All posts by Anarchistan ئەنارکیستان

Kurdistan Anarchists Forum - KAF سەکۆی ئەنارکیستان
عربی

اللاسلطويون ( الأناركيون ) في المقاومة الهنغارية 1944 – 1945

لێدوانێک بنووسە

1944– 1945 : اللاسلطويون ( الأناركيون ) في المقاومة الهنغارية

ترجمة مازن كم الماز

قاتل اللاسلطويون ( الأناركيون ) في الحرب العالمية الثانية في هنغاريا في المقاومة ضد النازيين و فيما بعد ضد المحتلين الروس حتى تعرضهم للقمع من قبل الشيوعيين .
بعد تدمير الحركة اللاسلطوية ( الأناركية ) الهنغارية من قبل النظام الفاشي للأدميرال هروثي , بدأت المجموعات اللاسلطوية ( الأناركية ) بالظهور من جديد حول مناضل ( محارب ) تحرري يدعى توروكوي , الذي كان يبلغ 80 عاما في عام 1945 . كان أول عمل تحرري ضد القوات الألمانية المحتلة قامت به مجموعة من الطلبة اللاسلطويين ( الأناركيين ) . ألقي القبض على أحد هؤلاء , الذي كان يلقب بالمسيح ( ! ) – و هو شاعر يبلغ عمره 15 عاما من مدينة صغيرة في الشمال . التقى هذا الرفيق في السجن بأنطون م . من المجموعة الهنغارية اليوغسلافية اللاسلطوية باسكا ( الجنوب ) التي كانت تضم 100 عضو , و التي كانت إحدى أقوى مجموعات المقاومة .

في أكتوبر تشرين الأول 1944 جرى تحرير الرفيق المعروف بالمسيح مع اللاسلطوي ( الأناركي ) الروسي ألكسي كورساكين بعد انقلاب سزالازي على هورثي .
سرعان ما أقاموا الاتصال بتوروكوي و الرفيق ب . م . – هو طالب كان قد أسس مجموعة أناركية يدعمها الشيوعيين . و بدؤوا بمضايقة العسكريين النازيين و الفاشيين , مرتدين الحزام الأحمر الأسطوري الخاص بكورساكين . و رفضوا أن يوحدوا أعمالهم مع الشيوعيين الذين وشوا بهم إلى الألمان , الذين اعتقلوا بعدها 67 مناضل بما في ذلك الرفيق ب . م . . بعدها انقسمت مجموعته و ذهب ثلثاها إلى الشيوعيين .
مجموعة كورساكين – التي كانت ترتدي الأحزمة الحمراء – هاجمت و دمرت وحدتين من الأسطول النهري الهنغاري في مركز بودابست . بعد ذلك بليلة فجرت مجموعة الرفيق المسمى بالمسيح ( الجبهة التحررية ) مستودعا للذخيرة . بينما تعرضت مجموعة ثالثة للإعدام بعد مهاجمتها مقر قيادة الحزب النازي . استمرت الحركة بهجماتها حتى معركة بودابست , التي كلفت حياة 200 ألف شخص . قررت الحركة بعدها أن تحافظ على قواها لأجل الصراع السياسي الذي سيجري بعد طرد الفاشيين .
في يوليو تموز 1945 أعادت الحركة تجميع نفسها . أرادت مجموعة ب . م . أن تعقد تحالفا عماليا مع الشيوعيين ضد الطبقة الحاكمة . أما مجموعة توروكوي فقد أرادت أن تجعل الحركة قانونية , أما مجموعات المسيح و كورساكين فقد أرادت مواصلة النضال المسلح ضد الدولة و القوات الروسية . حصل رأي توركوي على الأغلبية ثانية . أنشأت دار طباعة و بدأ توزيع مواد الدعاية . كانت الحركة تتألف من 500 مناضل و كان تأثيرها يتسع .
قام الشيوعيون بعدها بحظر الحركة . مات توروكوي بعد اعتقاله . فتح 4 من الطلاب الأناركيين النار على القوات الروسية و قتلوا في تبادل المعركة التي تلت ذلك . في معامل جزيرة كسبيل قاد الأناركيون الإضراب الوحيد بعد التحرر من الفاشيين . أعدم بنتيجته 30 عامل بما فيهم 24 أناركي . جرت تصفية الحركة التحررية . هرب ب . م . إلى إيطاليا , و المسيح و كورساكين إلى فرنسا .
ستندلع المقاومة الواسعة للديكتاتورية الشيوعية ثانية في الانتفاضة المجرية لعام 1956 .

نقلا عن http://libcom.org/history/1944-1945-anarchists-in-the-hungarian-resistance

ڕه‌خنه‌

Çend sernicêkî rexnegrane leser pertûkî “gorran û wergoran” / 9

لێدوانێک بنووسە

Hejên

*24î sêptemberî 2010

Beşî nohem (kotayî)

Serencam

Serencam koy ew têrrwanînaney serewe (wergorran)êkî berceste û raşkaw beser bzavî komunîzmî klasîkîy dadehênê û le akar û nêwerokda hizrêkî nwêy komunîstî lê weberhemdehênê, ew hizreş xobexo bzavêkî ramyarîy û rêkixraweyî bedwada dê ke leser bnema binçîneyye felsefîy û hizrîyekanî cîhanbînîy markisîzm dademezrê L 47

Dwacar wellamî ew pirsyarem wergirtewe, ke leber narroşnî pêşnyarkirdnî xudî “hizrî nwêy komunsîtî” le babetekanda be dûcorî cyawaz le serencamda seretatkêman letekda dekat, ke hendêk car wek bzûtneweyekî bekirdewey amade qse dekat û hendêk car wek bzavêkî lebarî ledaykbûn û pêgirtinda xoy nîşan dedat, bellam bem seretayyey serencameke, derdekewêt, ke mebest le “hizrî nwêy komunîstî” komellêk serxetin, ke xudî nûser deyanxate rû. Ke birryare wergorran beser bzavî komunîzmî klasîkîy da bhênin. Bellam çon, le katêkda ke xudî em “hizre nwêyey komunîzm” xoy leser bnema binçîneyye felsefîy û hizrîyekanî cîhanbînîy markisîzm dademezrênêtewe, ke be norey xoyan hokarî şkistixwardinî bzavekanî ta îsta bûn? Le weha barêkda çon detwanêt peyamî wergoran û bedestihênanî serencamî dîkeman pêbdat?

Ew wergorrane tazeye hêndeserapagîre tenanet bo teşenekirdnî hizre nwêye berhemhatuwekeşî – ke lenêw yekêtîyekî napartîy geşedeka û derrsikê – şêwey rêkixrawbûnî partîy degorrê û leser binçîney (destebendîy komellayetîy) û be şêwey komuneeyî rêkixrawî deka, ew rêkixrawbûneş le yekgirtnêkî çînayetîyaney gişt ew komunîstanepêkdê kerastewxo leencamî mlimlanêy xudî nakokîyekanî nêwan kar û sermaye komunîzmyan wek hzir û ramyarîy bo gorrînî sîstem û geyiştin beqonaxî ayindey mrovayetîy – keçewsanewey mrov lelayen mrovewey têda bnebirr debê – hellbjarduwe L47

Lêreda dîsanewe ellternatîvî rêkixrawî partîy, rêkixrawî tenya komunîstekane, ke nûser be “destebendîy komellayetîy” nêwyan debat. Pirsyar: aya nakomunîstekan le kwêy ew destebendîye komellayetîyeda cêgîr debin ya dewestin?

Herweha wek peregrafekanî dîke şorş û erkî gorrînî komellge be rêkixrawey komunîste hzirniwêyekan debestêtewe. Pirsyar: aya rollî çîn û twêje bindeste nakomunîstekan û rêkixrawe xebatkarekanyan lew peywendeda çî debêt?

Herwa betundîyş pê leser ewedadegrê ke pêwîste komunîstekan – leher nawçew wllat û serzemînêkî jyanda hen – bepêy têrrwanîn û berjewendîyeçînayetîyekanî çînî krêkaran û tewawî çewsawan pêwîstîybûnî yekêtîyekî komunîstî bo ew şwênanebselmênin.. Bo yekdengîy û hawkarîy û hawxebatîyş bebayexpêdanêkî zor û bekirdewele nêwan gişt yekêtîyekan (yekêtî giştîy komunîstî cîhanîy) dabmezrênin bo berrêwebirdin û serkirdayetîykirdnî xebatî komunîstî leser astî têkrray cîhan. L 48

Ey xudî yekêtîye krêkarî û cemawerîyekan rollyan çî debêt? Aya cyawazî em berrêwebirdin û serkirdayetîkirdney komunîste hzir nwêyekan, letek serkrayetîyek ke dû sede komunîste hzir nanwêyekan pagendeyan bo kird û bezorî polîs û pajney asnînî leşkir beser krêkaranda sepandinyan, çîye? Aya serkrayetî komunîstekan watay binkrayetî nakomunîstekan nageyênît? Aya krêkarî binkirdayetî (cêbecêgerî fermanî serkirdan) detwanêt le sayey hebûnî serkirdayetî komunîstekanda azad bêt? Aya dekrêt pasawî ew serkirdayetîye bzanîn û rege sruştîyekanî le hizrî azayixwazî û komellgey soşyalîstîda, ke biryare kes serwerî kes nebêt, peyda bkeyn?

Hizrî nwêy komunîstî wek wergorranêkî mezn dahênanêkî mêjûkridî babetîyew le mindalldanî nakokîye çînayetîyekan û kêşmekêşmî xosaxkirdnewî bzavêkî rasteqîney komunîstî ledaykbuwew xoşî bedrêjepêderî heman bzav dezanê, welî leencamî ladan û xoxerîkkirdnî ew bzave bekomellêk kêşey labela û rotînîy nêw komellgey sermayedarîy lelayek û neguncan û hebûnî komellêk nakokîy xoy legell hizrî komunîstî rasteqînew berjewendîye çînayetîyekanî çînî krêkaran zehmetkêşan lelayekîdî kebbûnekosp leberdem geşekirdnî sruştîyaney xoy.. Serencam beşêweyekî naasîy ruwew helldêr bowe, a her lew serubendaneda hizrî nwêy komunîstî wek hêllêkî giştîy û cwayezî ew bzaveleherdû rûy ramyarîy û rêkixraweyî û begerranewe bo binçînew pêkhate serekîy û resenekanî markisîzm û bereçawkirdnî barudoxî berdewam legorranday komellgey mrovayetîy le dîd û boçûnêkî tazew bexwêndneweyekî hûrid û zansitîyaney çemk û karkirde komunîstyekan hatoteser gorrepaneke û xoy be rengdanewey ew wergorrane serapagîrîye dezanê ke her êsta serleberî cîhanî tenîwetewe. L48

Dwacarîş, ke “hizrî nwêy komunîstî” xoy be wergorranêkî mezn pênase dekat, keçî xêra xêra pabendî be markisîzm wek aydyolocyayek dûpat dekatewe. Eme xobexo retkirdnewey wergorrane. Herçende nêwî aydyolocya be aşkra nabînîn, bellam katêk bnemay serekî hizrêkî taze markisîzm bêt, îdî çon detwanêt, paye bnerretîyekanî komunîzmî markisîstî ret bkatewe, ke dewllet û dîktatorî û part û destebjêr û rêkxistinî hîrarşî û raberî komunîstekane?

Ta em sate, ke min em dêrane denûsim, hîç deste û grupêkî komunsît- markisîst nanasm, ke ew bnemayaney markisîszim ret bkenewe, bêcge le komunîste sovyetîstekan, ke her le seretay şorrşî oktoberda hawşanî enarkîstekan rexney radîkallyan le bolşevîzm girt û [ ewan nek enarkîstekan], lênînzim û îzmekanî prro bolşevîkyan becorîk le ladan le markisîzm nasandyan û partyan retkirdewe.

Dwa wşe, hîwadarm nûser be gyanêkî azadîxwazane û soşyalîstanewe em serincanem lê werbigrêt û eme bbête seretay giftugo û rexnegirtnêkî radîkall û bitwanîn be gişt layekmanewe besteleke aydolocîyekanî nêw bzûtnewey soşyalîstî bişkênîn û be rexne lexogirtin û leyektirgirtin, narroşnîyekanî yekdî roşn bkeynewe û lawanî soşyalîst le lasayîkirdnewe û derixkirdnî deqekan wergêrrîn û hzir û aydya soşyalîstîyekan bgêrrînewe nawcergey bzûtnewe komellayetîyekan û le brî mamostayî û wanewtnewe, pirsyar le xoman bkeyn û le derûnî bzûtnewe komellayetîyekanda û le hellsengandinî ezmûnekanda û le derbirînî her takêkî penadestî soşyalîstmanda le dûy welamekan bgerrêyîn û pêmanwanebêt, pirsyarekan wellamî yekcarekîyan wergirtuwetewe, bellku be çawî rexnewe û be rexnegrîyekî wêrrangeranewe, wellame dogmakan têkbişkênîn û le korr û komell û grupe karîy û komellayetîye lokallîyekanmanda serlenwê byanxeynewe rû û pêkewe le berencamî kar û xebatî rojaneda, le dûy wellamekanyan bgerêyn. Herwa hîwadarm twanîbêtim, çend pirsyarêk lay xwênerî bederbest becêbhêllm û ew pirdem drust kirdbêt, ke letekimda bkewête giftugo û rexne û sernicî xoy arastey narroşnîyekanî naw em serincaney mnîş bkat.

* em babete le 24î sêptemberî 2010 da nûsrawe û le êstada (12/06/2011) paknûs û bo bllawkirdnewe amade krawe. Şayanî base, pêştir letek nûserda (priswirra)mi kirduwe, her çende babetekanî naw pertûkeke pêştir wek zincîre babetêk bllawkrawnetewe, nûser pêy baş bû paş bllawbûnewey pertûkeke, mnîş dest be bllawkirdnewey serincekanim bkem. Bedaxewe leber hawkatbûnî bllawbûnewey pertûkeke û serhelldanî zincîre raperrînekanî bakûrî efrîka û xorhelatî nawîn, nemperjaye ser blawkirdnewey û erk û serqallî lepêştir hatne pêş û pêwîstirbûnî xoyan beserimda sepand.

Xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn. Bo xwêndnewey pertûkeke, serdanî em bestere bken:http://emrro.com/goranuwergoran.htm

ڕه‌خنه‌

چەند سەرنجێکی ڕەخنەگرانە لەسەر پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” / 9

لێدوانێک بنووسە

هەژێن

*24ی سێپتەمبەری 2010

بەشی نۆهەم (کۆتایی)

سەرەنجام

سه‌ره‌نجام كۆی ئه‌و تێڕوانینانه‌ی سه‌ره‌وه‌ (وه‌رگۆڕان)ێكی به‌رجه‌سته ‌و راشكاو به‌سه‌ر بزاڤی کۆمونیزمی كلاسیكیی داده‌هێنێ و له ‌ئاكار و نێوه‌رۆكدا هزرێكی نوێی کۆمونیستی لێ وه‌به‌رهه‌مده‌هێنێ، ئه‌و هزره‌ش خۆبه‌خۆ بزاڤێكی رامیاریی و رێكخراوه‌یی به‌دوادا دێ كه ‌له‌سه‌ر بنه‌ما بنچینه‌ییه‌ فه‌لسه‌فیی و هزرییه‌كانی جیهانبینیی ماركسیزم داده‌مه‌زرێ ل.47

دواجار وەڵامی ئەو پرسیارەم وەرگرتەوە، کە لەبەر ناڕۆشنی پێشنیارکردنی خودی “هزری نوێی کۆمونسیتی” لە بابەتەکاندا بە دووجۆری جیاواز لە سەرەنجامدا سەرەتاتکێمان لەتەکدا دەکات، کە هەندێك جار وەك بزووتنەوەیەکی بەکردەوەی ئامادە قسە دەکات و هەندێك جار وەك بزاڤێکی لەباری لەدایکبوون و پێگرتندا خۆی نیشان دەدات، بەڵام بەم سەرەتاییەی سەرەنجامەکە، دەردەکەوێت، کە مەبەست لە “هزری نوێی کۆمونیستی” کۆمەڵێك سەرخەتن، کە خودی نووسەر دەیانخاتە ڕوو. کە بڕیارە وەرگۆڕان به‌سه‌ر بزاڤی کۆمونیزمی كلاسیكیی دا بهێنن. بەڵام چۆن، لە کاتێکدا کە خودی ئەم “هزرە نوێیەی کۆمونیزم” خۆی له‌سه‌ر بنه‌ما بنچینه‌ییه‌ فه‌لسه‌فیی و هزرییه‌كانی جیهانبینیی ماركسیزم دادەمەزرێنێتەوە، کە بە نۆرەی خۆیان هۆکاری شکستخواردنی بزاڤەکانی تا ئیستا بوون؟ لە وەها بارێکدا چۆن دەتوانێت پەیامی وەرگۆران و بەدەستهێنانی سەرەنجامی دیکەمان پێبدات؟

ئه‌و وه‌رگۆڕانه ‌تازه‌یه‌ هێنده‌سه‌راپاگیره ‌ته‌نانه‌ت بۆ ته‌شه‌نه‌كردنی هزره ‌نوێیه به‌رهه‌مهاتووه‌كه‌شی – كه ‌له‌نێو یه‌كێتییه‌كی ناپارتیی گه‌شه‌ده‌كا و ده‌ڕسكێ – شێوه‌ی‌ رێكخراوبوونی ‌پارتیی ده‌گۆڕێ و له‌سه‌ر بنچینه‌ی (ده‌سته‌به‌ندیی كۆمه‌ڵایه‌تیی) و به ‌شێوه‌ی کۆمونەه‌یی رێكخراوی ده‌كا، ئه‌و رێكخراوبوونه‌ش له ‌یه‌كگرتنێكی چینایه‌تییانه‌ی گشت ئه‌و کۆمونیستانه‌پێكدێ كه‌راسته‌وخۆ له‌ئه‌نجامی ململانێی خودی ناكۆكییه‌كانی نێوان كار و سه‌رمایه ‌کۆمونیزمیان وه‌ك هزر و رامیاریی بۆ گۆڕینی سیسته‌م و گه‌یشتن به‌قۆناغی ئاینده‌ی مرۆڤایه‌تیی – كه‌چه‌وسانه‌وه‌ی مرۆڤ له‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه‌ی تێدا بنه‌بڕ ده‌بێ – هه‌ڵبژاردووه‌ ل.47

لێرەدا دیسانەوە ئەڵتەرناتیڤی ڕێکخراوی پارتیی، ڕێکخراوی تەنیا کۆمونیستەکانە، کە نووسەر بە “دەستەبەندیی کۆمەڵایەتیی” نێویان دەبات. پرسیار: ئایا ناکۆمونیستەکان لە کوێی ئەو دەستەبەندییە کۆمەڵایەتییەدا جێگیر دەبن یا دەوەستن؟

هەروەها وەك پەرەگرافەکانی دیکە شۆرش و ئەرکی گۆڕینی کۆمەڵگە بە ڕێکخراوەی کۆمونیستە هزرنوێیەکان دەبەستێتەوە. پرسیار: ئایا ڕۆڵی چین و توێژە بندەستە ناکۆمونیستەکان و ڕێکخراوە خەباتکارەکانیان لەو پەیوەندەدا چی دەبێت؟

هه‌روا به‌توندییش پێ له‌سه‌ر ئه‌وه‌داده‌گرێ كه‌ پێویسته‌ کۆمونیسته‌كان – له‌هه‌ر ناوچه‌و وڵات و سه‌رزه‌مینێكی ژیاندا هه‌ن – به‌پێی تێڕوانین و به‌رژه‌وه‌ندییه‌چینایه‌تییه‌كانی چینی كرێكاران و ته‌واوی چه‌وساوان پێویستییبوونی یه‌كێتییه‌كی کۆمونیستی بۆ ئه‌و شوێنانه‌بسه‌لمێنن.. بۆ یه‌كده‌نگیی و هاوكاریی و هاوخه‌باتییش به‌بایه‌خپێدانێكی زۆر و به‌كرده‌وه‌له ‌نێوان گشت یه‌كێتییه‌كان (یه‌كێتی گشتیی کۆمونیستی جیهانیی) دابمه‌زرێنن بۆ به‌ڕێوه‌بردن و سه‌ركردایه‌تییكردنی خه‌باتی کۆمونیستی له‌سه‌ر ئاستی تێكڕای جیهان. ل.48

