ده‌توانێت له‌م لینکانه‌ی خواره‌وه‌ زانیاری پێویست به‌ده‌ست بهێنێت :

deutschfrancaiseitalianoenglish

هاوینه‌ ئوردووی ئه‌نارکیستی له‌ ئێرله‌نده‌

13.07.2008-11

سلاو له‌ هه‌مووان، هاوینه‌ ئوردووی ئه‌نارکیستی 11 – 13ی جولای 2008 له‌ نزیك Coolgreany, Co. Wexford ده‌بێت.

ئه‌وه‌ی که‌ به‌شداربووان وه‌ك پێداویستی، پێویسته‌ له‌به‌رچاویان بگرن، ئه‌مانه‌ن:

چادر، کیسه‌خه‌و.

ئه‌گه‌ر گونجاویش بێت، له‌به‌ر که‌می شوێنی راگرتنی ترومبێل، ئه‌وا باشتره‌ هه‌وڵ بده‌رێت، په‌یوه‌ندی به‌یه‌که‌وه‌ بکه‌ین و ده‌سته‌ ده‌سته‌ به‌ره‌و ئه‌وێ بکه‌وینه‌ ڕێ، بۆ نموونه‌ به‌کارهێنانی بایسکیل (پێشنیاری ڕێکردن به‌ بایسکیل له‌ «ده‌بلین» ه‌وه‌ یا به‌کاربردنی ئوتوبوس و هێڵی شه‌مه‌نده‌فه‌ر تاوه‌کو نزیکترین گوند له‌وێوه‌. هه‌نگاوی یه‌که‌م ڕێکخستنی کاروانه‌کانه‌ له‌ Belfast, Dublin, Galway and Cork ه‌وه‌ بۆ گواستنه‌وه‌یان بۆ شوێنی دیاریکراو، نه‌خشه‌ی چۆنییه‌تی هاتنیش بۆ خوازیاران ده‌نێردرێت.

هه‌موو جۆره‌کانی ئاشپه‌زی، به‌تایبه‌ت ڕووه‌کخۆری به‌ نرخێکی هه‌رزان پێشکه‌ش ده‌کرێت، هه‌روه‌ها هه‌رکه‌س که‌ به‌خۆی خوازیار بێت، ده‌توانێت به‌خۆی ئاشپه‌زی بکات.

خانوویه‌ك بۆ باری تایبه‌تی و که‌سانێك له‌ باری تایبه‌تدان له‌به‌رده‌ستدایه‌، هه‌روه‌ها ژوورێکی گه‌وره‌ بۆ مناڵان هه‌یه‌.

خۆبه‌خشکاری له‌ زۆر بواردا پێویست ده‌بێت.

Cathie ڕێکخه‌ری کۆمه‌ڵێك وۆرکشۆپ ده‌بێت، ئه‌گه‌ر ئاره‌زوومه‌ندی به‌شداریکردنی تکایه‌ به‌ ئیمه‌یل په‌یوه‌ندی بگره‌.

ئه‌و چالاکیانه‌ی که‌ پێیان هه‌ڵده‌ستین، که‌ناری ده‌ریا، سه‌رکه‌وتنه‌ سه‌ر به‌رزاییه‌کان، وۆرکشۆپه‌کان، ئاگرکردنه‌وه‌ی ئوردووه‌که‌ و ….

بێگومان ڕێگه‌ به‌ هێنانی سه‌گ نادرێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ کێڵگه‌کانی ده‌وروبه‌ردا مه‌ڕو مالات هه‌ن.

ئێمه‌ به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك هه‌وڵ ده‌ده‌ن کاره‌کان به‌ دروستی بچنه‌ پێشه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ هه‌وڵده‌ن پێشتر له‌ هاتنتان ئاگادامان بکه‌نه‌وه‌، تاوه‌کو له‌ خواردن ئاماده‌کردن و دابینکردنی جێگه‌دا که‌مته‌رخمی ڕوونه‌دات. تکایه‌ له‌ ڕێگه‌ی ئیمه‌یله‌وه‌ ئاگادارمان بکه‌نه‌وه‌، به‌ خۆشحاڵییه‌وه‌ پێشوازی له‌ هه‌ر پێشنیارێك ده‌که‌ین.

بۆ به‌ده‌ستهێنانی زانیاری زیاتر له‌م باره‌وه‌ :

anarchistsummercamp@yahoo.com
_________________________________________
A – I N F O S N E W S S E R V I C E
By, For, and About Anarchists
A-infos-en mailing list
A-infos-en@ainfos.ca
http://ainfos.ca/cgi-bin/mailman/listinfo/a-infos-en
http://ainfos.ca/en

Hawînewrduwî enarkîstî le êrlendee

13.07.2008-11

silaw lehemûan, hawînewrduwî enarkîstî 11 – 13î culay 2008 lenzîk Coolgreany Co. Wexford debêt.

ewey kebeşdarbûan wek pêdawîstî, pêwîsteleberçawyan bigrin, emanen:

çadir, kîsexew.

eger guncawîş bêt, leber kemî şwênî ragirtinî tirumbêl, ewa baştirehewll biderêt, peywendî beyekewebikeyn û destedesteberew ewê bikewînerrê, bo nimûnebekarhênanî bayskîl (pêşinyarî rêkirdin bebayskîl ledebilîn eweya bekarbirdinî utubus û hêllî şemendefer taweku nizîkitrîn gund lewêwe. Hengawî yekem rêkxistinî karwanekaneleBelfast Dublin Galway and Cork ewebo gwastineweyan bo şwênî dyarîkiraw, nexişey çonîyetî hatnîş bo xiwazyaran denêrdirêt.

hemû corekanî aşpezî, betaybet ruwekxorî benrixêkî herzan pêşkeş dekirêt, herweha herkes kebexoy xiwazyar bêt, detwanêt bexoy aşpezî bikat.

xanûyek bo barî taybetî û kesanêk lebarî taybetdan leberdestdaye, herweha jûrêkî gewrebo minallan heye.

xobexişkarî lezor bwarda pêwîst debêt.

Cathe rêkxerî komellêk workişop debêt, eger arezûmendî beşdarîkirdinî tikayebeymeyl peywendî bigre.

ew çalakyaney kepêyan helldestîn, kenarî derya, serkewtneser berzayyekan, workişopekan, agirkirdinewey urduwekew ….

bêguman rêgebehênanî seg nadirêt, leber ewey lekêllgekanî dewruberda merru malat hen.

êmebehemû şêweyek hewll deden karekan bedirustî biçnepêşewe, leber ewehewllden pêştir lehatnitan agadaman bikenewe, taweku lexiwardin amadekirdin û dabînkirdinî cêgeda kemterximî rûnedat. Tikayelerrêgey îmeyleweagadarman bikenewe, bexoşhhallîyewepêşwazî leher pêşinyarêk dekeyn.

bo bedesthênanî zanyarî zyatir lem barewe:

anarchistsummercamp@yahoo.com
_________________________________________
A – I N F O S N E W S S E R V I C E
By, For, and About Anarchists
A-infos-en mailing list
A-infos-en@ainfos.ca
http://ainfos.ca/cgi-bin/mailman/listinfo/a-infos-en
http://ainfos.ca/en

پێنجه‌مین ئوردووی ئازادیخوازانه‌ له‌ میونشن (مینیخ)ی ئاڵمان

له‌ ڕۆژی 10/07/2008ه‌وه‌ بۆ 13/07/2008 پێنجه‌مین ئوردوو به‌ به‌شداری لۆکاڵه‌ فیدراسیۆنه‌کانی میونشن : FAU

die AAUD (Assoziation Autonomer Umtriebe Dachau) und AnaRKomM (AnarchistInnen/RätekommunistInnen München) له‌ نزیك شاری میونشن وه‌ك سالانی پێشوو کۆده‌بنه‌وه‌ و به‌ به‌رنامه‌یه‌کی پێكهاتوو له‌ موزیك. شانۆ، فیلم و وۆرکشۆپ و مشتومڕی به‌ ناوه‌ڕۆك و یه‌کترناسین، که‌ ئامانج لێیان فراوانکردنه‌وه‌ی تۆڕی کاروچالاکی هه‌مه‌لایه‌نه‌یه‌.

