دارا جوتیار

06/01/2022

دیوارێك گەر لەدانانی یەکەم خشتی بناغەکەیدا یەك ملم هەڵە لەئەندازەگیریەکەیدا بکرێت چەندێك بەرزی بکەیتەوە سەرەنجام هەرەس دەهێنێت و زیانەکەی بۆ دەوروبەر زۆر لەو کەرەستەو ماتریاڵ و وزەیەی تێدا کوژراوە زیاتردەبێت!

گەر بتەوێت بەربەم داڕوخانە بگریت دەبێت دوا خشتی دیوارەکان هەڵوەشێنیتەوە تا دەگەیتە سەر ئەو خشتەی بناغەکە کە ملیمێك خوار دانراوە ڕاستی بکەیتەوە!

هەمان شێوە هەڵەو ناڕێکی پەروەردەیی لە سەرەتاو دەستپێکەوە بەهەرئەندازەیەك هەڵەی تێدابێت و هەڵەی تێدابکرێت سەرەنجامەکەی هەرەسی گەورەی کۆمەڵایەتی بەدوادا دێت!

هەڵبەت چۆن کۆمپانیایەكی قازانجخۆری بواری خانوبەرە لەپێناو قازانج کۆکردنەوەدا ، هەڕەمەکی دەخاتە جێگەی ئەندازەگیری بەرپرسی یەکەم دەبێت لە هەرەسی باڵەخانەکە،،،

دەوڵەت و دەسەڵاتی قازانجخۆر بەرپرسی یەکەمن لە پەروەردە و خوێندنی نازانستی و پینەوپەڕۆی هەڕەمەکی و سەرەنجام هەرەسە کۆمەڵایەتیە گەورەکە، ئەوان خۆیان ئەوە دەخوازن چونکە ئەم کاولکاریە مەیدانێکی لەبارترە بۆ درێژەدان بە کەڵەکەی سەرمایەو قازانج و گەندەخۆری!

لێ ئەرکی هەڵوەشاندنەوەو ڕاستکردنەوەی پەروەردە و ئەو شکستە کۆمەلایەتیە گەورەیە لە خوێندن و پەروەردەوە تا بەڕێوەبردنی سەرجەم بوارەکان نابێت بۆ دەسەڵاتداران و خاوەن کۆمپانیاکان بەجێبهێڵدرێت!

ئەم ئەرکە بەتەواوی لەئەستۆی کەسانێك و کۆمەڵگەدایە لەدەرەوەی دەسەڵات!!

ئێستا پەروەردە لەهەرێمی کوردستان بەناو لەبواری لێکۆڵینەوەو گۆڕانکاریدایە ئەرکی هەموو خەمخۆرانی ئەم بوارەو هەموو کۆمەڵگەیە ئەم بوارە بکێشنە ژێر دەستی خۆیان بۆ پێداچونەوەیەکی زانستی و هەڵوەشاندنەوەی دواخشتی ئەو هەرەمە خوارەی کە نەك هیچی بەرهەمهێناوە گەر بەڕوخاو کاولەش ئەژماری نەکەین هەمیشە لەدۆخی داڕوخان و کاولبوندایە! پەروەردەیەکی زانستی کە دواجار سەرجەم بوارەکانی ژیانی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی و ژیان و ژینگە زانستیانەو ماتماتیكی لەمەحەك بدات و بخاتە ژێر پرسیار و لێکۆلێنەوەوە بەو سەروخوار و نایەکسانیەشەوە کە لەئارادایە!!

ئەگەرنا بەو ئاڕاستە ڕوخێنەرەدا خەڵك و هێزی ڕوخێنەر وەك هەمیشە بۆی لەکەمین و دەسەڵاتدان!!