ئەی خودی یەکێتییە کرێکاری و جەماوەرییەکان ڕۆڵیان چی دەبێت؟ ئایا جیاوازی ئەم بەڕێوەبردن و سەرکردایەتیکردنەی کۆمونیستە هزر نوێیەکان، لەتەك سەرکرایەتییەك کە دوو سەدە کۆمونیستە هزر نانوێیەکان پاگەندەیان بۆ کرد و بەزۆری پۆلیس و پاژنەی ئاسنینی لەشکر بەسەر کرێکاراندا سەپاندنیان، چییە؟ ئایا سەرکرایەتی کۆمونیستەکان واتای بنکرایەتی ناکۆمونیستەکان ناگەیێنیت؟ ئایا کرێکاری بنکردایەتی (جێبەجێگەری فەرمانی سەرکردان) دەتوانێت لە سایەی هەبوونی سەرکردایەتی کۆمونیستەکاندا ئازاد بێت؟ ئایا دەکرێت پاساوی ئەو سەرکردایەتییە بزانین و ڕەگە سروشتییەکانی لە هزری ئازایخوازی و کۆمەڵگەی سۆشیالیستیدا، کە بریارە کەس سەروەری کەس نەبێت، پەیدا بکەین؟

هزری نوێی کۆمونیستی وه‌ك وه‌رگۆڕانێكی مه‌زن داهێنانێكی مێژووكردی بابه‌تییه‌و له ‌منداڵدانی ناكۆكییه ‌چینایه‌تییه‌كان و كێشمه‌كێشمی خۆساغكردنه‌وی بزاڤێكی راسته‌قینه‌ی کۆمونیستی له‌دایكبووه‌و خۆشی به‌درێژه‌پێده‌ری هه‌مان بزاڤ ده‌زانێ، وه‌لی له‌ئه‌نجامی لادان و خۆخه‌ریككردنی ئه‌و بزاڤه ‌به‌كۆمه‌ڵێك كێشه‌ی لابه‌لا و رۆتینیی نێو كۆمه‌ڵگه‌ی سه‌رمایه‌داریی له‌لایه‌ك و نه‌گونجان و هه‌بوونی كۆمه‌ڵێك ناكۆكیی خۆی له‌گه‌ڵ هزری کۆمونیستی راسته‌قینه‌و به‌رژه‌وه‌ندییه چینایه‌تییه‌كانی چینی كرێكاران زه‌حمه‌تكێشان له‌لایه‌كیدی كه‌ببوونه‌كۆسپ له‌به‌رده‌م گه‌شه‌كردنی سروشتییانه‌ی خۆی.. سه‌ره‌نجام به‌شێوه‌یه‌كی نائاسیی رووه‌و هه‌ڵدێر بۆوه‌، ئا هه‌ر له‌و سه‌روبه‌ندانه‌دا هزری نوێی کۆمونیستی وه‌ك هێڵێكی گشتیی و جوایه‌زی ئه‌و بزاڤه‌له‌هه‌ردوو رووی رامیاریی و رێكخراوه‌یی و به‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ بنچینه‌و پێكهاته‌ سه‌ره‌كیی و ڕەسەنه‌كانی ماركسیزم و به‌ره‌چاوكردنی بارودۆخی به‌رده‌وام له‌گۆڕاندای كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تیی له ‌دید و بۆچوونێكی تازه‌و به‌خوێندنه‌وه‌یه‌كی هوورد و زانستییانه‌ی چه‌مك و كاركرده ‌کۆمونیستیه‌كان هاتۆته‌سه‌ر گۆڕه‌پانه‌كه ‌و خۆی به ‌ره‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌و وه‌رگۆڕانه ‌سه‌راپاگیرییه ‌ده‌زانێ كه ‌هه‌ر ئێستا سه‌رله‌به‌ری جیهانی ته‌نیوه‌ته‌وه‌. ل48

دواجاریش، کە “هزری نوێی کۆمونیستی” خۆی بە وەرگۆڕانێکی مەزن پێناسە دەکات، کەچی خێرا خێرا پابەندی بە مارکسیزم وەك ئایدیۆلۆجیایەك دووپات دەکاتەوە. ئەمە خۆبەخۆ ڕەتکردنەوەی وەرگۆڕانە. هەرچەندە نێوی ئایدیۆلۆجیا بە ئاشکرا نابینین، بەڵام کاتێك بنەمای سەرەکی هزرێكی تازە مارکسیزم بێت، ئیدی چۆن دەتوانێت، پایە بنەڕەتییەکانی کۆمونیزمی مارکسیستی ڕەت بکاتەوە، کە دەوڵەت و دیکتاتۆری و پارت و دەستەبژێر و ڕێکخستنی هیرارشی و ڕابەری کۆمونیستەکانە؟

تا ئەم ساتە، کە من ئەم دێرانە دەنووسم، هیچ دەستە و گروپێکی کۆمونسیت- مارکسیست ناناسم، کە ئەو بنەمایانەی مارکسیسزم ڕەت بکەنەوە، بێجگە لە کۆمونیستە سۆڤیەتیستەکان، کە هەر لە سەرەتای شۆڕشی ئۆکتۆبەردا هاوشانی ئەنارکیستەکان ڕەخنەی ڕادیکاڵیان لە بۆلشەڤیزم گرت و [ ئەوان نەك ئەنارکیستەکان]، لێنینزم و ئیزمەکانی پڕۆ بۆلشەڤیکیان بەجۆریك لە لادان لە مارکسیزم ناساندیان و پارتیان ڕەتکردەوە.

دوا وشە، هیوادارم نووسەر بە گیانێکی ئازادیخوازانە و سۆشیالیستانەوە ئەم سەرنجانەم لێ وەربگرێت و ئەمە ببێتە سەرەتای گفتوگۆ و ڕەخنەگرتنێکی ڕادیکاڵ و بتوانین بە گشت لایەکمانەوە بەستەلەکە ئایدۆلۆجییەکانی نێو بزووتنەوەی سۆشیالیستی بشکێنین و بە ڕەخنە لەخۆگرتن و لەیەکترگرتن، ناڕۆشنییەکانی یەکدی ڕۆشن بکەینەوە و لاوانی سۆشیالیست لە لاساییکردنەوە و دەرخکردنی دەقەکان وەرگێڕین و هزر و ئایدیا سۆشیالیستییەکان بگێڕینەوە ناوجەرگەی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و لە بری مامۆستایی و وانەوتنەوە، پرسیار لە خۆمان بکەین و لە دەروونی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکاندا و لە هەڵسەنگاندنی ئەزموونەکاندا و لە دەربرینی هەر تاکێکی پەنادەستی سۆشیالیستماندا لە دووی وەلامەکان بگەڕێیین و پێمانوانەبێت، پرسیارەکان وەڵامی یەکجارەکییان وەرگرتووەتەوە، بەڵکو بە چاوی ڕەخنەوە و بە ڕەخنەگرییەکی وێڕانگەرانەوە، وەڵامە دۆگماکان تێکبشکێنین و لە کۆڕ و کۆمەڵ و گروپە کاریی و کۆمەڵایەتییە لۆکاڵییەکانماندا سەرلەنوێ بیانخەینەوە ڕوو و پێکەوە لە بەرەنجامی کار و خەباتی ڕۆژانەدا، لە دووی وەڵامەکانیان بگەرێین. هەروا هیوادارم توانیبێتم، چەند پرسیارێك لای خوێنەری بەدەربەست بەجێبهێڵم و ئەو پردەم دروست کردبێت، کە لەتەکمدا بکەوێتە گفتوگۆ و ڕەخنە و سەرنجی خۆی ئاراستەی ناڕۆشنییەکانی ناو ئەم سەرنجانەی منیش بکات.

* ئەم بابەتە لە 24ی سێپتەمبەری 2010 دا نووسراوە و لە ئێستادا (12/06/2011) پاکنووس و بۆ بڵاوکردنەوە ئامادە کراوە. شایانی باسە، پێشتر لەتەك نووسەردا (پرس‌وڕا)م کردووە، هەر چەندە بابەتەکانی ناو پەرتووکەکە پێشتر وەك زنجیرە بابەتێك بڵاوکراونەتەوە، نووسەر پێی باش بوو پاش بڵاوبوونەوەی پەرتووکەکە، منیش دەست بە بڵاوکردنەوەی سەرنجەکانم بکەم. بەداخەوە لەبەر هاوکاتبوونی بڵاوبوونەوەی پەرتووکەکە و سەرهەڵدانی زنجیرە ڕاپەڕینەکانی باکووری ئەفریکا و خۆرهەلاتی ناوین، نەمپەرژایە سەر بلاوکردنەوەی و ئەرك و سەرقاڵی لەپێشتر هاتنە پێش و پێویستربوونی خۆیان بەسەرمدا سەپاند.

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن: http://emrro.com/goranuwergoran.htm

عربی

استعراض لكتاب كروبوتكين -الاستيلاء على الخبز-

لێدوانێک بنووسە

بقلم غاري هايتر
ترجمة مازن كم الماز


كان الناشط و المفكر اللاسلطوي ( الأناركي ) النقابي ج . ماكسيموف ( 1893 – 1950 ) يشك في حقيقة أن عددا قليلا فقط من مناضلي الحركة التحررية تجشم عناء قراءة كلاسيكيات اللاسلطوية ( الأناركية ) , و بالنتيجة وجدوا أنفسهم غير قادرين على مجاراة خصومهم السياسيين . ليس لدينا اليوم أي عذر كيلا نقوم بدراسة أعمال واضعي الإرث التحرري . أعمال بيتر كروبوتكين مثلا متوفرة في ترجمات انكليزية و في المتناول . تشمل هذه الأعمال كتب “المساعدة المتبادلة” , “الحقول , المصانع و أماكن العمل” , “الثورة الفرنسية العظمى” و أحد أكثر كتبه قراءة “الاستيلاء على الخبز” . هذا الكتاب هو الذي أريد أن أعرض له هنا.
ظهر كتاب “الاستيلاء على الخبز” لأول مرة في باريس عام 1892 , رغم أن كروبوتكين كان قد شرح نظرياته قبل عقد على صفحات الجريدة اللاسلطوية “الثورة” . شهد عام 1906 أول ظهور له في لندن باللغة الانكليزية . يشبه هذا الكتاب في أشياء كثيرة كتابه الآخر “الحقول , المصانع و أماكن العمل” ( 1912 ) , الذي هو أيضا مجموعة لمقالات كتبت بين عامي 1888 و 1890 . زود كلا الكتابين بعدد كبير من الإحصائيات المعاصرة التي استخدمت لدعم الآراء التي عرضها كروبوتكين . قد يقفز القارئ المعاصر على هذه الحقيقة , لأنه مهتم أكثر بالأفكار المذكورة نفسها .
ما الذي كان كروبوتكين يريد تأسيسه مع كتابه “الاستيلاء على الخبز” ؟ يبدو أنه كان يريد أن يثبت أن الإنسانية تسير بشكل حتمي نحو الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) , و أن هذا التطور يستند إلى العلم . على امتداد 17 فصلا شدد كروبوتكين على النقاط التالية “:

1 – أن الوضع السياسي و الاقتصادي الحالي غير عادل و يخدم فقط في إثراء قلة على حساب الأكثرية
2 – و أن الإنسانية تتحرك في اتجاه الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية )
3 – و أنه لكي نغير جذر ( أصل ) و فروع النظام ( القائم ) نحتاج لثورة على أساس شيوعي لاسلطوي تكون الكومونة الحرة وحدتها الإدارية
4 – و أن الشغيلة يمتلكون قدرات أخلاقية و تنظيمية هائلة غير مستغلة
5 – أن الشيوعية هي النظام الاقتصادي الوحيد العادل لأن أي إبقاء على نظام العمل المأجور يستند إلى تقييم اعتباطي لقيمة العمل , هو بالضرورة غير عادل
6 – أنه لكي تبقى الثورة يجب أن تسعى الكومونات الحرة لتحقيق أعلى درجة ممكنة من الاكتفاء الذاتي
استند كروبتكين على أمثلة تاريخية ليشرح المناسبات التي لم يتمكن فيها العمال من دفع الأوضاع الثورية إلى نهاياتها المنطقية و دفعوا حياتهم ثمنا لذلك , كما كان الحال في فرنسا في أعوام 1789 , 1848 و 1871 . يحتوي الكتاب على بعض الأمثلة عن فهم حقيقي لمكانيزمات الثورة , و قد ولد الكثير منها في الثورة الروسية لعام 1917 بعد صدور أول طبعة انكليزية للكتاب ب 11 سنة . مثلا في الفصل الذي بعنوان “الغذاء” يصف كروبوتكين مخاطر الثورة “الجماعية” ( الجماعية Collective هو الوصف الذي كان يطلق على أنصار ميخائيل باكونين و الذي دعا إلى استخدام معيار وقت العمل المبذول في إنتاج سلعة ما لتحديد مكافأة العامل على إنتاجه في المجتمع الاشتراكي محافظا بذلك على جوهر نظام العمل المأجور , الأمر الذي رفضه كروبوتكين و عارضه بالشعار الشيوعي : من كل حسب جهده و لكل حسب حاجته – المترجم ) ( اقرأ اشتراكية الدولة أو الماركسية بدلا من الجماعية ) التي ستحتفظ بنظام العمل المأجور . حيث يرى أن الجوع و البطالة هي نتيجة محتملة لإعادة تنظيم الاقتصاد . كتب كروبوتكين :
“لن يكون الناس صبورين أكثر , و إذا لم يصل الخبز فإنهم سينهبون المخابز . عندها إذا لم يكن الناس أقوياء بما فيه الكفاية ليخرجوا جميعا ستطلق عليهم النار , و ذلك بحجة إعطاء الجماعية فرصة جيدة للتجربة . لإنهاء هذا يجب المحافظة على “التظام” بأي ثمن – النظام , الانضباط , الطاعة !” .
بعد ذلك :
“غير مكتف بقتل “اللصوص” , سيبحث حزب “النظام” عن “رؤوساء العصابات” . سينصب المحاكم من جديد و سيعيد تعيين رجال المقصلة ( منفذي الإعدام ) من جديد . سيرسل أكثر الثوريين حماسة إلى المقصلة . سيتكرر عام 1793 ثانية” .
أخيرا :
“إذا أعيد فرض “النظام” , فإننا نقول , أن الاشتراكيين الديمقراطيين ( اقرأ البلاشفة ) سيشنقون اللاسلطويين ( الأناركيين ) , و أن الفابيين ( نسبة للجمعية الفابية , و هي منظمة اشتراكية ديمقراطية بريطانية إصلاحية – المترجم ) ( اقرأ حزب العمال ) سيشنق الاشتراكيين الديمقراطيين .. و ستصل الثورة هكذا إلى نهايتها” .
من الواضح أن كروبوتكين تنبأ بهذا استنادا إلى معرفته الكبيرة بالثورات المختلفة في فرنسا منذ عام 1789 , و أن هذه السيناريوهات يمكن أيضا تطبيقها على ثورتي روسيا فقي عام 1917 , و ألمانيا 1918 و إسبانيا 1936 – 1937 .
في مكان آخر في نفس الفصل يتحدث كروبوتكين عن مواضيع عملية تطرحها الاضطرابات الثورية , يجري غالبا تجاهلها من قبل العناصر الأكثر مثالية في الحركة التحررية حتى اليوم .
“الخبز , إنه الخبز هو ما تحتاجه الثورة” .
إن ضمان الإمداد بالبضائع الأساسية ضروري في أي ثورة ناجحة . ربما لن تكون مشكلة الغذاء اليوم هامة في بريطانيا كما كانت بالأمس , لكن لاحظ كيف تنفذ البضائع بسرعة عندما تكون هناك إشاعة عن نقص في مادة معينة . بالفعل تنبأ كروبوتكين هنا مرة أخرى بقضية مركزية في الثورة الروسية لعام 1917 , التي كان شعارها “السلام , الخبز و الأرض” . اقترح كروبوتكين أيضا أنه :
“.. فيم إذا كانت الثورة ستبدي نفس الخصائص في كل مكان فإن هذا أمر مشكوك فيه” .
و ” .. ستأخذ الثورة طبيعة مختلفة في كل من الأمم الأوروبية المختلفة , النقطة التي ستبلغها جمعنة الثروة لن تكون نفسها في كل مكان” .
و أخيرا , “جنبا إلى جنب مع الكومونات الثورية فإن أماكن كهذه ( المناطق الزراعية ) ستبقى في مزاج مترقب و ستواصل الحياة في نظام صناعي” ( هو نفس ما حدث في إسبانيا عام 1936 ! ) .
عن دور اللاسلطويين أنفسهم كتب كروبوتكين القليل فقط . فقد كان مهتما أكثر بالإشارة إلى الخصائص التحررية التي كانت توجد بالفعل في العامل العادي , عندما ستأتي مثل هذه الظروف إلى المقدمة , و هو نفس الموضوع الذي ركز عليه في كتابه “المساعدة المتبادلة” ( الطبعة الانكليزية 1902 ) . كما لم ينشغل بأي شكل خاص من التنظيم يجب أن يستخدمه الثوريون قبل أو حتى بعد المرحلة الثورية . كان يقول باستمرار أنه :
” .. ببقائه بين الناس , سيعمل الثوري المخلص جنبا إلى جنب مع الجماهير ..” .
إن كروبوتكين مبهم جدا فيما يتعلق بهذه القضية , بهذا فهو نقيض باكونين الذي أولى أهمية كبرى للأشكال التنظيمية التي على الثوريين أن يتبنوها . لكن يجب أن ندرك أن المقالات التي تشكل كتاب “الاستيلاء على الخبز” كانت قد كتبت في الثمانينيات من القرن التاسع عشر , فترة كان فيها اللاسلطويون في فرنسا , حيث كان كروبوتكين يعيش في ذلك الوقت , يمرون بمرحلة من إعادة التنظيم و إعادة تقييم التكتيكات التي ظهرت بعد قمع كومونة باريس عام 1871 حيث قتل عشرات آلاف العمال الثوريين , و هم خلاصة الطبقة العاملة يومها . حيث كان اللاسلطويون يعملون في مجموعات صغيرة من أفراد متشابهين في التفكير مكرسة للإطاحة برأس المال و الدولة . و كانوا يقاومون الأشكال التنظيمية , كالأحزاب السياسية , التي قد تهدد بتدمير الزخم الثوري للناس عندما يحين الوقت ( أي وقت الثورة ) . كان دور اللاسلطويين محصورا بإلهام الجماهير و , “.. تقوية أفكارهم الثورية ” .
في خطاب ألقاه في المؤتمر اللاسلطوي ( الأناركي ) العالمي عام 1881 في لندن , كان هناك القليل من الشك في أن موقف كروبوتكين من المنظمة اللاسلطوية ( الأناركية ) كان يقع تحت تأثير دراساته التاريخية عن الثورة الفرنسية , حيث اعتبرت الفعالية الذاتية للعمال و الفلاحين الفرنسيين كافية بحد ذاتها . فكرة العفوية هذه إلى جانب فكرة حتمية الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) أضعفت التأثير التنظيمي للأفكار التحررية في فرنسا حتى تسعينيات القرن 19 عندما عادت من جديد إلى الحركة العمالية .
كلا , إن “الاستيلاء على الخبز” ليس كتابا عن المنظمة الثورية , إنه بالأصح كتاب عن الاقتصاد و التاريخ الشيوعي اللاسلطوي ( الأناركي ) , إنه العمل الأكثر بناءا ( إيجابية ) في الإرث التحرري . كان كروبوتكين بحلول عام 1880 قد تخلى عن الفكرة الباكونينية عن المكافأة على العمل في المجتمع ما بعد الثورة . بينما كان باكونين و التيار الفيدرالي في الأممية الأولى قد اقترحا فترة من الانتقال الاقتصادي بين الرأسمالية و الشيوعية التحررية . اعتقد كروبوتكين أنه من الضروري القفز من هذه إلى الأخرى , منذ اليوم الأول للثورة . و أن الإبقاء على نظام العمل المأجور بأي درجة و بأي شكل كان , مثل شيكات العمل أو كوبونات الوقت الذي يستغرقه العمل , سيؤدي فقط إلى استغلال و ظلم جديد . أشار كروبوتكين إلى أنه :
“بعد الثورة “الجماعية” , عوضا عن القول , “بنسان” من الصابون , سنقول , “خمسة دقائق من الصابون” .
إذا قامت الثورة على الاعتقاد بأن كل الأشياء هي ميراث مشترك للبشرية و يجب بالتالي أن تكون مشتركة بين الجميع , لماذا يجب الاستمرار بالعمل , بما هو منطقيا نظام اعتباطي للمكافأة , الأمر الذي لا يعني أن كل الأشياء مشتركة بين الجميع ؟ إن الجماعيين يريدون إصلاح نظام العمل المأجور عوضا عن أن يقوموا بتدميره .
هذه الحجة قوية لكنها تفترض الكثير . إنها تفترض أن العمال , المحرضين على الثورة و المنتصرين فيها , هم من طبيعة أخلاقية مرتفعة جدا . من دون شك أن الكثيرين هم كذلك و أن الكثيرين ممن ليسوا كذلك سيتغيرون ما أن تقع الثورة . الثورات تغير الأفراد . يصبح الجبناء أبطالا , و الكسالى مجتهدين , غير المنظمين يصبحون هم المنظمون . لكن كم سيستمر هذا ؟ قد تؤدي صعوبات الإنتاج و تأثيرات النزاع الأهلي إلى توزيع منتجات معينة بطريقة الحصص ( التقنين ) لفترة من الزمن , الأمر الذي قد يؤدي إلى كنز هذه البضائع و بالتالي إلى المزيد من شحها . إن التضامن و التضحية بالنفس هي بالفعل جانب من الطبيعة الإنسانية , لكن الانانية و الفردانية هي الجانب الآخر . يفترض سيناريو كروبوتكين درجة غير واقعية من الفائض في كل سلعة ليصبح تحقيق الانتقال إلى الشيوعية اللاسلطوية فورا اقتراحا قابلا للتطبيق .
موقف كروبوتكين المتناقض من الأشكال قبل الثورة من التنظيم , و خاصة موقفه المتشكك تجاه اللاسلطوية النقابية كان , كما أعتقد , ضعفا كبيرا في نظريته . فالنقابات الثورية هي مدارس يمارس داخلها الأعضاء المساعدة و التعاون المتبادلين , و يطورون و يثقفون أنفسهم استعدادا لمجتمع ما بعد الثورة . الأخلاق الثورية يجب أن يعاد تعلمها و ممارستها باستمرار و أن تعزز بينما ما نزال نحيا في ظل الرأسمالية . أعضاء الكونفيدرالية الوطنية للشغل ( نقابة لاسلطوية إسبانية , كانت ذات جماهيرية هائلة في العشرينيات و الثلاثينيات من القرن العشرين و لعبت دورا هاما في الثورة الإسبانية و محاولة بناء الحياة , و الاقتصاد و الإدارة في المناطق المحررة من إسبانيا أثناء الثورة على أسس شيوعية تحررية – المترجم ) مثلا بعد سنوات النضال كانوا قد تتلمذوا جيدا على ما تحتاجه الثورة و كان تماسكهم الأخلاقي هو الذي أبقى التعاونيات الزراعية و الصناعية تستمر لفترة طويلة في ظروف معادية بشدة . أصبح كروبوتكين في نهاية حياته داعما ( مؤيدا ) أكثر للموقف اللاسلطوي النقابي , لكنه كان دائما حذرا ضد ما اعتبره تيارات إصلاحية أو بيروقراطية .
هذا يصل بنا إلى المفهوم الذي عكسه كروبوتكين عن اللاسلطوية ( الأناركية ) في كتابه “الاستيلاء على الخبز” و أعماله الأخرى . لا يبدو أنه كان يرى اللاسلطوية ( الأناركية ) كإيديولوجيا سياسية توازي الماركسية مثلا , بل كان يراها كتيار حاضر بشكل دائم داخل المجموعات الإنسانية . تكون اللاسلطوية عندها صنفا ( نوعا , تعريفا ) انثربولوجيا أكثر منه سياسيا بالنسبة لكروبوتكين . في كتابه “المساعدة المتبادلة” بحث في القبائل الأوروبية القديمة , في دول المدن القروسطية ( من القرون الوسطى ) , و في النقابات الحرفية ( أو المهنية في مدن القرون الوسطى و أول العصور الحديثة ) و حتى في عالم الحيوان , عن أمثلة عن التضامن و التضحية بالنفس و المساعدة المتبادلة – أي كل جوانب الفكر اللاسلطوي ( الأناركي ) . في كتابه “الاستيلاء على الخبز” فعل نفس الشيء . سلط الضوء على أحداث من الثورة الفرنسية حيث ظهرت اتحادات العمال لزراعة الأرض معا . و نظر إلى جوانب الاستخدام الكوموني للأرض من قبل الفلاحين الروس و السويسريين إضافة إلى طواقم السفن الانكليزية الذين كانوا يساعدون طوعا البحارة الآخرين الذين يواجهون الخطر . هذه هي الأهمية الحقيقية لكروبوتكين – في مجال التاريخ و الأخلاق . صحيح أن بعض استنتاجاته التاريخية يمكن انتقادها : مثلا لم تكن المدن القروسطية ديمقراطية و مسالمة كما أرادنا أن نعتقد . لكنه أضاء جانبا من التاريخ الإنساني الذي كان قد جرى تجاهله تماما . كان أكاديميو القرن 19 تحت التأثير الهائل للأفكار الداروينية الجديدة التي سعت لتبرير كل من الرأسمالية و الإمبريالية . كان كروبوتكين أحد أوائل الذين حاولوا نقض فكرة “البقاء للأصلح” . النقطة الأساسية في هذا النقض كانت أن البشرية قد حققت معظم تقدمها تحت ظروف التعاون الذي يمتد على طول و عرض كتاب “الاستيلاء على الخبز” .
يحتوي الكتاب كثيرا مما يهم التحرريون اليوم . حيث قارب فيه كروبوتكين مسائل “التعليم الكلي” , الإنتاج الزراعي في المدن , التجارة العالمية , لامركزة الصناعة و أشياء أخرى كثيرة هامة اليوم أيضا . نكرر أنه أحد أعظم الأعمال اللاسلطوية البناءة و واحد من القلة المتاحة باللغة الانكليزية . لا بد من قراءته و دراسته من كل لاسلطوي – نقابي جاد . لكروبوتكين نقاط ضعفه – فقد عجز عن ربط الهدف الشيوعي اللاسلطوي بالقوة التنظيمية للنقابات الثورية , كما فعل التحرريون الإسبان دائما و كما كان التحرريون الفرنسيون في طور فعل ذلك في تسعينيات القرن 19 . لو أنه فعل ذلك لربما كان ماكسيموف و رفاقه الروس في وضع أفضل ليؤثروا في أحداث ثورتي عام 1917 ( هذا في الواقع هو أحد انتقادات الاسلطويين النقابيين أو السينديكاليين الرئيسية للشيوعيين اللاسلطويين , الذين يتهمونهم بالمقابل بأنهم يفتقدون بسبب نقابيتهم للقدرة على الانخراط في معارك فكرية سياسية كبرى كالثورات مثلا – المترجم ).