خوێنه‌رانی هێژا، که‌سانێك که‌ خوازیاری به‌ده‌ستهێنانی زانیاری پێویستن بۆ به‌شداری و تێگه‌یشتن له‌ به‌رنامه‌کانی ئوردووه‌که‌ ده‌توانن سه‌ردانی لینکی که‌مپه‌که‌ بکه‌ن

http://www.anarchie.de/main-71624.html

ئه‌مانه‌ی‌ خواره‌وه‌ هه‌ندێك زانیارین له‌مه‌ڕ چۆنییه‌تی ڕۆیشتن و به‌شداری کردن له‌و ئوردووه‌دا:

Pêncemîn urduwî azadîxiwazanelemîwnşin (mînîx)î allman

lerrojî 10/07/2008ewebo 13/07/2008 pêncemîn urdû bebeşdarî lokallefîdirasyonekanî mîwnşin : FAU

De AAUD (Assoziation Autonomer Umtrebe Dachaw) und AnaRKomM (AnarchistInnen/RtekommunistInnen Mnchen) lenzîk şarî mîwnşin wek salanî pêşû kodebnewew bebernameyekî pêkhatû lemuzîk. Şano, fîlim û workişop û miştumrrî benawerrok û yekitrinasîn, keamanic lêyan firawankirdinewey torrî karuçalakî hemelayeneye.

xiwêneranî hêja, kesanêk kexiwazyarî bedesthênanî zanyarî pêwîstin bo beşdarî û têgeyştin lebernamekanî urduwekedetwanin serdanî lînkî kempekebiken http://www.anarche.de/main-71624.html


Emaneyxiwarewe hendêk zanyarîn lemerr çonîyetî royştin û beşdarî kirdin lew urduweda

Anfahrt:
Geretsried ist in der N
ähe von München, etwas ausserhalb des S-Bahn-Bereiches. Die nächste S-BAHN-Station ist Wolfratshausen, von dort fahren regelmäßig Busse.
Mit dem Auto von M
ünchen Richtung Garmisch fahren. Bei Wolfratshausen die Autobahn verlassen.

******************************************************************
Das Gel
ände des Pfadfinderheimes befindet sich in Geretsried zwischen Einfahrt Geiger und Einfahrt Stein an der Bundesstrasse 11.

Adresse:
Pfadfinderheim Geretsried
Bundesstra
ße 11 Nr. 3
82538 Geretsried

Kurzbeschreibungen:

Auto BAB 8 München – Salzburg:
-> Abfahrt Hofoldinger Forst
-> Sauerlach -> Egling -> Richtung Bad T
ölz
5 km nach Ascholding rechts Richtung Geretsried

Auto BAB 95 München – Garmisch:
-> Abfahrt Wolfratshausen / Geretsried
-> Richtung Geretsried -> T – Abzweig B 11 rechts Richtung Geretsried

Bahn:
-> S7 von M
ünchen Endhaltestelle Wolfratshausen
-> Busse 370, 371, 375 Haltestelle Stein

Mails an anarkomm@anarchie.de

Hier kann man sich auch für das Camp und die Teilnahme an einen Vorbereitungs-Mailverteiler anmelden!!!

نووسینی: ‌ سه‌کۆ ڕێکه‌وتی 13:58

ئێما گۆڵدمان، ژنێك کە ڕووی لە خوا، مێرد و کۆیلەتی وەرگێڕا!*

نووسینی ناهید نوری- شهرزاد نیوز

شهرزاد نیوز: “من ئازادیم دەوێت، ئازادی ڕادەربڕین، مافی بەهرەمەندبوون لە شتە جوان و شادیبەخشەکان بۆ هەمووان. ئێما گۆڵدمان وتەبێژ و نووسەرێکی بەتوانا بوو و بە ورەبەرزییەوە بەرگری لە ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی پەیوەندی سێکسی و ئازادی لە ڕێگری لە سکپڕبوون، یەکسانی و سەربەخۆیی ژنان، پەروەدەی ڕادیکاڵ، مافی پێکهێنانی سەندیکا و مافەکانی کارگەران دەکرد.

هەر لەم ڕوەشەوە، ڕكوکینەی دەسەلاتدارانی دەوروژاند. وی، بە ” زۆر مەتریسدار” و یەکێك لە دوو ئانارشیستە مەترسیدارەکانی ئامەریکا، چەندین جار کەوتە بەر ئازار و ئەشکەنجە و دەستگیر کرا.

سەردەمی منداڵی

ئێما گۆڵدمان لە 27 جونی 1869 لە کوڤنۆ ی لیتوانیا لە خێزانێکی (ghetto) یەهوودیدا لەدایك بووە. ئەزمونی منداڵی وی پڕبوو لە توندوتیژی بەرامبەر ژنان، توندوتیژی زەویداران بەرامبەر جوتیاران، ستەمگەری دەوڵەتی گەندەڵ و دژایەتی یەهودییەکان.

چوارساڵ لە فێرگەی سەرەتایی یەهوودییان لە شوێنی لەدایکبوونی داپیرەی، گونیگزبێرگ، خوێندی. لە سێزدە ساڵیدا خێزانەکەیان ماڵیان گواستەوە بۆ سانت پیتەرزبۆرگ و شەش مانگ دواتر لەگەڵ خوێندکارانی ڕادیکاڵ و بۆچوونە شۆڕشگێڕییەکان ئاشنا بوو.

لەوێ دەستی بە خوێندنەوەی نووسینی پۆپۆلیستەکان و نیهیلیستەکانی (nihilism) ڕووس کرد. بەڵام باوکی دەویست هۆگری وی بۆ ئازادی تێك بشکێنێت. بە بۆچوونی وی: « ئەو شتانەی کە کچانی یەهوودی دەبوو فێری ببن، ئەوەبوو کە چۆن ماسی لێبنێن (دروستکردنی خواردنی ماسی)، بڕشتە بە ڕێکوپێکی ببڕن و مناڵی زۆر بۆ مێردەکانیان بێننە ژیانەوە». لەم ڕووەوە، ڕێگری لە درێژەی خوێندنی وی کرد. لەبری ئەوە ناردی بۆ کارکردن لە کارخانە و هەوڵیدا لە پانزدە ساڵیدا ناچار بە شووکردنی بکات.

هوشیاری ڕامیاری

ئێما گۆڵدمان و خوشکەکەی بە خەونی دونیای پڕ لە یەکسانی، دادپەروەری و ئازادی لە ساڵی 1885دا لە ڕوسیەوە بەرەو ئامەریکا هەڵهاتن. ئێما گۆڵدمان لەگەڵ گەیشتنی بە «وڵاتی ئازادی، پەناگەی تەواوی سەرکوتکراوانی ولاتان» دڵخۆش بوو و بیری دەکردەوە “ئێمەش لە دڵی گەورەی ئامەریکادا شوێنێك بەدەست دێنین”. بەڵام کەتواری ویژدانتەزێنی ژیانی کارگەران لە ئامەریکا بە خێرایی هیواکانی کردە نائومێدی. لە کارخانەیەکدا وەرگیرا، گەرچی هەلومەرجی کارکردن لە چاو ڕوسیە باشتر بوو، بەڵام شێوازی کار خێراتر بوو، پەیڕەوی کارکردن دژواتر بوو و ئێما گۆلدمان بۆ دە کاتژێر و نیو تەنیا دوو دۆلار و پەنجا سێنتی وەردەگرت. ژیانی خێزانی نشینگە یەهوودییەکان، بە هەمان ئەندازەی ڕوسیە تەنگ و بەرتەسك بوو.

