مازن كم الماز

كان إعلام حافظ الأسد يصف “إعادة انتخابه” كديكتاتور بوصف تراثي قح “تجديد البيعة” , ظهرت كلمة البيعة تاريخيا بعد سقيفة بني ساعدة و بعد أن كانت تقتصر على قلة سميت بأهل الحل و العقد مسخت نهائيا مع وصول معاوية للسلطة لتصبح بيعة شكلية , كان هذا أيضا حال السوريين على امتداد عقود حكم الأسد الأب , رغم أن النظام لم يقصد هذا بالطبع لكن هذه العبارة كانت بالفعل أفضل وصف لعلاقة السوريين بسادتهم الجدد , وصل الأسد الأب إلى السلطة على ظهر دبابة , أما بشار الأسد فقد “انتخبه” والده المرحوم فقط و هو أيضا يريد أن يحتفظ بالسلطة التي ورثها عنه باستخدام الدبابات أيضا ( النظام و أزلامه يعتبر فرض ديكتاتوريته بالدبابات عمل “وطني” و يخون فقط من يريد الوصول إلى السلطة على ظهر دبابة أمريكية ) , كان من الصعب بالتالي اعتبار أن هذا الزواج الكاثوليكي بين الديكتاتور و الشعب السوري يقوم على أساس الحب .. لا يوجد أي شيء عقلاني في توصيف علاقة الديكتاتور بشعبه , و لا في الصورة التي تعمل أجهزة إعلامه و تلميعه على خلقها بين الجماهير التي يحكمها , إنها مضطرة لأن تعكس حقيقة وجود الديكتاتور ككائن فوق البشر الآخرين , كسيد , لم يختره أحد , هذه في الحقيقة ميزة أحيانا , فهذا يفتح المجال أمام خيالات ميتافيزيقية عن القضاء و القدر , عن قدر الديكتاتور و قدر الشعب في نفس الوقت , إن أسهل الأشياء في الدنيا و أعقدها هي محاولة تبرير علاقة السيد – العبد التي توجد بين الديكتاتور و شعبه , كل هذه التبريرات , قديمها و جديدها , الدنيوي منها و الديني , “العلمي” منها و الميتافيزيقي , كلها تقوم على نقطة مركزية لاعقلانية و غبية أيضا تقدم على أنها بديهية : “وحدانية” الديكتاتور , “تفرده” ليس فقط كديكتاتور مفروض بالقوة و القمع كما هو الحال في الواقع , بل ككائن فوق إنساني , فوق الآخرين , سيدهم , الديكتاتور هنا لا يشبه الأنبياء و لا القديسين و لا رجال الدين , إنه بشكل ما فوق الدين أيضا , إنه من يختار دين شعبه , يمكن هنا أن نذكر كل تلك القصص عن تنصر الرومانيين مثلا بقرار من إمبراطورهم , تحول إمارة كييف و موسكو إلى المسيحية بتنصر أميرها , تحول شعب الخزر إلى اليهودية بقرار من ملكهم , لكن أبعد من هذا , فإن عبادة الديكتاتور هي الدين الفعلي في دولته , المفروض على شعبه , ليس من حل لهذه القضية إلا في تصوير الديكتاتور , بشكل مباشر أو غير مباشر , على أنه إله , فعلي , حقيقي , في محاولة تبرير حالته فوق البشر الآخرين , فوق العقل و فوق النقد , كما هو في الواقع الفعلي بقوة القمع و الخداع , لكن هذه المرة باستخدام تبرير ما , “فكري” “إيديولوجي” , ميتافيزيقي لاهوتي أيضا و إن استخدم في بعض الأحيان أفكارا معادية للدين .. لذلك لا بد أن يترافق سقوط الديكتاتور بسقوط التبرير الميتافيزيقي لديكتاتوريته , و لذلك يتسبب بنوع من الاضطراب و الفراغ الفكري و الإيديولوجي أو “الروحي” بالضرورة , أو أنه قد يأخذ شكل صراع بين الخطاب الميتافيزيقي لديكتاتوريته و بين خطابات أخرى بديلة , ميتافيزيقية أو غير ميتافيزيقية , يكفي أن نذكر عملية خلق و تشكيل الخطاب الديني و الفكري الرسمي للسلطة العباسية بعد إسقاطها للسلطة الأموية , من فرقة شيعية محسوبة على الشيعة الكيسانية , ظهرت فيها هي أيضا نزعات للغلو شاهدناها في تأليه بعض أفرادها للخليفة العباسي الثاني أبي جعفر المنصور , إلى تبني خطاب المعتزلة العقلاني لدرجة محاولة فرضه على كامل المؤسسة الدينية يومها بالقوة إلى العودة مرة أخرى إلى فكر إرجائي تسليمي تكفيري للفرق المعارضة يقول بأحقية الجماعة المتمحورة حول فكرة السلطة المركزية يشبه تماما الفكر الرسمي للدولة الأموية .. يتعلم السوريون اليوم السياسة مرة أخرى , إنهم يتجاوزون بسرعة هائلة تراث عقود من الصمت و العزلة و الانكفاء , طبيعي أن يجرب الشباب الثائر اليوم كل شيء , هذه الثورة هي المدرسة الحقيقية لنا جميعا , و نحن اليوم جميعا نحاول أن نجيب عن سؤالين أساسيين يتوقف عليهما حاضرنا و مستقبلنا : كيف نهزم الديكتاتورية , و بأي شيء نستبدلها ؟ طبيعي أن نبدأ بالبحث بين ركام الأفكار السائدة , السلطوية في معظمها , لكن القضية الأساسية هنا هي كيف نصل هذه المرة إلى حريتنا الحقيقية , حرية هذا الشباب و حرية كل السوريين , أشك شخصيا في أن تقدم لنا الخطابات السائدة شيئا أكثر من مشاريع لديكتاتوريات جديدة , لكن لكي ننتزع حقنا هذا في أن نجرب الأفضل لنا جميعا انتفضنا , في سبيل الحرية , حريتنا , في أن نعيش من دون ديكتاتور

ڕەهەندەکانی گۆڕان

gorran & wergorran

سەرنجدانێکی ڕەخنەییە لە پەرتووکی (گۆڕان و وەرگۆڕان )

نووسینی: هەژێن

لە بڵاوکراوەکانی سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان نۆڤەمبەری ٢٠١١

بەرایی:

خوێنەرانی هێژا، ئەوەی کە بووە هاندەری نووسینی ئەم سەرنجانە لەمەڕ پەرتووکی (گۆڕان و وەرگۆران: جیهانبینییەکی شیکاریی هزریی و ڕامیاریی و کۆمەڵایەتیی بۆ فەلسەفەی یەکسانییخوازیی) نووسینی هێژا (دارا ئەحمەد)، داخوازی خودی نووسەر بوو بۆ سەرنجدان لەسەر پەرتووکەکەی، پێش بڵاوکردنەوەی چاپە نوێیەکەی. پاش ئەوەی کە سەرنجەکانم تەواو بوون، گەیشتمە ئەو بڕوایەی کە باشترە ئاڵوێری زانیاری و سەرنج و ڕەخنە لە بازنەیەکی گەورەتردا بێت، بۆ ئەوەی خوێنەرانیش هەم لە مشتومڕ و بۆچوونگۆڕینەوەکان ئاگاداربن و هەم ئاسانتر بتوانن بەشداری کارا بکەن، تاوەکو لەو ڕێگەوە بتوانین بەستەڵە هزریی و ئایدیۆلۆجییەکان بشکێنین و زەمینە بۆ نزیکبوونەوە و لەیەكگەیشتن و بەیەکدی ئاشنابوون لەبار بکەین.

لەوێوە کە، من وەك سۆشیالیستێکی ئازادیخواز [دژە–سەروەر]ێك باوەڕم بە مارکسیزم [سۆشیالیزمی دەوڵەتی] نییە و کۆمونیزمیش ئەو وێناندنە، کە مارکسیستەکان لە خودی( مارکس)ەوە تا دوا کۆمونیستە دەسەڵاتخوازەکان بەدەستییانەوە داوە، باوەڕم پێی نییە و پێموایە هەڵەوگەڕاوی ئەفسانەی بەهەشتە و ئەو شێوازی پێگەیشتنە و پێداویستی دەوڵەت و دیکتاتۆری پارت و دەستەبژێری کۆمونیست (بەنێوی پرۆلیتاریا) و چۆنییەتی توانەوەی دەوڵەت لەو کۆمەڵگەدا، ئایدیالیستانەیە و لە لێکدانەوە و پاساوی ئایدیالیستەکان، بۆ گەیشتن بە بەهەشت و بەڕێوەبەرایەتی کاروبارەکانی ناو بەهەشت، دەچێت. ئەگەر بە وردی سەرنجی تێزی توانەوەی دەوڵەتی سۆشیالیستی بدەی، دەبینیت لە بوونەخواردنی کێشکەکانی بەهەشت دەچێت، کە بە پێی بۆچوون و گێڕانەوەکانی ناو قورئان، دەبنە خواردن بۆ بەهەشتیان و پاشان لە ئیسکوپروسکیان کێشکە–خواردراوەکان چێ دەبنەوە و دەفڕنەوە سەر لکی دار و درەختەکان. ئایا دروستکردنی دەوڵەتێك و لە خۆوە توانەوەی لە چیرۆکە پوچگەراییەکانی بەهەشت ناچێت؟

ئەمە سووکایەتی نییە، ئەگەر بڵێم من مارکسیزم بە دونیاییکردنی ئایینەکان دەبینم و بەس. چونکە لە مارکسیزمدا مارکس و ڕابەرانی پاش وی، جێی خوا و پەیامبەرانی دەگرنەوە و دەبنە بتی پیرۆز و خوا کە لە ئاییەکاندا نیشانەی هۆشی سەروومرۆییە و شایانی پاشڕەوییە، دەستەبژێری کۆمونیستەکان و لەناویاندا ڕابەران و ئیدئۆلۆگەکانیان ئەم ڕێوشوێنە پایەبەرزە داگیردەکەن و دەبنە مامۆستا و فەرماندەری نەزانەکان ( نەزان لە دیدگەی ئەوانەوە). پاشان قۆناخبەندی مێژوو و شۆڕش و فەرماندانیان بە شۆرش و لێکدانەوەیان بۆ شۆڕش و ڕۆڵی کۆمونیستەکان و پارتەکەیان و پیرۆزی گوتەکانیان و دیاریکردنی دروستی و نادروستی هەر بۆچوون و هزر و تێڕوانێك یا هەر ئارەزووییەکی مرۆیی بە بەراورد بە دەقە پیرۆزەکان. دواجار ئاراستەکردنی چارەنووسی مرۆڤەکان و مێژوو بەو جۆرەی کە چەند کەسێك هێڵکارییان بۆ کێشاوە و ناچاربوون بە ملدان بەو نەخشانە وەك ڕاستییەکی بێچەندوچوون. ئایا ئەمە هیچ جیاوازییەکی لەتەك ڕێڕەو (مذهب) و ئایینەکان هەیە؟

بەم بەراییە کورتەوە، هەوڵدەدەم بەپێی توانای بۆچوونی کەسیی خۆم لەمەڕ ئەو بیرۆکانەی کە نووسەر بەنێوی “هزری نوێی کۆمونیستی” دەیانخاتە بەرچاومان، بخەمەڕوو.

بۆ داگرتنی پەرتووکەکە کلیکی ئێرە بکە  gorran & wergorran

زاهیر باهیر– له‌نده‌ن

06/11/11

تیشکی هه‌تاوی به‌رهه‌ڵستکردنی زوڵم و زۆر و نه‌هامه‌تی و قه‌یرانی گه‌وره‌ی ئابووری ئه‌م جاره‌ی جیهانی، که‌ له‌ ئاسۆی بڵندی ڕاپه‌ڕیوانی یۆنانه‌وه‌ ده‌ستیپێکرد، ڕووناکی خۆی‌ به‌سه‌ر گه‌لێک له‌ وڵاتانی جیهاندا په‌خشکردوه‌‌. به‌رهه‌ڵستیکردنێک که‌ شه‌پۆله‌که‌ی ته‌واوی سه‌رجه‌می وڵاتانی گه‌شه‌سه‌ندوو و وڵاتانی دیکه‌، که‌ له‌‌ ڕێی گه‌شه‌کردندان، ‌‌زۆر و ‌که‌م گرتۆته‌‌وه‌ . چه‌شنێک له‌ خه‌بات به‌کار ده‌برێت، که‌ له‌ ئێستادا له‌ هه‌موو جۆره‌ خه‌باته‌کانی پێشووی تێپه‌ڕاندووه‌ به‌ گرتنه‌به‌ری خه‌بات و چالاکی ڕاسته‌وخۆ و ده‌ستبەسه‌ردااگرتنی شوێنه‌کان که‌ به‌ره‌و ئیسپانیا و دواتریش ئیسرائیل و به‌دوای ئه‌ویشدا وۆڵ ستریتی ئه‌مه‌ریکا، ملی نا، وا ئێستاش له‌ بریتانیادا بووه‌ته‌ ته‌واوکه‌ری زنجیره‌ی ناڕه‌زاییه‌کانی قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆکان، که‌ ماوه‌ی چه‌ند مانگێك له‌مه‌وبه‌ر به‌رده‌وام بوو،‌ ده‌ستیان به‌سه‌ر‌ بڕێکی زۆری زانکۆکاندا گرتبوو، ‌ ئێستاش بزووتنه‌وه‌که‌ی بردۆته‌‌ قۆناغێکی تری کاراوه‌.

قافڵه‌ی کاروانی ده‌ستبه‌‌سه‌راگرتن و داگیرکردن، که‌ له‌ ڕۆژی 15.10.11 که‌ به‌ره‌و له‌نده‌ن ستۆک مارکێت، بۆرسه‌ی له‌نده‌ن، خۆی کوتا، به‌ڵام پۆلیس، جه‌رده‌ئاسا ڕێگای پێگرت ، ئه‌ویش هه‌واری خۆی له کڵێسه‌ی سانت پاوڵس St Pauls Cathedral ‌ خست، به‌ نزیکه‌ی 250 چادر‌، خێوه‌ت‌، ئه‌و‌ بۆشاییه‌ی، که ‌ له‌وێدا بوو پڕ کرده‌وه‌. ئه‌وه‌ 3 هه‌فته‌ی ته‌واوی پڕکرده‌وه‌و پێی ناوه‌ته‌ هه‌فته‌ی چواره‌مه‌وه.