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

بەتەنیشت ئەمەوە تیشکێك بۆسەر مامەڵەی تاوانکارانەی دەسەڵات لەتەك قوربانیکانی ژێردەستەی خۆی!—

ئەوەی کە کتێبخانەیەك دەسوتێندرێت،، بەر لەهەڵوێستەکردن و پرسیار لەسەر سوتاندنی کتێب و کتێبخانەکە، سەرکوتگەری ئابوری و سیاسی و یاساییانەی دەسەڵاتێك دەخاتە ژێر پرسیار کە ژیان و ژینگەی هەموو خەڵکی سوتاندوە و داڕوخاندوە بەخودی پەروەردەو خوێندنیشەوە!

کردنی بەرگی تیرۆر بەبەری منداڵ و لاوانێکدا کەلەڕاستیدا خوێندن و کتێب هیچی تێدانەماوە بۆ ئەوان، ئاکامی نابوtکردنی سەرجەم کایەو بوارەکانی ژیانی خەڵکە، بەدەست کۆمەڵێك قازانجخۆر و گەندەخۆرەوە کە بۆ مانەوەی خۆیان و درێژەدان بەم گەندەخۆریە هیچیان بەدەستەوە نەماوە جگە لەوەی سەرکوتگەری و تیرۆریزمی خۆیان بکەن بەبەری قوربانیەکاندا!!

06/01/2022

پرۆتێستەکانی کازاخستان پیی نایە ڕۆژی حەوتەمییەوە لەگەڵ کوژرانی زیاتر لە 15 خۆپیشاندەر و برینداربوونی سەدەهای تر و نزیکەی 2000 کەسیش دەستبەسەرکراون.  هاوکاتیش لە هیزی پۆلیس و ئاسایش و سەرباز 543 کەس تا ئەمڕۆ نیوەڕۆ برینداربوون و هەرەسیشی بە حکومەت هێنا.

دوێنێ ، چوارشەمە ، بە گوێرەی ئەو پەیمانەی کە ناوی Collective Security Treaty Organization [ ڕێکخراوی بازرگانی و پاراستنی جەماعی] کە لە نێوانی 6 وڵاتی وەکو : ڕوسیا و ئەرمینیا و بیلاڕوس و کازخستان و گرگستان و تاجیکستاندا هەیە ، هەر کامێکیان تووشی تالووکەی ئابوری یا ئاسایشی و سیاسی بوونەوە ئەوە دەکرێت لە لایەن ئەوانی دیکەیانەوە هاوکاری بکرێن.  سەرۆکی کازاخستان داوای یارمەتی لە هاوپەیمانانی کردوەو هەر دوێنێ ، 4شەنە سوپای ڕوسی گەیشتنە فریای.

هۆکاری هاتنە سەر شەقامی خەڵکی کە لە ڕۆژئاوای وڵاتەوە دەستی پێکرد هەر زوو بڵاوبووەووە بە زۆربەی شارەکانی کازاخستانا ، بەرزبوونەوەی نرخی وزە بوو کە لە کاتێکدا کە حکومەتی ئەوێ و خەڵکەکەی لەسەر دونیایەك کانزای سروشتی دانیشتون جگە لە نەوت و غاز تەنانەت لە سەدا 40 یۆرانۆمی جیهان لەو وڵاتەیە. 

لە ڕاستیدا بەرزبوونەوەی نرخی وزە خاڵی تەقینەوەیە دەنا بێ کاری  و هەژاریی و نرخبەرزی پێداویستییەکانی ژیان و گەندەڵی هۆکاری سەرەکی دیکەن لە ڕوودانی ئەم خۆپیشاندانە گەورەیەدا.  گەندەڵی پرسێکی سەرەکییە و زۆرێك لە زەوی و ئاسمان سەرچاوەی دەریایی موڵکی کۆنە سەرەكکۆمارەکە و خێزانەکەیەتی: نورسوڵتان.