ڕوداوێك بە خێرایی هوشیاری ڕامیاری لە ئێما گۆڵدمان دا وروژاند. لە 4 ی مانگی مای 1886دا، هەڵسوڕاوانی کارگەری و رادیکاڵ لە شیکاگۆ خۆپیشاندانێکیان بەڕێخست تاوەکو ناڕەزایەتی بەرامبەر سەرکوتی بێپەردەی مانگرتن لەلایەن پۆلیسەوە دەربڕن. کاتێك کە پۆلیس هەوڵیدا ڕێگری لە خۆپیشاندانەکە بکات، بۆمبێك تەقییەوە، ژمارەیەکی زۆر بریندار بوون و پۆلیسێك کوژرا. لە تێکهەڵپژانی دواتردا، ژمارەیەك لە خۆپیشاندەران، بە زۆری بەهۆی تەقەکردنی پۆلیسەوە کوژران و 6 پۆلیسیش بە سەختی بریندارکران.

پۆلیس و بڵاوکراوەکان چەندین ئانارشیستی ناسراوی (شیکاگۆ)یان بە تەقاندنەوەی بۆمبەکە تاوانبار کرد. سەرەرای نەبوونی بەڵگەی پێویست، هەشت کەس سزادران، کە سزای حەوت کەسیان، لەسێدارەدان بوو. چوار کەسیان لە 11ی نۆڤەمبەری 1887دا لە سێدارەدران. سزای دوو کەسی تریان بە زیندانی هەمیشەیی کەمکرایەوە و کەسێکیان خۆی کوشت. ئێما گۆڵدمان بە دڵنیابووی لە بێتاوانیان، دەستی بە خوێندنەوە کرد و بەخێرایی گۆرا بە ئانارشیستێکی باوەڕپتەو. بە پێچەوانەی وێناکردنی گشتییەوە، شێوەی بنەڕەتی هەڵسورانی ڕامیاری ئێما گۆڵدمان، پەروەردە بوو نەك توندوتیژی. وی بۆ وەستانەوە بە ڕووی سیستەمی ڕامیاری ئەو کاتە و ئامادەکردنی خەڵك بۆ شۆڕش، سوودوەرگرتن لە قسەکردنی پێباشبوو.

وتاردان و نووسینەکانی

ئێما گۆڵدمان دەهەی دواتری بۆ ڕاگەیاندنی کۆمەڵگەی ئامانجی خۆی تەرخانکرد. لە ساڵێکدا چەندین جار بەسەرتاسەری ئامەریکادا گەشتی دەکرد و بە زمانی ئاڵمانی، عیبری و ئینگلیزی وتاری دەدا، وتارەکانی لەمەڕ بابەتگەلی وەك ئانارشیزم، ڕامیاری، ئازادی بەرگرتن لە سکپڕی، ئازادی ئابوری ژنان، پەروەردەی ڕادیکاڵ و دژایەتی جەنگەوە بوون. هەروەها وی نامە و وتاری جۆراوجۆری دەنووسی. یەکەمین بەرگی پەرتووکەکەی لە ساڵی 1910دا بەنێوی «ئانارشیزم و وتارگەلی تر» بڵاوکردەوە. تێڕوانینەکانی لەمەڕ شانۆی هاوچەرخ لە ساڵی 1914دا لە ژێر ناونیشانی «گرنگی کۆمەڵایەتی درامای هاوچەرخ» بەچاپ گەیاند.

ساڵی 1906، بە سروشوەرگرتن لەو تێڕوانینەی « کە کوشندەترین هۆکار لە کۆمەڵگەدا، نەزانینە» بڵاوکردنەوەی گۆڤاری ڕامیاری و ئەدەبی خۆی بەنێوی ” دایکە زەوی” دەستپێکرد و تا ساڵی 1917 بەردەوام بوو.

ڕێڕەو «مەزهەب»

وی لە سالانی پێگەینندا بۆی دەرکەوتبوو کە ئامانجەکانی ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ ڕێسای دێرینەی یەهودی، کە پێ لەسەر دادپەروەری جیهانی دادەگرێت. بەلام یەهودیبوونی وەك ڕێڕەوێك ڕەتدەکردەوە و باوەڕی وابوو کە ڕێڕەو لەخۆیدا سەرکوتگەرە. وی وێنای دونیایەکی دەکرد کە شوناسی مرۆیی شوێنی باوەڕە مۆڕالییەکان، نەژادی و ڕێڕەوییەکان دەگرێتەوە. ئێما گۆڵدمان سەرەڕای ڕەخنەی توندوتیژی لە سەهیۆنیزم لە دەهەی 1930دا بە هۆی هەڵویستەی لەسەر « پێداویستی نائومێدانەی ملیۆنان مرۆڤ کە بەرەبەرە لەنێودەچوون» لەگەڵ هەوڵی یەهوودییەکان بۆ نیشتەجێبوون لە فەلەستین هاودەردی خۆی نیشاندا، بەڵام بەمەرجێك کە ڕێز لە نیشتەجێیانی ئەو سەرزەمینە بگرن.

مافی ژنان

ئێما گۆڵدمان لە ساڵی 1897دا نووسی: ” من خوازیاری سەربەخۆی ژنانم. مافی ئەوان بۆ پارێزگاری لە خۆ، بۆ بۆخۆ ژیان ، بۆ ئەوینداری لەگەڵ هەرکەس کە دەیانەوێت، هەرچەند جارەی دەیانەوێت.” بەپێچەوانەی زۆرێك لە ئانارشیستەکانی ئەودەم کە وا بیریان دەکردەوە کە ستەم لە ژنان بە دامەزراندنی کۆمەڵگەی نوێ لەنێودەچێت، ئێما گۆڵدمان پێیوابوو کە ژنان بەدەست ستمەگەلی تایبەتەوە ئازاردەچێژن کە هۆکاری تایبەتی خۆیان هەیە. وی لە تەواوی سەردەمەکانی هەڵسورانی خۆیدا، پێداویستی ژنان بە ڕزگاری ئابوری، کۆمەڵایەتی و سێکسی پێشنیاردەکرد. بە تێڕوانینی وی، خێزانی پیاوسالارانە، ستەمی سێکسی و گیروگرفتی دارایی لە ڕێوشوێنی ژێردەستی ژناندا ڕۆڵیان هەیە و ڕێگری بوژانەی تاکایەتی ئەوان دەبن، هەروا ئێما لە خەباتدا بۆ بەدەستهێنانی ئامرازگەلی بەرگرتن لە سکپڕی، بووبووە ڕوخساێکی دەرکەوتوو.

ئێما گۆڵدمان چەندین جار لەسەر پێشنیارکردنی تێڕوانینەکانی لەم بوارانەدا دەستگیرکرا. هەروەهالەگەڵ بزووتنەوەگەلی ژنان کە بە کۆنەپارێزی دەزانین، نەیاری دەکرد. وی دژی تێکۆشان بۆ بەدەستهێنانی مافی دەنگدانی ژنان و کردنەوەی دەرگەی کارەپیشەییەکان بەڕووی ژناندا بوو و پێیوابوو کە پەرە بە خۆشباوەڕی بە چاکسازی لەم سیستەمە گەندەڵە دەدەن. بە تێڕوانینی وی، ئەمانە دەبنە هۆی بەلاڕێدابردنی ژنان لە خەباتە گرنگ و سەرەکییەکەدا: پێشکەوتنی ژن، ئازادی ژن، سەربەخۆی ژن، دەبێت لە دەرونی خۆیەوە سەرهەڵبدات. سەرەتا بە خستنەڕووی خۆی وەك کەسایەتییەك نەك وەك یەك کاڵا. دووەم، ملنەدان بە مافی کەسانی تر بەسەر جەستەی خۆیدا؛ … بە سەرپێچی لە کۆیلەتی خوا، دەوڵەت، کۆمەڵگە، مێرد، خێزان و هیتر … بە ڕزگاربوون لە کۆتی قسەی خەڵکی و ڕێساکۆمەڵایەتییەکان».

