02/10/2021

چالاکوانانی بەرگری لە ژینگە لە بریتانیا کەمپەینی دانانی مادەی عەزلکردنی سەرما و شێ و تەڕیی خانوویان لە بریتانیا بۆ ماوەی 21 ڕۆژە ڕاگەیاندووە و تا ئێستاش زیاتر لە 10 چالاکی گرنگ و مەترسیداریان ئەنجامداوە و 115 کەس بەشدارییان تێدا کردووە و لەم چالاکییانەشدا 450 گرتن ڕویداوە کە بەشداربوی وا هەبووە کە چەند جارێك گیراوە.

ئەم کەمپەینە بۆ مەبەستی دانانی ئەو مادە عەزلە کراوە کە 29 ملیۆن خانو کە دزەی ئاو و شێیان هەیە، دەگرێتەوە، بۆ ئەم مەبەستەش داوا لە سەرەكوەزیرانی ئێرە دەکەن کە تا ساڵی 2030 ئەو گرفتانە چارەسەر بکرێت.  ئەوان دەڵێن دوو ڕێگا هەیە دەنا دەست لە چالاکییەکانیان هەڵناگرن، چالاکییەکانیان کراوە و بێ کۆتاییە ، ئەو دوو ڕێگایەش : ” یا دەبێت حکومەت ئەوە بکات، یاخود هەمومان بگیرێین”.

چالاکییەکان لە سەر مۆتۆڕوەی   1، 4 و 25 ڕوویداوە و بۆ ماوەیەکی زۆر هاتووچۆی سەیارەیان وەستاندووە بە گرێدانی خۆیان بە یەکدییەوە، یاخود خۆچەسپکردنیان  بە شەقامەکەوە بە چەسپی دووقولیی.

https://i.guim.co.uk/img/media/3ab6ecde36540490fb1e39c16d18e311b527ddd7/0_224_3500_2100/master/3500.jpg?width=605&quality=45&auto=format&fit=max&dpr=2&s=ad6d805b1306958437c5e919e9b1ca84

زاهیر باهیر

01/10/2021

دوو بڕیاری گەورەی  حکومەتی بریتانیا:

زاهیر باهیر

01/10/21

لە کاتێکدا وڵات بە قەیرانی بەنزین و غاز و گازۆیل و کەمیی خواردەمەنی و پیداویستییەکانی ژیانی خەڵکی و بەرزبوونەوەی نرخیان بە ڕادەیەکی ئێکجار زۆر،  کە دەستی ناوەتە بیناقاقای دانیشتوانی ئەم وڵاتە، تێدەپەڕێت،  حکومەت بە دوو بڕیار ئەوەندەی دیکە قەیرانی هەنووکەیی  لەسەر بەشێکی زۆری خەڵکی قوڵتردەکاتەوە.

بریاری یەکەم: کە ئافاتی کۆرۆنا گەیشتە بریتانیا حکومەت بۆ ڕێگرتن لە برسێتی و لە چونەسەر شەقامی خەڵكی و تەنگ هەڵچنین بە حکومەت ، بە دەوڵەت، وەکو گەلێك لە وڵاتانی ئەوروپا و ئەمەریکا لە 20/03/2020 بڕیاری دا کە کرێکاران کە چی تر ناتوانن کاربکەن لە ئۆفیس و شوێنی دیکەی سەرکاردا لە سەدا 80ی موچەکەیان پێبدرێت.  ئەم بڕیارە 11.6 ملیۆن کرێکار و کارمەندی بریتانی گرتەوە بۆ ئەمەش دەوڵەت 70 ملییار پاوەندی سەرفکردووە .  کە ئێستاش تا رادەیەك ژیان وەکو جارانی لێهاتۆتەوە هێشتا 1.6 ملیۆن کرێکار / کارمەند کە لە سەدا 5 تەواوی هێزی کاری بریتانیا دەکات،  تا کۆتایی مانگی تەموز هەر لەسەر لەسەر ئەو پلانە/پرۆژەیە بوون و دەژین .  بەشی زۆری ئەم کرێکار و کارمەندانە لە بەشی هاتو و چۆ و گەشتوگوزار و هوتێل و باڕ و چێشتخانەکانن.  بەڵام بە بڕیاری حکومەت دوێنێ ، 30/09  دواڕۆژی ئەوە بوو ئیتر لە ئەمڕۆوە 01/10، ئەو پلانە کاری پێناکرێت ، ئەمەش یانی ئەوەی کە ئەو کەسانەی کە تا ئێستا لەسەر ئەو پلانەن لەمەولا موچەیان نابێت و کارێکیش نییە کە چی تر بیکەن یاخود خاوەنکارەکانیان ناتوانن کاری پێشتریان بۆ مەیسەر بکەن .  بۆیە زۆرێك لەمانە دەچنە ڕیزی بێکاران و دواتریش بێ خانوو بەرە دەبن و ڕەنگە بچنە  بەرەی برسییان و هەژارەکانەوە.