بە گوێرەی راپۆرتەکان حکومەت هیچ جۆرە هێڵێکی بەیەکەوەبەستینی وەکو تەلەفون و ئینتەرنێت و سۆشیال میدیای نەهێڵاوەتەوە و هەمووی بڕیون ، هاوکاتیش ڕاپۆرتەکان ئەوەش دەلێن کە حکومەت  و هێزەکانی کۆنترۆڵ و دەسەڵاتیان لەدەستداوە، بەڵام ئاشکرا نییە کە خەڵك ئەم جەنگەی دەباتەوە یا نا ، گەرچی ئەوەی کە گرنگە بەرهەڵستیکردنی زوڵم و زۆر و ستەمکاران و دەسەڵاتە ، مانەوەی ڕۆحی زیندوانەی خەڵکییە ، هاوبەشبوونی خەم و نگەرانییەکانیان  و ئەنجامدانی کاری جەماعییە .

06/01/2022

خزمان، ئەندامانی خێزان، هاوڕێیان و دۆستانی هاوڕێ تەیب، بەشدارانی گرووپی یانەی ئازادیخوازان،

ئێمە وەک گرووپی (یانەی ئازادیخوازان) هاوڕێیان و هاریکارانی هاوڕێ (تەیب عارف) هەموو ڕۆژ و ساڵێک یادی هاوڕێی ماندوونەناس و ورەبەرز و بڕوا پتەوی خۆمان دەکەینەوە و هەرگیز ناتوانین ئەو لەبیربکەین، چونکە ئەو بووە بە بەشێک لە مێژووی تێکۆشانی ئازادیخوازانەی ئەم گرووپە و چەندین کۆڕ و کۆمەڵی دیکەی پانتاییەکی جوگرافی کە بە عیراق ناسراوە.

ئێمە وەک سەرپەرشتیکارانی یانەی ئازادیخوازان و وەک هاوبیرانی هاوڕێ (تەیب عارف) خۆمان بە هاوخەم و هاودەردی خزمان و خێزان و هاوەڵان و دۆستانی ئەو دەزانین و مەرگی ئەو بە خەم و لێدانێکی گەورە لە بوونی شۆڕشگەرانە و کۆمەڵایەتیی خۆمان دەزانین.

هاوکات وەک وەفادارییەک بۆ خەون و ئامانجەکانی هاوڕێ (تەیب عارف) و گشت هاوڕێیانی ئازادیخواز و ڕێبوارانی ڕێی گەییشتن بە کۆمەڵی ناچینایەتیی، بە ئەوان و ئازیزانی ئەوان بەڵێن دەدەینەوە،کە بوونە شۆڕشگەرانە و کۆمەڵایەتییەکەی ئەوان لەنێو تێکۆشانی خۆمان دەپارێزین و وەک ڕۆشنایی و ڕێنمایەک لە ساتە سەخت وتاریکەکانی تێکۆشانی خۆمان لەبەرچاویان دەگرین.

هەردەم یاد و یاداوەریی (هاوڕێ تەیب)ی ئازادیخواز و کۆمونیستی دژە حزب و دژە دەوڵەت، وەک ورەبەخش و هیوابەخشی ئێمە و هاوچینانی چەوساوەی شۆڕشگەر دەمێنێت.

گرووپی (یانەی ئازادیخوازان)

٥ی جێنیوەری ٢٠٢٢

https://www.facebook.com/groups/AZADIXUAZAN

———————-

* ئەو وێنانە هەڵبژاردەیەکن لەو وێنانەی کە لەلایەن هاوڕێ تەیب بڵاوکراونەتەوە و جۆرێک لە یاداوەریی و دیتنی ئەو دەردەخەن

06/01/2022

کێیە دەڵێ بە تێپەڕینی زەمەن یادی مەرگی هاوڕێ کۆن دەبێ ، برینی گەورە و بە سوێی، ساڕێژ دەبێ ، یادی تیاچونی هاوڕێی پاك و دڵسۆز  لەبیر دەکرێ ، هیوای دروستبوونی کۆمەڵی سۆشیالیستی لە توێی  ڕەفە دەنرێ ، ناو و شۆرەتی تێکۆشەرانی ڕێگای شیوعییەت / سۆشیالیزم لە ئاسۆی هیواوە، ئاوادەبێ… کێیە دەڵێ هەوڵ و تێکۆشانی هاوڕێیانی ڕێگای سۆشیالیزم/ کۆمۆنیزم بە زایە دەروات ، مەرگ و هەوڵ و تێکۆشانی هاوڕێ، بەرەو هیچیی و بێ مایەیی دەبات …