‌ له‌م 3 هه‌فته‌یه‌دا ، که‌نیسه‌ و ده‌وڵه‌ت و کۆمپانیا گه‌وره‌کانی ناو جه‌رگه‌ی شار وایان چاوه‌ڕوان ده‌کرد، له‌ ماوه‌ی چه‌ند ڕۆژیکدا ئه‌م هه‌ڵمه‌ته ‌ بێپشتگیری کردن ده‌مێنێته‌وه ‌و ئیدی بۆ خۆی تێده‌شکێت و ئه‌میش وه‌کو زۆر جۆر له‌ شێوه کۆنه‌کانی خه‌بات ، ساتێکه‌و‌ تێده‌په‌ڕیت ، بێپشتگیری کردن ، بێده‌ستپێشکه‌ری کردن ، بێڕاکێشانی سه‌رنجی خه‌ڵكانی له‌نده‌ن و گه‌شتیا‌ران، ده‌پووکێته‌وه‌. به‌ڵام پێشبینییه‌که‌ی هه‌ر هه‌موویان به‌هه‌ڵه ده‌رچوو ، که‌مپه‌ینی داگیرکردن و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن له‌ بره‌و و پێشه‌وه‌چووندایه‌ ، دۆست و هه‌وادار و پشتیوانانی له‌ زۆربووندایه‌‌، ئه‌مه‌ش هانی خه‌ڵکی تری دا، بێنه‌ ناو بزاڤه‌که‌وه‌، ئه‌وه‌ بوو 2 هه‌فته‌ له‌مه‌وپێش له‌ناو له‌نده‌ندا له‌ Finsbury Square ،‌ له‌وێش خه‌ڵکی چادری خۆی لێهه‌ڵدا.

له‌ ڕۆژی 03.11.11‌ له Canery Wharf ‌ هه‌مان شت ڕووی دا‌‌. ئه‌مه جگه‌ له‌‌وه‌ی، که‌ له‌ ڕۆژی 2.11.11 و 3.11.11 له‌ 5 شاری تری بریتانی:Bristol, Bath, Bradford, Birmingham and Edinburgh ئه‌م که‌مپه‌ینه‌ ده‌ستیپێکردووه‌، بۆیه‌ چیتر‌ له‌لایه‌ن که‌نیسه ‌و ده‌وڵه‌ت و کۆمپانیا گه‌وره‌کانه‌وه ‌ ناتوانرێت ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ په‌راوێز بخرێت. به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی سه‌روه‌ریی یاسا به‌رقه‌رار بێت، له‌م قۆناغه‌ی ئێستادا به‌ یاسا نه‌ ک به‌ فیشه‌ک خه‌ڵکی ده‌مکوت بێت ، ده‌یڤد کامیرۆن، سه‌ره‌ک شالیارانی بریتانی به‌ ئاشکرا دوو هه‌فته‌ له‌مه‌و پێش له‌ میدیادا ڕایگه‌یاند ” ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ناڕه‌زاییده‌ربڕینداین و له‌گه‌ڵ سه‌ربه‌ستی ده‌ربڕینی قسه ‌و ڕاداین، به‌ڵام نه‌ک له‌ گه‌ڵ دانانی چادر و خێوه‌تدا، ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌م خه‌ڵکه ‌ ده‌یکات یانی به ‌ئاره‌زووی خۆیان دانانی خێوه‌ت‌ له هه‌ر شوێنێکدا که‌ خۆیان بیانه‌وێت، که ‌ ئه‌مه‌ش کاری کرده‌نیه ‌و‌ ده‌بێت یاسایه‌ دانێین، ‌ که‌ کردنی ئه‌م جۆره ‌کارانه‌ به‌ تاوان حسابی بۆ بکرێت” واته‌ خه‌ڵکی له ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی و چادرهه‌ڵدان ، گه‌رچی به‌ ڕێگای ئاشتیانه‌ش بێت‌، ده‌توانرێت به ‌تاوانبار بدرێته ‌ قه‌ڵه‌م و بترێنجێنرێته‌ کونجی به‌ندیخانه‌کانه‌وه‌. شایانی باسه‌، که‌ ئه‌وه‌ش بڵێن هه‌ر هه‌فته‌ی پێشتریش کامیرۆن بانگێشه‌ی ئه‌وه‌ی کرد داگیرکردنی خانووه ‌ چۆڵه‌کان، که‌ هی خه‌ڵکانی ده‌وڵه‌مه‌ندن، له‌لایه‌ن خه‌ڵکانی بێشوێن و جێگه‌وه‌، ده‌بێت قه‌ده‌غه ‌ بکرێت، ده‌بێت یاسایه‌ک دابنرێت، ئه‌و کاره‌ به‌ تاوانبارێتی له ‌ قه‌ڵه‌م بدات. ئیدی وا چاوڕوان ده‌کرێت له‌ سه‌ره‌تای ساڵی تازه‌دا چه‌له‌حانێ له‌ هۆڵی په‌ڕله‌ماندا بۆ دانانی 2 یاسای نوێ به‌رده‌وام ‌بێت تاکو زیاتر ئازادییه‌کانی تاک و گروپ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی ” مه‌ده‌نیدا” ته‌سکتر بکرێنه‌وه‌‌.

ده‌وڵه‌ت و پیاوه‌کانی و کۆمپانیه‌ گه‌وره‌کان و بانکه‌کان ، هه‌رچیه‌کیان له‌ توانادا بێت ده‌یکه‌ن بۆ هێڵانه‌وه‌ی سیسته‌می سه‌رده‌م ، به‌ڵام هه‌رچیه‌ک بکه‌ن ناتوانن ویست و ده‌نگی ئازادی خه‌ڵکی بتاسێنن . گه‌نجانی بریتانی ، له‌ کاتێکدا که ڕێژه‌ی بێکاریی‌ له‌ نێوانیاندا له له‌‌ سه‌دا 20 زیاتره‌، ناتوانن و ناکرێت‌ قڕوقپی له‌مه ‌ بکه‌ن، به‌تایبه‌تیش ئه‌وه‌ ده‌زانن، که ‌ئه‌م نه‌هامه‌تیه‌ی‌ به‌سه‌ر زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵکیدا له‌ جیهاندا هاتووه‌ به‌هۆی هه‌بوونی سیسته‌می سه‌رده‌م(کاپیتاڵیزم)ه‌وه‌یه‌.

که‌مپه‌ینی داگیرکردن و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن له‌ له‌نده‌ندا ، که‌ به‌شێکه‌ له‌ بزووتنه‌وه‌ی داگیرکردن و ده‌ستبه‌سه‌راگرتنه‌کان که‌ ‌ ئه‌مڕۆ له‌ جیهاندا به‌رده‌وامه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی گه‌لێک ڕووداوی لێکه‌و‌ته‌وه‌ ، وانه‌ی گه‌وره ‌و زۆرمان فێرده‌کات به ‌هۆی ده‌ستپێشکه‌ری به‌شداربووانییه‌وه ‌و هه‌روه‌ها ئه‌و ڕێڕه‌وه‌شی که‌ گرتویانه‌ته‌ به‌‌ر، له‌وانه‌ش:

‌** گه‌رچی گۆڕه‌پانی داگیرکردنه‌که‌ له‌ به‌رده‌م گه‌وره‌ترین و گرنگترین که‌نیسه‌ی له‌نده‌ندایه‌ ، به‌ڵام ئه‌وه‌ی نه‌گه‌یاندووه‌ که‌ ناڕه‌زاییه‌که‌ دژ به‌ دین و که‌نیسه ‌و پیاوه‌کانی که‌نیسه‌ن. بگره‌ خه‌ڵکانی که‌مپه‌که‌ له‌وێ هه‌تا ئێستاش په‌یوه‌ندییه‌کی باشیان له‌ گه‌ڵ به‌رپرسیارانی که‌نیسه‌که‌ ڕاگرتووه ‌و هه‌میشه‌ش له‌ دایه‌لۆگدان له‌سه‌ر ئه‌و گیروگرفتانه‌ که ڕۆژانه‌ سه‌ر هه‌ڵده‌دات.

هه‌ڵبژاردنی ئه‌م شوێنه‌ ته‌نها به‌هۆی گرنگێتی شوێنه‌که‌یه‌وه‌ بوو، که‌ یه‌که‌م نزیکه‌ له‌ بۆرسه‌ی له‌نده‌نه‌وه‌، دووه‌م ڕۆژانه‌ خه‌ڵکێکی زۆر له‌ گه‌شتیاره‌کان دێن بۆ بینینی ئه‌م که‌نیسه‌یه‌، سێهه‌میش به‌هۆی قه‌ره‌باڵغیه‌کی یه‌کجار زۆره‌وه‌ یه. ‌.ئه‌م که‌مپه‌ینه‌ وای کردووه،‌ که‌ که‌نیسه‌ و پیاوه‌کانی هێناوه‌ته‌ ناوجه‌رگه‌ی کێشه‌که‌وه‌ و ئه‌وان‌ ناتوانن بێهه‌ڵوێست بمێننه‌وه‌، له‌ کاتێکدا که‌ ‌ ده‌بینن ئه‌م که‌مپه‌ینه‌ دژی زوڵم و زۆره‌ ، له‌ دژی نه‌بوونی و بێکاری و ناعه‌داله‌تی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌، هه‌ر بۆیه‌ش پیاوانی که‌نیسه‌ش ، که‌ هه‌مان بانگێشه‌ ده‌که‌ن، ناتوانن خۆیان له‌و‌ ڕاستیه‌ بدزنه‌وه‌، که‌ ئه‌م قه‌یرانه ‌ ئابوورییه‌ی ‌ ئیستا‌ به‌سه‌ر جیهاندا هاتووه ‌ هۆکاره‌که‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌یه‌. ئه‌م کێشه‌یه ‌ لای پیاوانی به‌رپرسیاری که‌نیسه‌که‌ وا قوڵبووه‌ته‌وه‌ که‌ تا ئێستا 3 قه‌شه‌ ، ‌ دووانیان قه‌شه‌ی سه‌ره‌کین، ده‌ستیان له‌ کاره‌کانیان و به‌رپرسیارێتیان له‌ که‌نیسه‌که‌ ، کێشایه‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌‌هۆی ململانێی نێوانی خۆیانه‌وه‌، که ‌هه‌ندێکیان له‌ هاوشانی کۆمپانیا گه‌وره‌کانی شار و گه‌وره‌ بزنسمانه‌کانه‌وه ‌ داوای ئه‌وه‌یان ده‌کرد، که ‌ ده‌بێت ئه‌م خه‌ڵکانه‌ له‌وێ ده‌ربکرێن ، هه‌تا ئه‌گه‌ر به ‌ به‌کارهینانی ڕێگای توندوتیژیش بێت.. یه‌کێک له‌و قه‌شانه‌ی که‌ ده‌ستی کێشاوه‌ته‌وه‌ یه‌کێکه‌ له‌ هه‌ره‌ به‌رپرسیاره‌ گه‌وه‌ره‌کانی که‌نیسه، ‌ که‌ ته‌نها شه‌خسی شاژن(مه‌لیکه‌)‌، خۆی ده‌توانێت ‌ که‌سێک له‌بری ئه‌و‌ دانێته‌وه‌. ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم‌ ئه‌و شوێنه‌ی که‌ ‌‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌ موڵکی که‌نیسه‌ و( City Of London Corporation)ه‌.

** له‌م که‌مپه‌دا دیمۆکراتی ڕاسته‌قینه‌ په‌یڕه‌و ده‌کرێت، که‌ ئه‌ویش دیمۆکراتی ڕاسته‌و‌خۆیه‌، که ‌ هه‌موو بڕیارێک، هه‌موو چالاکیه‌ک به‌ هه‌ره‌وه‌زی ده‌درێت و ده‌کرێت.‌ له‌ ڕۆژێکدا دوو کۆبوونه‌وه‌ی فراوان بۆ ئه‌و مه‌به‌سته ‌و بۆ شتی تر له‌ کاتژمێری 1 ی پاشنیوه‌ڕۆ و 7 ی شه‌ودا ده‌کرێت . له‌و کۆبوونه‌وانه‌دا باس له ‌ هه‌موو ڕووداوه‌کانی ناو که‌مپه‌که‌ ده‌کرێت: مه‌سه‌له‌ی ئاسایش و ‌ پاکوخاوێنی ناو که‌مپه‌که‌‌ ، چی ڕوویدابێت، چ بڕیارێک بدرێت و هه‌رکه‌س بیه‌وێت قسه‌ بکات ، چ لیژنه‌یه‌کی نوێ هه‌ڵببژێریت بۆ مه‌به‌ستێکی نوێ یا گه‌ر گۆڕانکاری به‌سه‌ر لیژنه‌کاندا بێت. لێره‌دا ڕێگاش له‌ هیچ که‌سێک ناگیرێت گه‌ر بیه‌وێت قسه‌ بکات به‌ مایکرۆفۆنه‌که‌ ، ئازاده‌ له‌ ته‌واوی ده‌ربڕینی ڕاوبۆچوونی خۆی، ئه‌مه‌ نه‌ک هه‌ر بۆ خه‌ڵکانی خودی که‌مپه‌که‌ به‌ڵکو بۆ ڕێبواره‌کان و زیاره‌تکه‌رانیشی.

به‌پێچه‌وانه‌ی ناحه‌زانی که‌مپه‌که‌، که‌ وایان پێشبینی ده‌کرد، که‌ ‌ یا سه‌پۆرتیان ناکرێت یا خه‌ڵکێکی زۆر که‌م به‌ده‌میانه‌وه‌ ده‌چێت‌، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا سه‌پۆرتێکی زۆر زۆریان هه‌یه‌ له‌ لایه‌ن هه‌موو توێژاڵه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگای بریتانییه‌وه ‌ هه‌تا به‌ گه‌شتکه‌رانی بێیانیه‌وه ‌و خه‌ڵکانێکیش له‌ وڵاتانی تره‌وه‌، هه‌ر له‌ خه‌ڵکی ئاساییه‌وه‌ تا نووسه‌ر، ئه‌کته‌ر، ڕۆژنامه‌نووس، ده‌رهێنه‌ری فیلم، وه‌رزشکار، پیاوانی دینی له‌گه‌ڵ گه‌لێک له‌ که‌سانی تریش .

هاوکاری خه‌ڵکی ته‌نها مه‌عنه‌و‌ی نییه‌ به‌ڵکو به‌ پاره ‌و به‌ پێداویستی تریش، دێنه‌ پێشه‌وه‌ . له‌ حاڵی حازردا پاره‌یه‌کی باشیان هه‌یه‌ و ‌ ده‌توانن هه‌موو پێداویستییه‌کانیانی پێ دابین بکه‌ن.