بڕیاری دووهەم: ئەو کەسانەی کە پارەی کارکانیان کەم بوو یاخود کاریان بۆ خۆیاند دەکرد نەك بۆ خاوەنکارێك، پلانێك هەبوو لە وەرگرتنی  پارەیەکدا  کە پێی دەڵێن Universal Credit  کە پێشتریش ئەمە هەر هەبوو بەلام هەفتانە بەبڕی 20 پاوەند زیادرکرا ئەمەش یارمەتییەکی زۆری ئەو کەسانەی دەدا، کە لە ساڵێكد دەکاتە زیاتر لە هەزار پاوەند.  لە ئێستادا حکومەت بڕیاری داوە کە لە 6/10 وە ئەوە پارەیەش ببڕێت.  ئەمەش کارایی لەسەر زیاتر لە 1.6 ملیۆن کریکار و کارمەند دادەنێت.  بە گوێرەی وتارێکی گۆردن براونی کۆنە سەرەكوەزیرانی بریتانیا، کە لە ڕۆژی 3شەمە لە گاردیانی بریتانیا بڵاویکردەوە، لە ئێستادا لە سەدا 50 ئەو خێزانانەی کە 3 منداڵ یاخود زیاتریان هەیە لەژێر هێڵی برسێتییەوە دەژین و 500 هەزار کەسی تر دەخاتە خانەی هەژارییەوە هەر ئاواش 300 هەزار منداڵی تر هەژار دەکات و بەم شێوەیەش بڕی هەژاری منداڵان هەر لە 3 منداڵ، منداڵێك لە هەژاریدا دەژی .

کاتێك کە ئافاتی کۆرۆنا یەخەی پێگرتین زۆربەمان دەمانزانی کە جەنگێکی ناوخۆیە و هێڕشێکی گەورەیە بۆ سەر زۆربەی دانیشتوانی بریتانیا و شوێنەکانی دیکەش بەو شوێنەوارانەی کە ئێستا دەرکەوتون وەکو گرانی پێداویستییەکانی ژیان ، بەتاڵەی زیاتر ، کەمکردنەوەی کرێ و موچە، بڕین یاخود کەمکردنەوەی بیمەکان ، داخستنی سێنتەرەکانی گەنجان و زۆری مەلە و جیم و وەرزشکردن ، سەرکەوتنی کرێی پاس و قیتار و تکتی تەیار ، زیاتربوونی ژمارەی خێزانی بێ خانووبەرە ، بەررزبوونەوەی ژمارەی کەسانێك کە بە نەخۆشی خەمۆكی  و بێ هیواییەوە گیرۆدەدەبوون، هەڵوەشاندنەوەی مەوعیدی نەشتەرگەرییەکان و بەرزبوونەوی لیستی چاوەڕوانی بینینی دکتۆر و داخستنی کلینیکەکانی دکتۆر بە نەبینینی نەخۆش بە پاساوی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا، داخستنی باخچەی منداڵان و مەکتەب و زانکۆ و خوێندنگاکانی دیکە و لەمانەش گرنگتر لێدان لە بزوتنەوەی کرێکاران و هەموو بزوتنەوە و چالاکییە لۆکاڵییەکان و   زۆری تریش، بوون .

بە هۆی ئەوانەی سەرەوە گەلێکمان واماندەزانی کە ئەمە بزوتنەوەی کرێکاران و خەڵکی دەبوژێنێتەوە و بەهێزیان دەکات و  قەیرانەکە دەکرێت لەسەری دەوڵەت و خاوەنکار و کۆمپانیاکانا بشکێتەوە، بەڵام بەداخەوە کە پێچەوانەکەی ڕوویدا. 