ئەوین و پەیوەندی سێکسی

بەپێچەوانەی هەندێك لە هاوڕێکانییەوە، کە لە رامیاریدا رادیکاڵ بوون و لە ژیانی تایبەتیدا کۆنەپارێز، پێیوابوو کە مرۆڤ دەبێت بەبێ هیچ جۆرە سنووربەندییەك بچێتە پای پەیوەندییە سێکسییەکان و چێژیان لێوەرگرێت، کە ئەمە پەیوەندی بە تێڕوانینەکانی لەمەڕ ئازادی بێسنوور و ئەزموونی هاوسەری سەرنەکەوتووانەییەوە هەبوو. وی لە ساڵی 1889دا وتی : ” ئەگەر ڕۆژگارێك ئەوینداری پیاوێك ببم، بەبێ هاوسەری باو و دانپێدانراو تێکەڵ بەو دەبم، کاتێك کە ئەم ئەوینە مرد، بەبێ مۆڵەت بەجێیدەهێڵم”.

بەهۆی بەرگریکردنی لە هاوسێکسبازان ڕووبەڕووی هەندێك نەیاری تەنانەت لەناو ئانارشیستەکاندا بووەوە، کە پێیانوابوو وەها تێڕوانینگەلێك دەبنە هۆی سەرهەڵدانی دژایەتی لەگەڵ بزووتنەوەی ئانارشیستی. ئەوی بڕوادار بە پێداویستی ئەوین و پەیوەندی سێکسی بۆ بەدەستهێنانی کەسایەتی و بەرەوپێشچوونی کارەکەی، لەسەرتاسەری تەمەنیدا بەسەرهاتی ئەویداری گەرموگوڕی هەبوو. درێژترین و گەرمترین پەیوەندی لەگەڵ بەڕێوەبەرەکەی ، «بۆن ریتمان» بوو کە وەها هەستگەلی سێکسی لە ویدا چێکرد، کە هەندێك کات سێبەری بەسەر لایەنی هۆشمەندی و شیکەرەوانەیدا دەکرد. ئێما بۆ وی نووسی ” تۆ دەرگەکانی زیندانی ژنبوونی منت کردونەتەوە. گشت ئەو هەستگەلەی کە ئەم هەمگە سالە لەمندا تێر نەبووبوون، هەروەك شەپۆلی تۆفانیی دەریایەکی هەڵچوو سەریان دەردێنا”.

خەبات دژی جەنگ و وەدەرنان (وڵاتبەدەرکردن)

بە بەشداریکردنی ولاتەیەکگرتووەکانی ئامەریکا لە جەنگی جیهانی یەکەم لە ساڵی 1916دا، ئێما گۆڵدمان تەواوی وزەی خۆی خستە پێناو دژایەتی ئامادەکاری لەشکری دەوڵەت. ئەگەرچی وی پاسیڤیست (ئاشتیخواز) نەبوو، بەلام پێیوابوو کە دەوڵەت مافی ئەوەی نییە جەنگ هەڵگیرسێێت. سەرەڕای تێڕوانینی وی، جەنگ جیهانی یەکەم، دیمەنی خراپترین لایەنەکانی جەنگی هاوچەرخ (مۆدێرن) بوو: لە ڕوانگەی وییەوە ئەمە جەنگێك بوو کە سەرمایەداران بە هەزێنەی کارگەران و چەوساوان هەڵیانگیرساندووە. دوڵەت لە ساڵی 1917دا لەبەر چالاکی دژی جەنگ گۆڤاری « دایکە زەوی» قەدەخەکرد.

لە 15ی جونی 1917دا کاتێك کە ئێما گۆڵدمان و ئەلێکساندەر بێرکمان بە تۆمەتی ئاژاوەنانەوە دەستگیرکران و بە دووساڵ زیندانی و وڵاتبەدەرکردنیان پاش ئازادبوونیان لە زیندان سزا دران. سێپتەمبەری 1919 دەستبەجێ پاش ئازادبوونیان لە زیندان، دووبارە دەستگیرکرانەوە و لە 21 سێپتەمبەری 1919دا، لەگەڵ ئەلێکساندەر بێرکمان و 247 رادیکاڵی بیانی تردا، بەرەو یەکێتی سۆڤیەت دەرکران. بەڵام ئەم وڵاتە کە سەرەتا هیوای زیادی پێی بوو، چاوەڕوانییەکانی نەهێنایەدی و پاش بیست و سێ مانگ، ئەم دوو ئانارشیستە سۆڤیەتییان جێهێشت.

دوورخستنەوە

ئێما گۆڵدمان بێجگە لە گەشتێکی نەوەد ڕۆژە لە ساڵی 1934دا بۆ ئامەریکا، باقی تەمەنی خۆی لە سوید، ئاڵمان، فەرەنسە، بریتانیا، ئەسپانیا و کەنەدا لە گەران بەدوای «یانە»ی رامیاری تازەدا بردەسەر. وی بۆ بەدەستهێنانی مۆڵەتنامەی نیشتەجێبوونی بریتانیا لە ساڵی 1925دا لەگەڵ کارگەرێکی کانەکان خەڵکی وێلس هاوسەری کرد. لە دەهەی 1920دا و 1930دا کە گیروگرفتی ئابوری زۆروزەبەند و دوورخرانەوەی چالاکییە رامیارییەکانی کەمکردبووەوە، فرەتر ڕووی لە نووسین نا. لە ساڵی 1931دا پەرتووکێکی هەزار پەڕەیی بەنێوی «ژیاندنی ژیانی من- Living My Life» بڵاوکردەوە. لە سەرەتای دەهەی 1930دا دەرکی مەترسی لەڕادەبەدەری فاشیزم و نازیزم کردبوو. سالانی دواتر فرەتر بە خستنەڕووی مەترسی هیتلەر و فاشیستەکان خەریك بوو.

لە جونی 1936دا کە جەنگ نێوخۆی ئەسپانیا هەڵگیرسا، ئێما گۆڵدمان بە گەرمی و ورەیەکەوە کە وەبیرهێنەرەوەی ساڵانی یەکەمی هەڵسوڕانی بوو لە ئامەریکا، تێکەڵی بوو. ئانارشیستەکان لە هەندێك بەشی ئەسپانیا خۆشەویستییەکی فراوانیان بەدەستهێنابوو و کاتێك کە گۆڵدمان سەردانی شار و کێڵگە سۆشیالیستییەکان (هەرەوەزییەکان)ی لە «ئاراگۆن و لوانتە»ی کرد، بەدیتنی شتێك کە بە تێڕوانینی وی سەرەتای شۆڕشێکی ڕاستەقینەی ئانارشیستی بوو خۆشی و گەشکە دایگرتبوو. پاش سەرکەوتنی فرانکۆ لە ئەپریلی 1939دا، چووە کەنەدا و لەوێ کەوتە سەرپەرشتیکردنی پەنابەرانی ئەسپانی.

ساڵی 1940 بەهۆی وەستانی دڵەوە (سەکتە) چیتر نەیتوانی قسە بکات. پاش مردنی لە 14ی مای 1940دا، تەرمەکەی مۆڵەتی درایێ بچێتەوە خاکی ئامەریکا. گۆڕی ئێما گۆڵدمان لە شیکاگۆ لە نزیکی گۆڕی ئانارشیستەکانی راپەڕینی « هایمارکت»ە کە سروشبەخشی وی بوون. هاری وینبێرگەر پارێزەر و هاوەڵی وی، لە بەگۆڕسپاردنەکەیدا وتی: ” تۆ بۆ هەمیشە لە دڵی هاوەڵەکانتدا زیندووی و بەسەرهاتی ژیانی تۆ تا کاتێك کە بەسەرهاتی ژنان و پیاوانی ئازا و ئامانجداری بگێڕدرێتەوە، زیندوو دەمێنێتەوە”.