** که‌مپه‌که‌ زۆر به‌ ڕێکوپێکی هه‌ر له ‌ ڕۆژی یه‌که‌مه‌وه ‌ ڕێکخراوه‌ به‌ دابینکردنی هه‌موو شتێک، که ‌ له‌ که‌مپێکدا یا له ‌ گوندێکدا پێویست بکات ببێت، له‌وانه‌ : چاد‌رێکی گه‌وره‌ که تێیدا بۆ چێشتلێنان و ئاماده‌کردنی خواردنه‌کانی تر به‌کار ده‌هێنرێت و چه‌ند که‌سێک به‌ خۆبه‌خشانه‌ کاری لێده‌که‌ن‌، که ‌ ئاماده‌ کردنی خواردنی 3 ژه‌مه ، که‌ نانی به‌یانی و نیوه‌ڕۆو شێوانه‌. ناندان ‌ نه‌ک هه‌ر ‌به خه‌ڵکی که‌مپه‌که‌ به‌ڵکو بۆ زیاره‌تکه‌رانی که‌مپه‌که ‌و سه‌پۆرتکه‌رانی ڕۆژانه‌شی، که ‌ هه‌موو ئه‌م خواردنانه‌ش به‌لاشه ‌و خه‌ڵکی چه‌ندی ده‌وێت ده‌توانێت بخوات. هه‌ر له‌م مه‌تبه‌خه‌دا میوه‌یه‌کی زۆر له‌ سندووقدا، شه‌ربه‌ت و شیرێکی زۆر له‌ پاکه‌تدا، هه‌ڵدراوه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ ‌ چه‌نده‌ین جۆر له‌ کێک و پسکیت ، که ‌ هه‌موو کاتێک ئاماده‌ن ‌ بۆ خواردن.

چادرێکی تر که‌ ئه‌مه‌یان قاوه‌خانه‌یه ‌ به‌رده‌وام کراوه‌یه‌ و چا و قاوه‌ی تێدا ده‌خورێته‌وه‌. دوای ئه‌مانه‌ش به‌شی یاسایی، که ‌ ئامۆژگاری خه‌ڵکی ده‌که‌ن گه‌ر له‌ لایه‌ن پۆلیسه‌وه‌ ده‌ستگیر بکرێن‌، به‌شی میدیا، که‌ هه‌فتانه‌ ڕۆژنامه‌یه‌ک ده‌ر ده‌که‌ن، به‌شی کتێبخانه‌ ، به‌شی نه‌خۆشی بۆ چاره‌سه‌رکردنی باری ته‌ندروستی خه‌ڵکه‌که گه‌ر پێویستی کرد‌ ، له‌ گه‌ڵ خێمه‌ی تایبه‌تی بۆ موحازه‌ره‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ گرنگه‌کانی وه‌کو ئابووریی، سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕۆشنبیری و بابه‌تی تر، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ دابینکردنی پێداویستیه‌کانی تری که‌مپ وه‌کو کاره‌با و غاز و به‌شی زانیاری ته‌کنۆلۆجی و به‌شه‌کانی تر. ئه‌مانه ‌و زۆری تر له‌ پاڵ ڕاگرتنی پاکوخاوێنی ناو که‌مپه‌که ‌و قه‌ده‌غه‌کردنی خواردنه‌وه‌ی ئه‌لکحول، که‌ خه‌ڵکانی ناو که‌مپه‌که‌ به‌ جه‌ماعی ڕایان له‌سه‌ر ‌ داوه‌. لێره‌دا هه‌ست به‌ هه‌بوونی ئاسایشی ته‌واو و هه‌ست به‌ ژیانێکی تر ده‌که‌یت، که‌ هه‌موو شتێک به‌لاشه ‌و هه‌موو شتێکیش به ‌ هه‌ره‌وه‌زی ده‌کرێت که‌سیش سه‌رکرده ‌و بنکرده ‌نییه‌ له‌وێدا.

‌ به‌ پێی قسه‌ی ڕۆژنامه‌ی ئیڤنین ستانده‌ر، که‌ ڕۆژنامه‌یه‌کی ئه‌نتی مانگرتن و خۆپێشاندان و هه‌موو چالاکیه‌کی جه‌ماوه‌رییه، ده‌ڵێت ‌ له‌ ڕۆژانی یه‌که‌مدا یه‌کێک له‌ هه‌ره‌ شێف‌ (چێشتلێنه‌ر)ه‌ باشه‌کانی ئیتالیا هاتووه ‌ بۆ که‌مپه‌که‌ بۆ دانانی مه‌تبه‌خه‌که ‌و‌ ئامۆژگاریکردنی هه‌ڵسوڕاوانی مه‌تبه‌خه‌که‌ له‌ ڕاگرتنی ڕاده‌ی پاکوخاوێنی له‌وێ، هه‌م بۆ مه‌به‌ستی ته‌ندروستی و هه‌م تاکو خاڵێک نه‌درێته‌ ده‌ست ده‌سه‌ڵات که‌ به ‌ناوی

پیسوپۆخڵییه‌وه‌ مه‌تبه‌خه‌که‌ داخرێت.ا

** نموونه‌یه‌کی بچووک به‌ڵام گرنگ نیشان ده‌دات، که‌ خه‌ڵکی ده‌توانێت سه‌رجه‌می ژیانی خۆی له‌ ناو کۆمه‌ڵگادا له‌ هه‌موو ڕوویه‌که‌وه‌ ڕێکبخات به‌ سه‌رجه‌می که‌رته‌ خزمه‌ت گوزاریه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگاوه، به‌ کارگه ‌و کارخانه‌کانه‌وه‌، ‌ بێئه‌وه‌ی‌ پێویسستی به‌ ئیداره‌یه‌کی بیرۆکراتی وه‌کو ده‌وڵه‌ت ببێت، بێئه‌وه‌ی که‌ پێویستی به‌ سه‌رکرده ‌و به‌ پێشڕه‌و و هتد هه‌بێت. خه‌ڵکی خۆی ئه‌مه‌نده ‌ به‌ توانا و ده‌ستپێشخه‌ره‌‌ ده‌توانێت هه‌موو شتێک، که‌ له‌ خزمه‌تی خۆیدا بێت‌ بیکات. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی، که‌ نیشانی ده‌دات، که‌ خه‌ڵکی ده‌توانێت هه‌ره‌وه‌زانه‌ له‌ که‌ش و هه‌وایه‌کی ئاسایی و ئاسایشدا به‌ بێته‌نگوچه‌ڵه‌مه،‌ ژیانی خۆی به‌رێته‌ سه‌ر.

** بووه‌ته‌ پڕۆپاگه‌نده‌یه‌کی گه‌وره بۆ به‌ ئاگاهێنانه‌وه‌ی خه‌ڵکی ‌و ئه‌و کێشه‌ گه‌ورانه‌ی، که‌ ئه‌م سیسته‌مه‌ ڕووبه‌ڕووی کردوونه‌ته‌وه‌ ‌و پێشانیشیان ده‌دات، که‌ ته‌نها ڕێگا چاره‌یه‌ک له‌ به‌رده‌میدا خه‌باتکردنه‌ و خه‌باتکردنی ڕاسته‌وخۆش، به‌ بڕواکردنه‌ سه‌ر خودی خۆت نه‌ک سیاسییه‌کان و پارته‌ سیاسیه‌کان. هه‌ر بۆیه‌ خه‌ڵکانێکی زۆری بۆ پشتوپه‌نای خۆی کۆکردۆته‌وه‌ له‌ نێوه‌ندی هه‌موو توێژاڵه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگادا. وه‌ پێشمان ده‌ڵێت که‌ چۆن کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵکێکی که‌م ده‌توانێت به‌ڕووی سیسته‌مێکی ئاوا دڕنده‌دا بوه‌ستێته‌وه‌ و کارایی خۆشی بچه‌سپێنێت.

وه‌کو له‌سه‌ره‌وه ‌ باسم کرد ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه ‌ به‌ جۆرێک ده‌نگی داوه‌ته‌وه‌ و خه‌ڵکێکی گه‌لێک زۆریشی له‌ خۆی کۆکردۆته‌وه‌ ، له ‌ ئێستادا ده‌وڵه‌ت و که‌نیسه ‌و کۆمپانیا گه‌وره‌کان و بانکه‌کان له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی که‌ پێشتر ده‌یان کرد چوونه‌ته ‌ دواوه ‌و پشتڕاستی ئه‌وه‌شیان کردۆته‌وه،‌ که ‌ هه‌تا کۆتایی ئه‌مساڵ که‌مپه‌ینی ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ده‌توانێت له‌وێدا بمێنێته‌وه‌. له‌ولاشه‌وه‌ سه‌رکرده‌ی پارتی له‌یبه‌ری ئۆپۆزیشنیش ، ئێد مییله‌بان ، ده‌یه‌وێت که‌ سه‌رمایه‌ی سیاسی سه‌باره‌ت به‌م كێشه‌یه‌ بۆ خۆی و پارته‌که‌ی دروست بکات. بۆیه‌ ئه‌مڕۆ له‌ ڕۆژنامه‌ی ‌ ئۆبسێرڤه‌ری به‌ریتانیدا نووسیویه‌تی و ده‌ڵێت: ” ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ ده‌یبینین زه‌نگی به‌ ئاگاهێنانه‌وه‌یه‌” ئه‌مه‌ ” ئیشاره‌تێکی مه‌ترسیداره ته‌نها بێڕه‌حمه‌کان ده‌توانن فه‌رامۆشی بکه‌ن” درێژه‌ به‌ نووسینه‌که‌ی ده‌دا و ده‌ڵێت ” ئه‌مه‌ی که‌ ڕووی داوه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌و قه‌یرانه‌یه‌، ئه‌و بارو دۆخه‌یه،‌ که ‌ به‌ ملیۆن خه‌ڵکی تێدا ده‌ژی سه‌باره‌ت به ‌ گه‌وره‌بوونی که‌لێنی نێوانی ده‌وڵه‌مه‌ند و هه‌ژار، هه‌روه‌ها چونیه‌تی به‌ڕیوه‌بردنی وڵات“

** ئه‌‌مان داخوازییه‌کی ئاوایان له‌ ده‌وڵه‌ت و کۆمپانیاکان نییه‌ ، ئه‌مان به‌ دووی داخوازیدا وێڵ نین، به‌ڵکو به‌ دوای ئامانجی سه‌ره‌کیدا. لای ئه‌مان خستنه‌ڕووی داخوازیه‌کانیان یانی پێلێنان و ئیعترافکردن به‌ سه‌روه‌ری ده‌سه‌ڵات. هه‌ر بۆیه‌ ‌ نوێنه‌ره‌کانیان له‌ سه‌ر داخوازی کۆمپانیا گه‌وره‌کانی ده‌وروبه‌ر چوونه‌ دایه‌لۆگه‌وه‌ له‌ گه‌ڵیاندا، لیستی داخوازییان نه‌خسته‌ به‌رده‌میان .

‌تۆنی، یه‌کێک له‌ نوێنه‌ره‌کانی که‌مپه‌که ، له‌ دوای وتووێژه‌که‌ وتی ” ئه‌مان به‌ گران له‌ ئێمه‌ تێده‌گه‌ن ، تێناگه‌ن‌ بۆچی ئێمه‌ لێره‌ین . باوه‌ڕم وایه‌ ئه‌مان چاوه‌ڕوانی ئێمه‌ ده‌که‌ن ‌ لیستی داخوازییه‌کانمانیان پێشکه‌ش که‌ین . به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌‌وه‌ ‌ نییه‌ که‌ ئه‌مانه‌وێت . ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌ لێره ‌ نین تاکو دروشمه‌کانمان ڕاوه‌شێنین و بشه‌کێنینه‌وه‌، پێبده‌ین به‌ زه‌ویداو ئیمجا بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ماڵه‌کانمان، ئه‌مان تێناگه‌ن‌ ئێمه‌ گۆڕانی ڕاسته‌قینه‌مان ده‌وێت، گۆڕانی بنه‌ڕه‌تیمان ده‌وێت.

ئەنارکیزم و ئەنارکۆسەندیکالیزم

نووسینی: ڕودۆلف ڕۆکەر

و. لە فارسییەوە: هەژێن

 بەڕاییەکی کورت لەمەڕ ئەنارکۆسەندیکالیزم

ئەنارکۆسەندیکالیزم، شێوازی خەبات و ڕێکخستنی ئازادیخوازانەیە لە بواری خەباتی جەماوەریدا، کە لەسەر پایەی خۆڕێکخستن و خۆچالاکی و خۆبڕیرادان و خۆجێبەجێکردنی تاکی چەوساوە لە خواڕەوەڕا لە بنکەی جەماوەریی فراوان و لە ناوەندی ژیانی کۆمەڵایەتیدا وەك ئەڵتەرناتیڤی ڕێکخستن و چالاکی و فەرمانبەری و جێبەجێکردن لەسەر بنەمای گوێرایەڵیی بۆ سەرەوە و شێوازی قوچکەییانەی(هیراشی) ڕێکخسنی باو، کە دەسەڵات و ئاراستە ڕامیارییە دەسەلاتخوازەکان بۆ ڕاگرتن و پاراستنی سیستەمی چینایەتی، بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکانی پێ لە قاڵب دەدەن و گیانی ئازادیخوازیی و کارابوون و دەستپێشخەریی لە تاكی چەوساوە دەسێننەوە و دەیکەنە تاکی خۆسباوەڕ و پاشکۆ و ملکەچی بڕیارە پێشتر دریاریکراوەکان. ئەم شێوازە لە کوشتنی گیانی کارابوون و چالاکبوون و بەدەربەستبوون، تەنیا لەلایەن دەسەڵات و پارتە پارلەمانیییەکانەوە نەگیراوەتەبەر، بەڵکو فێرگە و ئاراستە سۆشیالیستییە دەسەڵاتخوازەکان(پڕۆ–مارکسیزمەکان)نیش ئەوەی کە بۆرجوازی نەیتوانیوە کۆمەڵایەتی بکاتەوە، ئەوان بەلەخۆبوردوویەوە بۆ کۆمەڵگەی چینایەتی یەنجامیان داوە.