نقلا عن http://libcom.org/library/a-review-of-kropotkins-the-conquest-of-bread

ڕه‌خنه‌

Çend sernicêkî rexnegrane leser pertûkî “gorran û wergoran” /8

لێدوانێک بنووسە

Hejên

*24î sêptemberî 2010

Beşî heştem

Kat û şwên le şorrşî soşyalîstîy.

Şorrşî soşyalîstîy bew pêyey debête gorrankarîy û werçerxanêkî gring û mezn bo gişt barekanî komell.. Pêşbînîykirdin û destinîşankirdnî kat û şwênî hellgîrsanekey kar û birryarêkî hênde asan û asayî nîye, …….; sereta pêwîste sercem pêdawîstîyekanî (serhelldan û parastin û drêjepêdan)î amade û rêkixrabê.. Herwa nexşeyekî pêşnyarkrawî akam û derencamekanîşî bo darêjdrabê enca be bawerrbexobûnêkî çespaw – xorragrane û bê dûllîy – birryarêkî çarenussazane leser herdûkyan bidrê; leser katêkî guncaw û dyarkraw (bo daysanî yekem trûskey şorrş) û leser şwênêkî lebar û dyarkraw (ca ew şwêne wllatêke ya nawçeyeke ya seraserî cîhane). L 44

Kat û şwên bo şorrşî soşyalîstîy ştêkî amadekraw yan yedegêkî berdest û danraw nîye ta her katêk arezû bikrê destî bo bbirdrê û bekarbihêndirê, hêşta le çwarçêwey hellsukewtipêkirdin û kar raperrandinêkî nwê xoy denwênê û ezmûnêkî hênde zorî nîye ta çendîn rêwşiwênî ew kare kirdeyye sax krabêtewe û dyarde û encamî aşkra û bercestey hebê û le çendbarekirdneweyda serpêyyane temaşa bikrê û be şêweyekî asayî berêbxirê. L 45

Em dû peregrafe, dûcar yekdî retdekenewe; carêk le ( l.44)da plan û katî şorrş be pêşmerc dadenêt, keçî le (l.45)da boçûnekey (l.44) retdekatewe. Carêk bas le dûrînî şorrş dekat wek poşakî berdestî bergidûrêk nek wek dyardeyekî zîndûy xobexo û ktupirr û hemîşe amadey nêw bzave komellayetîyekan. Carêkî dî dellêt “ kat û şwên bo şorrşî soşyalîstîy ştêkî amadekraw yan yedegêkî berdest û danraw nîye ta her katêk arezû bikrê destî bo bbirdrê û bekarbihêndirê,“ ke emeş retkerewey nexşe û planî nêwdêrekanî pêşûtre û yekdî retdekenewe.

Eger lem nakokîye bguzerêm, ewa hêşta xom letek rwangeyekî mîkanîkîda dergîr debînim, ke şorrş be xallî birryardanî çend kesêk ya katjêrî rageyandin debînêt. Eme ktumt rwangey lênîstekane, ke le fêbrîwerî xellk leser şeqamekan bûn, sedan hezar jin manyangirtbû, sovyetekan pêkhatbûn, keçî ewan bîryan le endazyarî şorş dekirdewe û loto (yanesîb)î beşdarî deselatî borcwazî ya şorşyan radekêşa.

Pêştir lemerr huşyarî şorrşigêrraney çînayetî û rêkxistin û xebatî cemawerî boçûnî xom xisterrû, herwek pêmwaye, ke ew xohuşyarîye û xebate rojaneye, pêdawîstî û ezmûnkirdin û nakokî kar û sermaye drustî dekat û le lay krêkaran û twêje berhelistkarekanî komellge gellalle debêt û wek wellam be pêdawîstîyekanî xebatî rojane dête bûn, herwaş şorrş rewtêkî mêjûîy gorranî komellgeye û seruketnî xallî be lutkegeyiştnî nakokîyekane. Eger şorrş be berî drextêk biçwênim, ewa ew beraney ke nexoşn, zû dekewne xwarewe, bellam bere tendrustekan ta dwaxallî geyîn perwerde debin û înca dekewne xwarewe. Bemcore şorrş xallî kewtnexwarewey bere genîw û kirrmollekan nîye, bellku xallî be encamgeyiştnî prosey şorrşekeye. Serhelldan û pêgeyînî şorrşîş wek pêgeyînî berî drextêk [ be fermanî xwa nayêtebûn wek aydyalîstekan pagendey deken] bellku be yekangîrî komelêk pêdawîstî û barudox û lebarî keşî pêgeyînekeye, drustî dekat. Şorrşîş berhemî endazyarî destebjêrêkî komunîst nîye, bellku berhemî yekangîrî huşyarî şorrşigêrane û giştgîrî ew xohuşyarîye û pêgeyîynî nakokîyekanî bindestan letek serweran û belutkegeyînî xebatekeyan û hatnî xallî teqînewey yekcarîye, wate pêdawîstî ruxanî sîstemeke, wek sîstemekanî pêşû katî xoy dêt û emeş be amadeyî û xohuşyarî û wîstî çewsawanewe bestrawe. Herwaş serkewtinî djeşorrşan le çeşnî borcwakan le şorrşî djî fîodalîzimda, wek berbûnewey bere nexoşekanî drextêke û eweş komelêk hokarî nawekî û derekî xoy heye û gewretrînyan naamadeyî xohuşyarî şorrşigêraney çewsawan û xoşbawerrîyane be têrrwanîn û bernamey wirdeborcwazî dselatixwaz, wek xoşbawerrîy çewsawan be soşyalîste deselatixwazekan le şorrşî oktoberî 1917î rusyeda.

herçende ezmûnî herdû şorrşî komuneey parîs û oktoberî sovyetîy komellêk pend û waney çakyan le dway xoyanewe cêhêşt….. Her le nêw ewanîşda bewe geyişt birryarî kat û şwên dyarkirdnî herdû şorrş bidrê û paşanîş be tewawîy be larrêda bçin. L 45

Wek pêştir wtim, rwangeyek ke şorş û xallî be teqînewegeyiştnî şorrş yekî degrêt, naçar endazyaran û rageyêneranî katjêrî sfir qut bkatewe, ewa bêcge lew dû teqînewane şorrş le hîç şwênêkî dîke nabînêt. Eme gewretrîn gurzî kuşindebuwe le hizrî şorrşigêrrîy û roll û karay xudî çewsawan lew şorrşaneda.

Be boçûnî min, cîhan tenya dû şorşî be xowe nedîwe û berdewam be xebatî çewsawan şorş bargawî debêt. Eger ême daxwazî û goranekanî jyan le rewtî mêjûda be nmûne werbigrîn, boman derdekewêt, ke şorş prosêsêkî berdewamî rû le pêşe; bo nmûne le ewrupa û emerîka 300 sall reşpêştekan wek kalla bazirganyan pêwe dekra û tenanet kem seyirkirdinyan lelayen xudî çewsawanî ew wllatanewe dyardeyekî nkollî hellnegre, keçî ewrroke newey ew çewsawe nahuşyarane letek reşpêstekan ewîndarî deken. Şeş dehe pêştir çewsawanî ferense û allman deçûne sengerî desellatdaranewe û djî yekdî decengan, keçî emrro le hawxebatî çînayetîda piştîwanî leyek deken. Rojgarêk bû, ewrupîyekan be gwêrrayellî kenîsekan berew xorhelat berrê dekewtin, keçî le cengekanî vîtnam û kurya û efganistan û ‘îraqda le 120 şarî ewrupî û emerîkîda milyonan mrov wek hawderdî û westanewe djî ceng, rjane serşeqamekan. Aya emane beşêk le bergirtnî prosêsî şorş nîn, aya emane hengawekanî naw şorş û berhemî ew gorrananane nîn, ke berdewamî şorş drustîyan dekat? Aya emane nîşaney şorrş û hengawî henûkeyî şorrş nîn?

Min boxom ew taqîgerîyey soşyalîzm û dêmokratî le xwarewera le erjentîn [destbeserdagirtnî karxanekan û xoberêweberayetî krêkarîy û pêkhênanî herewezîyekanî naw gerrekekan û harîkarî û hawpiştî çînayetî nêwan bzûtnewey bêkaran û rêkixrawî daykanî zîndanyan û xoberrîweberayetîye krêkarîyekan û encumenî gerrekekan ] kemtir lew dû şٶrrşe nabînim, ke nûser û zorêkî dîke rîzyan kirdûn û deken. Çunke lem ezmûne tazeda ewe zana û fîlosof û bîryare rîşn û seksokedar û boybaxlemlekan nîn, ke le serkirdayetî partekanewe planî xebatî û şêwazî rêkxistin û hengaw û katî şorrşîyan bo krêkaran dyarî deken, ewe xoyanin û tenya xoyan xerîkin her lenaw em sîsteme xoyda, soşyalîzm û dîmokratî rastewxo, pêşnyar deken û ezmûnî deken û nîşanî deden, ke geşesendin û peresendinî berhemhênan le yekêtî û yeksanî û xoberrêweberayetî krêkaran û zehmetkêşanda baştir le sayey bûnî borcwakan û hîraşîyekeyanda rû leser debêt û emeş aydyay pêwîstî qonaxî sermayedarî bo geyiştin be soşyalîzm bedroxistewe, herwek komunekanî okranya 1917- 1921 herewezîyekanî ketelonya 1936-1939 pêştir nîşanyan da, le hejartirîn û dwakewtûtrîn şwênî em goy zemîneda soşyalîzm wek her şwênêkî geşekridû û dewllemendî dîke şyawî rûdan û serkewtne û le herdû barekeda jyan û azadî û dadperwerî û geşey berhemhênan û perwerdebûnî mrovî azad baştir lew [qonaxe xwênawîye] berhem dêt, ke bîryaranî sedey nozde pesendeyan dekirdin. Bellam le nmûney dîktatorî bolşevîzm le rusye û paşrewanîda hawkîşeke pêçewane debêtewe û dway 70 sall împratorîyekeyan wek peşmek detwêtewe û kotayî be zîndanî soşyalîzmî dewlletî û neteweyî rusekan û ewanî dîke dêt, ezmûnekan nîşanman deden, ke ême rizgar nakrêyn, bellku tenya xoman detwanîn xoman rizgar bkeyn û bo weha rizgarbûnêkîş bêcge le xohuşyarîy û wîst (îrade)î xoman, hîç pêşmercêkî geşesendûîy abûrîy û bûnî rêkixrawî quçkeyî ramyarîy û nwêneranî çenebazî parleman, pêwîst û mercî serkewtin nîn.

Tenanet lew dwayyaneş kellegayî rjêmî sermayedarîy neyantwanîwe bzavî komunîstî rabridû ke hîç rêkixrawêkî ewto yan hêzêkî berangarîyşî nemawe bew şêweye karkenar û serkut bka ke hîç rolêkî nemênê leser gorrankarîye komellayetîyekan û nexşe ramyarîyekan, hawkat le barî êstada temî ser be larêda çûnî bzavî komunîstî rabridû be tewawîy rewîtewe û yeksanîyixwazan rêgeçare û hêllî tazeyan bedesteweye û zor bekemupuxtîy kar deken û hengawî gewre denên. L46

Le serapay babetekanî pertûkekey nûserda, bzavî ya hizrî” nwêy komunîstî” lelay xwêner îdekanî xudî nûser degeyênêt, bellam lêreda xerîke bas lew rêkixraw û grupane dekat, ke paş darrmanî împratorîyekey bolşevîzm seryanheldawe. Leberewe pirsyarêkî dî lay min qutdebêtewe, aya ew grup û hizre ew têrrwanînaney retkirduwetewe, ke bûne nezokî hizrî komunîstî klasîk? Min boxom hêşta ştî wam berçaw nekewtuwe, ke komunîzm wek hizrêkî azad wate naaydyolocya hatbête meydan û dewllet û part û dîktatorî û destebjêrî xoy retkirdbêtewe.