بەشی شێری هۆکاری ئەمەش دەبەنگی چەپ و نقابە و کۆمۆنیست و سۆشیالیست و زۆرێکیش لە ئەنارکستەکان بوو کە هەموویان کەوتنە ئەو داوەی کە چەند ساڵێكە کاپیتاڵیزم بۆی ناوینەتەوە و بوین بە تەڵەکەوە . بڕوامان بە میدیای دەوڵەت کرد بەو هەموو درۆ و دەلەسەیەی کە لە ڕاگەیاندنەکانیانەوە و هەروەها لە سۆشیال میدیاشدا پێمان ڕادەگەیەنرا.

بە گوێرەی تێڕوانینی من و لێکدانەوەم بۆ بارودۆخەکەی ئێستا، بزوتنەوی کرێکاران و خەڵکی لانی کەم دەیەیەکی دیکە چووە دواوە ، سەرمایەداران بە وریایی و زیرەکی خۆیان توانییان ئێمە هەمومان بگەوجێنن و ئەوەی ویستیان بەجێیبگەیەنن.   

بریتانیا و ڕوبەڕووبوونەوەی قەیران:

زاهیر باهیر

28/09/2021

لە ماوەی دو هەفتە سێ گرفتی گەورە کە تا ڕادەی قەیران ڕووبەروی کۆمەڵی بریتانیا بووەتەوە .  گرفتی یەکەمیان، گرفتی کەمبوونەوەی کەرەسەکانی خۆراك  خوردەمەنی و خواردنەوە و شلەمەنییەکان بوو کە لە ئێستادا ئەو گرفتە بەرەو قەیران دەڕوات. ئەمەش بەهۆی کەمبوونەوەی دووەم ئۆکسیدی کاربۆنەوەیە،  کە دووەم ئۆکسیدی کاربۆنیش بۆ زۆر شت، بۆ پێداویستی ڕۆژانەی خەڵك بەکاردەهێنریت،  لەوانە:  لە خواردنەوە گازییەکانا، لە پاراستنی بۆگەنکردنی  خواردەمەنی خۆراكی گوێزراوەدا، لە کەبسکردنی پێداویستییەکانی خەڵکی لە شۆپە گەورەکانا ، لە سڕکردنی گیانلەبەر و ئاژەڵدا پێش سەربڕینیان و بەکارهێنانی ئەم غازە لە دروستکردنی سەهۆڵی وشکدا.  پێویستی بوونی ئەم غازە ناتوانرێت لە ستایەڵی ژیانی ئێستاماندا دەستبەرداری ببین . 

گرفتی دووەم هەرەسهێنانی 4 کۆمپانیای وزە لە بریتانیا کە گەیاندنی غاز بۆ ژمارەیەکی زۆری دانیشتوانی نێو ماڵەکان و دوکانەکان ، دابین دەکات، تا ئەو ڕادەیە کە ئەمە کێشەی بۆ زیاتر لە 1.5 ملیۆن مەعمیلی ئەو کۆپمپانیانە دروستکردووە و دەبێت بەدوای کۆمپانیای دیکەدا بگەڕین دەنا بێ غاز دەمێننەوە.

گرفتی سێیەم کە نەك هەر خۆی بوەتە قەیران بەڵکو دوو گرفتەکەی پێشتریشی بۆ ڕادەی قەیران قوڵکردەوە، کە ئەویش کەمی بەنزینە .  ئەم گرفتە بوەتە هۆی داخستنی ژمارەیەکی زۆر لە بەنزینخانەکان و سەرەگرتنیێکی دوور و درێژ لەبەردەم ئەو بەنزینخانانەی کە بەنزینیان هەیە.

ئەم قەیرانە بە هۆی وەکو دەڵێن هاتنە دەرەوەی بریتانیا لە یەکێتی ئەورپاوە دروستبووە ، کە لێرەدا کارئاسایی بۆ سایەقی لۆری و تەنکەر و شاحینەکان نەکراوە نە بەدانی ڤیزە پێیان و نە بە کارائاساییکردن بۆ کارکردنیان .  زۆربەی ئەم سایەقانەش خەڵکانی ئەوروپا و ئەوروپای ڕۆژهەڵاتن ، بۆیە لێرە لە بریتانیا بەم هۆیەوە 100 هەزار سایەقمان نوقسانە بە بەراودە بە ئەڵمانیا لە 45 بۆ 60 هەزار سایەق و پۆڵۆنیا 124 هەزار سایەق . 