* مەبەست لە وەرگێڕانی ئەم ژیاننامەیە، ناساندنی ئەم کەسایەتییە شۆڕشگێڕە و ئاشناکردنی خوێنەرانی کوردە بە بەرهەم و نووسینەکانی، نەك پیرۆزکردن و بە بتکردنی کەسایەتییەکی شۆڕشگێڕ، چونکە هاودەمی وی. هەزاران شۆڕشگێڕی گومناو بە خوێن و خەباتی خۆیان ئەو زەمینەیان لەبارکردووە، کە ئێما گۆڵدمان و دەیانی وەك ئەو بتوانن خامەکانیان ئازادانە هزر و بۆچوونی خۆیان دەربڕن؛ بە واتایەکی تر ئەگەر خوێن و خەباتی ئەو هاوڕێ گومناوانە نەبوایە، بەرهەمەکانی ئێما گۆڵدمان و کەسانی دیش لەدایك نەدەبوون. و.ك

بۆ خوێندنەوەی بابەتەکە بە فارسی کلیکی ئەم بەستەرەی خوارەوە بکە:

سەرچاوەی لێوەوەرگیراو

بۆ خوێندنەوەی بەرهەمەکانی ئێما گۆڵدمان، کلیکی ئەم بەستەرەی خوارەوە بکەن:

پەرتووك، گۆڤار، وتار، نامەکانی ئێما گۆڵدمان

بۆ پەیوەندی و خوێندنەوەی بابەتەکانی تری وەرگێڕ کلیکی ئەم بەستەرانەی خوارەوە بکە:

پەیوەندی لەگەڵ وەرگێڕ

بابەتەکانی تری وەرگێڕ

نیستۆر ماخنۆ، گه‌ڕیلایه‌کی ئه‌نارکیست 1

گه‌ڕیلایه‌کی ئه‌نارکیست، که‌سێك که‌ نێوی بووه‌ته‌ هاوپێچی نێوی کۆمونه‌ کارگه‌ری و جوتیارییه‌کانی ئۆکرانیا*

نێستۆر ماخۆ «Nestor Makhno» ئه‌و که‌سه‌ی که‌ سه‌رپه‌رشتی سه‌ربازیی له‌شکری بزووتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیستی ناسراو به‌ بزاڤی ماخنۆڤیستی «Makhnovist movementMakhnovshchina»ی کرد.

ئه‌م بزاڤه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی شۆڕشی روسیه‌ی 1917 بوو له‌ ئۆکرانیا، له‌وێنده‌رێ شۆڕش شێوه‌یه‌کی ئازادیخوازانه‌ی به‌خۆوه‌ گرت و کارگه‌ران و جوتیاران دژی له‌شکره‌کانی تزاری و دژه‌شۆڕش و بۆلشه‌ڤیکه‌ سه‌رکوتگه‌ره‌کان جه‌نگین.

نێستۆر ئیڤانۆڤیچ ماخنۆ «Nestor Ivanovich Makhno» لە 27ی ئۆکتۆبەری 9188 لە ئۆکرانیا لەدایك بووە، لە 25ی جولای 1934دا لە فه‌ره‌نسه‌ مردووە.

بزاڤی ماخنۆڤیست به‌نێوی ماخنۆ ئه‌نارکیستی ئۆکرانی، ئه‌وێك که‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ڕۆڵێکی سه‌ره‌کی له‌ بزاڤه‌که‌دا گێڕا. له‌ راستیدا، « Makhnovshchina» پیت به ‌پیت ده‌کاته‌ بزاڤی ماخنۆ و نێوی وی بۆ هه‌میشه‌ به‌ شۆڕشی‌ ناوچه‌ی باشووری خۆرهه‌ڵاتی ئۆکرانیاوه‌ گرێی خواردووه‌. ده‌ی که‌واته‌ ماخنۆ کێ بوو؟

نێستۆر ئیڤانۆڤیچ ماخنۆ « Nestor Ivanovich Makhno» له‌ 27ی ئۆکتۆبه‌ری 1889 له‌ هولیای پۆله‌ «Hulyai Pole» شارۆچکه‌یه‌كی 30.000 که‌سی له‌ باشووری خۆرهه‌ڵاتی ئۆکرانیا له‌دایكبووه‌، که‌ کۆمه‌ڵێك فیرگه‌ و کارگه‌ی تیدابوو.

ماخنۆ کوڕی خێزانێکی هه‌ژاری جوتیاریی بوو. کاتێك که‌ وی ته‌مه‌نی ده‌ هه‌یڤ بوو، باوکی مرد، ژیانی وی و چوار براکه‌ی تری که‌وتۆته‌ سه‌رشانی دایکیان. له‌به‌ر هه‌ژاری و نه‌داری له‌ راده‌به‌ده‌ری خێزانه‌که‌ی، ناچار له‌ حه‌وت ساڵیدا ده‌ستی به‌ شوانکاره‌یی کردووه‌. له‌ هه‌شت ساڵیدا له‌ فێرگه‌ی سه‌ره‌تایی «هولیای پۆله‌» ده‌ستی به‌ خوێندن کردووه‌ و به‌ زستاندا خوێندویه‌تی و به‌ هاویندا لای خاوه‌ن مو‌ڵکه‌‌ نێوخۆییه‌کان کاری کردووه‌. کاتێك که‌ ته‌مه‌نی گه‌یشتووه‌ته‌ دوازده‌ سالان وازی له‌ خوێندن هێناوه‌ و ملی به‌ کاری ته‌واو وه‌خت (full-time employment) وه‌ك کارگه‌ری کشتوکاڵی له‌سه‌ر زه‌ویوزاری خانزاده‌ و کێڵگه‌ی داگیرکراوه‌کانی ژێرچه‌پۆکی کۆلاكه‌ «وه‌رزێڕه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌»کانی ئاڵمان دا کاری کردووه‌. له‌ته‌مه‌نی هه‌ڤده‌ ساڵیدا له‌ خودی هولیای پۆله‌ دا، سه‌ره‌تا وه‌ك شاگردی وێنه‌کار و پاشان وه‌ك کارگه‌رێکی بێپیشه‌ له‌ کارخانه‌یه‌کی ئاسنڕێژیدا ده‌ستی به‌کار کرد و دواجار وه‌ك داڕێژه‌ر له‌ هه‌مان ڕشته‌دا ده‌ستبه‌کار بوو.

هه‌ر له‌و کاته‌دا بوو که‌ له‌ ئاسنداڕێژیدا کاری ده‌کرد، که‌ به‌شداری له‌ ڕامیاری شۆڕشگێڕانه‌ کرد. له‌ ساڵانی ناجێگیری پاش شۆڕشی 1905ی ڕوسیه‌دا‌، ماخنۆ تێکه‌ڵ به‌ ڕامیاری شۆڕشگێڕانه‌ بوو . ئه‌م بڕیاره‌ی بۆ ئه‌زموونه‌کانی له‌مه‌ڕ سته‌م له‌ شوێنکار و دیتنه‌کانی له‌ تیرۆرگه‌ری ڕژێمی ڕوسی له‌ کاتی ڕووداوه‌کانی 1905دا ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ (له‌و کاته‌دا له‌ هولیای پۆله بارگرژییه‌کی وا له‌ ئارادا نه‌بوو، سه‌ره‌رای ئه‌وه‌ ڕژێم هه‌ژمارێکی زۆری له‌ هێزی پۆلیسی دابڕی بۆ سه‌رکوتی کۆبوونه‌وه‌ و کۆڕوکۆمه‌ڵ بۆ چاوترسێنی ڕێبواران و لێدانی زیندانیان به‌ قۆنداخه‌ تفه‌نگ له‌سه‌ر شه‌قامه‌کان له‌ شارۆچکه‌که‌دا ، نارد). له‌ ساڵی 1906دا ماخنۆ بڕیاری په‌یوه‌ستبوونی به‌ گروپێکی ئه‌نارکیست له‌ هولیای پۆله‌، دا ( گروپێك که‌ به‌زۆری له‌ کوڕانی جوتیاره‌ هه‌ژاره‌کان، ساڵی له‌وه‌وپیش پێکهاتبوو).