êsta hellgîrsandinî şorrşî soşyalîstîy le caran ptir lebartir û guncawtre û pêwîsteher êsta encam bidrê, bellam ew her êstaye ewe degeyenê ke debê bay hêndekomunîstanêk peyda bûbin ke hêzêkî hemelayenyan têda bê bo hellgîrsandin û parastin û drêjepêdanî şorrş L 46

Eger xom lewe bibwêrm, ke birrwam bew şorşe qurmîşkrawe nîye, grîman şorrş her eweye, ke destebjêrêk awezîyan pêy deşkêt û bew serencame degen, ke katî şorrşe, ewa lem bareda hîç birwam be şorş namênêt, çunke eger letek sedekanî raburdû û serdeme pirr hellçûnekanî raburdû û nacêgîrî ya nebûnî dewllete serapagîre neteweyyekan letek cîhanîbûnewey desellat û kultûrîbûnewey mşexorîy û hêz û pantayî mîdyayan berawridî bkem, ewa bepêçewanewe şorrş le caran guncawtir û lebartir nîye. Eme lelayek û lelayekî dîkewe, şorrşî soşyalîstî, berhemî şerrî partîzanî û xopîşandanî yasayî û kudetay distebjêrêkî komunîst nîye, taku be hebûnî jmareyekî dyarîkraw pîşe-ramyar[wek blankî û lênîn û mensûrî hîkmet û ewanî dîkey pêş û paşyan pagendeyan bodekrid], soşyalîzm damezrênin. Nexêr şorrşî soaşyalîstî, raperrînî komellgeye, raperrînî çîn û twêje bindest û çewsawekane, ke çîdîke wek serdemî koylayetî û derebegayetî letek barudox û sîstemekeda naguncên û naçar be gorrînî debin.

Herweha wek wtim hellgîrsandinî şorş û parastin û drêjepîdanî be hebûnî jmareyek destebjêrewe nebestrawe û peywendî be pêdawîstî û wîstî rizgarbûnî çewsawanewe heye, key ew wîst û naçarîye giştgîr û yekangîr bû, eger komunîstekanî hemû dunyaş bibne parêzerî em sîsteme henûkeyye, ewa her debêt brruxît û kes natwanêt bîgêrrête dwawe, wek çon sîstemekanî koylayetî, fîodallî, beserçûn û bûne beşêk le raburdûy hergîz negerrawe.

Bellam be rageyandin û destbekarbûnî bzavêkî komunîstî raşkaw û pişt estûr becîhanbînîy nwê û ledaykbûy nêw keltûrî resenî komunîzm detwandirê ew hêzebe zûîy wedestibhêndirê, L 46

Bedaxewe min le xwêndnewey wajey resenda tenya ortodoksîzmekey hîkmetîstekan dexwênmewe. Resen wate çî û narresen kameye? Resen le hemû bwarekanda wate negorr, ştêk ke wek xoy mabêtewe. (Ortodoksî markisî)îş her emeye, aya mebestî nûserîş her markisîzmî ortodokse? Eger erê, îdî pagendekanî zansitîbûnî markisîzm çi bnemayekyan heye? Leweha barêkda aya ortodoksîbûn nakate konepersitî û koneparêzî?

Bellke leher şwênêk twana û pêdawîstîyekanî hellgîrsan peydakrabê û twanay parastin û drêjepêdanî awakirdnî komellgeyekî soşyalîstîy nexşeyekî bernameamêzî zansitîy û hunerîy bo kêşrabê ewa pêwîste ew şorrşe lewê encam bidrê L 46

Em têrrwanîne mîkanîkyane û em wêna komîdîye le şorrş serdemî beser çû, lew katewey nûser em babetaney nûsîwn û min destim be xwêndneweyan kirduwe, deyan şit wek hengawe wirdekanî şorrş gorrawn û rûyandawe. Şorrş leser planî zansitî û hunerî nawestêt. Şorş kopî xaneyî merr û planî hêrrşî serbazî nîye, taweku ” nexşeyekî bernameamêzî zansitî û hunerî” bo bkêşrêt. Şorrş, huşyarbûnewe û xebat û yekgirtnî çewsawane, ke dwa wêstgey le serzemînî sermayedarîda, lenawbirdnî desellat û pêkhate hîrarşîyekanî komellge û nawendekanî birryardanî serû xellkîye û xallî destipêkirdnî mêjûyekî dîkeye; mêjûy azadî û yeksanî û dadperwerî mrov wek takî komellayetî huşyarewebû le berebeyanî komellgey mrovayetîyewe ta henûke û ta katîk ke serwerî mrov beser mrovda ya koyletî mrov bo mrov le arada bêt, şorrş berdewam debêt û mrovî azadîxwaz hemû satêk le şorrişda debêt, be watayekî dîke şorrş prrosêsêkî berdewamî mêjûyye, ke bzûtnewe komellayetîye dje serwerîyekan le her satêkî xebatî rojaneda payekanî cêgîr û serkewtnekanî tomar deken, şorrş katêkî dyarîkra û nexşeyekî pêş amadekraw nîye . Çunke herwa ke hîç dyardeyek ya sîstemêk le şewrrojêk û be planêkî mîkanîkî nehatuwete bûn, herwaş şorrş djî dyardekan û sîstemekan û lenawbirdinyan le xallêk û satêkî dyarîkraw û qurmîşkraw û le şewrrojêkda rûnadat û serkewtin bedest nahênêt û ew dyarde çînayetîyaney ke be prosêsêkî mêjûîy komellayetî bûnetewe û bûnete beşêk le kultûrî xellk, be rageyandinêkî cadûyyaney destebjêrêk le şewurrojêkda lenaw naçin, her eme wek erkêkî şorşigêrrane besermanda desepênêt, ke her emrro û lenaw em sîsteme çînayetîyeda bo ragirtin û awejûkidnewey ew prosêse mêjûye, rojane le paye komelayetî û kultûrîyekanî sîstemî serwerî çînayetî bdeyn û ellternatîve abûrîy û ramyarîy û kultûrîyekanî xoman beher radeyek ke boman lwaw bêt, cêgîr û komellayetî bkeynewe. Leser em bnemayeye, ke dellêm rollî destebjêrî pîşe-ramyar bêcge le wênakirdnî sopermanî be ketwar, hîçî dîke nabêt û eger hezaran car ew heleyan bo brrexsêtewe, ke le xoşbawerrîy çewsawanî şorrşî 1917da boyan rexsa, ewa bêcge le gewretribûn û frawantirbûnî ast û rehendî dîktatorî û mallwêranî û “kuştin û sêdarey şorrşigêrrane“î xudî çewsawanî narrazî, hîçî dîke berhem nahênênewe. Serhelldanî hemû dîktatorîyekîş lew xallewe serhelldedat, ke kemîneyek, zorîne be gemje û nezan dezanêt û pêywaye erkî ewe, ke jyan û çonîtetî bîrkirdnewe û helsukewtîyan pê dîkte bkat û kudeta bkat û mîrî damezrênêt û birryaryan bo bdat û komellgeyan bo bkat bew” beheşt”ey ke xoy nêwî dêmokrasî û soşyalîzm û zorî dîkey lêdenêt.

Serencam dyarkirdnî kat û şwên bo şorrşî soşyalîstîy begwêrey (çend û çon û çyetîy)î hellsaneserpêy krêkaran û çîne zehmetkêş û bêbeşekanî komell û bllawbûnewe û teşenekirdnî hizrî komunîstî birryarî leser dedrê ke eweş lewaneye maweyekî kem yan zor bxayenê bellam bêguman her dêtepêş û gringîş eweye ke ta pênegeyiştbê destî bo nebirdrê. L46

Kat û şwên dyarîkirdin le pantayî gerdûnda çende le ketwarewe dûre, hêndeş satî teqînewey kotayî şorş (nek şorrş)î komellayetî, le nexşe û sat dyarîkirdnî kudetaçîyane [nek şorrşigêrrane]we dûre.

Xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn. Bo xwêndnewey pertûkeke, serdanî em bestere bken: http://emrro.com/goranuwergoran.htm

عربی

100 عام على التسيير الذاتي المستقل للبروليتاريا , للفيدرالية الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) – إيطاليا

لێدوانێک بنووسە

ترجمة مازن كم الماز

100 عام على التسيير الذاتي المستقل للبروليتاريا

استعادة ذكرى مرور قرن على ظهور أول السوفييتات

قبل 100 عام , في مايو ايار 1905 في إيفانوفو فوزنيسينك ( ضاحية لصناعة النسيج في مدينة موسكو ) ولد أول سوفييت للعمال . كان برنامج مطالب عمال المنطقة :
– إلغاء العمل الليلي و العمل الإضافي
– حد أدنى للأجور الشهرية
– إلغاء “شرطة المصانع”
– حرية التعبير و حرية التجمع للعمال
تألف السوفييت من 110 مندوبا , و كان له هيئة مشرفة و كانت مهامه :
– إدارة الإضرابات
– الحيلولة دون أية أعمال أو مساومات منفصلة
– ضمان الحفاظ على النظام و تقوية التنظيم بين العمال
– ضمان عدم مواصلة العمل ثانية إلا بقرار من السوفييت
هكذا بدأت التجربة الثورية للبروليتاريا في روسيا القيصرية و التي ستؤدي أخيرا إلى ثورة 1917 . كانت هذه هي “الثورة الروسية الأولى” .
بعد سلسلة من الإضرابات المحلية و تأسيس أشكال تنظيمية عمالية جديدة , في أكتوبر تشرين الأول 1905 تشكل مجلس مندوبي عمال سانت بطرسبورغ . انتخب هذا السوفييت لجنة تنفيذية مؤقتة من 22 عضوا ( 2 من كل منطقة من المدينة , 2 من كل نقابة ) و أصدر جريدة خاصة به . تمكن السوفييت من فرض 8 ساعات عمل يوميا في المصانع . جرى بعدها قمع النضال بكل الوسائل الممكنة المتاحة للسادة , الذين قاموا بإقفال المصانع و طرد 19,000 عامل .

بعد ذلك ظهرت السوفييتات في كل مدن روسيا الصناعية . كان هناك حوالي 50 مجلسا عماليا و ظهرت بعض مجالس الجنود و الفلاحين . نمت حركة الفلاحين الفقراء و العمال الزراعيين مع تطور أشكال النضال التي تراوحت من رفض دفع الضرائب إلى طرد السلطات و ملاك الأرض المحليين .
لذلك كان عام 1905 مثالا شديد الأهمية للبروليتاريا العالمية , تجربة أخرى ذات ارتباط مباشر بالبنى البروليتارية للحكم الذاتي من خلال المجالس ولدت في فرنسا أثناء كومونة باريس 1871 .
نظمت السوفييتات بشكل حصري من قبل البروليتاريين و أديرت و تشكلت منهم حصريا , هؤلاء البروليتاريين الذين ناضلوا في سبيل مصالحهم الطبقية الخاصة . كانت السوفييتات منظمات تهدف إلى الوحدة الطبقية و التسيير الذاتي للطبقة العاملة .
ما عدا المطالب الاقتصادية , كان للسوفييتات سلسلة من السياسات التي كانت تهدف لتغيير المجتمع بطريقة اشتراكية . شهدت السنوات العشر التالية انتشارا متزايدا للوعي الطبقي في قلوب البروليتاريا الروسية .
في الواقع ظهرت السوفييتات مرة أخرى في عام 1917 لتصبح أهم لاعب في “الثورة الثانية” في أكتوبر تشرين الأول , فقط ليقوم الحزب البلشفي , لينين و تروتسكي , بتدميرها , أولا مستخدمينها لأغراضهم الخاصة , و فيما بعد بإزالة أي أثر للسلطة أو للتسيير الذاتي العماليين , و أخيرا بالإلغاء المادي لأية معارضة لديكتاتورية الحزب .
سوفييتات عام 1905 و الفترة بين عامي 1917 – 1921 , مجالس المصانع , مجالس الأحياء , “الثورة الثالثة” لكرونشتادت و الحركة الماخنوفية في أوكرانيا تبقى كمعالم هامة في تاريخ التسيير الذاتي البروليتاري و النضال الطبقي ضد أعداء الثورة , و للمساواة و الحرية . لقد شكلت جزءا من هذه التجارب الثورية للبروليتاريا التي تقوم عليها النظرية الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) .

الفيدرالية الشيوعية اللاسلطوية ( الأناركية ) – إيطاليا
مايو أيار 2005

نقلا عن http://www.anarkismo.net/article/623

پێشنیار - سه‌رنج - ڕه‌خنه‌

چەند سەرنجێکی ڕەخنەگرانە لەسەر پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” / 8

لێدوانێک بنووسە

هەژێن

*24ی سێپتەمبەری 2010

بەشی هەشتەم

كات و شوێن له‌ شۆڕشی سۆشیالیستیی.

شۆڕشی سۆشیالیستیی به‌و پێیه‌ی ده‌بێته‌ گۆڕانكاریی و وه‌رچه‌رخانێكی گرنگ و مه‌زن بۆ گشت باره‌كانی كۆمه‌ڵ.. پێشبینییكردن و ده‌ستنیشانكردنی كات و شوێنی هه‌ڵگیرسانه‌كه‌ی كار و بڕیارێكی هێنده‌ ئاسان و ئاسایی نییه‌، …….؛ سه‌ره‌تا پێویسته ‌سه‌رجه‌م پێداویستییه‌كانی (سه‌رهه‌ڵدان و پاراستن و درێژه‌پێدان)ی ئاماده ‌و رێكخرابێ.. هه‌روا نه‌خشه‌یه‌كی پێشنیاركراوی ئاكام و ده‌ره‌نجامه‌كانیشی بۆ دارێژدرابێ ئه‌نجا به‌ باوه‌ڕبه‌خۆبوونێكی چه‌سپاو – خۆڕاگرانه ‌و بێ دووڵیی – بڕیارێكی چاره‌نوسسازانه له‌سه‌ر هه‌ردووكیان بدرێ؛ له‌سه‌ر كاتێكی گونجاو و دیاركراو (بۆ دایسانی یه‌كه‌م ترووسكه‌ی شۆڕش) و له‌سه‌ر شوێنێكی له‌بار و دیاركراو (جا ئه‌و شوێنه ‌وڵاتێكه ‌یا ناوچه‌یه‌كه ‌یا سه‌راسه‌ری جیهانه‌). ل.44

كات و شوێن بۆ شۆڕشی سۆشیالیستیی شتێكی ئاماده‌كراو یان یه‌ده‌گێكی به‌رده‌ست و دانراو نییه ‌تا هه‌ر كاتێك ئاره‌زوو بكرێ ده‌ستی بۆ ببردرێ و به‌كاربهێندرێ، هێشتا له‌ چوارچێوه‌ی هه‌ڵسوكه‌وتپێكردن و كار راپه‌ڕاندنێكی نوێ خۆی ده‌نوێنێ و ئه‌زموونێكی هێنده ‌زۆری نییه ‌تا چه‌ندین رێوشوێنی ئه‌و كاره ‌كرده‌ییه ‌ساغ كرابێته‌‌وه ‌و دیارده ‌و ئه‌نجامی ئاشكرا و به‌رجه‌سته‌ی هه‌بێ و له ‌چه‌ندباره‌كردنه‌وه‌یدا سه‌رپێییانه‌ ته‌ماشا بكرێ و به ‌شێوه‌یه‌كی ئاسایی به‌رێبخرێ. ل.45

ئەم دوو پەرەگرافە، دووجار یەکدی ڕەتدەکەنەوە؛ جارێك لە ( ل.44)دا پلان و کاتی شۆڕش بە پێشمەرج دادەنێت، کەچی لە (ل.45)دا بۆچوونەکەی (ل.44) ڕەتدەکاتەوە. جارێك باس له‌ دوورینی شۆڕش دەکات وەك پۆشاکی بەردەستی بەرگدوورێك نەك وەك دیاردەیەکی زیندووی خۆبەخۆ و کتوپڕ و هەمیشە ئامادەی نێو بزاڤە کۆمەڵایەتییەکان. جارێکی دی دەڵێت “ كات و شوێن بۆ شۆڕشی سۆشیالیستیی شتێكی ئاماده‌كراو یان یه‌ده‌گێكی به‌رده‌ست و دانراو نییه ‌تا هه‌ر كاتێك ئاره‌زوو بكرێ ده‌ستی بۆ ببردرێ و به‌كاربهێندرێ،“ کە ئەمەش ڕەتکەرەوەی نەخشە و پلانی نێودێرەکانی پێشووترە و یەکدی ڕەتدەکەنەوە.

ئەگەر لەم ناکۆکییە بگوزەرێم، ئەوا هێشتا خۆم لەتەك ڕوانگەیەکی میکانیکیدا دەرگیر دەبینم، کە شۆڕش بە خاڵی بڕیاردانی چەند کەسێك یا کاتژێری ڕاگەیاندن دەبینێت. ئەمە کتومت ڕوانگەی لێنیستەکانە، کە لە فێبریوەری خەڵك لەسەر شەقامەکان بوون، سەدان هەزار ژن مانیانگرتبوو، سۆڤیەتەکان پێکهاتبوون، کەچی ئەوان بیریان لە ئەندازیاری شۆرش دەکردەوە و لۆتۆ (یانەسیب)ی بەشداری دەسەلاتی بۆرجوازی یا شۆرشیان ڕادەکێشا.

پێشتر لەمەڕ هوشیاری شۆڕشگێڕانەی چینایەتی و ڕێکخستن و خەباتی جەماوەری بۆچوونی خۆم خستەڕوو، هەروەك پێموایە، کە ئەو خۆهوشیارییە و خەباتە ڕۆژانەیە، پێداویستی و ئەزموونکردن و ناکۆکی کار و سەرمایە دروستی دەکات و لە لای کرێکاران و توێژە بەرهەلستکارەکانی کۆمەڵگە گەڵاڵە دەبێت و وەك وەڵام بە پێداویستییه‌كانی خەباتی ڕۆژانە دێتە بوون، هەرواش شۆڕش ڕەوتێکی مێژوویی گۆڕانی کۆمەڵگەیە و سەروکەتنی خاڵی بە لوتکەگەیشتنی ناکۆکییەکانە. ئەگەر شۆڕش بە بەری درەختێك بچوێنم، ئەوا ئەو بەرانەی کە نەخۆشن، زوو دەکەونە خوارەوە، به‌ڵام بەرە تەندروستەکان تا دواخاڵی گەیین پەروەردە دەبن و ئینجا دەکەونە خوارەوە. بەمجۆرە شۆڕش خاڵی کەوتنەخوارەوەی بەرە گەنیو و کڕمۆڵەکان نییە، بەڵکو خاڵی بە ئەنجامگەیشتنی پرۆسەی شۆڕشەکەیە. سەرهەڵدان و پێگەیینی شۆڕشیش وەك پێگەیینی بەری درەختێك [بە فەرمانی خوا نایێتەبوون وەك ئایدیالیستەکان پاگەندەی دەکەن]بەڵکو بە یەکانگیری کۆمەلێك پێداویستی و بارودۆخ و لەباری کەشی پێگەیینەکەیە، دروستی دەکات. شۆڕشیش بەرهەمی ئەندازیاری دەستەبژێرێکی کۆمونیست نییە، بەڵکو بەرهەمی یەکانگیری هوشیاری شۆڕشگێرانە و گشتگیری ئەو خۆهوشیارییە و پێگەییینی ناکۆکییەکانی بندەستان لەتەك سەروەران و بەلوتکەگەیینی خەباتەکەیان و هاتنی خاڵی تەقینەوەی یەکجارییه‌، واتە پێداویستیڕوخانی سیستەمەکە، وەك سیستەمەکانی پێشوو کاتی خۆی دێت و ئەمەش بە ئامادەیی و خۆهوشیاری و ویستی چەوساوانەوە بەستراوە. هەرواش سەرکەوتنی دژەشۆڕشان لە چەشنی بۆرجواکان لە شۆڕشی دژی فیئۆدالیزمدا، وەك بەربوونەوەی بەرە نەخۆشەکانی درەختێکە و ئەوەش کۆمەلێك هۆکاری ناوەکی و دەرەکی خۆی هەیە و گەورەترینیان نائامادەیی خۆهوشیاری شۆڕشگێرانەی چەوساوان و خۆشباوەڕییانه‌ بە تێڕوانین و بەرنامەی وردەبۆرجوازی دسەلاتخواز، وەك خۆشباوەڕیی چەوساوان بە سۆشیالیستە دەسەلاتخوازەکان لە شۆڕشی ئۆکتۆبەری 1917ی ڕوسیەدا.