 ئەناکۆسەندیکالیزم وەك ڕێبازی یەکێتیگەرایی شۆڕشگێرانە لەبەرامبەر هەوڵە خۆشباوەڕگەر و خەڵەتینەرەکانی بۆرجوازی بەوەی بە پارانەوە و چاوەڕوانی و متمانە بە نوێنەرە پارلەمانییەکان، بەوەی ڕۆژێك لە ڕۆژان ژیان و گوزەرانی چینە ژێردەستەکان (ناسەروەرەکان) باشتر دەبێت، هەروەها لەبەرامبەر خۆشباوەڕیی و پاشکۆکردنی چین و توێژە ژێردەستەکان لە دووی پارتە ڕامیارییەکانی دەستەبژێران، بەوەی ئەگەر چەوساوان وزە و هێزی خۆیان بکەنە پاڵپشتی پارتی ڕابەر و دەستەبژێرە فەرماندەرەکەی، ئەوا پاش بەدەسەلاتگەیشتنی ئەو ئاغایانە، چەوساوان بە ئاواتەکانی خۆیان دەگەن و جیاوازییە چینایەتییەکان وەك بەفری بەهاران بە جادووی ڕابەری ئەوان دەتوێتەوە. ئەنارکۆسەندیکالیزم لەبەرامبەر ئەو فریوکارییە هەزارانباربووانەدا وەك ئەلتەرناتیڤی خۆڕابوونی چەوساوان و خۆرزگارکردن چەوساوان لە نوێنەرایەتی پارلەومانی و ڕابەرایەتی دیکتاتۆری پارتەکان، وەك وەڵامدانەوە بە پێداویستی خەباتی چینایەتی لە دەروونی خودی بزووتنەوەی کۆمەڵایەتی و جەماوەریی چەوساوانەوە هاتووەتە مەیدان و هەر لە سەرەتاوە لە شێوەی ڕێکخستن و شێوازی خەبات و میکانیزمەکانی کار و چالاکی و ڕۆڵی تاکە چەوساوەکان لە دیاریکردنی داهاتووی خۆیاندا لەتەك یەکێتیگەرایی یاسایی و پاشکۆگەرایی پارتە چەپەکاندا سنووربەندی کردووە. لە هزر و ئایدیای ئەنارکۆسەندیکالیستیدا ڕێکخراوە جەماوەرییەکان و خەباتی کۆمەڵایەتی سەنگەری لاوەکی و کاتی خەباتی چینایەتی نین، بەڵکو تاکە سەنگەری شۆرگێڕانە و چەکی کارای ئەو خەباتە پێکدەهێنن و هاوکات یەکەی ڕێکخستنی کۆمەڵگەی داهاتوون. لەمەش واوەتر یەکێتییە شۆڕشگێرەکان لە ژیان و کاروبار و چالاکی ڕۆژانەدا هەوڵی لێدان لە پایەکانی سیستەمی چینایەتی دەدەن و دەخوازن هەر ئەمڕۆ و لە دەروونی سیستەمی چینایەتیدا سوونەت و کولتوور و پایەکانی ژیان و مامەڵەی مرۆڤی نوێ جێخستنە بکەن و هاوسەنگی هێز لە خەباتی ڕۆژانەدا بەلای کۆمەڵگەی هاوبەش و هەرەوەزیدا بشکێننەوە.

 جیاوازییە سەرەکییەکانی ئەنارکۆسەندیکالیزم وەك هزر و ئایدیای یەکێتییە شۆڕشگێڕانەکان لەتەك یەکێتییە زەردە یاساییەکان و پاشکۆکان، ئەوەن، کە لەبەرامبەر ناوەندگەرایی بڕیاردان و سنوورداریی نەتەوەیی و نیشتمانیدا، خۆجێی چالاکی دەکەن و جیهانی بیردەکەنەوە، لەبەرامبەر پێهکاتەی قوچکەیی ڕێکخستندا، خوازیاری یەکێتی پیشەیی یەکگرتوو لە تۆڕی کۆمەڵایەتیدا لەسەر بنەمانی فیدرالیستین، لەبەرامبەر گوڕیڕایەڵی ناوەندی و یاسا و دەوڵەت، خەریکی هەڵخڕاندنی خەباتی ڕاستەخۆ و کتوپڕ و مانگرتنی گشتی دەبن، لەبەرامبەر دەوڵەتیکردنەوە و بازاری لیبراڵ، کار بۆ پێکهێنانی هەرەوەزییە ئازادەکان و خۆبەڕێوەبەرایەتی چین و توێژە بندەستەکانن لە شوێنی کار و ژیانی خۆیاندا، بە واتایەکی دیکە واتە دەستکۆتاکردنی هەنگاوبەهەنگاوی سەروەران و سیستەمی چینایەتی لە ژیانی ڕۆژانەدا پێبەپێی هوشیاربوونەوە و ڕیکخرانوون و دەستبەکاربوون و پەرەگرتنی هێزی یەکگرتووی چەوساوان بۆ سەپاندنی ویست و خواستیان و کۆمەڵایەتیبوونەوەی کولتووری هاوبەشیی و هاریکاری و هەرەوەزی ژیانی مرۆڤەکان لە کۆمەڵگە ئازادە بێسەروەرەکاندا و کۆتاییهێنانی یەکجاری بە سەرکوت و نایەکسانی و نادادوەری کۆمەڵایەتی. (و.ك)

 بۆ داگرتنی نوسخەی ئینتەرنێتی کلیکی ئێرە بکە

Anarkizm & Anarkosendikalizm

بۆ داگرتنی نوسخەی چاپی کلیکی ئێرە بکە

Anarkizm & Anarkosendikalizm

سامح سعید عبود

شهد مركز هشام مبارك للقانون يوم الجمعة الماضى 7 أكتوبر أول لقاء فكرى للمنتمين للتيار الاشتراكى التحررى فى مصر، ومن هنا يتقدم منظموا الملتقى بالشكر الجزيل لإدارة المركز عامة، والاستاذة نورهان ثروت خاصة على الجهد المبذول فى تجهيز المكان وتوفير سبل نجاح الملتقى.
برغم فرادة الحدث و أهميته حيث أنها المرة الأولى الذى يجتمع فيها كل هذا العدد من الاشتراكيين التحرريين فى مصر معلنين وجودهم كتيار متميز عن التيارات اليسارية والليبرالية والقومية والدينية فى مصر، فإن الملتقى لم يحظ بأى تغطية إعلامية مقروءة أو مسموعة أو مرئية ربما لأن منظمى الملتقى لم يهتمو بدعوة أى إعلامى من أى نوع بصفته الإعلامية، فردا كان أو مؤسسة، مكتفين بالدعوة العامة للملتقى عبر الأنترنت ومواقع التواصل الاجتماعى الفيس بوك والتويتر.
تجلت فرادة الملتقى فى أن كل الحضور بمن فيهم المنظمين والمتحدثين الرئيسيين ليسوا من نجوم الفضائيات ومشاهير النخبة الثقافية والإعلامية، وليسوا من محترفى الندوات والمؤتمرات، وبرغم ذلك فقد تميز الملتقى بدرجة دقيقة من التنظيم حيث بدأت الجلسات وانتهت فى مواعيدها المقررة،واتيحت الفرصة للمتحدثين الرئيسيين والضيوف للتعليق والتعقيب بدرجة عالية من الانضباط.
حضر الملتقى على مدى اليوم ما بين خمسين وستين شخص، فكان هناك من يحضرون وينصرفون، كما أن هناك من استمر من بداية المؤتمر لنهايته، والملاحظة الجديرة بالذكر أن معظم الحضور كانوا شبابا فى العشرينات من عمرهم أما من تجاوزوا الخمسين فلم يزيدوا عن أربع أشخاص، ومن واقع تسجيل الحضور فهم إما مهنيين أو طلبة فى الغالب، ولم يحضر فقط الاشتراكيين التحررين المؤتمر بل حضر ضيوف ينتمون لتيارات سياسية أخرى كما حضر رفيق من انجلترا ليعلن تضامنه مع الاشتراكيين التحرريين فى مصر.
بدء الملتقى فى العاشرة صباحا لتسجيل الحضور والتعارف،وفى الحادية عشر إلا الربع تم افتتاح الملتقى بكلمة افتتاحية ثم بدءت الجلسة الأولى فى الحادية عشر عن تعريف الاشتراكية التحررية وكان المتحدث الرئيسى فيها ياسر عبدالله الذى اعطى فكرة ونبذه تاريخية عن الاشتراكية التحررية وكيف أنها تتميز عن الاشتراكية السلطوية الدولتية بجناحيها الثورى والإصلاحى كما تتميز عن الأشكال الأخرى من التحررية الفردية والرأسمالية على وجهة الخصوص.
وفى الثانية عشر كانت الجلسة الثانية بعنوان التنظيم التحررى لماذا؟ وكيف؟، وكان المتحدث الرئيسى سامح عبود الذى تكلم فيها عن أهمية التنظيم والدعاية والتثقيف باعتبارهم الأدوار الملقاة على عاتق مجموعات الدعاية وشرح ما يتميز به التنظيم التحررى من حيث أنه تنظيم لا مركزى ولا هرمى يدار بالديمقراطية المباشرة بلا قيادة ولا زعامة مختلفا فى هذا عن التنظيم اللينينى المتميز بالهرمية والمركزية وما يسمى بالمركزية الديمقراطية.
وفى الواحدة كان موعد الجلسة الثالثة التى تناولت تجربة المجلس المحلى الشعبى بمدينة الأسكندرية وكان المتحدث الرئيسى فيها ياسر عبد القوى من مدينة الأسكنرية وقد دار نقاش ثرى بين الحضور لفهم التجربة وكيفية تطويرها، وخصوصا على خلفية الأوضاع الحالية فى المدينة التى أوضحها ياسر حيث أن الإدارة المحلية غائبة تقريبا منذ انتفاضة 25 يناير.
وبعد استراحة غذاء استمرت لساعة استأنف الملتقى أعماله بالجلسة الرابعة عن النقابات الإصلاحية البيروقراطية إلى النقابات الثورية التحررية وكان المتحدث الرئيسى فيها تامر موافى الذى أوضح فيها الفروق بين النقابات الثورية والإصلاحية من حيث الممارسة فضلا عن الفروق بين النقابات البيروقراطية الهرمية المركزية السلطوية وبين النقابات التحررية من حيث البنية التنظيمية، ودور النقابات نفسها فى التغيير الثورى للمجتمع والإدارة الذاتية للمنشئات والتعاونيات والكوميونات.
ثم بدأت الجلسة الخامسة عن الإدارة الذاتية العمالية للمنشئات، وكان المتحدث الرئيسى فيها سامح عبود الذى تحدث فيها عن تاريخ الإدارة الذاتية التى قام بها العمال فى العالم سواء أثناء الثورات ككميونة باريس والثورة الروسية وحركة احتلال المصانع فى ايطاليا وأثناء الثورة الأسبانية أو أثناء الأزمات الرأسمالية حين يهرب الرأسماليين من ديونهم تاركين المنشئات للعمال مثلما حدث فى الأرجنتين وفنزويلا وأسبانيا وفرنسا ثم تحدث عن تجربة الإدارة الذاتية فى مصنع المصابيح الكهربية فى العاشر من رمضان فى مصر.
وفى الخامسة بدأت الجلسة السادسة حول أهمية تأسيس نادى للفكر اللاسلطوى وكان المتحدث الرئيسى فيها ياسر عبد الله والذى أوضح فيها كيف أن الطبقة السائدة تسيد أفكارها ووعيها على الجميع وهو ما يحتاج من الاشتراكيين التحررين لمقاومة عناصر الثقافة السائدة كمهمة ضرورية تفتح المجال أمام التغيير الاجتماعى مقترحا العديد من الاقتراحات العملية ، وقبل الجلسة الختامية التى كانت بعنوان حوار مفتوح حول دور الاشتراكيين التحررين فى الثورة المصرية طلب من الضيوف من التيارات الأخرى الأنصراف ليبقى فقط الاشتراكيين التحرريين الذين انخرطوا فى جلسة عصف ذهنى انتهوا منها إلى ضرورة إعلان عن الحركة وتنظيمها.

سامح سعید عبود

رغم كل ما كتب عن الأناركية، فإن الكثيرين مازالوا يصفونها بالخيالية، رغم أنها تعتمد فى ممارستها لتغيير العالم على ما يسمى بالفعل المباشر، وهو بناء علاقات لا سلطوية وتعاونية فى قلب المجتمع القديم، وعلى هامشه،أو الحفاظ عليها والإكثار منها إذا كانت موجودة، آملين أن يصبح لذلك النوع من العلاقات السيادة الاجتماعية يوما ما، بعيدا عن أى شكل من أشكال الهندسة الاجتماعية، أو انتظار ليوم القيامة الثورية، وهم فى هذا يجسدون أفكارهم، الآن فى عالم الواقع، وليس فى عالم الخيال والشعارات والمهاترات النظرية،بالانخراط فيما هو عملى وفعال وممكن بدلا من الانغماس فى الاستعراض السياسى الذى يساعد على تثبيت الواقع لا تغييره، وإعادة إنتاج العلاقات القائمة لا تغييرها.
الأناركيون يتمسكون بالنظرة المادية للعالم التى هى نفسها نظرة العلم الطبيعى للعالم، فكما فى الطبيعة الحية، تحدث تغيرات مختلفة فى الجينات الوراثية، تؤدى لتغير فى صفات الكائنات الحية، مما يؤدى لتنوعها بمرور الوقت، وفى النهاية تبقى الكائنات الصالحة للبقاء، وتنقرض الكائنات غير الصالحة للبقاء. مما يؤدى لتطور الكائنات الحية، وهى العملية المسماة بالانتخاب الطبيعى، التى يقلدها الإنسان فيما يسمى بالانتخاب الصناعى، والتى تؤدى لوجود سلالات نباتية وحيوانية جديدة، لها صفات مرغوب فيها استهدفها البشر مسبقا، و لم تكن موجودة من قبل.
توجد علاقات تنافسية وصراعية بين الكائنات الحية من أجل البقاء، سواء بين أفراد الجنس الواحد أو بين الأجناس المختلفة، إلا أنها ليست العلاقات الوحيدة فى الطبيعة الحية، كما يستند فى ذلك أنصار الدارونية الاجتماعية، فالطبيعة الحية تمتلئ بجانب أشكال الصراع والتنافس بنماذج للعلاقات التعاونية والتكافلية سواء بين أفراد النوع الواحد، أو بين أفراد من نوعين مختلفين، وسواء كانت هذه أو تلك، فإن الدافع وراءها هو تحقيق مصلحة حيوية مشتركة لكلا الطرفين، هى البقاء، لا أى قيم أو مثل أو صور أو خيال مثل تلك التى يخلقها البشر، و لا توجد خارج عقولهم.
فى العلاقات ما بين أفراد من نوع واحد أو بين أفراد من نوعين، يوجد تنوع أيضا فى العلاقات ما بين علاقات سلطوية وعلاقات لا سلطوية، فإذ كانت بنية قطيع قرود الشمبانزى تقوم على أسس سلطوية وهرمية بين أفراده، فإن أشقائهم من أفراد قرود البونوبولو تقوم العلاقات فيما بينهم على أسس لا سلطوية ومساواتية.
فى أى مجتمع بشرى أيضا، يدخل البشر فى علاقات اجتماعية مختلفة، بعضها تعاونى وبعضها تنافسى، بعضها سلطوى وبعضها لاسلطوى، وما يحكم بقاء علاقات اجتماعية فى مجتمع ما، وانقراض علاقات اجتماعية أخرى، هو مدى صلاحيتها للبقاء، و هو مدى كفاءتها فى تلبية احتياجات البشر المادية وغير المادية، وهى عملية خاضعة فى جانب منها للانتخاب الطبيعى عبر التاريخ البشرى كله، فهكذا تسيدت العلاقات الرأسمالية منحية جانبا العلاقات ما قبلها، وفى جانب آخر هناك الانتخاب صناعى الذى يؤدى لتسيد نوع من العلاقات، وتهميش علاقات أخرى، ونموذجه التعاونيات اللاسلطوية القائمة بالفعل، والتى يناضل الأناركيون لتوسعها.
وفقا لهذا الفهم المادى للواقع الاجتماعى، وانطلاقا منه، يمارس الأناركيون ما يمكن أن نسميه بالانتخاب الصناعى للعلاقات الاجتماعية، بهدف زيادة العلاقات التعاونية واللاسلطوية فى المجتمعات البشرية، وتقليص العلاقات التنافسية والسلطوية، وهى عملية نضالية يومية طويلة الأمد، هدفها النهائى على المستوى الجماعى لكل البشر ولكل العلاقات فيما بينهم قد يتحقق فى المستقبل البعيد، أما أهدافها المرحلية، فتم تحققها لبعض الأفراد والجماعات، وعلى مستوى بعض العلاقات، عندما يسعون هم إليها فى حياتهم القصيرة، وهى عملية تحدث فعلا فى الواقع دون أى ضجيج استعراضى أو أحلام خيالية.
السر وراء تفضيل الأناركيين للعلاقات التعاونية واللاسلطوية التى يسعون لسيادتها اجتماعيا هو أنها أكثر كفاءة فى تحقيق احتياجات البشر المادية و غير المادية، و هى الأكثر تحقيقا لسعادتهم، وذلك على عكس العلاقات التنافسية والسلطوية فيما بين البشر الأقل كفاءة فى تحقيق احتياجات البشر المادية و غير المادية، والمسببة لمعظم آلامهم.
النظرة المادية للعالم لا تأخذ بخرافة الطبيعة الثابتة و النهائية للبشر، فالبشر ككل كائنات الطبيعة الحية وغير الحية، متغيرون ومتطورون، وأن الهدف من وراء تغيرهم وتطورهم هو البقاء الذى لا يكون سوى للأصلح منهم، وهم ككل الكائنات الحية لا يبقى منهم إلا المتكيفون مع ظروفهم الخارجية المختلفة، فمن الطبيعى أن لا يتكيف مع العلاقات التنافسية والسلطوية إلا المهيئون لذلك، ومن ثم تصبح فرصهم فى البقاء أكثر، إلا أنهم بالانخراط فى علاقات تعاونية و لا سلطوية فأنهم لابد من أن يتكيفوا معها، و إلا سوف يكون مصيرهم الانقراض.