ئەم گرفتە گەوەرەیە حکومەتی بریتانی شپرزە کردووە و نازانن چۆن حەلی بکەن ، لە ئێستادا مۆڵەتی ڤیزەیان بە 5 هەزار سایەق داوە ، هەر ئاواش نامەیان بۆ سایەقە خانەنشینکراوەکان یا ئەوانەی کە لە ماڵەوە دانیشتون بە هۆکارێک، تاکو بگەڕینەوە سەر کارەکانیان بە هەندێك ئیمتیازەوە ، هاوکاتیش لە سەروبەندی دانی بڕیاردان کە لە بەشی سوپا بەشێکی زۆر بکەنە پاریزەری بەنزینخانەکان و بەشێکیشیان کە سایەقن لە بواری لێخوڕینی شاحینە و لۆری و تەنکەردا بەکاربانبهێنن.

خاڵی گرنگ لەم قەیرانەدا:

ئەوە ئاشکرایە کە ئێمە هەر لایەنە بەهێزەکەی ئەم سیستەمە زۆر زیاتر لە لایەنە لاوازەکانی دەزانین ، بەڵام گەر تەماشای ئەم بارو دۆخەی بریتانیا بکەیت دەبینیت کە ئەم سیستەمە کە جۆرێك لە ستایەڵی ژیانی بەسەردا سەپاندوین چەند لاوازە کە تەنها بە چەند سەد هەزار سایەقێکی تەنکەر و لۆری و شاحینە لە ماوەی ڕەنگە کەمتر لە مانگێکدا حکومەت بڕوخێنن و سیستەمەکەش زۆر زۆر لاواز و بێ دەسەلات بکەیت .

بۆچی و چۆن ؟

هەر لێرەدا چەند لایەنێکی ژیانی نێو کۆمەڵگە ببینە کە چۆن ئەم قەیرانەی ئێستا ئیفلیجی کردووە و گەر ئاواش بروات ژیان دەوەستێنێت ، جونکە هەموو شتێك بە نەوت و گازۆییل و بەنزین دەکرێت واتە ژیان بێ ئەوانە لە ئێستادا نامێنێت.  چەند نموونیەکی زۆر کەم:

• کە سایەقی لۆری و شاحینە و تەنکەرر ئیشی نەکرد یانی سوپەرمارکێتەکان بەتاڵ دەبن لە خواردنا ، سەفەری ناو خۆ،  بریتانیاو جیهان ، چوونە سەرکار ، ڕۆیشتن بۆ قوتابخانە ، بۆ شارەوانی ، منداڵبردن بۆ لای دایەن و باخچەی ساوایان، بۆ شوێنی دیکە هەمووی دەوەستێ.

• کە بەنزین نەبوو دکتۆر و نێرس و کارمەند و کرێکارانی پاکەرەوە ناگەنە خەستەخانەکانمان ، ئیسعاف ناتوانێت دەرچێت و نەخۆش بگەیەنێتە خەستەخانە.

• کە بەنزین نەبوو ئیتر دوکانەکان بە گەوەرە و بچوکیانەو ، سێنەری کۆمۆنێتییەکان، سێنتەری مەلە و جیم و وەرزشەکانی دیکە هەمووی دادەخرێی تەنانەت کارایی خۆی لەسەر مەرکەزی پۆلیسیش دادەنێت.

• لە ڕووداوی ئاگرکوژانەوەدا کرێکارانی ئاگرکوژێنەرەوە ناتوانن فریا بکەون و ئاگرەکان بکوژێننەوە.

• کاتێك کە خەڵك وەرزش ناکات ، سێنتەرەکان دادەخرێت ، ناگەنە پارکەکان توشی نەخۆشی دەرونی و خەمۆکی و لەشقورسی و زیادکردنی سەنگ و نەخۆشی دیکە دەبن .

• لێکدابڕانی تەواو دروستدەبێت .

• بە هۆی کەمی یا نەبوونی خۆراك و خوردەمەنییەوە برسێتی سەرهەڵدەدات.

ئەمانە بڕێکی کەمن لە کارایی نەبوونی سایەقی لۆری و شاحینە و تەنکەرەکان یاخود لە ڕوودانی مانگرتنیانا.