هه‌رچه‌نده ئه‌زموونی هه‌ردوو شۆڕشی کۆمونەه‌ی پاریس و ئۆكتۆبه‌ری سۆڤیه‌تیی كۆمه‌ڵێك په‌ند و وانه‌ی چاكیان له‌ دوای خۆیانه‌وه‌ جێهێشت….. هه‌ر له ‌نێو ئه‌وانیشدا به‌وه‌ گه‌یشت بڕیاری كات و شوێن دیاركردنی هه‌ردوو شۆڕش بدرێ و پاشانیش به‌ ته‌واویی به‌ لاڕێدا بچن.ل.45

وەك پێشتر وتم، ڕوانگەیەك کە شۆرش و خاڵی بە تەقینەوەگەیشتنی شۆڕش یەکی دەگرێت، ناچار ئەندازیاران و ڕاگەیێنەرانی کاتژێری سفر قوت بکاتەوە، ئەوا بێجگە لەو دوو تەقینەوانە شۆڕش لە هیچ شوێنێکی دیکە نابینێت. ئەمە گەورەترین گورزی کوشندەبووە لە هزری شۆڕشگێڕیی و ڕۆڵ و کارای خودی چەوساوان لەو شۆڕشانەدا.

بە بۆچوونی من، جیهان تەنیا دوو شۆرشی بە خۆوە نەدیوە و بەردەوام بە خەباتی چه‌وساوان شۆرش بارگاوی دەبێت. ئەگەر ئێمە داخوازی و گۆرانەکانی ژیان لە ڕەوتی مێژوودا بە نموونە وەربگرین، بۆمان دەردەکەوێت، کە شۆرش پرۆسێسێکی بەردەوامی ڕوو لە پێشە؛ بۆ نموونە لە ئەوروپا و ئەمەریکا 300ساڵ ڕەشپێشتەکان وەك کاڵا بازرگانیان پێوە دەکرا و تەنانەت کەم سه‌یرکردنیان لەلایەن خودی چەوساوانی ئەو وڵاتانەوە دیاردەیەکی نکۆڵی هەڵنەگرە، کەچی ئەوڕۆکە نەوەی ئەو چەوساوە ناهوشیارانە لەتەك ڕەشپێستەکان ئەوینداری دەکەن. شەش دەهە پێشتر چەوساوانی فەرەنسە و ئاڵمان دەچوونە سەنگەری دەسەڵاتدارانەوە و دژی یەکدی دەجەنگان، کەچی ئەمڕۆ لە هاوخەباتی چینایەتیدا پشتیوانی لەیەك دەکەن. ڕۆژگارێك بوو، ئەوروپییەکان بە گوێڕایەڵی کەنیسەکان بەرەو خۆرهەلات بەڕێ دەکەوتن، کەچی لە جەنگەکانی ڤیتنام و کوریا و ئەفگانستان و عیراقدا لە 120شاری ئەوروپی و ئەمەریکیدا ملیۆنان مرۆڤ وەك هاودەردی و وەستانەوە دژی جەنگ، ڕژانە سەرشەقامەکان. ئایا ئەمانە بەشێك لە بەرگرتنی پرۆسێسی شۆرش نین، ئایا ئەمانە هەنگاوەکانی ناو شۆرش و بەرهەمی ئەو گۆڕانانانە نین، کە بەردەوامی شۆرش دروستییان دەکات؟ ئایا ئەمانە نیشانەی شۆڕش و هەنگاوی هەنووکەیی شۆڕش نین؟

من بۆخۆم ئەو تاقیگەرییەی سۆشیالیزم و دێمۆکراتی لە خوارەوەرا لە ئەرژەنتین [دەستبەسەرداگرتنی کارخانەکان و خۆبەرێوەبەرایەتی کرێکاریی و پێکهێنانی هەرەوەزییەکانی ناو گەڕەکەکان و هاریکاری و هاوپشتی چینایەتی نێوان بزووتنەوەی بێکاران و ڕێکخراوی دایکانی زیندانیان و خۆبەڕیوەبەرایەتییە کرێکارییەکان و ئەنجومەنی گەڕەکەکان ] کەمتر لەو دوو شٶڕشە نابینم، کە نووسەر و زۆرێکی دیکە ڕیزیان کردوون و دەکەن. چونکە لەم ئەزموونە تازەدا ئەوە زانا و فیلۆسۆف و بیریارە ڕیشن و سەکسۆکەدار و بۆیباخلەملەکان نین، کە لە سەرکردایەتی پارتەکانەوە پلانی خەباتی و شێوازی ڕێکخستن و هەنگاو و کاتی شۆڕشییان بۆ کرێکاران دیاری دەکەن، ئەوە خۆیانن و تەنیا خۆیان خەریکن هەر لەناو ئەم سیستەمە خۆیدا، سۆشیالیزم و دیمۆکراتی ڕاستەوخۆ، پێشنیار دەکەن و ئەزموونی دەکەن و نیشانی دەدەن، کە گەشەسەندن و پەرەسەندنی بەرهەمهێنان لە یەکێتی و یەکسانی و خۆبەڕێوەبەرایەتی کرێکاران و زەحمەتکێشاندا باشتر لە سایەی بوونی بۆرجواکان و هیراشییەکەیاندا ڕوو لەسەر دەبێت و ئەمەش ئایدیای پێویستی قۆناخی سەرمایەداری بۆ گەیشتن بە سۆشیالیزم بەدرۆخستەوە، هەروەك کۆمونەکانی ئۆکرانیا ١٩١٧– ١٩٢١ هەرەوەزییەکانی کەتەلۆنیا ١٩٣٦–١٩٣٩ پێشتر نیشانیان دا، لە هەژارترین و دواکەوتووترین شوێنی ئەم گۆی زەمینەدا سۆشیالیزم وەك هەر شوێنێکی گەشەکردوو و دەوڵەمەندی دیکە شیاوی ڕوودان و سەرکەوتنە و لە هەردوو بارەکەدا ژیان و ئازادی و دادپەروەری و گەشەی بەرهەمهێنان و پەروەردەبوونی مرۆڤی ئازاد باشتر لەو [قۆناخە خوێناوییە] بەرهەم دێت، کە بیریارانی سەدەی نۆزدە پەسەندەیان دەکردن. بەڵام لە نموونەی دیکتاتۆری بۆلشەڤیزم لە روسیە و پاشرەوانیدا هاوکیشەکە پێچەوانە دەبێتەوە و دوای ٧٠ ساڵ ئیمپراتۆرییەکەیان وەك پەشمەك دەتوێتەوە و کۆتایی بە زیندانی سۆشیالیزمی دەوڵەتی و نەتەوەیی ڕوسەکان و ئەوانی دیکە دێت، ئەزموونەکان نیشانمان دەدەن، کە ئێمە ڕزگار ناکرێین، بەڵکو تەنیا خۆمان دەتوانین خۆمان ڕزگار بکەین و بۆ وەها ڕزگاربوونێکیش بێجگە لە خۆهوشیاریی و ویست (ئیرادە)ی خۆمان، هیچ پێشمەرجێکی گەشەسەندوویی ئابووریی و بوونی ڕێکخراوی قوچکەیی رامیاریی و نوێنەرانی چەنەبازی پارلەمان، پێویست و مەرجی سەرکەوتن نین.

ته‌نانه‌ت له‌و دواییانه‌ش كه‌ڵه‌گایی رژێمی سه‌رمایه‌داریی نه‌یانتوانیوه‌ بزاڤی کۆمونیستی رابردوو كه‌ هیچ رێكخراوێكی ئه‌وتۆ یان هێزێكی به‌رانگارییشی نه‌ماوه‌ به‌و شێوه‌یه‌ كاركه‌نار و سه‌ركوت بكا كه ‌هیچ رۆلێكی نه‌مێنێ له‌سه‌ر گۆڕانكارییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان و نه‌خشه ‌رامیارییه‌كان، هاوكات له‌ باری ئێستادا ته‌می سه‌ر به‌ لارێدا چوونی بزاڤی کۆمونیستی رابردوو به ‌ته‌واویی ره‌ویته‌وه‌ و یه‌كسانییخوازان رێگه‌چاره‌ و هێڵی تازه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ و زۆر به‌كه‌موپوختیی كار ده‌كه‌ن و هه‌نگاوی گه‌وره‌ ده‌نێن.ل.46

لە سەراپای بابەتەکانی پەرتووکەکەی نووسەردا، بزاڤی یا هزری” نوێی کۆمونیستی” لەلای خوێنەر ئیدەکانی خودی نووسەر دەگەیێنێت، بەڵام لێرەدا خەریکە باس لەو ڕێکخراو و گروپانە دەکات، کە پاش داڕمانی ئیمپراتۆرییەکەی بۆلشەڤیزم سەریانهەلداوە. لەبەرئەوە پرسیارێکی دی لای من قوتدەبێتەوە، ئایا ئەو گروپ و هزرە ئەو تێڕوانینانەی ڕەتکردووەتەوە، کە بوونە نەزۆکی هزری کۆمونیستی کلاسیك؟ من بۆخۆم هێشتا شتی وام بەرچاو نەکەوتووە، کە کۆمونیزم وەك هزرێكی ئازاد واتە نائایدیۆلۆجیا هاتبێتە مەیدان و دەوڵەت و پارت و دیکتاتۆری و دەستەبژێری خۆی ڕەتکردبێتەوە.

ئێستا هه‌ڵگیرساندنی شۆڕشی سۆشیالیستیی له ‌جاران پتر له‌بارتر و گونجاوتره ‌و پێویسته‌هه‌ر ئێستا ئه‌نجام بدرێ، به‌ڵام ئه‌و هه‌ر ئێستایه ‌ئه‌وه ‌ده‌گه‌یه‌نێ كه ‌ده‌بێ بای هێنده‌کۆمونیستانێك په‌یدا بووبن كه ‌هێزێكی هه‌مه‌لایه‌نیان تێدا بێ بۆ هه‌ڵگیرساندن و پاراستن و درێژه‌پێدانی شۆڕش ل.46

ئەگەر خۆم لەوە ببوێرم، کە بڕوام بەو شۆرشە قورمیشکراوە نییە، گریمان شۆڕش هەر ئەوەیە، کە دەستەبژێرێك ئاوەزییان پێی دەشکێت و بەو سەرەنجامە دەگەن، کە کاتی شۆڕشە، ئەوا لەم بارەدا هیچ بروام بە شۆرش نامێنێت، چونکە ئەگەر لەتەك سەدەکانی ڕابوردوو و سەردەمە پڕ هەڵچوونەکانی ڕابوردوو و ناجێگیری یا نەبوونی دەوڵەتە سەراپاگیرە نەتەوەییەکان لەتەك جیهانیبوونەوەی دەسەڵات و کولتووریبوونەوەی مشەخۆریی و هێز و پانتایی میدیایان بەراوردی بکەم، ئەوا بەپێچەوانەوە شۆڕش لە جاران گونجاوتر و لەبارتر نییە. ئەمە لەلایەك و لەلایەکی دیکەوە، شۆڕشی سۆشیالیستی، بەرهەمی شەڕی پارتیزانی و خۆپیشاندانی یاسایی و کودەتای دستەبژێرێکی کۆمونیست نییە، تاکو بە هەبوونی ژمارەیەکی دیاریکراو پیشە–ڕامیار[وەك بلانکی و لێنین و مەنسووری حیکمەت و ئەوانی دیکەی پێش و پاشیان پاگەندەیان بۆدەکرد]، سۆشیالیزم دامەزرێنن. نەخێر شۆڕشی سۆاشیالیستی، ڕاپەڕینی کۆمەڵگەیە، ڕاپەڕینی چین و توێژە بندەست و چەوساوەکانە، کە چیدیکە وەك سەردەمی کۆیلایەتی و دەرەبەگایەتی لەتەك بارودۆخ و سیستەمەکەدا ناگونجێن و ناچار بە گۆڕینی دەبن.

هەروەها وەك وتم هەڵگیرساندنی شۆرش و پاراستن و درێژەپیدانی بە هەبوونی ژمارەیەك دەستەبژێرەوە نەبەستراوە و پەیوەندی بە پێداویستی و ویستی ڕزگاربوونی چەوساوانەوە هەیە، کەی ئەو ویست و ناچارییە گشتگیر و یەکانگیر بوو، ئەگەر کۆمونیستەکانی هەموو دونیاش ببنە پارێزەری ئەم سیستەمە هەنووکەییە، ئەوا هەر دەبێت بڕوخیت و کەس ناتوانێت بیگێڕێتە دواوە، وەك چۆن سیستەمەکانی کۆیلایەتی، فیئۆداڵی، بەسەرچوون و بوونە بەشێك لە ڕابوردووی هەرگیز نەگەڕاوە.

به‌ڵام به ‌راگه‌یاندن و ده‌ستبه‌كاربوونی بزاڤێكی کۆمونیستی راشكاو و پشت ئه‌ستوور به‌جیهانبینیی نوێ و له‌دایكبووی نێو كه‌لتووری ڕەسەنی کۆمونیزم ده‌تواندرێ ئه‌و هێزه‌به ‌زوویی وه‌ده‌ستبهێندرێ، ل. 46

بەداخەوە من لە خوێندنەوەی واژەی ڕەسەندا تەنیا ئۆرتۆدۆکسیزمەکەی حیکمەتیستەکان دەخوێنمەوە. ڕەسەن واتە چی و ناڕەسەن کامەیە؟ ڕەسەن لە هەموو بوارەکاندا واتە نەگۆڕ، شتێك کە وەك خۆی مابێتەوە. (ئۆرتۆدۆکسی مارکسی)یش هەر ئەمەیە، ئایا مەبەستی نووسەریش هەر مارکسیزمی ئۆرتۆدۆکسە؟ ئەگەر ئەرێ، ئیدی پاگەندەکانی زانستیبوونی مارکسیزم چ بنەمایەکیان هەیە؟ لەوەها بارێکدا ئایا ئۆرتۆدۆکسیبوون ناکاتە کۆنەپەرستی و کۆنەپارێزی؟

به‌ڵكه ‌له‌هه‌ر شوێنێك توانا و پێداویستییه‌كانی هه‌ڵگیرسان په‌یداكرابێ و توانای پاراستن و درێژه‌پێدانی ئاواكردنی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی سۆشیالیستیی نه‌خشه‌یه‌كی به‌رنامه‌ئامێزی زانستیی و هونه‌ریی بۆ كێشرابێ ئه‌وا پێویسته ‌ئه‌و شۆڕشه ‌له‌وێ ئه‌نجام بدرێ ل. 46

ئەم تێڕوانینە میکانیکیانە و ئەم وێنا کۆمیدییە لە شۆڕش سەردەمی بەسەر چوو، لەو کاتەوەی نووسەر ئەم بابەتانەی نووسیون و من دەستم بە خوێندنەوەیان کردووە، دەیان شت وەك هەنگاوە وردەکانی شۆڕش گۆڕاون و ڕوویانداوە. شۆڕش لەسەر پلانی زانستی و هونەری ناوەستێت. شۆرش کۆپی خانەیی مەڕ و پلانی هێڕشی سەربازی نییە، تاوەکو ” نەخشەیەکی بەرنامەئامێزی زانستی و هونەری” بۆ بکێشرێت. شۆڕش، هوشیاربوونەوە و خەبات و یەکگرتنی چەوساوانە، کە دوا وێستگەی لە سەرزەمینی سەرمایەداریدا، لەناوبردنی دەسەڵات و پێکهاتە هیرارشییەکانی کۆمەڵگە و ناوەندەکانی بڕیاردانی سەروو خەڵکییە و خاڵی دەستپێکردنی مێژوویەکی دیکەیە؛ مێژووی ئازادی و یەکسانی و دادپەروەری مرۆڤ وەك تاکی کۆمەڵایەتی هوشیارەوەبوو لە بەرەبەیانی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتییەوە تا هەنووکە و تا کاتیك کە سەروەری مرۆڤ بەسەر مرۆڤدا یا کۆیلەتی مرۆڤ بۆ مرۆڤ لە ئارادا بێت، شۆڕش بەردەوام دەبێت و مرۆڤی ئازادیخواز هەموو ساتێك لە شۆڕشدا دەبێت، بە واتایەکی دیکە شۆڕش پڕۆسێسێکی بەردەوامی مێژووییە، کە بزووتنەوە کۆمەڵایەتییە دژە سەروەرییەکان لە هەر ساتێکی خەباتی ڕۆژانەدا پایەکانی جێگیر و سەرکەوتنەکانی تۆمار دەکەن، شۆڕش کاتێکی دیاریکرا و نەخشەیەکی پێش ئامادەکراو نییە . چونکە هەروا کە هیچ دیاردەیەك یا سیستەمێك لە شەوڕۆژێك و بە پلانێکی میکانیکی نەهاتووەتە بوون، هەرواش شۆڕش دژی دیاردەکان و سیستەمەکان و لەناوبردنیان لە خاڵێك و ساتێکی دیاریکراو و قورمیشکراو و لە شەوڕۆژێکدا ڕوونادات و سەرکەوتن بەدەست ناهێنێت و ئەو دیاردە چینایەتییانەی کە بە پرۆسێسێکی مێژوویی کۆمەڵایەتی بوونەتەوە و بوونەتە بەشێك لە کولتووری خەڵك، بە راگەیاندنێکی جادووییانەی دەستەبژێرێك لە شەووڕۆژێکدا لەناو ناچن، هەر ئەمە وەك ئەرکێکی شۆرشگێڕانە بەسەرماندا دەسەپێنێت، کە هەر ئەمڕۆ و لەناو ئەم سیستەمە چینایەتییەدا بۆ ڕاگرتن و ئاوەژووکدنەوەی ئەو پرۆسێسە مێژوویە، ڕۆژانە لە پایە کۆمەلایەتی و کولتوورییەکانی سیستەمی سەروەری چینایەتی بدەین و ئەڵتەرناتیڤە ئابووریی و رامیاریی و کولتوورییەکانی خۆمان بەهەر رادەیەك کە بۆمان لواو بێت، جێگیر و کۆمەڵایەتی بکەینەوە. لەسەر ئەم بنەمایەیە، کە دەڵێم ڕۆڵی دەستەبژێری پیشە–ڕامیار بێجگە لە وێناکردنی سۆپەرمانی بە کەتوار، هیچی دیکە نابێت و ئەگەر هەزاران جار ئەو هەلەیان بۆ بڕەخسێتەوە، کە لە خۆشباوەڕیی چەوساوانی شۆڕشی 1917دا بۆیان ڕەخسا، ئەوا بێجگە لە گەورەتربوون و فراوانتربوونی ئاست و ڕەهەندی دیکتاتۆری و ماڵوێرانی و “کوشتن و سێدارەی شۆڕشگێڕانە“ی خودی چەوساوانی ناڕازی، هیچی دیکە بەرهەم ناهێنێنەوە. سەرهەڵدانی هەموو دیکتاتۆرییەکیش لەو خاڵەوە سەرهەڵدەدات، کە کەمینەیەك، زۆرینە بە گەمژە و نەزان دەزانێت و پێیوایە ئەرکی ئەوە، کە ژیان و چۆنیتەتی بیرکردنەوە و هەلسوکەوتییان پێ دیکتە بکات و کودەتا بکات و میری دامەزرێنێت و بڕیاریان بۆ بدات و کۆمەڵگەیان بۆ بکات بەو” بەهەشت“ەی کە خۆی نێوی دێمۆکراسی و سۆشیالیزم و زۆری دیکەی لێدەنێت.

سه‌ره‌نجام دیاركردنی كات و شوێن بۆ شۆڕشی سۆشیالیستیی به‌گوێره‌ی (چه‌ند و چۆن و چیه‌تیی)ی هه‌ڵسانه‌سه‌رپێی كرێكاران و چینه ‌زه‌حمه‌تكێش و بێبه‌شه‌كانی كۆمه‌ڵ و بڵاوبوونه‌وه و ته‌شه‌نه‌كردنی هزری کۆمونیستی بڕیاری له‌سه‌ر ده‌درێ كه ‌ئه‌وه‌ش له‌وانه‌یه ‌ماوه‌یه‌كی كه‌م یان زۆر بخایه‌نێ به‌ڵام بێگومان هه‌ر دێته‌پێش و گرنگیش ئه‌وه‌یه‌ كه ‌تا پێنه‌گه‌یشتبێ ده‌ستی بۆ نه‌بردرێ.ل.46

کات و شوێن دیاریکردن لە پانتایی گەردووندا چەندە لە کەتوارەوە دوورە، هێندەش ساتی تەقینەوەی کۆتایی شۆرش (نەك شۆڕش)ی کۆمەڵایەتی، لە نەخشە و سات دیاریکردنی کودەتاچییانە [نەك شۆڕشگێڕانە]وە دوورە.