زاهیر باهیر

له‌نده‌ن 18/10/11

له‌ کاتێکدا که‌ بزوتنه‌ه‌وه‌ی خه‌ڵکی دژی ئه‌و بار‌و دۆخه‌ ناهه‌مواره‌ی که‌ بانقه ‌سه‌ره‌کیه‌کانی جیهان و ده‌سگه‌ دراویه‌کانی جیهان، وه‌کو سند‌وقی دراوی جیهانی، بانقی نێو ده‌‌وڵه‌تی ، بانقی نێوه‌ندی ئه‌وروپی و کۆمپانیه‌ گه‌وره‌کانی جیهان، به‌هاوپشتی و یارمه‌تیدانی پارێزه‌ره‌کانیان که‌ ده‌سه‌ڵات و حکومه‌ته‌کانن ، خولقاندویانه‌، دنیای کاپیتاڵیزمی هێناوه‌ته‌ خرۆشان و ترس و له‌رزی بۆ ئه‌م سیسته‌مه‌و پارێزه‌رانی بڕیوه‌ته‌وه‌.

له‌ کاتێکدا که‌ زیاتر له‌ 4 هه‌فته‌یه‌ ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ له‌ ئه‌مه‌ریکادا ده‌ستی پێکردووه‌و زیاتر له‌ 130 شاری گه‌وره‌ی ئه‌مه‌ریکی گرتۆته‌وه‌ و به‌ده‌یان هه‌زار خه‌ڵکانی ته‌مه‌ن جیا ، ڕه‌نگ جیا، جێنده‌ر‌ جیا، نه‌ته‌وه‌ی جیا به‌ فیعل به‌شداری تێدا ده‌که‌ن و دروشمه‌که‌شیان ” ده‌ستی به‌سه‌ردا بگره‌ ، یا ده‌ست بگره‌ به‌سه‌ریدا” یه‌ که‌ پێشتر ” ده‌ست به‌سه‌ر وۆڵ ستریتدا بگره‌” بوو ، که‌ به‌ سه‌ده‌ها هه‌زاری تریش پشتگیری خۆیانیان بۆ ده‌ر بڕیوه‌و له‌ لایه‌ن زیاتریش له‌ 600 کۆمۆنێتیه‌وه‌ کۆمه‌کیان پێده‌کرێت .

له‌ کاتێکدا که له‌ زیاتر له‌ 80 وڵات له‌ ئه‌و‌روپاوه‌ بۆ یابان بۆ وڵاتانی ڕۆژهه‌ڵاتی دوور بۆ که‌نه‌دا بۆ هیند بۆ ئۆسترالیا، بۆ نویزله‌نده ‌ بۆ سه‌رجه‌می وڵاتانی ئه‌وروپای ڕۆژئاوا، بۆ وڵاتانی سکه‌ندناڤیا تا وڵاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتینی ، وزه‌و به‌هره‌یان له‌ خۆپیشاده‌رانی ئه‌مه‌ریکاوه‌ وه‌رگرتوه‌ ،‌ ئه‌وه‌ بوو له‌ ڕۆژی شه‌مه‌ی ڕابوردوودا ، 15-10-2011، زیاتر له‌ 8000 خۆپیشاندان و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن له‌ زیاتر له‌ 80 وڵاتدا به‌رده‌وام بووو‌ ئێستاش ده‌ست به‌سه‌راگرتنه‌کان له‌ ‌ له‌نده‌ن و مه‌دریدو به‌رشه‌لۆنه‌و سانتیاگۆو تۆکێوو گه‌لێک شوێنی تر هه‌ر به‌رده‌وامه‌. شایانی باسه‌ گه‌ر ئه‌وه‌ش به‌یادی خوێنه‌ر بهێنمه‌وه‌ که‌ سه‌ره‌تای ده‌سپێکردنی خۆپیشاندانه‌کان و ده‌ست به‌سه‌را گرتنه‌کان هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ئه‌مساڵه‌وه‌ له‌ یۆنان و له‌ مانگی نیسانیشه‌وه‌‌ له‌ چیلی و دواتریش له‌ ئیسرائیل ده‌ستی پێکردوه‌و تا ئێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌

له‌ کاتێکدا دڕنده‌یی ئه‌م سیته‌مه‌ جه‌ماوه‌رێکی گه‌لێک گه‌وره‌ی به‌ ڕه‌غمی هه‌موو جیاوازیه‌کانیان ، له‌ دژی خۆی خڕ کردۆته‌وه‌ و ئه‌م خه‌ڵکانه‌ش ‌ شه‌ڕی مان و نه‌مان ده‌که‌ن به‌ پشت و په‌نای خۆیان، چیتر ڕێگا به‌ خۆیان ناده‌ن که‌ بڕوا به‌ سیاسیه‌کان و حیزبه‌ سیاسیه‌کان بکه‌ن.

ئا له‌م کاته گرنگه‌دا ڕۆژنامه‌ لیبراڵه‌کانی وه‌کو ئاوێنه‌و هاوڵاتی و ماڵپه‌ڕی سبه‌ی و که‌ ناڵی که‌ی ئێن ئێن ، مێشێک له‌ لایان میوان نیه‌ ، له‌ دیوه‌خانه‌کانیان هه‌ر باس باسی کوردایه‌تی و حیزبایه‌تی و گه‌نده‌ڵی و باس و خواسی گه‌مه‌ی سیاسی و گچکه‌ کردنه‌وه‌ی نه‌هامه‌تی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی بۆ ‌ ڕووداوی بچووک و که‌م به‌ها ، به‌ دوور گرتنی هه‌موو کێشه‌کان له‌ سروشتی سیسته‌مه‌که‌و نه‌به‌ستنه‌وه‌یان به ‌ سیسته‌می سه‌رده‌مه‌وه‌ ، به‌ چه‌واشه‌ کردنی مرۆڤی کورد که ‌ گوایه ‌ كێشه‌کانیان به ‌ گۆڕینی ده‌موچاوه‌کان، له‌ ڕێگای پرۆسێسی هه‌ڵبژاردنی چاره‌ ڕه‌شه‌وه‌ ، لابه‌لا ده‌بێته‌وه‌. ‌

ئایه‌ بێده‌نگی ئه‌م ڕۆژنامانه‌و ‌ ئه‌م ڕۆشنبیره‌ لیبراڵانه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ له‌ گوێی گادا نووستوون؟

بێگومان نه‌خێر ، من پێموایه‌ وه‌کو گه‌لێک له‌ ئێمه‌ وردوو درشتی ئه‌وه‌ی که‌ ڕووی داوه‌و به‌رده‌وامه‌ به‌ باشی ده‌زانن‌. ئه‌وه‌ی که ئه‌مڕۆ ده‌یبینین و به‌رده‌وامه‌ ڕووداوێکی وا قه‌باره‌ بچووک، یا بێبه‌ها نییه‌. ئه‌وه‌ی که‌ تۆزێک بایه‌خی بۆ ژیان هه‌بێت، ئه‌وه‌ی که‌ شتێکی زۆر کورت و که‌میش سه‌باره‌ی به‌م قه‌یرانی ئابووریه‌ی جیهان که‌ له‌ ساڵی 2008 وه‌ ده‌ستی پێکردوه‌ ، بزانێت، ئێستاش ئاگاداره‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ی ئه‌م خه‌ڵکه‌ له‌گه‌ڵ هۆی بزووتنه‌وه‌که‌و داخوازی بزوتنه‌وه‌که‌و پێکهاته‌ی بزووتنه‌وه‌که‌ وه‌ هه‌ر وه‌ها ئه‌و مه‌ترسیه‌شی که‌ بۆ ئه‌م سیسته‌مه‌ی دروست کردوه‌.

به‌ڵام ئه‌ی بۆ ئه‌مان بێده‌نگن؟ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ گه‌لێک ئاسانه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م ڕۆژنامانه‌ که‌ خۆیان به‌ ئه‌هلی و سه‌ربه‌خۆ داده‌نێن ، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا سه‌ربه‌خۆ نین، ئه‌مان ناتوانن باس له‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی ئاوا بکه‌ ن که‌ نه‌ پارتێکی سیاسی ، نه‌ سه‌رۆک و سه‌رکرده‌یه‌کی ناودار له‌ پشتیه‌وه‌یه‌تی ، له‌وه‌ش مه‌ترسیدارتر بۆ ئه‌مان ئه‌وه‌یه‌ ، ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ داوای هه‌ڵبژادن و گۆڕینی ده‌م و چاوه‌کان ناکات ، نه‌که‌وتۆته ‌و ناکه‌وێته‌ داوی سیاسیه‌کانه‌وه‌، ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ ناتوانرێت ده‌سته‌مۆ بکرێت نه‌ به‌ سازش و مفاوه‌زه‌ کردن له‌ گه‌ڵیداو نه‌ به‌ دانی پایه‌و پله‌و پاره به‌ تاکه‌کانی ناو بزوتنه‌وه‌که‌.

ئه‌مان، ڕۆژنامانه‌و ڕۆشنبیره‌ لیبراڵه‌کانیش ناتوانن خۆیان له‌ پاشکۆیه‌تی که‌سه‌ ناوداره‌ سیاسیه‌کان ، ده‌رکه‌ن، ناتوانن بازنه‌ی پارتایه‌تی و سیاسه‌ت کردن ببه‌زێنن، نه‌ک هه‌ر ناتوانن ده‌ستپێشکه‌ریش بکه‌ن به‌ڵکو ناشتوانن پشتگیری ئه‌وه‌ش بکه‌ن که‌ ده‌ستپێشکه‌ری کراوه‌.

ئه‌ی که‌ ئه‌مه‌ حاڵیان بیت و ‌ نه‌توانن خۆیان له‌ قه‌ره‌ی بزووتنه‌وه‌یه‌کی ئاوا مرۆڤ دۆست ، ژینگه‌ دۆست بده‌ن، چۆن ده‌توانن به‌ خۆیان بڵێن ڕۆژنامه‌ی ئه‌هلی سه‌ربه‌خۆ؟ یا ڕۆژنامه‌یه‌کی لیبراڵ؟ ئه‌مان که‌ ناوی‌ ڕۆژنامه‌ی لیبراڵیان له‌ خۆیان ناوه‌ هه‌رگیز ناگه‌ن به‌ پاژنه‌ی پێی ڕۆژنامه‌یه‌کی وه‌کو گاردیانی به‌ریتانی که‌ له‌و کاته‌وه‌ی که‌ خۆپیشاندانه‌کان و ده‌ست به‌سه‌راگرتنه‌کان له‌ ئه‌مه‌ریکا ده‌ستی پێکردوه‌، ڕۆژانه‌ له‌ 2 وتاره‌وه‌ تا 4 وتاری خه‌ستو خۆڵ و پڕ له‌ زانیاری ، بڵاو ده‌کاته‌وه‌، لیست و واژۆی که‌سانی ناوداری نووسه‌رو ئه‌کته‌رو ئه‌کادیمی زانکۆکان و ڕۆماننووس و ڕۆژنامه‌نوسه‌ ناوداره‌کان بڵاو ده‌کاته‌وه‌ ، له‌ کۆمه‌ک کردن و پشتگیری کردنی ئه‌و بزوتنه‌وه‌یه‌دا. به‌ڵام ڕۆژانامه‌یه‌کی وه‌کو ئاوێنه‌ ته‌نانه‌ت له‌ بڵاو کردنه‌وه‌ی وه‌رگێڕانی وتارێکی گاردیان بۆ زمانی کوردی که‌ له‌ ڕۆژه‌کانی سه‌ره‌تایی ده‌ست به‌سه‌راگرتنه‌که‌ وۆ‌ڵ ستریتدا نوسرابوو، ده‌ترسێت نه‌کو له‌ لایه‌ن سه‌رکرده‌ سیاسیه‌کانه‌وه‌ لۆمه‌ بکرێت، وه‌ڵامیشیان بۆ براده‌ره‌ وه‌رگێڕه‌که‌ ده‌ستی ده‌ستی پێکردن بوو له‌ نێوانی سه‌رنوسه‌رو خاوه‌ن ئیمتیازی ڕۆژنامه‌که‌دا له‌ بری ئه‌وه‌ی بوێرانه‌ بڵێن ” ئه‌م جۆره‌ وتارانه‌ چ وه‌رگێڕان بێت یا به‌ کوردی نووسرابێت ، سنووری سیاسی ئێمه‌ ده‌به‌زێنێت ، بڵاو کردنه‌وه‌ی ئه‌و جۆره‌ وتارانه‌ له‌ فه‌رهه‌نگی خه‌بات و تێکۆشانی ئێمه‌دا نییه‌“.