له‌ کۆتایی 1906 و له‌ 1907دا، ماخنۆ به‌ تۆمه‌تی کوشتنی ڕامیارانه‌ ده‌ستبه‌سه‌رکرا، به‌ڵام له‌به‌ر له‌ده‌ستدا نه‌بوونی به‌ڵگه‌ بۆ ئه‌م تۆمه‌ته‌، له‌ زیندان هاته‌ده‌ر. له‌ ساڵی 1908دا به‌ هۆی تۆمه‌تی هه‌ڵبه‌ستراو له‌لایه‌ن پۆلیسێکی سیخور له‌نێو گروپه‌که‌دا، ده‌ستبه‌سه‌رکراو خرایه‌ زیندانه‌وه‌. له‌ مارچی 1910دا ماخنۆ و سیازده‌ که‌سی دی له‌ دادگه‌یه‌کی سه‌ربازیدا سزای له‌ سێداره‌دانیان بۆ بڕایه‌وه‌. ماخنۆ به‌هۆی که‌مته‌مه‌نی و هه‌وڵ و تێکۆشانی دایکییه‌وه‌، سزای له‌ سێداره‌دانه‌که‌ی گۆڕدرا به‌ زیندانیی هه‌میشه‌یی له‌گه‌ڵ کاری سه‌خت. له‌ ماوه‌ی زیندانیبوونه‌که‌ی له‌ زیندانی بوتیرکی «Butyrki» له‌ مۆسکۆ، به‌ هه‌موو شێوازێکی له‌به‌رده‌ست و لواو به‌رهه‌ڵستی ده‌سه‌لاتدارانی زیندانه‌که‌ی ده‌کرد، هه‌ر به‌هۆی ئه‌م به‌رهه‌ڵستییه‌وه‌، زۆربه‌ی ماوه‌ی زیندانییبوونه‌که‌ی به‌ زنجیرکراوی یا له‌ سیاچاڵه‌ سارد و شیداره‌کاندا برده‌سه‌ر. ئه‌م ئه‌زموونه‌ ڕکوکینه‌ی له‌ ڕاده‌به‌ده‌ری ماخنۆی له‌ زیندانه‌کان فراوانتر کرد ( دواتر، له‌ سه‌رده‌می شۆڕشدا، یه‌که‌مین ئه‌رکی له‌گه‌ڵ گه‌یشتنی به ‌هه‌ر ‌شار و‌ شارۆچکه‌یه‌ك، ئازادکردنی زیندانییه‌کان و وێرانکردنی زیندانه‌کان بوو).

ماخنۆ له‌ کاتی زیندانییبوونه‌که‌یدا له‌ زیندانی بوتیرکی له‌گه‌ڵ پیته‌ر ئارشینۆڤ «Peter Arshinov» هاوزیندانییه‌کی ئه‌نارکیست، که‌ دواتر بووه‌ هه‌ڵسوڕاو و مێژوونووسی بزاڤی ماخنۆڤیستی. پیته‌ر ئارشینۆڤ ساڵی 1887 له‌ شارۆچکه‌ی پیشه‌سازیداری کاتێرینۆسڵاڤ «Katerinoslav»ی ئۆکرانیا له‌دایك بوو بوو. باوکی کارگه‌ری کارخانه‌ بوو و کانه‌کارگه‌ر بوو. پیته‌ر ئارشینۆڤ له‌ بنه‌ڕه‌تدا بۆڵشه‌ڤیك بوو و له‌ ساڵی 1906دا بوو بوو به‌ ئه‌نارکیست، له‌ ڕێکخستنی کارگه‌ران و کاری کارخانه‌دا دژی ڕژێم ڕۆڵێکی ڕابه‌رانه‌ی دیت. له‌ ساڵی 1907دا ده‌ستبه‌سه‌ر کراو به‌ مردن سزادرا و به‌ره‌و ئۆروپای خۆراوایی هه‌ڵهات. له‌ ساڵی 1909دا گه‌رایه‌وه‌ روسیه‌ و دووباره‌ گیرایه‌وه‌ و دیسانه‌وه‌ هه‌ڵهاته‌وه‌. له‌ ساڵی 1910دا، گیرا و خرایه‌ زیندانی بوتیرکی و له‌وێنده‌رێ بوو که‌ له‌گه‌ڵ ماخنۆ ئاشنابوو. هه‌ردوو ئه‌نارکیست هاوه‌ڵێتییه‌کی که‌سی و رامیاری توندوتۆڵیان پێکهێنا و ئاڕشینۆڤ له‌ په‌ره‌دان و قوڵکردنه‌وه‌ی بۆچوونه‌ ئه‌نارکیستییه‌کاندا، کۆمه‌کی ماخنۆی کرد.

له‌ 2ی مارچی 1917دا ، پاش هه‌ش ساڵ و هه‌شت مانگ مانه‌وه‌ له‌ زیندان ماخنۆ له‌گه‌ڵ زیندانییه‌ رامیاره‌کانی دیدا وه‌ك سه‌ره‌نجامی شۆڕشی فێبریوه‌ری ئازاد بوو. پاش به‌سه‌ربردنی سێ هه‌فته‌ له‌ مۆسکۆ له‌گه‌ڵ ئه‌نارکیسته‌کانی ئه‌وێنده‌رێ، ماخنۆ گه‌رایه‌وه‌ بۆ هولیای پۆله‌. وه‌ك تاقه‌ زیندانی که‌ به‌هۆی شۆڕشه‌وه‌ گه‌رایه‌وه‌ ناو خێزانه‌که‌ی، ماخنۆ به‌ شێوه‌یه‌کی تایبه‌ت له‌ سارۆچکه‌که‌یدا ڕێزی لێده‌گیرا. پاش سالانێك له‌ زیندانییبوون و زه‌جرکێشان به‌لام به‌فێربوونه‌وه‌، ماخنۆ وه‌ك هه‌رزه‌کارێكی هه‌ڵسوڕاوی بێپێشینه‌ نه‌گه‌ڕایه‌وه‌، به‌ڵکو وه‌ك ئه‌نارکیستێکی په‌روه‌رده‌ و جه‌نگاوه‌ر هاوڕای بیرپته‌وی له‌مه‌ڕ ململانێی کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕامیاری شۆڕشگێڕانه‌، بیرگه‌لێك که‌ ده‌ستبه‌جێ بۆ پیاده‌کردن ده‌گونجان. ماخنۆ کاتێك که‌ له‌ هولیای پۆله‌ نیشته‌جێ بوو، به‌زوویی خۆی بۆ کاری شۆڕشگێڕانه‌ ته‌رخانکرد. ئه‌ندامه‌کانی تری گروپه‌ ئه‌نارکیستییه‌که‌ و ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ جوتیاران هاتنه‌ سه‌ردانی. پاش گۆڕینه‌وه‌ی بیرورا له‌گه‌ڵیان، پێشنیاری ده‌ستبه‌جێ ده‌ستکردن به‌ کاری ڕێکخراوه‌یی بۆ گڕیدانه‌وه‌ی جوتیارانی هولیای پۆله‌ و ده‌وروبه‌ری له‌گه‌ڵ گروپه‌ ئه‌نارکیسته‌کان. له‌ 28-29ی مارچ دا، یه‌کێتی جوتیاران، به‌ سه‌رپه‌رشتگه‌ری ماخنۆ پێکهات. پاشان یه‌کێتی له‌م چه‌شنه‌ی له‌ گوند و شارۆچکه‌کانی تری ناوچه‌که‌دا ڕێکخست. ماخنۆ ڕۆڵێکی سه‌رکه‌وتوو و به‌رچاوی له‌ مانگرتنی کارگه‌رانی دارتاشی و کانه‌کان له‌ کارخانه‌یه‌کدا که‌ موڵکی پیره‌ خاوه‌نکاره‌ پێشووییه‌که‌ی خۆی ( ئه‌م تێکشکانه‌ وای له‌ خاوه‌نکاره‌کانی دی کرد، مل به‌ داخوازی کارگه‌ره‌کانیان بده‌ن). له‌ هه‌مانکاتدا، جوتیاره‌کان ئاماده‌نه‌بوون کرێ به‌ خاوه‌ن موڵکه‌کان بده‌ن[1].