ئەی زەمەن ، ئەی تۆ چەندێك درێژ بیت ، ئەی کارەسات تۆ چەندێك خەمهاوەر و جەرگبڕ بیت ، ئەی چرای هیوا تۆ چەندێك کز و بێ ڕووناکیی بیت ، ئەی زوڵم و زۆر تۆ چەندێك ئەستوور و  تاڵ و دڕندە و وێرانکار بیت ، ئەی تەمەن تۆ چەندێك لە هەڵکشانا بیت، بێ وزە و بێ تەحەمول و لەسەرا بیت … ئەی هەموو شتێك… تۆ رەنگە کارایی خۆت دابنێییت و گیانبەختکراوانی ڕێگای شیوعییەت، هاوڕێیانی لەدەستچوی نیوەی ئەو ڕێگایە ، لای هەندێکمان لەبیر بکەیت … بەلام هەرگیزا و هەرگیز ناتوانیت بۆ ڕۆژێکیش ئەو کاراییە لەسەر من دابنێیت .

هاوڕێ تۆ تەنها ساڵێکە ڕۆیشتویت ، تۆ تەنها چەند کاتژمێرێکە بەرەو دوا مەزارگەی خۆت چویت،….. هەرچۆن بێت ساڵێك ، ساتێك یاخود ساتە وەختێك … بەڵام برینی تۆ ساڕێژ نابێت ، جێ شوێنی تۆ بە کەس خۆش نابێت ، بیروباوەڕی مەزنی تۆی شیوعی هەرگیز کز نابێت… هاوڕێ.. تۆ ڕۆیشتیت بەڵام هەزارەهای دیکە هاتوون و دێنە ڕیزەوە ، ئەزموونەکان ئەوانەمان کە ماوینەتەوە و ئەوانەشی کە هاتوونەتە ڕیزەوە،  هەمیشە فێرمان دەکەن ، هەمیشە دەرسمان دادەن ، هەمیشە یادەوەرییەکانی تۆ و ئەوانی دیکەش لە هەر شوێنێکی ئەم دونیایەدا بن ، لەهەر بستێکی ئەم زەوییەدا لانکەی ژیانئاوایی خۆیانیان لێهەڵدابێ ، لامان بە زیندوویی دەمێننەوە، بۆیە ئێمە بە ئومێد و هیوای ئێوەوە ژیان بەڕێدەکەین ، تێکۆشان و خەبات دەکەین .

مایەی شانازییە بۆ من کە ئەوەم پێڕەوادەبینرێت کە یادت بکەمەوە وەکو چۆن یادی هاوڕێیانی دیکەم کردۆتەوە، دەکەمەوە ئەوەندەی ژیان ڕێگام بدات.  بۆ من خۆشبەختییە کە لە یادی ژیانئاوایی کەسێکدا کە زیاتر لە 60 ساڵی تەمەنی خۆی بە شیوعییەتەوە خەریكکردووە بێ ئەوەی کە بۆ ماوەی تەنها ڕۆژێکیش دڵەڕاوکێی هەبوبێت ، بۆ تەنها ڕۆژێكیش فکری خۆی فەرامۆش کردبیت ،  بۆ تاکە خولەکێکیش لە تاووتوێی فرۆشتنی پرنسپڵەکانیدا بوبێت … وێنەی تۆ و هەندێکی دیکە لە هاوڕێیان، هەر زۆر دەگمەنن کە ئاوابووبێتن.  تۆ لە هەقەتدا کەسێکی شیوعی بویت ، لەبەرئەوەی کەسێکی کۆمەڵایەتی بویت ، تۆ فکرت ، شیوعییەتت بە کردار و بە ڕەوشتی بەرزی خۆت کۆمەڵایەتی دەکردەوە ، تۆ بە کردەوەی خۆت ژمارەی شیوعییەکانت زیاد دەکرد و بەهای بیرۆکەی شیوعییەتیشت بەرز دەنرخان .