هه‌رچیش سه‌باره‌ت به‌ ماڵپه‌ڕی سبه‌ی و که‌ ناڵی كه‌ی ئێن ئێنیش هه‌یه‌ ، به‌ هه‌ند وه‌رنه‌گرتنی ئه‌و بارو دۆخه‌ وه‌کو پێویست ، هه‌ر دیسان جێی سه‌رسوڕمان نییه‌ . ماڵپه‌ڕی سبه‌ی ته‌نها ئه‌مڕۆ 18-10-11 به‌ وێنه‌ به‌شێکی زۆر که‌می خۆپیشاندانه‌کانی بڵاو کردۆته‌وه‌ زۆر به‌ کورتیش چه‌ند دێڕیکی له‌سه‌ر ئه‌و ڕووداوه‌ مه‌زنه ‌ نووسیوه‌، ته‌نها وه‌کو ده‌فعی گله‌یی یاخود وه‌رگرتنی هه‌ڵوێستی سیاسی، نه‌ک سه‌پۆرت کردنی. ئه‌وان نایانه‌وێت که‌ هانده‌ری بزووتنه‌وه‌یه‌ک بن له‌ کوردستاندا که‌ ئه‌وان ڕابه‌ری نه‌بن ، خۆیان به‌رهه‌مه‌که‌ی نه‌چننه‌وه‌، چونکه‌ که‌سانی سیاسی له‌ ناو پارتدا ئه‌سبه‌قیه‌ت به‌ خۆیان ده‌ده‌ن زیاتر له‌ پارته‌کایان ، له‌ ناو کۆمه‌ڵگاشد پارته‌که‌یان زیاتر لا مه‌به‌سته‌ تا کۆمه‌ڵگه‌که‌یان، واته‌ به‌رژه‌وندی تاک و پارت له‌سه‌رو به‌رژه‌وندی تاکی ناو کۆمه‌ڵگه‌وه‌یه‌.

بێگومان ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی ماڵپه‌ڕی سبه‌ی و که‌ناڵی که‌ی ئێن ئێن ، لای من جێی سه‌ر سوڕمان نیه‌ من پێشم وایه‌ کوتو مت له‌ گه‌ڵ سیاسه‌تو هه‌ڵوێستیانا ده‌ڕوات ، چونکه‌ هه‌میشه‌ ئه‌مان له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دان که‌ کۆمه‌ک و پشتگیری حکومه‌ته‌کانی ده‌رودراوسێو ئه‌وروپاو ئه‌مه‌ریکاو که‌نه‌داو هه‌تد به‌ده‌ست بهێنن تاکو خه‌ڵکانی ئاسایی ناو کۆمه‌ڵگاکانیان. هه‌ر بۆیه‌ش هه‌مو چالاکی براده‌رانی بزوتنه‌وه‌ی گۆڕانیش له‌ هه‌نده‌ران یا شه‌ڕه‌ ده‌نووکی نێوان خۆیان و یه‌کێتی و پارتیه‌ یا ڕاکێشانی سۆزو عه‌تفی چه‌ند په‌ڕله‌مانتارێک، په‌ڕله‌مانی ئه‌و وڵاتانه‌ یا ده‌سگه‌ داپڵۆسێنه‌ره‌کانیان. ئه‌و په‌ڕله‌مانتارانه‌ی‌ ، ئه‌و په‌ڕله‌مانانه‌ی، یا ئه‌و ده‌سگه‌ داپڵۆسێنه‌رانه‌ی که‌‌ پارێزه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی ئه‌و کۆمپانیانه‌و ئه‌و بانق و دامو ده‌سگه‌ داراییه‌‌‌ جیهانی و ئه‌وروپیانه‌ن که‌ ئێستا خه‌ڵکی بزووتنه‌وه‌یه‌کی وا گه‌وره‌ی دروست کردووه‌ دژیان.

جا که‌ ئه‌مه‌ وابێت ئیدی ئێمه‌ بۆ ده‌بێت بێهیواو به‌گله‌یی بین له‌ ڕۆژنامه‌ و ماڵپه‌ڕو که‌ناڵه‌ لیبراڵه‌کان. به‌ڵام ئێمه‌ ده‌بێت له‌ خه‌می ئه‌وه‌دا بین که‌ به‌لایه‌نی که‌مه‌وه‌ ڕۆژنامه‌یه‌ک و گۆڤارێک له‌ ئێستادا بهێنینه‌ کایه‌وه‌ تاکو له‌ قۆناغی داهاتودا که‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان پاش تێشکانی سه‌رجه‌می ئۆپۆزیشن و میدیاکه‌ی ، پێی تێده‌نێت‌ ، که‌ ئه‌م ڕۆژنامه‌ و گۆڤاره‌ش ڕه‌چاوو ڕه‌نگدانه‌وه‌ی کێشه‌ ڕۆژانه‌‌کانی مرۆڤی ئاسایی کۆمه‌ڵگه‌ی کوردی ، بکات و بزووتنه‌وه‌که‌یان بباته‌ پێشه‌وه‌ تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی ته‌جاوزی ده‌سه‌ڵات به‌ هه‌موو چه‌شنه‌کانییه‌وه‌ بکات و سه‌رئه‌نجام بتوانێت هه‌موو بڕیاره‌کان بگه‌‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ خودی کۆمۆنێتیه‌که‌ تاکو هه‌موو ئه‌و بڕیارانه‌ و سه‌رئه‌نجامه‌کانیشیان به‌ هه‌ره‌وه‌زی بده‌ن و بچننه‌وه‌.

زاهیر باهیر

سلێمانی٢٤/٠٩/١١

 لیستی گۆڕان وەک بزوتنەوەیەک هەروەها وەک قەوارەیەکی ڕێکخراوەیی، بەڵام نەک وەک پارتێکی تەقلیدی ، لە مێژویەکی زۆر کورتدا توانی خەڵکانێکی زۆر ، تێکەڵ لە هەموو چین و توێژاڵەکانی ناو کۆمەڵگەی کوردی، لە ژێر دروشمی شەفافیەت و گەندەڵی و چاکسازی و دروستکردنی لیژنەی نەزاهەت و سەروەری یاسا، لە دەوری خۆی گرد بکاتەوە. وە لە ماوەی کەمتر لە دوو ساڵدا بە دوو ئەزمونی گەورەدا تێپەڕی. کە ئەو ئەزمونانە نیشانیداین، کە لیستی گۆڕان و سەرکردەکانیان هەر لەسەرەتاوە ئامانجیان گۆڕان نەبووە، بۆیە نەیانتوانیوە ئەو خەڵکانەی کە لە دەوریان کۆبووبوونەوە، ئاراستەیان بکەن بەرەو ئەو ئامانجانەی کە لە مانیفێستەکەیاندا هاتبوون. هەڵبەتە هۆکاری ئەمەش زۆرن بەڵام هەرە گرنگەکەیان: بە سیاسی کردنی کێشە کۆمەڵایەتیەکان بوو، هاوپەیمانیان لەگەڵ هێزو پارتە ئیسلامییەکاندا، نەڕۆیشتن لەگەڵ بزوتنەوەی خەڵکدا، نەکێشانی هێڵێکی جیا لە نێوان خۆیان و دەسەڵاتدا، هەروەها بەکار بردنەوەی بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکە بۆ بە دەسەڵات گەیشتن وەکو ڕێکخراوە چەپ و ڕاستەکانی تر.

ئەو دوو ئەزمونەی کە من لێرەدا دەمەوێت باسیان لێوەبکەم، یەکەمیان ئەزمونی هەڵبژاردن و پەڕلەمانتاری بوو. گەرچی تێشکانی ئەم ئەزمونە لەلای گەلێکی وەک من کە ساڵانە لە کۆمەڵگە دیمۆکراسی و مەدەنیەکانی سەرجەمی ئەوروپاو ئەمەریکاو کەنەداو ئوسترالیاو وڵاتانی ئەسکەندناڤیا، دەیبینین، هەمیشە فەشەلی هێناوەو دەیهێنێ، واتە هەرگیز گۆڕانکاریەکی بنەڕەتی لەو وڵاتانەدا ڕوی نەداوەو ڕوونادات .

با وەک نموونە هەڵبژاردنی ئەم دوایەی ئەمەریکا وەرگرین کە هەمیشە کێشمە کێشی سەرەکی لە نێوانی پارتی کۆماری و دیمۆکراتدا بوە، ئەوە بوو پاش دوو خولی دەسەڵاتداری پارتی کۆماری بەسەرکردایەتی سەرەک بووش، پاش ئەو کارەساتانەی بەسەر خەڵکی ئەمەریکی هات، پارتی دیمۆکرات بە سەرۆکایەتی ئۆبامە هەڵبژێردرا و مانیفێسەتەکەشی ٥ خاڵی سەرەکی بوو: یەکەم لابەلا کردنەوەی کێشەی فەلەستینیەکان و ئیسرائیلیەکان. دووهەم: داخستنی بەندیخانەی گوانتەنامۆ. سێهەم: کشانەوەی لەشکرەکەی لە عێراق و ئەفغانستان. چوارهەم بە خۆڕاییکردنی سیستەمی تەندروستی و چارەسەری ئەو ٣٩ ملوێن خەڵکەی کە ئەکسێسیان نەبوو بۆ سیستەمی تەندروستی و چارەسەر کردنیان بەبەلاش. پێنجەمیان چاککردنی باری ئابووری ئەمەریکا.

ئۆباما لە داخستنی گوانتەنامۆدا فەشەلی هێنا، مەسەلەی فەلەستینیەکان نەک هەر لابەلا نەبووەوە بەڵکو دوو هەنگاویش بەرەو دواوە گەڕایەوە بگرە تەنانەت ئەمەریکا ئامادە نییە بە پێی پەیمانەکەی ئۆسلۆی ١٩٩٣ ش بڕوات کە فەلەستینیەکان مافی دروستکردنی دەوڵەتی فەلەستینیان بە پێی سنورو قەوارەی فەلەستینی ساڵی ١٩٦٧ هەیەو ئۆرشەلیمی ڕۆژهەڵاتیش ببێتە پایتەختی و هەروەها گەڕانەوەی پەنابەرانیش بەپێی ئەو پەیمانە. ئەوەتا ئێستا ئەمەریکا هەقی ڤیتۆ لە دژی فەلەستینیەکان بۆ ئەو مافەیان، بەکار دێنێت. سەبارەت بە کشانەوەی لەشکرەکەشی لە عێراق و ئەفغانستان، نەک هەر ئەوەی نەکرد بەڵکو بەبڕی ٣٠ هەزاریشی لە ئەفغانستان زیاد کرد. باری ئابوری ئەمەریکاش نەک هەر باش نەبوو بەڵکو قەرزی ئەمەریکاو کورتهێنانی بوودجەیان گەیشتە ١٤ تریلۆن و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمەریکی. ڕێژەی بێکاری بە گشتی گەیشتۆتە لە سەدا ٩ و لە نێوەندی لاوانیشدا بەتایبەتی گەیشتۆتە لە سەدا ٢٣ لە سەدا ٢٣. ئەمە جگە لەوەی کە بە سەدەها هەزار کەس بێکارکەوتوە، هەر بە هۆی ئەوەوە بە سەدەها لەو بێکارانە خانوەکانیشیان لە دەستداوە.

هەرچیش مەسەلەی ئەکسێسی ئەو ٣٩ ملوێن خەڵکە بوو بۆ چارەسەر کردن ئەویش وەختێکی زۆرو قسەیەکی زۆریشی ویست هەتا ئەندامانی کۆنگریس قایل بکات بۆ بە ئەنجام گەیاندنی، ئەویش بە نیوە ناچڵی.

خۆ گەر بەریتانیاش بگریت ئەو یاری هەڵبژاردنە پتر لە ١٠٠ ساڵە هەر بە تەنها لە نێوانی پارتی موحافیزین و پارتی کرێکاراندا، بەردەوامەو دێت و دەچێت. لە ساڵی ١٩٨٥ وە کەلێنی نێوانی پارتی موحافیزین و کرێکاران لەسەرجەمی سیساسەتەکانیاندا، لە کەم بوونەوەدایە ، ئەوەش ڕاستی تێدایە گەر بڵێین جیاوازیەکانی نێوانیان زۆر زۆر کەمە. بەڕاستی ئەو وتەیەی کە سەدەیەکە وتراوە: (گەر هەڵبژاردن شتێکی بگۆڕێیایە، ئەوا دەمێک بوو یاساغ کرابوو)، دەقاو دەق ڕاستەو هەر بەڕاستیش دەمێنێتەوە.

لیستی گۆڕان و سەرانی لە تاقیکردنەوەی یەکەمیاندا کە هەڵبژاردن و بەدەستهێنانی کورسی پەڕلەمان بوو، تێشکان، چونکە نەیان توانی کە ئیجباری دەسەڵات بکەن نەک هەر بۆ کردنی تاقە گۆڕانکاریەکی بنەڕەتی، بەڵکو تەنانەت بۆ ئەوەیشی کە خۆشیان دەیانویست، گەرچی ئەو دروشمانەش لە شتێکی ڕوکەش و ناوەرۆک پوچ زیاتر شتێکی تر نیە. بۆ نمونە شەفافیەت لە بوجەی حکومەتدا چیە؟ !!

لە بەریتانیاو ئەمەریکادا پاوەن بە پاوەن یا دۆلار بە دۆلاری بودجە ئاشکرا دەکرێت و لە پەڕلەمانیشدا قسەی تەواوی لەسەر دەکرێت، خەڵکیش دەتوانێت گوێی لێبگرێت یا بیبینێت، بەڵام کەسێک نیە کە بتوانێت ڕای هەبێت یا ڕای لێوەربگیرێت لە چونێتی دابەشکردنیدا، چونکە گەر ڕای خەڵکی بەریتانی وەربگیرێت لەو پارەیەی کە لە ئەفغانستان بۆ هێزی لەشکرو سەربازییان، سەرف دەکرێت، کەس ڕازی نابێت کە ساڵانە ٤.٥ ملیار پاوەند لەوێ و ٧٥٠ ملوێن پاوەند لە لیبیادا سەرفکرێت لە کاتێکدا پارە بۆ خەستەخانەکان و مەکتەبەکان و دایەنگاکان و باخچەو پارکەکان و خزمەتگوزاریەکانی تر قاتییە.

لە ئەمەریکاشدا کە زیاتر لە تریلۆنێک دۆلار تەخانکرا بۆ ڕزگار کردنی بانقەکان لە هەرەس هێنان، لە بری ئەوەی کە بدرێن بە دادگا بە هۆی ئەوەی دەستێکی باڵایان هەبوو لە قەیرانەکەی ٢٠٠٨ دا، هەروەها ٦٠٠ ملیار دۆلاریش لە جەنگی ئەفغانستاندا سەرف کراوە، کەچی لە هیچ کام لەمانەدا پرس بە کەسێک نەکراوە.