ئه‌نجوومه‌نه‌ ناوچه‌ییه‌کانی جوتیاران له‌ ناوچه‌ی هولیای پۆله‌ و ناوچه‌کانی دی راگه‌یێندران، هه‌روه‌ها له‌ 5-7ی ئاوگوست، کۆنگرێسی هه‌رێمی له‌ کاتێرینۆسلاڤ «Katerinoslav» بڕیاری سه‌رله‌نوێ ڕێکخستنه‌وه‌ی یه‌کێتییه‌ جوتیارییه‌کانی له‌ نێو سۆڤییه‌ت «کۆمون»ه‌کانی جوتیاران و نوێنه‌رانی کارگه‌راندا دا.

به‌م شێوه‌یه‌، ماخنۆ و هاوکاره‌کانی پرسه‌ رامیاری و کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانیان ڕاکێشایه‌ ژیانی ڕۆژانه‌ی خه‌ڵکه‌وه‌، ئه‌وه‌ی که‌ له‌خۆیدا پشتیوانی له‌ کۆششه‌کانی ده‌کرد، به‌هیوای خێراکردنی ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی خاوه‌ندارییه‌ گه‌وره‌کان.”[2] له‌ هولیای پۆله‌، شۆڕش له‌چاو شوێنه‌کانی تر خێراتر ده‌بزووت ( بۆ نموونه‌، له‌کاتێکدا که‌ سۆڤیه‌تی ئه‌لێکساندرۆڤسك «Aleksandrovsk» له‌ پیترۆگراد له‌ ڕۆژانی جولای دا پشتیوانیان له‌ کاره‌کانی میری کاتیی ده‌کرد، به‌ڵام کۆبوونه‌وه‌یه‌ك له‌ هولیای پۆله‌ هاوده‌نگی سه‌ربازانی یاخی و کارگه‌ران ده‌بێت). جوتیاران له‌ گشت لایه‌که‌وه‌ به‌ره‌و هولیای پۆله‌ بۆ به‌ده‌سهێینانی ڕێنوێنی و کۆمه‌ك له‌لای ناوه‌نده‌ « volosts» (ناوه‌ندی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌کان) نزیکه‌کانیانه‌وه‌ ده‌کشان. چینی جوتیاران ده‌یویست ده‌ستبه‌سه‌ر زه‌مینی زه‌ویداره‌ گه‌وره‌کان و کۆلاکه‌کاندا بگرێت. ماخنۆ ئه‌م داخوازییه‌ی له‌ یه‌که‌مین دانیشتنه‌کانی سۆڤیه‌ته‌ هه‌رێمییه‌کاندا پێشکه‌شکرد، ئه‌وه‌ی که‌ له‌ هولیای به‌رزکرایه‌وه‌. له‌ ئاوگوست دا، ماخنۆ گشت خاوه‌ن موڵکه‌ نێوخۆیی و جوتیاره‌ ده‌وڵه‌مه‌ند «kulaks»ه‌کانی بانگکرد و هه‌موو به‌ڵگه‌نامه‌کانی خاوه‌ندارێتی (زه‌وی، وڵاخ و ئامێر)ی لێ سه‌ندن. لیستی داراییه‌کان چێکراو و وه‌ك ڕاپۆڕتێك بۆ دانیشتنی سۆڤیه‌تی ناوچه‌که‌ و کۆبوونه‌وه‌ی هه‌رێمیی به‌رزکرایه‌وه‌. له‌وێدا دان به‌وه‌دا نرا، که‌ هه‌موو زه‌مینه‌کان و وڵاخ و ئامیره‌کان به‌یه‌کسانی دابه‌شێنرێن و دابه‌شکردنه‌که‌ش خودی خاوه‌نزه‌وییه‌کانیشی ده‌گرته‌وه‌. ئه‌مه‌ ناوه‌ڕۆکی پرۆگرامی کشتوکاڵیی بزووتنه‌وه‌که‌ بوو، واته‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی خاوه‌ندارێتی موڵکاداره‌کان و کۆلاکه‌کان. هیچکه‌س بۆی نه‌بوو، زه‌وی زیاتر له‌وه‌ی که‌ ده‌توانی به‌خۆی کاری تێدا بکات – بێ له‌وه‌ی که‌سێکی دی به‌کرێ بگرێت- هه‌یبێت. ئه‌مه‌ هه‌مووی به‌رهه‌ڵستکاری بوو به‌رامبه‌ر میری کاتیی که‌ پێی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ داده‌گرت، که‌ ئه‌م پرسانه‌ گشت کاری ئه‌نجومه‌نی دامه‌زرێنه‌رانن‌« Constituent Assembly» . هه‌روه‌ها کۆمونه‌ ئازاده‌کان له‌ سه‌ر موڵك و دارایی خاوه‌نزوه‌وییه‌ کۆنه‌کان پێکهاتن.

به‌شێوه‌یه‌کی چاوه‌ڕواننه‌کراو، جێبه‌جێکردنی ئه‌م بڕیارانه‌، به‌هۆی به‌رهه‌ڵستی خاوه‌نزه‌وی و کۆلاکه‌کانه‌وه ‌دواخرا، که‌ خۆیان ڕێکخست و په‌یوه‌ندییان به‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی کاتییه‌وه‌ کرد. کاتێك که‌ جه‌نه‌راڵ کۆڕنیلۆڤ «Kornilov» هه‌وڵیدا له‌شکرکێشی بۆ سه‌ر پترۆگراد بکات و ده‌سه‌ڵات به‌ده‌سته‌وه‌ بگرێت، سۆڤیه‌تی هولیای پۆله‌ به‌ رابه‌ری ماخنۆ ده‌ستپێشخه‌ری له‌ پێهێنانی کۆمیته‌یه‌کدا بۆ ڕزگارکردنی شۆڕش، کرد. ئامانجی سه‌ره‌کی ئه‌وه‌بوو، چه‌ککردن (ده‌ستکۆتاکردن)ی دوژمنه‌ نێوخۆییه‌کان – خاوه‌نزه‌وییه‌کان، سه‌رمایه‌داره‌کان و کۆلاکه‌کان- هه‌روه‌ها هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی خاوه‌ندارێتیان به‌سه‌ر سامانه‌کانی خه‌ڵکیدا: زه‌وی، کارخانه‌، کێڵگه‌کان، دوکانه‌کانی چاپه‌مه‌نی، شانۆکان و هیتریش. له‌ 25ی سێپتێمبه‌ردا کۆنگری ڤۆلۆستی سۆڤیه‌ته‌کان و ڕێکخراوه‌کانی جوتیاران له‌ هولیای پۆله‌، ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی زه‌مینی موڵکداره‌کان و گؤرینی به‌ خاوه‌نداێتی کۆمه‌ڵایه‌تی (گشتی) ڕاگه‌یاند. هێڕش بۆ سه‌ر موڵکی موڵداره‌کان و جوتیاره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کان، له‌ناویاندا داگیرکه‌ره ‌ئاڵمانه‌کان ده‌ستی پێکرد و ده‌ستکرا به‌ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی موڵکی ده‌ستبه‌سه‌رداگره‌کان (زه‌ویداره‌ گه‌وره‌کان و داگیرکه‌ره ‌ئاڵمانه‌کان).