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن:http://emrro.com/goranuwergoran.htm

ڕه‌خنه‌

Çend sernicêkî rexnegrane leser pertûkî “gorran û wergoran” /7

لێدوانێک بنووسە

Hejên

*24î sêptemberî 2010

Beşî hewtem

Erkî resen bo hizrî nwêy komuneeyî resen L40

Pêş hemû şit be boçûnî min, pêwîste le bekarbirdnî wajey (resen)da wirdkar bîn û herwa betaybet bo pesendekirdnî bîrubawerrêk. Çunke hemû layek xoy pê resentir û drustre, egîna em hemû cyawazîyane nedebûn. Rastîyekey resen, detwanêt amirzaêk bêt bo retkirdnewey hemû resenîyek.

Be boçûnî min debû weha bnûsrêt, “erkî binçîneyî bo “hizrî nwêy komunîstî şorrşigêrr”. Çunke erkî resen û narresen bûnî nîye, bellku binçîneyî û lawekî heye, herweha bepêy ewey ke nûser komellîk layen le hizrî komunîstî klasîkda retdekatewe, kewate pêy kara û teba nîn û le beramberda şitgelêkî kara ya şorşigêrr dexate rû, nek resen û narresen, çunke hîç pêwer û terazûyek nîye, ta resenî û narresenî pê dyarî bkeyn.

Welî le barî henûkeyda be hoy kotayîhatnî erkekanî û pîrbûn û tewaw bogenbûnî û derkewtinî bo têkrray gel natwanê wek caran ew hawsengîye rabgirê L40

Be boçûnî min, sermayedarîş herwek fîwdalîzm ,qonaxêkî pêwîst nîye û bo pêgeyînî komellgey mrovayetî pêwîstîş nabêt û weha boçûngelêk le hizrî soşyalîstekanda begşitî û le zorbey fêrge hizrîyekanda, berencamî zallîy bîrî wirdeborcway buwe û eger şorrşî koylan beserkewtin bgeyîştaye, wate nehêştinî serwerî mrov beser mrovewe ya şorşî cutyaran û şarinşînan djî fîodalîzm û klîsa beserkewtin bgeyiştaye, ewa hîç kat bwar bo beserwerbûnî fîodallekan û borcwakan nederrexsa û be cêgirtnewey çînî fîodal û borcwa le cêy koyledarekan kotayî nedehat, herwek çon têkişkanî şorrşî oktober be serhelldanî şêwazêkî dyarîkraw le sermayedarî dewlletî (mîrayetî takpartîy) kotayî hat, cêgirtnewey serweranî nwê le cêy kone serweran, fîodallekan le cêy koyledarekan û borcwakan le cêy fîodallekan, berhemî têkişkan ya negeyîştinî şorrş buwe be serkewtinî yekcarî, wate lenawbirdnî serwerî, her eweş buwete hoy gwastnewey ew serwerîye le çînêkewe bo çînêkî dîke.

Boye be boçûnî min, hîç kat be serwerbûnî ew çînane pêdawîstî nebuwe, ta erkî mêjûyyan hebêt û beser çûbêt. Bellku serkewtinî şorrş wek sewzibûnî towêkî sûdbexşe, eger le gyakelle bjar bikrêt, ewa geşe dekat û eger gyakelle beserîda zallbêt, ewa lenaw deçêt. Ewey kiştî şorşî koylan û cutyaran û krêkaran, berî wîstrawî bedestewe neda, hoy wergeranî bû bo caredrrikî çîne hellpersetekan. Eweş “tewaw bogen” bûbêt, be boçûnî min, her leseretawe bogen buwe û hîç pozetîvîyekî têda nebuwe. Çunke tenya gorrînî şêwazî berrêweberayetî desteyek be desteyekî dîke buwe û hîçî le çînayetîbûnî komellge û serwerî çînayetî negorrîwe. Herweha “derkewtinî bo têkray gell”, min pêmwanîye, çunke ewe zorîney nahuşyarî gele, ke sîstemî sermayedarî be beşdarî le berhemêynan û cengekanî û damudezgekanî û leşkir û polîs û deste tîrostekanîda deparêzêt, egîna çînî borcwa bexoy hênde kemayetîyekî keme, beşî pasewanî û parastînî deselatî çîbnayetî le gewretrîn şarî goy zewîda nakat, eger hejmarî hawberjewend û zana û berrêweber û fîlosofekanîşî bxeyte ser ewa beşî fermanirweayetî û parastinî desellatî sermaye le wllatêkî wek ‘îraq naken.

bernameyek yan rêgeyek lenêw xebatî komunîstî hebê bo zûtir berrêkirdnî erke borcwazîyekan ke têyda hemû barekanî jyan geşe destênê û jyan û guzeranî têkrray xellk baştir û geşawetir dek hawkatîş bnemayekî hemelayeney komellêkî pêşverro lenêw çînekanî komell be taybetîyş krêkaran û zehmetkêşan ptir ferahem deka û hengawnanîş berew hellgîrsandinî şorrşî soşyalîstîy asantir û xêratir deka. L40

Dîsanewe eme heman boçunî helleye, bo şٶrriş û erkî çîne çewsanewekan. Be boçûnî min, şorşî dje-serwerî le hemû serdemekanda hebuwe û pêwîstîş buwe û komellgey mroyî le hemû serdemêkda çi eşkewtninşînî (naberhemhênerî), çi dêhatî (kiştukallî) û çi şarinşînî (pîşesazî) [bebê ew pîşmerce naketwarîyaney ke zadey sazşî hizrî bîryaranî komunîste letek boçûn û rêgeçarekanî wirdeborcwazî û sîstemî serwerî û derknekirdnî komellge bebê serwer], deytwanî berew komellgeyekî azad û yeksan û dadperwer birwat; wate komellge deytwanî bebê koyle û koyledar, bebê cutyar û derebeg, bebê krêkar û sermayedar, komellgeyekî azad bêt. Ewe amadenebûnî mêjûîy xohuşyarî şorrşigêraney takey çewsaweye, ke komellgey mroyî le bendî serwerî û çînayetîbûnda ragirtuwe, nek pêdawîstî bûn û manewe û forimgorrînî çewsanewe û çewsêner.

Ewey pêmanwabêt, cêgirtnewey serwerî borcwakan le cêy serwerî fîodallekan, pêwîstî geşey komellgey mroyî buwe, bedaxewe debêt bllêm, kulderkî ew bîryaraneye, ke êmeyan le lîtawêkî awa rokirduwe, ke henûke destewajey aweha benêwî şٶrrşewe berçaw dekewn. Eger pêmanwabêt mrovayetî le sayey dagîrkirdin, ceng û kuştar û birsîkirdin û hellawardin û paktawkirdin û şerreperroy parlemantarî mşexoran û şwaneyî ramyaran û partekanda berew şorşî soşyalîstî geşe dekat, bedaxewe naçarm bllêm dîsanewe aweznegîre. Çunke mrovayetî le sayey aştî û yeksanî û azadîda deytwanî le dû hezar sallî rabûrda, hezaran car le çaw êsta pêşkewtûtir û mrovanetir û şayîstetir bêt.

Be pêçewanewey ew boçûne nadruste bawewe, ezmûnekan eweman dexene berdest, ke şorrş sextir û dûrtir û namsogertir buwe. Be pêçewaney xeyallplawî axayanî bîryarewe, tenanet zorcar guman lewe drust debêt, ke mrovayetî bitwanêt şorrş bkat. Bellam le dû sed ya sed sallî raburdûda le çaw îsta, serkewtinî şorş beqed ruxandinî dselatî derebegêk le ladêyekda asan buwe. Min ew bîrkirdneweye be bedbextî mrovî seretay hezarey sêyem nawdebem, mrovêk ke tawsendinî stem û cêgîrbûnî serwerî çînayetî û cîhanîbûnewey be mercî serkewtinî soşyalîzm bzanêt! Ewey ke min deyllêm, tenya lew barewe rexneye le qsekanî nûser, ke be sadeyî belay ew boçûneda têdeperrêt, be boçûnî min debêt zor bêbakane, perde leser tenkhizrî bîryaranêk, helldeynewe, ke stem û seqamgîrbûnî sermayedarîyan be mercî xêrayî û geşey şorrşî soşyalîstî zanîwe û leweş xraptir dagîrkarîyan be pozetîv lêkdawetewe.

Be boçûnî min, nek tenya ta radeyekî zor kem rastî bo çûbin rastî bo neçûn, bellku xoşbawerrî çewsawan bem têrrwanînane, ke le xwêngewzanî milyonan mrov û mergî xewne bêeşmarekanî lêkewtuwetewe, ew boçûnane wek djeşorrşî, debêt riswa bikrên û rmî rexneman hênde tîj bêt, ke nek tenya dû sed sall, bellku dû hezar sall berew dwa birr bkat. Emeş pêwîstî be le zbilldannanî pîrozîyekane, pêwîstî be têkişkandinî btekane, pêyuyistî be bwêrî rexne heye, hîç bakman le herawhurryay perestyaran û derwêşanî ew btane nebêt, ke benawî soşyalîzm û komunîzm û şorşewe bnêşte hellbzirkawekanî dû sede lemewberî em û ew decûnewe. Beyek wşe eger takî em serdeme, xwazyare şorş bkat û xoy birryarderbêt nek mirduwekanî dû sede lemewber, ewa debêt le derewey mozexanekan û goristanekan refey tozlênîştûy pertûkxanekan, bîrbkatewe. Takî şorşigêrr derixgerî têkiste zerdhellgerawekan nîye, bellku xoy bîrdekatewe û hawkatîş praktîzey dekat, mamostay kes nîye û kesîş be mamostay xoy nazanêt, raberî kes nîye û xoyşî mil be raberî kes nadat. Bekurtî le serûy xoyewe wek takêkî azad, nexwa, nedewllet, ne netewe û hîç ştêk berz ranagrêt.

Bo derxistinî rûy rastîy hzir û giftar û reftar û amancekanî rjêmî sermayedarîy û dûrxistnewey tewawî çewsawan lêy û peywestkirdinyan be xoy û amadekirdinyan bo herçî zûtrî hellgîrsandinî şorşî soşyalîstîy L42

Lem destewajaneda, dîsanewe wek ewaney pêşû,” hizrî nwêy komunîstî” wek ewey markis û englis lebarewey dedwên, huşyarî û şorrş le derewey xudî çewsawanewe dên, pirsyar eweye, le (kê)we û le (kwê)we dên? Çunke nûser delêt dûrxistnewey tewawî çewsawan lêy û peywestkirdinyan be xoy û amadekirdinyan, ke emeş heman hizrî beserçûy carane û nadruste, ke pêywaye çewsawan lewaneş çînî krêkar û zehmetkêsan, bexoyan twanay bîrkirdneweyan nîye! Eger awa nîye û min helle têgeyiştûm û le xoyaneweye, îdî çi pêwîst bewe dekat, pêwey peywest bin? Çunke peywestibûn, pêdawîstî beyekgeyiştnî dû ştî beyek namo û leyek dabrawe! Înca amadekirdinyan, çi wataye bedestewe dedat, eger ewan xoyan aferênerî ew hizren û lenaw xoyandaye? Edî ewane kên, ke ewan bo şorrş amade deken?

Eme heman bîrkirdnewey aydyalîstaneye, ke pyêwaye sereta hoşyarî le derewey gerdûn, bûnî hebuwe û karî leser drustkirdnî kirduwe û înca mrov û dewrubekey hatuwenete bûn. Bellam ketwarî hemû rûdaw û goranekanî mêjû eweman bo deselmênêt, ke hoşyarî berhemî kellekebûnî ezmûnekanî xudî mrove, îdî ew mrove krêkarêk bêt ya mşexor (borcwa)yek. Bem pêye huşyarî çewsawan lewaneş krêkaran le xudî kirde (praktîk) û kellekebûnî ezmûnî xoyanewe serhelldedat û geşesendin û giştgîrbûnîşî xebatî berdewamî xudî xoyane û amadekarîşyan bo şorş be amadeyî ew xohuşyarîye û be pêdawîstî bêçenduçûnî gorranewe peyweste, nek be çakexwazî û dillsozî wirdeborcwazîyyewe bo çewsawan.

Bo têgeyiştin leme û roşnibûnewey, pêwîste têksitî hemû ayînekan û wtey fîlosof û zanakan û bîryarekan letek rûdawekanî ew sedemeda berawrid bkeyn, ewa boman derdekewêt, ke hemîşe le dway rûdawekanewe bûn û ewaneş ke qseyan leser soşyalîzm û xebat û şorrşî çînayetî kirduwe, tenya helsengandinyan leser rûdawekan kirduwe û zorcarîş narrastgobûn û djexunîyan lêkirduwe û rastîyekanyan şêwandûn û wehayan nîşandawe, ke rûdawekan dway rênwênî ewan kewtûn û wegerrkewtinî goranekan û huşyarbûnewe le keleserî ewanewe destî pêkirduwe.

Derfetî ewe nemawe komunîstekan bitwanin lenêw yek yekêtîy bo seraserî cîhan karubare ramyarîy û rêkixraweyyekanî xoyan rêkbxen L42

Lêreda eger mebest le komunîstekan hemû ewane bêt, ke xoyan be komunîst dezanin, be boçûnî min le hîç serdemêkda bwarî peywendî (communication) beqed êsta lebar û asan û guncaw nebuwe û ewey rêgre, pîlanî rjême konepersit û çewsênerekan nîye, bellku yekem deselatixwazîy û destegerîy û şerrî raberîkirdin û domînetkirdne, ke her grup û desteyek xoy be raberî ewanî dîke û cîhan dezanêt, duwem xobestneweyane be komellîk deqî nezokewe, ke her yeke ewî dîke be ladan û djexûnî lew deqane û bêwefayî bo btekan tawanbar dekat. Herweha şêwazî rêkxistinî komunîstekan çi le rêkixrawe cemawerîyekanyan [komîte partîyekanyan]da, çi le rêkixrawe ramyarîyekanyanda, çi le nêwneteweyyekanyanda, rêkxistin û pêkhatey quçkeyyane (hîrarşyane) buwe û heye, ke plewpaye û zincîre pley wek raber û cêgir û gwêgir û cêbecêger û çî û çî dekate mercî yekgirtin û serkewtin, boye dû sed sallexerîkî şerre raber û şerre ortodkisbûn û şerre mamostabûnin.

Herkat komunîstekan, danyan beweda na, ke huşyarî çînayetî berhemî xebatî çînayetîye, bzavî sosyalîstî raber û mamosta retdekatewe û rêkxistinî ramyarîy (partî) tenya sêktarîzm berhem dehênêt û kes dahênerî hizrî soşyalîstî nîye û şorrş û erkekanî erk û berhemî karî herewezî xobexşaney take çewsawekane û pêwîstî be tewqîtî şorş û nawendî birryardan û amojgarî kes nîye, ewkat detwanin wek takî azadendêş le harîkarî herewezaneda bebê destûr û peyrrew yekbigrin û yekêtîye lokallîyekanyan berew yekêtî cîhanî perepêbden, wate komunîstêkî ledaykbûy ‘îraq û kurdistan le lenden, tenya erkî bangewazkirdnî krêkaran û komunîstekanî brîtanya nîye bo beşdarî û hawpiştî le xopîşandanî hawpiştî le penaberan û parte komunîstekanî kurdistan û ‘îraq û êran, bellku beheman şêweş erkîyetî le xebatî şwênî kar û jyan û çalakî komunîstekanî (lenden)da zyatir le radey awirrdanewey le kurdistan, beşdar bêt û çalak bêt. Wate lokallî kar bken û cîhanî bîr bkenewe, nek cîhanî kar bken û lokallî bîr bkewe. Yekêtî cîhanî bem gyane çînayetî û şorşigêranewe dête arawe, nek be peymanname û namegorrînewey dû skirtêrî dû part û dû komîtey partîy[ benaw rêkixrawî cemawerîy] rêkixraw leser bnemay hîrarşyaney raber û raberîkraw.

Herçende erkî min nîye, roşnayî bxeme berpêy komunîstekan, çunke komunîstekan bedaxewe lem hezarey sêyemîşda wate xobemamostazanan û desellatxuzanêk, ke herdem xerîkî domînetkirdnî bzûtnewe komellayetîyekan û sepandinî rêkxistinî hîraşîyaney xoyanin beser rêkixrawe cemawerîyekanda, emeş drêjey heman bîrkirdnewe û karî soşyal-dêmokrasî sed û ewende salle. Leberewe ew dêraney serewe tenya nmûneyek bûn bo geyandinî mebestekem û bes.

Xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn. Bo xwêndnewey pertûkeke, serdanî em bestere bken: http://emrro.com/goranuwergoran.htim

ڕه‌خنه‌

چەند سەرنجێکی ڕەخنەگرانە لەسەر پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” /7

لێدوانێک بنووسە

هەژێن

*24ی سێپتەمبەری 2010

بەشی حەوتەم

ئه‌ركی ڕەسەن بۆ هزری نوێی کۆمونەه‌یی ڕەسەن ل40

پێش هەموو شت بە بۆچوونی من، پێویستە لە بەکاربردنی واژەی (ڕەسەن)دا وردکار بین و هەروا بەتایبەت بۆ پەسەندەکردنی بیروباوەڕێك. چونکە هەموو لایەك خۆی پێ ڕەسەنتر و دروسترە، ئەگینا ئەم هەموو جیاوازییانە نەدەبوون. ڕاستییەکەی ڕەسەن، دەتوانێت ئامرزاێك بێت بۆ ڕەتکردنەوەی هەموو ڕه‌سه‌نییه‌ك.

بە بۆچوونی من دەبوو وەها بنووسرێت، “ئەرکی بنچینەیی بۆ “هزری نوێی کۆمونیستی شۆڕشگێڕ”. چونکە ئەرکی ڕەسەن و ناڕەسەن بوونی نییە، بەڵکو بنچینەیی و لاوەکی هەیە، هەروەها بەپێی ئەوەی کە نووسەر کۆمەڵیك لایەن لە هزری کۆمونیستی کلاسیکدا ڕەتدەکاتەوە، کەواتە پێی کارا و تەبا نین و لە بەرامبەردا شتگەلێکی کارا یا شۆرشگێڕ دەخاتە ڕوو، نه‌ك ڕه‌سه‌ن و ناڕه‌سه‌ن، چونکه‌ هیچ پێوه‌ر و ته‌رازوویه‌ك نییه‌، تا ڕه‌سه‌نی و ناڕه‌سه‌نی پێ دیاری بکه‌ین.

وه‌لی له‌ باری هه‌نووكه‌یدا به‌ هۆی كۆتاییهاتنی ئه‌ركه‌كانی و پیربوون و ته‌واو بۆگه‌نبوونی و ده‌ركه‌وتنی بۆ تێكڕای گه‌ل ناتوانێ وه‌ك جاران ئه‌و هاوسه‌نگییه ‌رابگرێ ل40

بە بۆچوونی من، سەرمایەداریش هەروەك فیودالیزم ،قۆناخێکی پێویست نییە و بۆ پێگەیینی کۆمەڵگەی مرۆڤایەتی پێویستیش نابێت و وەها بۆچوونگەلێك لە هزری سۆشیالیستەکاندا بەگشتی و لە زۆربەی فێرگە هزرییەکاندا، بەرەنجامی زاڵیی بیری وردەبۆرجوای بووە و ئەگەر شۆڕشی کۆیلان بەسەرکەوتن بگەییشتایە، واتە نەهێشتنی سەروەری مرۆڤ بەسەر مرۆڤەوە یا شۆرشی جوتیاران و شارنشینان دژی فیئۆدالیزم و کلیسا بەسەرکەوتن بگەیشتایە، ئەوا هیچ کات بوار بۆ بەسەروەربوونی فیئۆداڵەکان و بۆرجواکان نه‌ده‌ڕه‌خسا و به‌ جێگرتنەوەی چینی فیئۆدال و بۆرجوا لە جێی کۆیلەدارەکان کۆتایی نەدەهات، هەروەك چۆن تێكشکانی شۆڕشی ئۆکتۆبەر بە سەرهەڵدانی شێوازێکی دیاریکراو لە سەرمایەداری دەوڵەتی (میرایەتی تاکپارتیی) کۆتایی هات، جێگرتنەوەی سەروەرانی نوێ لە جێی کۆنە سەروەران، فیئۆداڵەکان لە جێی کۆیلەدارەکان و بۆرجواکان لە جێی فیئۆداڵەکان، بەرهەمی تێکشکان یا نەگەییشتنی شۆڕش بووە بە سەرکەوتنی یەکجاری، واتە لەناوبردنی سەروەری، هەر ئەوەش بووەتە هۆی گواستنەوەی ئەو سەروەرییە لە چینێکەوە بۆ چینێکی دیکە.