با تەماشایەکی ئەو کۆمەڵگا مەدەنییەی یا ئەو حکومەتە مەدەنییە لیبراڵەی کە ئەوان داوای دەکەن، بکەین: بۆ نمونە لە کۆمەڵگەی مەدەنی بەریتانیدا لە ژێر حوکمی لیبراڵدا ٥ ملوێن نەخوێنەوار هەیە، بەشێکی زۆر لە ١١ ملوێن لە ژمارەی خانەنشینکراوان ژیانێکی مەمرەو مەژی دەبەنە سەر، زیاتر لە ٢٠٠ هەزار منداڵ لە ژێر هێڵی برسێتیەوە دەژین، ئاسایش لە کوردوستاندا بەراورد ناکرێت بە ئاسایش لە پایتەختی کۆمەڵگەی مەدەنی کە لەندەنە.

پار دەرکەوت کە پۆلیس لە بەریتانیادا داتاباسەکەیان کە وێنەو ناوی قوتابیانێک کە لە مانگرتنەکان و خۆپیشاندانەکاندا بەشداریان کردبوو فرۆشتەوە بە کۆمپانییاکان تاکو ئەو تۆمارەیان هەبێت بۆ ئاگادار کردنیان لە جموجوڵی سیاسیان، ئەمەش یانی وەرنەگرتنی ئەو لاوانەی کە زانکۆ تەواو دەکەن یا قوتابخانە واز لێدەهێنن، هەر لەو کۆمەڵگە مەدەنیەدا ١٤ ملوێن کامیرای چاودێری هەیە بۆ ٦٠ ملوێن خەڵک، واتە هەر کامیرەیەک بۆ چاودێری کردنی٤ تا٥ کەس.

سەروەری یاساش یانی سەروەری یاسایەک کە پارێزگاری لە پەیوەندی بەرهەمهێنانی کۆمەڵایەتی سەردەم بکات، سەروەری یاسایەک کە لە پێناوی کەڵەکەکردنی زیاتری سەرمایەو قازانجی زیاتردا، سەروەری یاسا لە ناردنی پۆلیس و سیخوڕەکانی حکوموت بۆ ناو ڕیزەکانی برادەرانی ژینگەو، جەمعیات و ڕێکخراوە ئیسلامیەکان و ئەنارکیستەکان، بەڵام لە هەمان کاتدا ئەو یاسایە یاساغی دەکات کە کەسێک بچێتە ناو ڕیزەکانی پۆلیس و دەسگا سیخوڕیکانەوە و میدیاکەشی ڕەجمی دەکات، ئەمە جگە لەوەی ماوەیەک لەمەو پێش پۆلیس بڕیارێکی دەرکرد کە لە گەڕەکەکاندا، لە شوێنی کاردا، هەرکەسێک ناسرا بە ئەنارکست، دەبێت پۆلیس ئاگادار بکرێتەوە لێیان. هەر ٣ هەفتە لەمەوپێش پۆلیس داوای لە مامۆستایان و فەرمانبەرانی زانکۆکان کرد کە ناوی ئەو قوتابیانەی موسڵمانن و ڕیشیان هەیە، کە بێتاقەت دیارن، کە سەردانی سایتە ڕادیکالە ئیسلامیەکان دەکەن، دەبێت ئاگاداری پۆلیس بکەنەوە. هەر ٣ هەفتە لەمەو پێش لە ٥ شارەوانی لەندەندا، لە ڕۆژی ٠٣–٠٩–١١ وە بۆ ماوەی مانگێک هەموو جۆرە خۆپیشاندانێک قەدەغە کراوە. سەروەری یاسا لە بەریتانیا ڕێگا دەدات کە کۆمپانیای ڤۆدۆ فۆن ٦ ملیار پاوەندو ٨٠٠ ملوێن پاوەند تەکسی لەسەرە نەیدات، هەروەها بارکەلی بانق کە بانقێکی جیهانیە تەنها ١٠٠ ملوێن پاوەند باج بدات کە ئەمەش بە ڕێژەی سەدی تەنها لەسەدا ١ دەکات لە کاتێکدا هەر بەپێی ئەو یاسایە بزنس و کۆمپانییە گەورەکان لە سەدا ٢٨ لە داهاتیان، باج دەیگرێتەوە. هەر ئەم یاسا سەروەرە بە رەوای بینی کە بەڕێوەبەرانی بانقەکان و ئەوانەی کە لە بۆرسەکاندا کاریان دەکرد، بە ڕای ئابوری زانەکان، گەورەترین قەیرانی ئابوریان لە ساڵی ٢٠٠٨ دا دروست کرد هیچیان بەرامبەر نەکرێت، کە تا ئێستاش ئەو قەیرانە نەک هەر نەڕەویوەتەوە، بەڵکو هەنذێک وڵاتی زۆر بە خەستی گرتۆتەوە، ئەمە لە کاتێکدا هەر ئەو یاسایە لەم ڕایاتەی ( هەڵچوون) مانگی ئاب کەلە هەندێک لە شارە گەورەکانی بەریتانیادا ڕوی دا و ١٧٣٦ کەسی تێدا دەستگیر کرا، کە هەنێک لەوانە لە ئێستادا دادگایی کراون، لەوانە ٦ مانگ بەندی سەپاند بەسەر یەکێک لەو گەنجانەدا کە تەنها تاوانەکەی بردنی ٣ بوتڵ ئاو بوو کە بایی تەنها ٣ پاوەندو نیو بوو و حوکمی ژنێکی گەنجیشی کە لە گەڵ منداڵەکەیدا دەژی بە جیا لە مێردەکەی، بە ٥ مانگ و نیو دا، کە تاوانی ئەمیش تەنها کڕینەوەی جوتێک پێڵاو بوو لە یەکێک کە لە دووکانێک هێنابویەوە لە کاتی ڕایەتەکەدا. گەنجێکی تریش ٤ ساڵی درا بە تەنگەدا، تاوانبار کرابوو کە گوایە لە سایتەکاندا تەرویجی بە توندو تیژی دابوو. سەروەری و عەدالەتی ئەم یاسایە گەیشتە رادەی بڕینی بیمەی بێکاری وکرێی خانوو بڕیاری دەرکردنی بەشێک لەو باوک و دایکانەی کە لە خانوەکانی شارەوانیدا، دەژین ، کە منداڵەکانیان بەشداری لەو ڕایاتەدا کردوە.

من دەتوانم لە بواری سەروەری یاساو دەبڵ ستادەرێتی کە کورد پێی دەڵێت بانێکەو دوو هەوا، دەیەها نمونەی تر بە دۆکۆمێنتەوە بهێنمەوە، ڕیزی بکەم، بەڵام لێرەدا من دەوەستم.

هەرچی سەبارەت بە گەندەڵیش هەیە لەو وڵاتە مەدەنییەدا من پێشتر بە باسێکی تایبەتی بە دۆکۆمێنتەوە لێی دوواوم، کە پێویست نییە لێرەدا دووبارەی بکەمەوە.

دووهەمیشیان ئەزمونی خڕدانی خەڵک و دەستکردن بە چالاکی سەر شەقام.

بۆ تێشکانی ئەم ئەزمونەشیان پێویستم بەوە نییە کە بە درێژی لەسەری بدوێم. لەلای هەموان ئاشکرایە کە گۆڕان لە بەڕێکردنی ئەم هەنگاوەشدا تێشکان، نەک نەیانتوانی هیچ شتێک لە داخوازیە سیاسییەکانیان بەدی بهێنن، بەڵکو بوونە هۆی لەباربردنی بزوتنەوەی خەڵکیش و بەهێز بوونی زیاتری دەسەڵاتیش.

بێگومان هۆکاری تێشکانی بزوتنەوەکە زۆرە بەڵام هەرە گرنگەکانیان هەندێک لەوانە بوون کە لەسەرەوە ناونوسم کردن، لەپاڵ گردکردنەوەو خەساندنی خەڵکی لە سەرای ئازادیدا، بەکارهێنانی هەمان تاکتیکە کۆنەکان لە شێوەیەکی خەتەرناکدا لەبەکارهێنانی توندوتیژو هەبوونی هەست و ڕۆحی شەڕەنگێزی لە ناو گەلێک لە گەنجاندا، کۆنترۆڵکردنی مایکرۆفۆنی گۆڕەپانەکەو پشتکردنە جەماوەرو هتد.

ئێستاش دەچمە سەر بەشی کۆتایی بابەتەکەم کە داهاتوی لیستی گۆڕانە وەکو ئەم قەوارە ڕێکخراوییەی کە هەیە ، کە بە ڕای من لە بەردەم دووڕییانیکدایە. یەکەمیان مانەوەی بەو شێوەیەی کە هەیە، کە نەک هەر ناتوانێت گۆڕانکاریەکی گەلیک بچوکیش بکات، بەڵکو دەبێت بە بزوتنەوەیەکی کۆنەپەرستانەی ڕێگر وەکو سەرجەمی بزوتنەوە سیاسیەکانی تر بە هەموو چەشنەکانییەوە، لە بەردەم بزوتنەوەی خەڵکیدا، جەماوەریدا، لەبەرئەوەی وەک هەر پێکهاتەیەکی هەرەمی تر ئامانجی سەرەتاو کۆتایی ئەویش هەیمەنە کردنە بەسەر کۆمەڵگەدا، بە جێگە گرتنەوەی ئەوانی تر. سەرئەنجام هەر ڕەخنەیەک لە لیستی گۆڕان بەبێ لێدان لە بنەما هەرەمیەکانی ئەم قەوارە تازەیە ، دەبێتە هۆی خۆشباوەڕکردنی جەماوەر بە لایەنێکی دەسەڵاتخوازی تر.

دووهەمیان دەشتوانێت ببێتە هێزێکی یارمەتیدەرو پاڵپێوەنەری بزوتنەوەی خەڵک، ئەویش بە بانگەشەکردنی فەشەلی خۆیان و دەستکێشانەوەی لیستی گۆڕان و سەرکردەکانیان لە سەرکردایەتی کردنی ئەو بزوتنەوەیە و خۆ بەدەمڕاست زانینیان. واتە پێلێنان لە هەڵەکانیان و لە سەرو هەمووشیانەوە داوای لێبوردن کردن لە جەماوەری ناڕازی سەبارەت بە کۆنترۆڵکردنیان و بە سیاسیکردنی کێشەو داخوازیە کۆمەڵایەتیەکانیان بە کێشەیەکی سیاسی و لەبار بردنی بزووتنەوە ئەسڵیەکە.

من پێموانیە لە بەردەم لیستی گۆڕاندا، وەک پێویست ئاڵتەرناتیڤی سێهەم سەرهەڵبدەدات، ئەوەیش مانای پووکانەوەی گۆڕانە لەم قەوارە و شێوەیەی ئێستایدا. کەواتە هەر ڕێگایەکیشیان بگرێتە بەر یانی پووکانەوە و تیاچوونی لیست و سەرانی گۆڕان لەم قەوارە و شێوەی ئێستایدا.

زاهیرباهیر

سلێمانی٢٤/٠٩/١١

لیستیگۆڕانوەکبزوتنەوەیەکهەروەهاوەکقەوارەیەکیڕێکخراوەیی،بەڵامنەکوەکپارتێکیتەقلیدی،لەمێژویەکیزۆرکورتداتوانیخەڵکانێکیزۆر،تێکەڵلەهەمووچینوتوێژاڵەکانیناوکۆمەڵگەیکوردی،لەژێردروشمیشەفافیەتوگەندەڵیوچاکسازیودروستکردنیلیژنەینەزاهەتوسەروەرییاسا،لەدەوریخۆیگردبکاتەوە. وەلەماوەیکەمترلەدووساڵدابەدووئەزمونیگەورەداتێپەڕی.کەئەوئەزمونانەنیشانیداین،کەلیستیگۆڕانوسەرکردەکانیانهەرلەسەرەتاوەئامانجیانگۆڕاننەبووە،بۆیەنەیانتوانیوەئەوخەڵکانەیکەلەدەوریانکۆبووبوونەوە،ئاراستەیانبکەنبەرەوئەوئامانجانەیکەلەمانیفێستەکەیانداهاتبوون. هەڵبەتەهۆکاریئەمەشزۆرنبەڵامهەرەگرنگەکەیان: بەسیاسیکردنیکێشەکۆمەڵایەتیەکانبوو،هاوپەیمانیانلەگەڵهێزوپارتەئیسلامییەکاندا،نەڕۆیشتنلەگەڵبزوتنەوەیخەڵکدا،نەکێشانیهێڵێکیجیالەنێوانخۆیانودەسەڵاتدا،هەروەهابەکاربردنەوەیبزوتنەوەکۆمەڵایەتیەکەبۆبەدەسەڵاتگەیشتنوەکوڕێکخراوەچەپوڕاستەکانیتر.

ئەودووئەزمونەیکەمنلێرەدادەمەوێتباسیانلێوەبکەم،یەکەمیانئەزمونیهەڵبژاردنوپەڕلەمانتاریبوو. گەرچیتێشکانیئەمئەزمونەلەلایگەلێکیوەکمنکەساڵانەلەکۆمەڵگەدیمۆکراسیومەدەنیەکانیسەرجەمیئەوروپاوئەمەریکاوکەنەداوئوسترالیاووڵاتانیئەسکەندناڤیا،دەیبینین،هەمیشەفەشەلیهێناوەودەیهێنێ،واتەهەرگیزگۆڕانکاریەکیبنەڕەتیلەووڵاتانەداڕوینەداوەوڕوونادات.

باوەکنموونەهەڵبژاردنیئەمدوایەیئەمەریکاوەرگرینکەهەمیشەکێشمەکێشیسەرەکیلەنێوانیپارتیکۆماریودیمۆکراتدابوە،ئەوەبووپاشدووخولیدەسەڵاتداریپارتیکۆماریبەسەرکردایەتیسەرەکبووش،پاشئەوکارەساتانەیبەسەرخەڵکیئەمەریکیهات،پارتیدیمۆکراتبەسەرۆکایەتیئۆبامەهەڵبژێردراومانیفێسەتەکەشی٥خاڵیسەرەکیبوو:یەکەملابەلاکردنەوەیکێشەیفەلەستینیەکانوئیسرائیلیەکان.دووهەم:داخستنیبەندیخانەیگوانتەنامۆ.سێهەم:کشانەوەیلەشکرەکەیلەعێراقوئەفغانستان.چوارهەمبەخۆڕاییکردنیسیستەمیتەندروستیوچارەسەریئەو٣٩ملوێنخەڵکەیکەئەکسێسیاننەبووبۆسیستەمیتەندروستیوچارەسەرکردنیانبەبەلاش.پێنجەمیانچاککردنیباریئابووریئەمەریکا.