کاتێك که‌ میریی ڤلادیمیر لێنین ڕێکه‌وتننامه‌ی برێست لیتۆڤسك «Brest-Litovsk»ی له‌ به‌هاری داهاتوودا، واژۆ کرد، چالاکییه‌کانی ماخنۆ ڕاگیران. ئه‌م ڕێکه‌وتننامه‌یه‌ به‌شێکی گه‌وره‌ی ئیمپراتۆری ڕوسیی، له‌نێویدا ئۆکرانیای له‌به‌رامبه‌ر ئاشتیدا به‌ ئاڵمان و نه‌مسا به‌خشی. هه‌روه‌ها ڕێکه‌وتننامه‌که‌ داگیرکردنی ئۆکرانیای له‌لایه‌ن هه‌ژمارێکی گه‌وره‌ی هێزی ئاڵمانی و نه‌مساوییه‌وه‌ له‌به‌رچاو گرتبوو، که‌ سه‌راپای وڵاته‌که‌ی له‌ ماوه‌ی که‌متر سێ مانگدا داگیرکرد. ماخنۆ له‌ پێکهێنانی یه‌که‌ سه‌ربازییه‌کاندا، که‌ 1700 که‌سیان ده‌گرته‌خۆ، سه‌رکه‌وتوو بوو. به‌لام نه‌یتوانی به‌ر به‌ داگیرکردنی هولیای پۆله‌ بگرێت. پاش کۆنگریسی ئه‌نارکیسته‌کان له‌ کۆتایی ئه‌پریلدا له‌ تاگانڕۆگ «Taganrog»، کۆنگره‌که‌ بڕیاری ڕیکخستنی یه‌که‌ی جه‌نگاوری بچووكی پێکهاتوو له‌ پێنج تا ده‌ جوتیار و کارگه‌ر، کۆکردنه‌وه‌ی چه‌ك له‌ دوژمن و هه‌ڵخرانی ڕاپه‌ڕینی سه‌رتاسه‌ری جوتیاران دژی هێزه‌کانی ئاڵمان و نه‌مسا و ناردنی گروپێکی بچووك بۆ ڕوسیای سۆڤیه‌تی به‌ پله‌ی یه‌که‌م بۆ ئه‌وه‌ی بزانرێت که‌ له‌وێنده‌رێ شۆڕش و ئه‌نارکیسته‌کان له‌ ژێر سایه‌ی بۆلشه‌ڤیکه‌کاندا چییان به‌سه‌ردا هاتووه‌.

ماخنۆ یه‌کێك بوو له‌ گروپه‌که‌. له‌ جونی دا، ماخنۆ گه‌یشته‌ مۆسکۆ. وی ده‌ستوبرد چاوی به‌ هه‌ندێك له‌ ئه‌نارکیسته‌کانی ڕوسیه‌ (له‌ناویاندا هاوه‌ڵی دێرینی پیته‌ر ئارشینۆڤ) که‌وت. بزاڤی ئه‌نارکیستی له‌ مۆسکۆ لاواز بوو بوو، به‌هۆی هێرشی چێکا (ده‌زگه‌ی ئاسایشیی بۆلشه‌ڤیکه‌کان –Bolshevik secret service the Cheka )‌ له‌ ئه‌پریلدا بڕبڕه‌ی پشتی بزووتنه‌وه‌که‌ شکابوو، به‌مجۆره‌ ‌هێرشی ڕامیاری چه‌پ بۆ سه‌ر بۆلشه‌ڤیکه‌کان تێکشکابوو. بۆ ماخنۆ که‌ له‌ ناوچه‌یه‌که‌وه‌ هاتبوو، که‌ ئازادی ده‌ربڕین و ڕێکخراوبوون، شتێکی جێکه‌وته‌ بوو، لاوازی ئاستی چالاکیکردن بۆی شتێکی ته‌کانده‌ر بوو. بۆ وی، مۆسکۆ وه‌ك پایته‌ختی شۆڕشێکی کارتۆنی وابوو، کارخانه‌یه‌کی گه‌وره‌بوو که‌ تێیدا بڕیار و دروشمی‌ بێناوه‌ڕۆکی تاکه‌‌ پارتێکی رامیاری لێوه‌ ده‌رده‌چوون، پارتێك که‌ به‌هۆی ده‌ستبه‌سه‌رداگرتن و خۆسه‌پاندن و خۆی گه‌یانده‌ پله‌ی فه‌رمانڕه‌وایی.[3] هه‌روه‌ها ماخنۆ سه‌ردانی ئه‌نارکیستی سه‌رشوناس پیته‌ر کرۆپۆتکین «Peter Kropotkin»ی کرد، له‌مه‌ڕ کاری شۆڕشگێڕانه‌ و بارودۆخی ئۆکرانیا ڕاوێژی له‌ته‌كدا کرد.

کاتێك که‌ له‌ مۆسکۆ بوو، ماخنۆ چاوی به‌ لێنین «Lenin» که‌وت. ئه‌م دانیشتنه‌ به‌ ڕێکه‌وت بوو. وی بۆ به‌ده‌ستهێنانی مۆڵه‌تی مانه‌وه‌ و خواردنی خۆڕایی سه‌ردانی کرێملین «Kremlin» ده‌کات، له‌و سه‌ردانه‌دا سه‌رۆکی کۆمیته‌ی سه‌رتاسه‌ری ڕوسیه‌ی ناوه‌ندی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی سۆڤیه‌ته‌کان ژاکۆڤ م. سڤێردلۆڤ «Jakov M. Sverdlov» ده‌بینێت، هه‌ر ئه‌ویش چاوپێکه‌وتنی ماخنۆ و لێنین ی سازکرد. لێنین له‌ ماخنۆی پرسی ” جوتیاره‌کانی ناوچه‌که‌ت چۆن له‌ دروشمی گشت ده‌سه‌ڵات بۆ سۆڤیه‌ته‌کان له‌ دیهاته‌کان تێگه‌یشتوون؟”، ماخنۆ ڕایده‌گه‌یێنێت، که‌ لێنین به‌ وه‌ڵامه‌کی وی سه‌ری سوڕده‌مێنێت : ” جوتیاره‌کان به‌ شێوازی تایبه‌تی خۆیان له‌م دروشمه‌ تێگه‌یشتوون. به‌پێی لێکدانه‌وه‌ی خۆیان. هه‌موو ده‌سه‌لاته‌کان، له‌ هه‌موو ناوچه‌ ژیارییه‌کاندا، پێویسته‌ هه‌ست به‌ هه‌مان ده‌رکی هوشیاری و لێهاتووی خه‌ڵکی کارگه‌ر بکرێت. جوتیاران له‌وه‌ تێگه‌یشتوون، که‌ سۆڤیه‌ته‌کانی کارگه‌ران و جوتیارانی دێهات، وڵات و ناوچه‌کان، له‌ ئامرازه‌کانی ڕێکخراوی شۆڕشگێڕانه‌ و خۆبه‌ڕیوه‌به‌رایه‌تییه‌ ئابورییه‌کانی خه‌ڵکی کارگه‌ر له‌ خه‌بات دژی بۆرژوازی و نۆکه‌رانی و سۆشیالیسته‌ ڕاستڕه‌و و میرییه‌ هاوبه‌شه‌که‌یان، زیاتر نین”.