بۆیە بە بۆچوونی من، هیچ کات بە سەروەربوونی ئەو چینانە پێداویستی نەبووە، تا ئەرکی مێژووییان هەبێت و بەسەر چووبێت. بەڵکو سەرکەوتنی شۆڕش وەك سەوزبوونی تۆوێکی سوودبەخشە، ئەگەر لە گیاکەڵە بژار بکرێت، ئەوا گەشە دەکات و ئەگەر گیاکەڵە بەسەریدا زاڵبێت، ئەوا لەناو دەچێت. ئەوەی کشتی شۆرشی کۆیلان و جوتیاران و کرێکاران، بەری ویستراوی بەدەستەوە نەدا، هۆی وەرگەرانی بوو بۆ جارەدڕکی چینە هەڵپەرسەتەکان. ئەوەش تەواو بۆگەن بووبێت، بە بۆچوونی من، هەر لەسەرەتاوە بۆگەن بووە و هیچ پۆزەتیڤییەکی تێدا نەبووە. چونکە تەنیا گۆڕینی شێوازی بەڕێوەبەرایەتی دەستەیەك بە دەستەیەکی دیکە بووە و هیچی لە چینایەتیبوونی کۆمەڵگە و سەروەری چینایەتی نەگۆڕیوە. هەروەها “دەرکەوتنی بۆ تێكرای گەڵ”، من پێموانییە، چونکە ئەوە زۆرینەی ناهوشیاری گەلە، کە سیستەمی سەرمایەداری بە بەشداری لە بەرهەمێینان و جەنگەکانی و دامودەزگەکانی و لەشکر و پۆلیس و دەستە تیرۆستەکانیدا دەپارێزێت، ئەگینا چینی بۆرجوا بەخۆی هێندە کەمایەتییەکی کەمە، بەشی پاسەوانی و پاراستینی دەسەلاتی چیبنایەتی لە گەورەترین شاری گۆی زەویدا ناکات، ئەگەر هەژماری هاوبەرژەوەند و زانا و بەڕێوەبەر و فیلۆسۆفەکانیشی بخەیتە سەر ئەوا بەشی فەرمانروەایەتی و پاراستنی دەسەڵاتی سەرمایە لە وڵاتێکی وەك عیراق ناکەن.

‌به‌رنامه‌یه‌ك یان رێگه‌یه‌ك له‌نێو خه‌باتی کۆمونیستی هه‌بێ بۆ زووتر به‌ڕێكردنی ئه‌ركه‌ بۆرجوازییه‌كان كه‌ تێیدا هه‌موو باره‌كانی ژیان گه‌شه ‌ده‌ستێنێ و ژیان و گوزه‌رانی تێكڕای خه‌ڵك باشتر و گه‌شاوه‌تر ده‌ك هاوكاتیش بنه‌مایه‌كی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی كۆمه‌ڵێكی پێشڤه‌ڕۆ له‌نێو چینه‌كانی كۆمه‌ڵ به ‌تایبه‌تییش كرێكاران و زه‌حمه‌تكێشان پتر فه‌راهه‌م ده‌كا و هه‌نگاونانیش به‌ره‌و هه‌ڵگیرساندنی شۆڕشی سۆشیالیستیی ئاسانتر و خێراتر ده‌كا.ل40

دیسانەوە ئەمە هەمان بۆچونی هەڵەیە، بۆ شٶڕش و ئەرکی چینە چەوسانەوەکان. بە بۆچوونی من، شۆرشی دژە–سەروەری لە هەموو سەردەمەکاندا هەبووە و پێویستیش بووە و کۆمەڵگەی مرۆیی لە هەموو سەردەمێکدا چ ئەشکەوتننشینی (نابەرهەمهێنەری)، چ دێهاتی (کشتوکاڵی) و چ شارنشینی (پیشەسازی) [بەبێ ئەو پیشمەرجە ناکەتوارییانەی کە زادەی سازشی هزری بیریارانی کۆمونیستە لەتەك بۆچوون و ڕێگەچارەکانی وردەبۆرجوازی و سیستەمی سەروەری و دەرکنەکردنی کۆمەڵگە بەبێ سەروەر]، دەیتوانی بەرەو کۆمەڵگەیەکی ئازاد و یەکسان و دادپەروەر بروات؛ واتە کۆمەڵگە دەیتوانی بەبێ کۆیلە و کۆیلەدار، بەبێ جوتیار و دەرەبەگ، بەبێ کرێکار و سەرمایەدار، کۆمەڵگەیەکی ئازاد بێت. ئەوە ئامادەنەبوونی مێژوویی خۆهوشیاری شۆڕشگێرانەی تاکەی چەوساوەیە، کە کۆمەڵگەی مرۆیی لە بەندی سەروەری و چینایەتیبووندا ڕاگرتووە، نەك پێداویستی بوون و مانەوە و فۆرمگۆڕینی چەوسانەوە و چەوسێنەر.

ئەوەی پێمانوابێت، جێگرتنەوەی سەروەری بۆرجواکان لە جێی سەروەری فیئۆداڵەکان، پێویستی گەشەی کۆمەڵگەی مرۆیی بووە، بەداخەوە دەبێت بڵێم، کولده‌رکی ئەو بیریارانەیە، کە ئێمەیان لە لیتاوێکی ئاوا ڕۆکردووە، کە هەنووکە دەستەواژەی ئاوەها بەنێوی شٶڕشەوە بەرچاو دەکەون. ئەگەر پێمانوابێت مرۆڤایەتی لە سایەی داگیرکردن، جەنگ و کوشتار و برسیکردن و هەڵاواردن و پاکتاوکردن و شه‌ڕه‌په‌ڕۆی پارلەمانتاری مشەخۆران و شوانەیی ڕامیاران و پارتەکاندا بەرەو شۆرشی سۆشیالیستی گەشە دەکات، بەداخەوە ناچارم بڵێم دیسانەوە ئاوەزنەگیرە. چونکە مرۆڤایەتی لە سایەی ئاشتی و یەکسانی و ئازادیدا دەیتوانی لە دوو هەزار ساڵی رابووردا، هەزاران جار لە چاو ئێستا پێشکەوتووتر و مرۆڤانەتر و شاییستەتر بێت.

بە پێچەوانەوەی ئەو بۆچوونە نادروستە باوەوە، ئەزموونەکان ئەوەمان دەخەنە بەردەست، کە شۆڕش سەختر و دوورتر و نامسۆگەرتر بووە. بە پێچەوانەی خەیاڵپلاوی ئاخایانی بیریارەوە، تەنانەت زۆرجار گومان لەوە دروست دەبێت، کە مرۆڤایەتی بتوانێت شۆڕش بکات. بەڵام لە دوو سەد یا سەد ساڵی ڕابوردوودا لە چاو ئیستا، سەرکەوتنی شۆرش بەقەد ڕوخاندنی دسەلاتی دەرەبەگێك لە لادێیەکدا ئاسان بووە. من ئەو بیرکردنەوەیە بە بەدبەختی مرۆڤی سەرەتای هەزارەی سێیەم ناودەبەم، مرۆڤێك کە تاوسەندنی ستەم و جێگیربوونی سەروەری چینایەتی و جیهانیبوونەوەی بە مەرجی سەرکەوتنی سۆشیالیزم بزانێت! ئەوەی کە من دەیڵێم، تەنیا لەو بارەوە ڕەخنەیە لە قسەکانی نووسەر، کە بە سادەیی بەلای ئەو بۆچوونەدا تێدەپەڕێت، بە بۆچوونی من دەبێت زۆر بێباکانە، پەردە لەسەر ته‌نکهزری بیریارانێك، هەڵدەینەوە، کە ستەم و سەقامگیربوونی سەرمایەدارییان بە مەرجی خێرایی و گەشەی شۆڕشی سۆشیالیستی زانیوە و لەوەش خراپتر داگیرکارییان بە پۆزەتیڤ لێکداوەتەوە.

بە بۆچوونی من، نەك تەنیا تا راده‌یه‌كی زۆر كه‌م راستی بۆ چووبن ڕاستی بۆ نەچوون، بەڵکو خۆشباوەڕی چەوساوان بەم تێڕوانینانە، کە لە خوێنگەوزانی ملیۆنان مرۆڤ و مەرگی خەونە بێئەشمارەکانی لێکەوتووەتەوە، ئەو بۆچوونانە وەك دژەشۆڕشی، دەبێت ڕسوا بکرێن و ڕمی ڕەخنەمان هێندە تیژ بێت، کە نەك تەنیا دوو سەد ساڵ، بەڵکو دوو هەزار ساڵ بەرەو دوا بڕ بکات. ئەمەش پێویستی بە لە زبڵداننانی پیرۆزییەکانە، پێویستی بە تێكشکاندنی بتەکانە، پێیویستی بە بوێری ڕەخنە هەیە، هیچ باکمان لە هەراوهوڕیای پەرەستیاران و دەروێشانی ئەو بتانە نەبێت، کە بەناوی سۆشیالیزم و کۆمونیزم و شۆرشەوە بنێشتە هەڵبزرکاوەکانی دوو سەدە لەمەوبەری ئەم و ئەو دەجوونەوە. بەیەك وشە ئەگەر تاکی ئەم سەردەمە، خوازیارە شۆرش بکات و خۆی بڕیاردەربێت نەك مردووەکانی دوو سەدە لەمەوبەر، ئەوا دەبێت لە دەرەوەی مۆزەخانەکان و گۆرستانەکان ڕەفەی تۆزلێنیشتووی پەرتووکخانەکان، بیربکاتەوە. تاکی شۆرشگێڕ دەرخگەری تێکستە زەردهەڵگەراوەکان نییە، بەڵکو خۆی بیردەکاتەوە و هاوکاتیش پراکتیزەی دەکات، مامۆستای کەس نییە و کەسیش بە مامۆستای خۆی نازانێت، ڕابەری کەس نییە و خۆیشی مل بە ڕابەری کەس نادات. بەکورتی لە سەرووی خۆیەوە وەك تاکێکی ئازاد، نەخوا، نەدەوڵەت، نە نەتەوە و هیچ شتێك بەرز ڕاناگرێت.

بۆ ده‌رخستنی رووی راستیی هزر و گفتار و ره‌فتار و ئامانجه‌كانی رژێمی سه‌رمایه‌داریی و دوورخستنه‌وه‌ی ته‌واوی چه‌وساوان لێی و په‌یوه‌ستكردنیان به‌ خۆی و ئاماده‌كردنیان بۆ هه‌رچی زووتری هه‌ڵگیرساندنی شۆرشی سۆشیالیستیی ل42
لەم دەستەواژانەدا، دیسانەوە وەك ئەوانەی پێشوو،” هزری نوێی کۆمونیستی” وەك ئەوەی مارکس و ئەنگلس لەبارەوەی دەدوێن، هوشیاری و شۆڕش لە دەرەوەی خودی چەوساوانەوە دێن، پرسیار ئەوەیە، لە (کێ)وە و له‌ (کوێ)وە دێن؟ چونکە نووسەر دەلێت دوورخستنه‌وه‌ی ته‌واوی چه‌وساوان لێی و په‌یوه‌ستكردنیان به‌ خۆی و ئاماده‌كردنیان، کە ئەمەش هەمان هزری بەسەرچووی جارانه‌ و نادروستە، کە پێیوایە چەوساوان لەوانەش چینی کرێکار و زەحمەتکێسان، بەخۆیان توانای بیرکردنەوەیان نییە! ئەگەر ئاوا نییە و من هەڵە تێگەیشتووم و لە خۆیانەوەیە، ئیدی چ پێویست بەوە دەکات، پێوەی پەیوەست بن؟ چونکە پەیوەستبوون، پێداویستی بەیەکگەیشتنی دوو شتی بەیەك نامۆ و لەیەك دابراوە! ئینجا ئامادەکردنیان، چ واتایە بەدەستەوە دەدات، ئەگەر ئەوان خۆیان ئافەرێنەری ئەو هزرەن و لەناو خۆیاندایە؟ ئەدی ئەوانە کێن، کە ئەوان بۆ شۆڕش ئامادە دەکه‌ن؟

ئەمە هەمان بیرکردنەوەی ئایدیالیستانەیە، کە پیێوایە سەرەتا هۆشیاری لە دەرەوەی گەردوون، بوونی هەبووە و کاری لەسەر دروستکردنی کردووە و ئینجا مرۆڤ و دەوروبەکەی هاتووەنەتە بوون. بەڵام کەتواری هەموو ڕووداو و گۆرانەکانی مێژوو ئەوەمان بۆ دەسەلمێنێت، کە هۆشیاری بەرهەمی کەڵەکەبوونی ئەزموونەکانی خودی مرۆڤە، ئیدی ئەو مرۆڤە کرێکارێك بێت یا مشەخۆر (بۆرجوا)یەك. بەم پێیە هوشیاری چەوساوان لەوانەش کرێکاران لە خودی کردە (پراکتیک) و کەڵەکەبوونی ئەزموونی خۆیانەوە سەرهەڵدەدات و گەشەسەندن و گشتگیربوونیشی خەباتی بەردەوامی خودی خۆیانە و ئامادەکاریشیان بۆ شۆرش بە ئامادەیی ئەو خۆهوشیارییە و به‌ پێداویستی بێچەندوچوونی گۆڕانەوە پەیوەستە، نەك بە چاکەخوازی و دڵسۆزی وردەبۆرجوازیییەوە بۆ چەوساوان.

بۆ تێگەیشتن لەمە و ڕۆشنبوونەوەی، پێویستە تێکستی هەموو ئایینەکان و وتەی فیلۆسۆف و زاناکان و بیریارەکان لەتەك ڕووداوەکانی ئەو سەدەمەدا بەراورد بکەین، ئەوا بۆمان دەردەکەوێت، کە هەمیشە لە دوای ڕووداوەکانەوە بوون و ئەوانەش کە قسەیان لەسەر سۆشیالیزم و خەبات و شۆڕشی چینایەتی کردووە، تەنیا هەلسەنگاندنیان لەسەر ڕووداوەکان کردووە و زۆرجاریش ناڕاستگۆبوون و دژەخونییان لێکردووە و ڕاستییەکانیان شێواندوون و وەهایان نیشانداوە، کە ڕووداوەکان دوای ڕێنوێنی ئەوان کەوتوون و وەگەڕکەوتنی گۆرانەکان و هوشیاربوونەوە لە کەلەسەری ئەوانەوە دەستی پێکردووە.

ده‌رفه‌تی ئه‌وه ‌نه‌ماوه‌ کۆمونیسته‌كان بتوانن له‌نێو یه‌ك یه‌كێتیی بۆ سه‌راسه‌ری جیهان كاروباره ‌رامیاریی و رێكخراوه‌ییه‌كانی خۆیان رێكبخه‌ن ل42

لێرەدا ئەگەر مەبەست لە کۆمونیستەکان هەموو ئەوانە بێت، کە خۆیان بە کۆمونیست دەزانن، بە بۆچوونی من لە هیچ سەردەمێکدا بواری پەیوەندی (communication) بەقەد ئێستا لەبار و ئاسان و گونجاو نەبووە و ئەوەی ڕێگرە، پیلانی ڕژێمە کۆنەپەرست و چەوسێنەرەکان نییە، بەڵکو یەکەم دەسەلاتخوازیی و دەستەگەریی و شەڕی ڕابەریکردن و دۆمینەتکردنە، کە هەر گروپ و دەستەیەك خۆی بە ڕابەری ئەوانی دیکە و جیهان دەزانێت، دووەم خۆبه‌ستنەوەیانە بە کۆمەڵیك دەقی نەزۆکەوە، کە هەر یەکە ئەوی دیکە بە لادان و دژەخوونی لەو دەقانە و بێوەفایی بۆ بتەکان تاوانبار دەکات. هەروەها شێوازی ڕێکخستنی کۆمونیستەکان چ لە ڕێکخراوە جەماوەرییەکانیان [کۆمیتە پارتییەکانیان]دا، چ لە ڕێکخراوە ڕامیارییەکانیاندا، چ لە نێونەتەوەییەکانیاندا، ڕێکخستن و پێکهاتەی قوچکەییانە (هیرارشیانە) بووە و هەیە، کە پلەوپایە و زنجیرە پلەی وەك ڕابەر و جێگر و گوێگر و جێبەجێگەر و چی و چی دەکاتە مەرجی یەکگرتن و سەرکەوتن، بۆیە دوو سەد ساڵەخەریکی شەڕە ڕابەر و شەڕە ئۆرتۆدکسبوون و شەڕە مامۆستابوونن.

هەرکات کۆمونیستەکان، دانیان بەوەدا نا، کە هوشیاری چینایەتی بەرهەمی خەباتی چینایەتییە، بزاڤی سۆسیالیستی ڕابەر و مامۆستا ڕەتدەکاتەوە و ڕێکخستنی ڕامیاریی (پارتی) تەنیا سێکتاریزم بەرهەم دەهێنێت و کەس داهێنەری هزری سۆشیالیستی نییە و شۆڕش و ئەرکەکانی ئەرك و بەرهەمی کاری هەرەوەزی خۆبەخشانەی تاکە چەوساوەکانه‌ و پێویستی بە تەوقیتی شۆرش و ناوەندی بڕیاردان و ئامۆژگاری کەس نییە، ئەوکات دەتوانن وەك تاکی ئازادئەندێش لە هاریکاری هەرەوەزانەدا بەبێ دەستوور و پەیڕەو یەکبگرن و یەکێتییە لۆکاڵییەکانیان بەرەو یەکێتی جیهانی پەرەپێبدەن، واتە کۆمونیستێکی لەدایکبووی عیراق و کوردستان لە لەندەن، تەنیا ئەرکی بانگەوازکردنی کرێکاران و کۆمونیستەکانی بریتانیا نییە بۆ بەشداری و هاوپشتی لە خۆپیشاندانی هاوپشتی لە پەنابەران و پارتە کۆمونیستەکانی کوردستان و عیراق و ئێران، بەڵکو بەهه‌مان شێوەش ئەرکییەتی لە خەباتی شوێنی کار و ژیان و چالاکی کۆمونیستەکانی (لەندەن)دا زیاتر لە ڕادەی ئاوڕدانەوەی لە کوردستان، بەشدار بێت و چالاك بێت. واتە لۆکاڵی کار بکەن و جیهانی بیر بکەنەوە، نەك جیهانی کار بکەن و لۆکاڵی بیر بکەوە. یەکێتی جیهانی بەم گیانە چینایەتی و شۆرشگێرانەوە دێتە ئاراوە، نەك بە پەیماننامە و نامەگۆڕینەوەی دوو سکرتێری دوو پارت و دوو کۆمیتەی پارتیی[ بەناو ڕێکخراوی جەماوەریی] ڕێکخراو لەسەر بنەمای هیرارشیانەی ڕابەر و ڕابەریکراو.