ئۆبامالەداخستنیگوانتەنامۆدافەشەلیهێنا،مەسەلەیفەلەستینیەکاننەکهەرلابەلانەبووەوەبەڵکودووهەنگاویشبەرەودواوەگەڕایەوەبگرەتەنانەتئەمەریکائامادەنییەبەپێیپەیمانەکەیئۆسلۆی١٩٩٣شبڕواتکەفەلەستینیەکانمافیدروستکردنیدەوڵەتیفەلەستینیانبەپێیسنوروقەوارەیفەلەستینیساڵی١٩٦٧هەیەوئۆرشەلیمیڕۆژهەڵاتیشببێتەپایتەختیوهەروەهاگەڕانەوەیپەنابەرانیشبەپێیئەوپەیمانە.ئەوەتائێستائەمەریکاهەقیڤیتۆلەدژیفەلەستینیەکانبۆئەومافەیان،بەکاردێنێت.سەبارەتبەکشانەوەیلەشکرەکەشیلەعێراقوئەفغانستان،نەکهەرئەوەینەکردبەڵکوبەبڕی٣٠هەزاریشیلەئەفغانستانزیادکرد.باریئابوریئەمەریکاشنەکهەرباشنەبووبەڵکوقەرزیئەمەریکاوکورتهێنانیبوودجەیانگەیشتە١٤تریلۆنو٣٠٠ملیاردۆلاریئەمەریکی.ڕێژەیبێکاریبەگشتیگەیشتۆتەلەسەدا٩ولەنێوەندیلاوانیشدابەتایبەتیگەیشتۆتەلەسەدا٢٣لەسەدا٢٣.ئەمەجگەلەوەیکەبەسەدەهاهەزارکەسبێکارکەوتوە،هەربەهۆیئەوەوەبەسەدەهالەوبێکارانەخانوەکانیشیانلەدەستداوە.

هەرچیشمەسەلەیئەکسێسیئەو٣٩ملوێنخەڵکەبووبۆچارەسەرکردنئەویشوەختێکیزۆروقسەیەکیزۆریشیویستهەتائەندامانیکۆنگریسقایلبکاتبۆبەئەنجامگەیاندنی،ئەویشبەنیوەناچڵی.

خۆگەربەریتانیاشبگریتئەویاریهەڵبژاردنەپترلە١٠٠ساڵەهەربەتەنهالەنێوانیپارتیموحافیزینوپارتیکرێکاراندا،بەردەوامەودێتودەچێت.لەساڵی١٩٨٥وەکەلێنینێوانیپارتیموحافیزینوکرێکارانلەسەرجەمیسیساسەتەکانیاندا،لەکەمبوونەوەدایە،ئەوەشڕاستیتێدایەگەربڵێینجیاوازیەکانینێوانیانزۆرزۆرکەمە.بەڕاستیئەووتەیەیکەسەدەیەکەوتراوە:(گەرهەڵبژاردنشتێکیبگۆڕێیایە،ئەوادەمێکبوویاساغکرابوو)،دەقاودەقڕاستەوهەربەڕاستیشدەمێنێتەوە.

لیستیگۆڕانوسەرانیلەتاقیکردنەوەییەکەمیانداکەهەڵبژاردنوبەدەستهێنانیکورسیپەڕلەمانبوو،تێشکان،چونکەنەیانتوانیکەئیجباریدەسەڵاتبکەننەکهەربۆکردنیتاقەگۆڕانکاریەکیبنەڕەتی،بەڵکوتەنانەتبۆئەوەیشیکەخۆشیاندەیانویست،گەرچیئەودروشمانەشلەشتێکیڕوکەشوناوەرۆکپوچزیاترشتێکیترنیە.بۆنمونەشەفافیەتلەبوجەیحکومەتداچیە؟!!

لەبەریتانیاوئەمەریکاداپاوەنبەپاوەنیادۆلاربەدۆلاریبودجەئاشکرادەکرێتولەپەڕلەمانیشداقسەیتەواویلەسەردەکرێت،خەڵکیشدەتوانێتگوێیلێبگرێتیابیبینێت،بەڵامکەسێکنیەکەبتوانێتڕایهەبێتیاڕایلێوەربگیرێتلەچونێتیدابەشکردنیدا،چونکەگەرڕایخەڵکیبەریتانیوەربگیرێتلەوپارەیەیکەلەئەفغانستانبۆهێزیلەشکروسەربازییان،سەرفدەکرێت،کەسڕازینابێتکەساڵانە٤.٥ملیارپاوەندلەوێو٧٥٠ملوێنپاوەندلەلیبیاداسەرفکرێتلەکاتێکداپارەبۆخەستەخانەکانومەکتەبەکانودایەنگاکانوباخچەوپارکەکانوخزمەتگوزاریەکانیترقاتییە.

لەئەمەریکاشداکەزیاترلەتریلۆنێکدۆلارتەخانکرابۆڕزگارکردنیبانقەکانلەهەرەسهێنان،لەبریئەوەیکەبدرێنبەدادگابەهۆیئەوەیدەستێکیباڵایانهەبوولەقەیرانەکەی٢٠٠٨دا،هەروەها٦٠٠ملیاردۆلاریشلەجەنگیئەفغانستانداسەرفکراوە،کەچیلەهیچکاملەمانەداپرسبەکەسێکنەکراوە.

باتەماشایەکیئەوکۆمەڵگامەدەنییەییائەوحکومەتەمەدەنییەلیبراڵەیکەئەوانداوایدەکەن،بکەین:بۆنمونەلەکۆمەڵگەیمەدەنیبەریتانیدالەژێرحوکمیلیبراڵدا٥ملوێننەخوێنەوارهەیە،بەشێکیزۆرلە١١ملوێنلەژمارەیخانەنشینکراوانژیانێکیمەمرەومەژیدەبەنەسەر،زیاترلە٢٠٠هەزارمنداڵلەژێرهێڵیبرسێتیەوەدەژین،ئاسایشلەکوردوستاندابەراوردناکرێتبەئاسایشلەپایتەختیکۆمەڵگەیمەدەنیکەلەندەنە.

پاردەرکەوتکەپۆلیسلەبەریتانیاداداتاباسەکەیانکەوێنەوناویقوتابیانێککەلەمانگرتنەکانوخۆپیشاندانەکاندابەشداریانکردبووفرۆشتەوەبەکۆمپانییاکانتاکوئەوتۆمارەیانهەبێتبۆئاگادارکردنیانلەجموجوڵیسیاسیان،ئەمەشیانیوەرنەگرتنیئەولاوانەیکەزانکۆتەواودەکەنیاقوتابخانەوازلێدەهێنن،هەرلەوکۆمەڵگەمەدەنیەدا١٤ملوێنکامیرایچاودێریهەیەبۆ٦٠ملوێنخەڵک،واتەهەرکامیرەیەکبۆچاودێریکردنی٤تا٥کەس.

سەروەرییاساشیانیسەروەرییاسایەککەپارێزگاریلەپەیوەندیبەرهەمهێنانیکۆمەڵایەتیسەردەمبکات،سەروەرییاسایەککەلەپێناویکەڵەکەکردنیزیاتریسەرمایەوقازانجیزیاتردا،سەروەرییاسالەناردنیپۆلیسوسیخوڕەکانیحکوموتبۆناوڕیزەکانیبرادەرانیژینگەو،جەمعیاتوڕێکخراوەئیسلامیەکانوئەنارکیستەکان،بەڵاملەهەمانکاتدائەویاسایەیاساغیدەکاتکەکەسێکبچێتەناوڕیزەکانیپۆلیسودەسگاسیخوڕیکانەوەومیدیاکەشیڕەجمیدەکات،ئەمەجگەلەوەیماوەیەکلەمەوپێشپۆلیسبڕیارێکیدەرکردکەلەگەڕەکەکاندا،لەشوێنیکاردا،هەرکەسێکناسرابەئەنارکست،دەبێتپۆلیسئاگاداربکرێتەوەلێیان.هەر٣هەفتەلەمەوپێشپۆلیسداوایلەمامۆستایانوفەرمانبەرانیزانکۆکانکردکەناویئەوقوتابیانەیموسڵماننوڕیشیانهەیە،کەبێتاقەتدیارن،کەسەردانیسایتەڕادیکالەئیسلامیەکاندەکەن،دەبێتئاگاداریپۆلیسبکەنەوە.هەر٣هەفتەلەمەوپێشلە٥شارەوانیلەندەندا،لەڕۆژی٠٣–٠٩–١١وەبۆماوەیمانگێکهەمووجۆرەخۆپیشاندانێکقەدەغەکراوە.سەروەرییاسالەبەریتانیاڕێگادەداتکەکۆمپانیایڤۆدۆفۆن٦ملیارپاوەندو٨٠٠ملوێنپاوەندتەکسیلەسەرەنەیدات،هەروەهابارکەلیبانقکەبانقێکیجیهانیەتەنها١٠٠ملوێنپاوەندباجبداتکەئەمەشبەڕێژەیسەدیتەنهالەسەدا١دەکاتلەکاتێکداهەربەپێیئەویاسایەبزنسوکۆمپانییەگەورەکانلەسەدا٢٨لەداهاتیان،باجدەیگرێتەوە.هەرئەمیاساسەروەرەبەرەوایبینیکەبەڕێوەبەرانیبانقەکانوئەوانەیکەلەبۆرسەکانداکاریاندەکرد،بەڕایئابوریزانەکان،گەورەترینقەیرانیئابوریانلەساڵی٢٠٠٨دادروستکردهیچیانبەرامبەرنەکرێت،کەتائێستاشئەوقەیرانەنەکهەرنەڕەویوەتەوە،بەڵکوهەنذێکوڵاتیزۆربەخەستیگرتۆتەوە،ئەمەلەکاتێکداهەرئەویاسایەلەمڕایاتەی(هەڵچوون)مانگیئابکەلەهەندێکلەشارەگەورەکانیبەریتانیاداڕویداو١٧٣٦کەسیتێدادەستگیرکرا،کەهەنێکلەوانەلەئێستادادادگاییکراون،لەوانە٦مانگبەندیسەپاندبەسەریەکێکلەوگەنجانەداکەتەنهاتاوانەکەیبردنی٣بوتڵئاوبووکەباییتەنها٣پاوەندونیوبوووحوکمیژنێکیگەنجیشیکەلەگەڵمنداڵەکەیدادەژیبەجیالەمێردەکەی،بە٥مانگونیودا،کەتاوانیئەمیشتەنهاکڕینەوەیجوتێکپێڵاوبوولەیەکێککەلەدووکانێکهێنابویەوەلەکاتیڕایەتەکەدا.گەنجێکیتریش٤ساڵیدرابەتەنگەدا،تاوانبارکرابووکەگوایەلەسایتەکانداتەرویجیبەتوندوتیژیدابوو.سەروەریوعەدالەتیئەمیاسایەگەیشتەرادەیبڕینیبیمەیبێکاریوکرێیخانووبڕیاریدەرکردنیبەشێکلەوباوکودایکانەیکەلەخانوەکانیشارەوانیدا،دەژین،کەمنداڵەکانیانبەشداریلەوڕایاتەداکردوە.

مندەتوانملەبواریسەروەرییاساودەبڵستادەرێتیکەکوردپێیدەڵێتبانێکەودووهەوا،دەیەهانمونەیتربەدۆکۆمێنتەوەبهێنمەوە،ڕیزیبکەم،بەڵاملێرەدامندەوەستم.

هەرچیسەبارەتبەگەندەڵیشهەیەلەووڵاتەمەدەنییەدامنپێشتربەباسێکیتایبەتیبەدۆکۆمێنتەوەلێیدوواوم،کەپێویستنییەلێرەدادووبارەیبکەمەوە.

دووهەمیشیانئەزمونیخڕدانیخەڵکودەستکردنبەچالاکیسەرشەقام.

بۆتێشکانیئەمئەزمونەشیانپێویستمبەوەنییەکەبەدرێژیلەسەریبدوێم. لەلایهەموانئاشکرایەکەگۆڕانلەبەڕێکردنیئەمهەنگاوەشداتێشکان،نەکنەیانتوانیهیچشتێکلەداخوازیەسیاسییەکانیانبەدیبهێنن،بەڵکوبوونەهۆیلەباربردنیبزوتنەوەیخەڵکیشوبەهێزبوونیزیاتریدەسەڵاتیش.

بێگومانهۆکاریتێشکانیبزوتنەوەکەزۆرەبەڵامهەرەگرنگەکانیانهەندێکلەوانەبوونکەلەسەرەوەناونوسمکردن،لەپاڵگردکردنەوەوخەساندنیخەڵکیلەسەرایئازادیدا،بەکارهێنانیهەمانتاکتیکەکۆنەکانلەشێوەیەکیخەتەرناکدالەبەکارهێنانیتوندوتیژوهەبوونیهەستوڕۆحیشەڕەنگێزیلەناوگەلێکلەگەنجاندا،کۆنترۆڵکردنیمایکرۆفۆنیگۆڕەپانەکەوپشتکردنەجەماوەروهتد.

ئێستاشدەچمەسەربەشیکۆتاییبابەتەکەمکەداهاتویلیستیگۆڕانەوەکوئەمقەوارەڕێکخراوییەیکەهەیە،کەبەڕایمنلەبەردەمدووڕییانیکدایە. یەکەمیانمانەوەیبەوشێوەیەیکەهەیە،کەنەکهەرناتوانێتگۆڕانکاریەکیگەلیکبچوکیشبکات،بەڵکودەبێتبەبزوتنەوەیەکیکۆنەپەرستانەیڕێگروەکوسەرجەمیبزوتنەوەسیاسیەکانیتربەهەمووچەشنەکانییەوە،لەبەردەمبزوتنەوەیخەڵکیدا،جەماوەریدا،لەبەرئەوەیوەکهەرپێکهاتەیەکیهەرەمیترئامانجیسەرەتاوکۆتاییئەویشهەیمەنەکردنەبەسەرکۆمەڵگەدا،بەجێگەگرتنەوەیئەوانیتر. سەرئەنجامهەرڕەخنەیەکلەلیستیگۆڕانبەبێلێدانلەبنەماهەرەمیەکانیئەمقەوارەتازەیە،دەبێتەهۆیخۆشباوەڕکردنیجەماوەربەلایەنێکیدەسەڵاتخوازیتر.

دووهەمیاندەشتوانێتببێتەهێزێکییارمەتیدەروپاڵپێوەنەریبزوتنەوەیخەڵک،ئەویشبەبانگەشەکردنیفەشەلیخۆیانودەستکێشانەوەیلیستیگۆڕانوسەرکردەکانیانلەسەرکردایەتیکردنیئەوبزوتنەوەیەوخۆبەدەمڕاستزانینیان. واتەپێلێنانلەهەڵەکانیانولەسەروهەمووشیانەوەداوایلێبوردنکردنلەجەماوەریناڕازیسەبارەتبەکۆنترۆڵکردنیانوبەسیاسیکردنیکێشەوداخوازیەکۆمەڵایەتیەکانیانبەکێشەیەکیسیاسیولەباربردنیبزووتنەوەئەسڵیەکە.

منپێموانیەلەبەردەملیستیگۆڕاندا،وەکپێویستئاڵتەرناتیڤیسێهەمسەرهەڵبدەدات،ئەوەیشمانایپووکانەوەیگۆڕانەلەمقەوارەوشێوەیەیئێستایدا. کەواتەهەرڕێگایەکیشیانبگرێتەبەریانیپووکانەوەوتیاچوونیلیستوسەرانیگۆڕانلەمقەوارەوشێوەیئێستایدا.