ئەمانە گەرچی بارودۆخی خەڵکی ناخۆش دەکات بەڵام هاوكاتیش هاندەرێکی زۆر باش دەبێت بۆ بیرکردنەوە لە ئەڵتەرناتیڤ لە لایەن خودی خەڵکەوە ، بیرکردنەوە لە گۆڕینی ستایەڵی ژیانیان، متمانەنەکردن بە حکومەت و سیاسی و دەسەڵات ، بە مارکێت و بازرگانیکردن بە پێداویستییەکانی ژیانەوە.

و: زاهیر باهیر

ئەلێکسەندرا بێرکمان لە کتێبی ئەلف و بێی ئەنارکیزم کە زۆر سادە و بە زمانێکی ئاسان و ڕەوان دەیەوێت ئەنارکیزم لە خەڵکی بگەیەنێت.  ئەم پرسیارەی خوارەوە   یەكێكە لەو دەیەها پرسیارەی کە ڕووبەڕووی دەبێتەوە کە ئایا دەکرێت جیاوازی لە نێوانی خەڵکیدا بکرێت سەبارەت بە داهات و پێویستییان ؟  

تۆ زیاترت دەوێت و دەڵێیت” ئەگەر ئەمە ئاوابێت دەبێت هەموی وەکو یەك شەیری بکات؟ پیاوانی خاوەنمێشك، ئەوانەی کە کارەکانیان کاری مێشکییە نەك ماسولکەیی  و جەسەدی  لەگەڵ ئەوانەی کاری جەسەدی دەکەن، بەتوانا و بێ توانا  هەموویان وەکو یەك؟ ئایا نابێت هیچ جیاوازییەك هەبێت ، هیچ پێزانینێکی تایبەت بۆ ئەوانەی کە بەتوانان، هەبێت؟”

لێمگەڕێ  برادەر نۆرەی منە  پرسیارت لێبکەم: ئایا سزای پیاوێك دەدەین کە سروشت هاویاری نەبووە، سروشت ئەوەندە بەخشندە نەبووە وەکو لەگەڵ دراوسێکەیدا بووە، کە ئەو بەهێزترە و  بەهرەدارترە؟  ئایا دەبێت زوڵمی  زیاتر بۆ ئەو کەمئەندامە لە سەروو ئەوەشەوە کە  سروشت داوێتی،  زیادبکەین؟  ئەوەی کە دەتوانین لە هەر کەس چاوەڕوان بین  بە شێوەیەکی ماقوڵ، هەوڵدانی جددی خۆیەتی – ئایا کەسێك دەتوانێت زیاتر لەوەی  بۆیبکرێت، بیکات؟ ئەگەر باشترین هەوڵی ‘جۆن’ وەکو ‘جیمی’ برای نەبێت ، ئەوە بەدبەختیی کەمئەندامێکەی ‘جۆن’ ە، کەواتە لێرەدا هەڵەیەك نییە بۆ سزادان. 

شتێك نییە لە هەڵاواردن، [جیاوازی]  مەترسیدارتر بێت، لەو چرکەیەوە کە لەگەڵتا دەست بە هەڵاواردن دەکرێت  لەبەر ئەوەی کە کەمئەندامیت، ئیتر زەمینەی  ناڕەزایی و بێزاریت لا دەخوڵقێت، ئیتر ئەوە دەعوەتی ئیرەیی و ناکۆکی و فتنەت دەکات. ئایا تۆ  بیرناکەیتەوە کە گرتنەوەی ئاو و هەوا لە کەسانی کەمتوانا کە پێویستیانە، دڕندەییە؟.  ئایا نا کرێت هەمان پرنسپڵ بەسەر پێویستیەکانی کەسانی دیکەدا جێ بەجێبکرێت؟ دوای هەموو شتێکیش مەسەلەی خواردن و پۆشاك و پەناگا و شوێنی حەوانەوە بۆ ئابوورییی جیهان کەمترین ئەرکە، خەرجییە.

باشترین ڕێگا کە مرۆڤ ئەو پەڕی توانای خۆی بەکابهێنێت، نەکردنی جوداکارییە، بەڵکو مامەڵەیانە بەگوێرەی پێویستیان، یەکسانبوونیانە لەگەڵ ئەوانی تردا.  ئەمە هاندان و پاڵنەرێکی کاریگەرانەی زیاترە کە ڕەوایانەیە و مرۆڤانەیە.