هەرچەندە ئەرکی من نییە، ڕۆشنایی بخەمە بەرپێیکۆمونیستەکان، چونکە کۆمونیستەکان بەداخەوە لەم هەزارەی سێیەمیشدا واتە خۆبەمامۆستازانان و دەسەڵاتخوزانێك، کە هەردەم خەریکی دۆمینەتکردنی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و سەپاندنی ڕێکخستنی هیراشییانەی خۆیانن بەسەر ڕێکخراوە جەماوەرییەکاندا، ئەمەش درێژەی هەمان بیرکردنەوە و کاری سۆشیال–دێمۆکراسی سەد و ئەوەندە ساڵە. لەبەرئەوە ئەو دێرانەی سەرەوە تەنیا نموونەیەك بوون بۆ گەیاندنی مەبەستەکەم و بەس.

خوێنەرانی هێژا، ئەو بەشانەی هێڵیان بەژێردا کێشراوە، لە پەرتووکی “گۆڕان و وەرگۆران” وەرگیراون و بۆ ئاسانکاری و جیاکردنەوەیان، من هێڵم بەژێردا کێشاون. بۆ خوێندنەوەی پەرتووکەکە، سەردانی ئەم بەستەرە بکەن: http://emrro.com/goranuwergoran.htm

ڕه‌خنه‌

Çend sernicêkî rexnegrane leser pertûkî “gorran û wergoran” /6

لێدوانێک بنووسە

Hejên

*24î sêptemberî 2010

Beşî şeşem

Krêkaran û komunîzm

Komunîzm cge lewey bzavêkî hizrîy û felsefîye.. Sîstem û qonaxî dwarojî mrovayetîyşe, le rûy ramyarîyşewe le serdemî êsta ke rjêmî çewsênerî sermayedarîy balladeste; xebatêkî kollnederaney çînayetîye le layen komunîstekan be giştîy û komunîste krêkarekan be taybetîy bo geyiştin be sosyalîzm, cîhanbînîy markisîzmîş le çwarçêwey pêkhate serekîy û binçîneyyekanîda le paş riskanî qonaxî sermayedarîy; awaker û şêwey bûne komellayetîyekey û çray roşinkerewey rêgey karwanî xebatekeyetî. L36

Em peregrafe, dekrêt be pênaseyekî layengrane dabnêyn û hîç ergumêntîk nîye, ke piştrastî pagendekanî bkat, çunke ême le qonaxî dwarrojda nîn û naşzanîn, çone û sîstemekey çon debêt û ew fermandane, ketwarîy nîye. Herweha kotayî peregrafeke le rûy darriştnewe narroşnî û hellnepêkrawî drustkirduwe. Eger selmêndrawî mêjûîy be ergumênt werbigrîn, ewa hem îde komunîstîyekan begşitî û hem markisîzm wek çwarçêweyekî dyarîkrawî ew komunîzme le praktîkda berencamî pêçewaney pagendekanyan bedestewe dawe. Hellbete eme le çendîn wllatî cyawaz û sat û şêwazî cyawaz û pyadegerîy cyawazda. Emeş bo ewe degerêtewe, ke hemû bernameyekî amadekraw, hemû hizrêkî be aydyolocîkraw, letek gorran û daxwazîye zîndû û berdewamgorrawekanî jyanda dekewête nakokîyewe, herwek markisîzm ke wek bername û çwarçêweyekî aydyolocî letek geşe û wîst û azadî û çawerrwanî û tenanet letek xudî mîkanîzm û hêzekanî berhemhênanda kewte nakokîyewe û dwacar gewretrîn hêzî ruxandinî împratorî û dîktatorîye partîye benaw prolîtarîyekanî, her ew krêkar û zehmetkêşane bûn, ke le nêwneteweyî yekemewe newe le dway newe, part le dway part pagendey nwênerayetîyan dekrid û deken.

Ewey ke le peregrafî dwatirda nûser pêywaye, ke ewe helley partekan û paşînanî hizrî markisîstî buwe, ke nateba û şkistixwardû buwe, bepêçewanewe min pêmwaye, lewêweye, ke markisîzm birrway bewe heye, ke komunîstekan, leber ewey ke derkî berjewendî krêkaran deken, bew pêyeş debne raber û çawsaxîyan. Emeş gewretrîn nakokî bîrî markisîstîye, le katêkda ke krêkaran be gewretrîn û karatrîn û şorsigêrtirîn hêz dadenêt, keçî erkî rizgarbûnyan be komunîstekan despêrêt û dwatrîş berêwebirdnî komellgey dahatûş bewan û be bûnî dewlletî destebjêrî komunîst despêrêt. Hawkat her le êstawe bernameyek denûsêtewe û deykate pertûkî pîroz û komellgey pê le çwarçêwe dedat, bemcore ewe komellge nîye, wek pêkhateyekî zîndû û berdewam le gorranda ke kêllgey taqîkirdnewey her aydyayeke, bellku bernameyekî pêştir amadekraw û mirdû dekate kêllgey taqîkirdnewey guncawî komellge û her ştêk lew çwarçêweye derçû û zyad û kemî bû, ewa meqestî aydyolocya daydepaçêt, wek lew nmûnaneda rûy da, ke xudî nûser basî kirdûn.

Be boçûnî min bzûtnewekan, îdî herçî bin; soşyalsîtî ya nasîwnalîstî ya ayînî ya hunerî, ewa le rewtî xebatî rojane û berdewamda, drustî û nadrustî aydyakanî nawyan taqîdekenewe û bername û planekanî le xwêndnewey ezmûnekanda bedest dehênin. Emeş retkirdnewey aydyolocya degeyênêt, ke gyanî markisîzme. Çunke aydyolocya wate mergî jyan û hizrîş wate muturbebûnî aydyakan be jyan û hzir û tîorî, berhemî ezmûnekanî mrovayetîn nek pêçewanekey.

Raste nûserîş pencey xistuwete ser ew griftane, bellam ew bo xetabarî part û fllane serkirdey degêrêtewe. Eger sernicî ketwarî griftekan bdeyn, debînîn, bo aydyolocyabûnî markisîzm û pertûke pîrozkrawekanî degerêtewe, ke tûşî dugmatîzmyan kirduwe.

Rastîyekey le serapay peregrafekanda nûser be berdewamî “hizrî nwêy komunîstî” dûbare dekatewe, bellam dyarî nakat, ke ew hizre le kam serubendî mêjûyyewe serîhelldawe û pantayî bûunî le kwêdaye aya mebestit le rexnekanî xoyetî le komunîzmî klasîk û wek pêşnyarêk benêwî “komunîzmî nwê” arastey dekat ya ew hizre nwêye ewrroke hêlêkî ramyarîy cîhanîye û bzûtnewegelêkî zîndû xerîkî praktîzekirdnînî?

Ta ewendey min têgeyiştbim, mebestî nûser xudî boçûnekanî xoyetî, egîna min hîç bzûtneweyekî komunîstî hellgirî têrrwanîne markisîstîyekan nanasm, ke hawboçûnî nûser bêt û paşmawey bzavî komunîstî le cîhanda xerîkî bitsazîyye le keleserî markis û enclis û lênîn û stalîn û mau tsî tong ta degate mensûrî hîkmet lay hîkmetîstekanî êran û kurdistan.

Bemcore min awa em têkiste dexwênmewe, ke pyahelldan û nasandinî bernameyekî dîke bêt, ke ême neynasîn û lewey komunîzmî baw, cyawaz bêt. Eger mebestî le komunîzmî nwê serxetgelêk nîn, ke xoy amajeyan pêdekat, ewa drusttir bû, ke xudî ew serçaweman pêbnasênît, ke xoy basî dekat, wate “hizrî komunîstî nwê”.

Bellam hergîz hênde xoşbawerraneş lêyan narrwanê ke detwanin le hemû kat û barêkda be pêy pêwîst parêzgarîy le yekgirtûîy û şorrşigêrrîy û dillsozîy xoyan bken L37

Em risteye, lebarî zmanewanîyewe, pêwîstî be risteyekî pêçewane heye, ke bedwayda bêt, çunke ewe degeênêt, ke le hendêk barda “natwanin le hemû kat û barêkda be pêy pêwîst parêzgarîy le yekgirtûîy û şorrşigêrrîy û dillsozîy xoyan bken”. Bellam ewe roşn nekrawetewe, ke pêwîste çî bken û lew baraneda ke xoyan natwanan, kê firyadrresîyane?

Dwacar nûser serî le boçûnekanî nêw nêwteweyî yekemî karl markis û layengranî derdeçêtewe, ke komunîstekanyan bo em erke destinîşan dekrid. Bellam ketwar eweman pêdelêt ke hemû çîn û twêjekan eger be rêwşiwên û karayî û rollî xoyan le komellgeyekda huşyar bin, ewa detwanin jyan weha araste bken, ke deyixwazn. Wek ewey ke borcwakan û wirde-borcwakan le êstada deyken. Ya be watayekî dîke, eger zorîney çewsawan, xohuşyarî û rêwşiwênî çînayetî xoyan le komellgeda bzanin û qursayî beşdarîyan le berhemhênan û xizmetguzarî û berrêweberayetîda bzanin, ewa wellananî em sîsteme asanîtrîn karêke, ke mrovî çewsawe detwanêt be xebatî harîkaraney letek hawçînekanî, pêyhestêt. Sermayedaran û deselatdaran bew hemû twana abûrîy û teknolojîy û serbazîy û rageyandneyanewe, ke heyane, leberdem mangirtnî çend hefteyî krêkaranî şarewanî (kenasan)da gîrode debin û bogen deken, çi bgat be mangirtnî giştî krêkaranî gwastnewe û aw û kareba û nexoşxanekan û sopermarkêtekan û hî dîke. Pêkhatey komullgey çînayetî le tirrkellekî efsaney ayînekan lemerr bumelerze deçêt, ke her tekanêkî huşyaraney çîne berhemhênerekan, be asanî wêranî dekat. Tenya xohuşyarbûnewey çewsawekan msogergerî kotayîhatnî serkut û nayeksanî û nadadwerîyye. Çunke sîsteme çînayetîyekan berhemî destî xudî mrovin û gorrîn û wellananîşyan, karî ew kesaneye, ke le nahuşyarîda em sîstemeyan leser piştî koyletî xoyan rayangirtuwe.

Le layekî dîş ke sermayedarîy rjêmêkî pirr ajawe û nacêgîre.. L38

Bellam bedaxewe, ketwar pêçewaney emeye û sermayedarî hênde cêgîre, ke nek tenya borcwakan û wirde borcwakan weha nîşan deden, ke kotayî mêjuwe, nek tenya krêkaran û zehmetkêşanî nahuşyar birrwayan be şyawî wergoranî komellgey çînayetî (henûkeyî) nîye, bellku zorêk lewaney ke pagendey komellgey naçînayetî be têrwanînî markisîstî deken, natwanin komellgey naçînayetî (soşyalîstî) bebê dewllet û rîşsipêtî destebjêrî xoyan û kutek û zincre plewpayey berrêweberayetî û pêkhatnî quçkeyî wêna bken û her wênayek ke bo komellgey soşyalîstî leberçawî degrin, her kupîkirdnewe û mîkyackirdnî komellgey çînayetî henûkeyye. Herwek çon darîjeranî pertûke ayînyekanî wek torat û încîl û quran neyantwanîwe wênay beheşt beder le wêney komellgekanî ew katî xoyan bken, herwaş markisîstekan natwanin wênay komellgey naçînayetî bebê dewllet û raberîy xoyan bken û her boçûnêk wawetir le têrrwanînî xoyan bo komellgey soşyalîstî birrwat, ewa be xeyallî tawanbarî deken. Leberewe be pêçewaney boçûnî nûserewe, ta ew katey take bindestekan amadebin, mil be karî krêgirte û serwerî kesanî dîke bden, ewa sîstemî sermayedarî cêgîr û parêzraw debêt û le twanayda debêt, ke beser qeyranekanîda zall bêt û perrupîney sîstemekey bkatewe û her bew pêyeş, bedaxewe ta ew katey zorîne degene ew birrwaye, ke sermayedarî şyawî bergegirtin nîye û çîtir natwanrêt le sayda bjêt, komellgey naçînayetî tenya xewnî xoşî hemû araste û balle soşyalîstekan debêt û demênêtewe.

le katî berangijbûneweşda çendîn dyarde û gorrankarîy naasayî ke borcwakan rastewxo bacî lepênawda deden dênête ara bo ewey ew rêwşiwên û wze û twanaye hizrîy û ramyarîye çînayetîyaney ke be corêkî xorrsikîy lenêw krêkaranda hen û hizrî komunîstî piştyan pêdebestê.. Hellgêrrtewe û bo djayetîkirdin û lebarbirdnî bzaveke bekaryanbihênê. L38

Ewey ke ew goçane cadûyye dedate destî borcwakan, layene nakokekanî xudî komunîzmî markisîstîye letek sruştî xebat çînayetî bo çêkirdnî komellgey naçînayetî; part ke amrazî lêkdabrran û destegerîy nêwan krêkaran û zehmetkêşane û le takî ser be çîn û twêjî komellayetîyewe deyankate endamî grupî serû-çîn û nakomellayetîy û leser bnemay aydyolocî rêkyan dexatewe û letek hawçînekanyan ke hzir û aydîyayekî dîkeyan heye, deyankate dujmin û le rîzî xebatî rojaneda leyek dayandebrrêt, markisîzm part le serûy hemû rêkixrawe çînayetîye sruştî û şorşigêrrekanî krêkaran û zehmetkîşanewe dadenêt; dewllet ke ragir û amrazî rêkxistinî komellgey çînayetîye, deykate goçanî cadûîy binyatnanî komellgey naçînayetî û nawendêtî bernamerrêjî û milkeçî nawçe û herêm û kemayetî û rêkixrawe xocêyyekanî komellge, dekate gwêrayellî destebjêrî serwer.., eme bêcge lewey ke le brî ewey mitmaney twanadarîy çewsawan bo xorrizgarî û xobirryardan û xoxebatkirdin û xoberrêweberî û xomuxtarî le take bindest û stimdîdekanî komellge zîndû bkatewe û le brî mamostayî bebê mamostayî rayanbihênît, keçî deçête serixwanî raxraw û amadey borcwakan û pêkhate hîrarşîyekanî wek part û dewllet û deyanparêzêt û pasaw bo pêwîstibûnyan dehênêtewe.

Emane tomet nîn, ke min ya kesanî dîke bo markisîzmî drust bken, bellku serencamî ezmûnkirdnî hemû corekanî markisîzmin; le corî kawtiskîzmewe ta lênînîzm û stalînîzm û xroşovîzm û mayoîzm û kastroîzm û xoceyîzm, ke le zor wllat û kîşwer û serdem û komellgey ast cyawazda fermanrrewayyan kird û bêcge le nehametî û bedbextî zyatir bo çîn û twêje prolîtêrekan, hîçî dîkeyan berhem nehêna.

Le beramber ewaneşda, ke pagendey ewe deken; ewane hemû ladan bûn le markisîzm û peywendîyan be komunîzmewe nebuwe, hênde bese bpirsîn, başe çi rexneyektan le bnema hizrî û praktîkîyekanî ew rewtane heye? Ta çende mîrayetî, dîktatorî, destebjêr, nawendeêtî û bernamerrêjî abûrîy û zorî dîke, ke berhemhênerî ew qerequşyane bûn û le sayey modêlî markisîstîy komunîzimda, rûy dêmokratî parlemanî û bazarazadîyan spî kirdewe, retdekenewe?

Le hemankatîşda ne xoy bew xellkane mandû bka ke natwanin weku komunîstêk le rîzekanî xebat û jyanî rojaneyanda hengaw bnên nexoşî bew xellkane çîrr bkatewe ke be her cor û şêwazêk heye bûnete komunîst û legell sadetrîn dyarde û werçerxanî drrindaney sermayedarîy sard debnewe yan be hoy mandûbûn û betemendaçûnyan dûçarî nexoşîy rastirrewîy û dogmatîstîy û ladan debin û debne bar beser bzaveke, le layekî dîş eger bbînê zorbey zorî krêkaran neyantwanîbê hênde hoşyar bibnewe ke komunîzm baştirîn û take rewtêke bo serkewtin û rizgarîy ewan le sermayedarîy û rjême çewsênerekey L38-39

Lêreda pêwîste amaje bewe bdem, ke serdêrr bas le krêkaran û komunîzm dekat, nek le komunîzm û krêkaran. Tenatet eger basî barî duwemîşî bkirdaye, ewa dîsanewe em peregrafe hîç peywendî be basekewe nedebû. Çunke ewey nûser lêreda basî lê kirduwe, ramyarîkirdnî desteyek ya rêkixrawêkî ramyarîye nek xebatî şorrşigêraney çînayetî krêkaran. Çunke le xebatî çînayetîda amanc berewpêşbirdnî xebatî rojane û arastekirdnîyetî berew tenhellçînîn be sîsteme çewsênereke, nek xoxerîkirdin be bjardinî takekanewe. Bjarkirdnî takekan, erkî parte ramyarîyekane, wek ewey le kongrekanî paş şorrşî oktober, partî soşyalîdîmukratî rusye û leser destî xudî lênîn û le partî nawgoraw be (komunîst)da leser destî stalîn û dwatrîş mau tsî tong û polpot û lay xoşman leser destî mensûrî hîkmet encam dra. Eme peywendî be xebat û krêkaranewe nîye, tenya mîkanîzmî plewpaye parastinî destebjêrêkî serwerî naw parte komunîstekane û bes.

Bew core hizrî nwêy komunîstî tenya û tenya xoy be rêbazî sercem komunîstan be taybetîyş komunîste krêkarekan dezanê .. Herwa nexoy be xawenî xebatî abûrîy krêkaran dezanê ke ber lew û le derewey ew her hebuwe û ta komellgey çînayettîş mabê her demênê.. Nexoy be rêbazî ew krêkarane dezanê ke be hoy sextîy ew jyane kulemergîyey ke sermayedarîy boy drust kirdûn ta deşmirn natwanin le naxewe komunîzm pesnid bken û hersî bken.. Serencam ferhengî dwakewtuwane û djemroyî sermayedarîyan hellgirtuwe, wate tenya rêbazî komunîstekane be bê hîç cwayezîyek û komunîstibûnî rêbwaranîşî pê le hemû ştêk gringitre. L39

Herçende serapay em têrrwanîne retdekemewe, bellam xom lewe debwêrm û tenya pirsyarêk araste dekem, aya em hizre nwêye û komunîste hellgrekanî, [ke le hîç serdemîkda tenanet le komellgeyekîşda ke xewnî pêwe debînin, nabne zorayetî komellge û tenanet zorayetî naw krêkaranîş, ezmûnekan emeyan nîşandawe] le komellgekeyda ke daydemezrênin û berrêwey deben, çî lew krêkarane deken, “ ke ke be hoy sextîy ew jyane kulemergîyey ke sermayedarîy boy drust kirdûn ta deşmirn natwanin le naxewe komunîzm pesnid bken û hersî bken” ? Ey ew komunîstaney ke bawerrîyan be “hizrî nwêy komunîstî” nîye, çî? Dwacar komunîstekan, kên, nûser çi şunasêkî komellaytîyan bo dyarî dekat? Ey eger lew komellgeda berhellsitî bername û birryarekanî “hizrî komunîstî nwê” kra, wellamyan çî debêt? Azadî be narrazîyan debexşêt ya serkewtîyan dekat? Be watayekî dîke, eger le herêmî kurdistanda “hizrî komunîstî nwê” twanî komellge bigrête dest û sîstemekey pyade bkat û … tid, bellam le şarezûr, xellkî [mebest le xellkî zorîneye] xwazyarî komellgeyekî îslamî bûn û le germyan xwazyarî komellgeyekî piştbestû be bazarazad û sîstimî parlemanî bûn û le horaman xellkî xwazyarî xoberêweberayetî û herewezî enarkî bûn û le badînan xellkî xwazyarî yekgirtnewe letek herêmî bakûrî ya xoraway kurdistan bûn, le weha barêkda wellam û hellwêstî fermanrrewayanî komunîst le beramber her yek lew birryar û wîstane, çî debêt?

Xwêneranî hêja, ew beşaney hêllyan bejêrda kêşrawe, le pertûkî “gorran û wergoran” wergîrawn û bo asankarî û cyakirdneweyan, min hêllm bejêrda kêşawn. Bo xwêndnewey pertûkeke, serdanî em bestere bken:http://emrro.com/goranuwergoran.htim