بێ تۆیی لە ناومانا دیارە، نەبوونی چالاکی و بێ بەشداریت لە ڕیزەکانمانا بۆ هەمیشە، لەبیر ناکرێت و مایەی دڵگرانی و ئازارە،….هاوکاتیش چرای خەباتی کرێکاران و هەژاران و ستەمدیدەی دونیا کز نابێت، گزنگی هەتاوی  مژدەهێنەری کۆمەڵی سۆشیالیزم، لە کەلەوە هەرگیز ئاوا نابێت.

دەی هاوڕێ گیان ئاسوودە بە و بێ خەم بە، ئەوەی کە تۆ و نەوەی پێش تۆ دەستیان پێکردووە، ئەوەتا بە هەزاران لە نەوەی دوای تۆ ڕیزیان بۆ گرتووە، ئیدی زوو بێت یا درەنگ تێکۆشان و ئاواتەکەی تۆ نە بەسەر دەچێت و نە کۆن دەبێت ، هەر دێتە دی.

03/01/2022

بە گوێرە توێژینەوەیەكی نوێ کە لە لایەن حیزبی کرێکاران [ لەیبەر] ی بریتانیاوە کراوە نیوەی منداڵانێك کە لە خێزانە پیشتڕەشەکانەوە هاتوون لە هەرژاریدا دەژین.

توێژینەوەکە زۆر وردەکاری بەکارهێناوە لەسەر ژیانی منداڵان لە بریتانیادا منیش هەندێكیان دەخەمە پێشچاوتان:

• منداڵانی ڕەشپێست کە لە هەژاریدا دەژین لە ساڵی 2010/11 کە لە سەدا 42 بوو لە ساڵی 2019/20 بەرزبووەتەوە بۆ لە سەدا 52

•   لە 2019 /20 دا 4.3 ملیوێن کە لەژێر تەمەن 16 ساڵییەوەن یاخود لە نێوانی 16 بۆ 19 دان لەناو خێزانێکدا دەژین کە هەژارن.  ئەمە بە ڕێژەی سەدی لە سەدا 31ی منداڵانی بریتانیا دەکات کە 14 ملیۆن منداڵن.

•  هاوکاتیش دەڵێت منداڵانی بەنگلادشی لە سەدا 41 لە خێزانی هەژارانن.

•  منداڵانی پاکستانی لە سەدا 55،  ڕەشپێستی ئەفەریقا و کارییبییان یاخود ڕەشپێستی بریتانی لە سەدا 53 و ئیتنیکییەکانی دیکە لە سەدا 51 و ئاسێوییەکانی دیکە لەسەدا 50 و ئیتنیکی تێکەڵ لە سەدا 32 منداڵانی هیندیی لە سەدا 27 و چینییەکان لە سەدا 12 و منداڵانی سپیپێست لە سەدا 26  لەناو خێزانی هەژاردا ژیان دەبەنەسەر.

•  2.9 ملیۆن منداڵی سپیپێست لە هەژارییدا دەژین.

• توێژینەوەکە نیشانی دەدا منداڵان لە ئاستێکی هەژاری ئاوادا دەژین کە وەکو 2 دەیە پێشتریان .  لە 2010/11 دا منداڵانی بەنگلادشی لە سەدا 61 لە ناو خێزانی هەژاردا ژیاون.  لە نێو منداڵانی هیندییدا بڕی هەژاران هاتۆتە خوارەو لە لە سەدا 34 وە بۆ لەسەدا 27.  بۆ منداڵە چینییەکان لە سەدا 47 وە هاتۆتە سەر لە سەدا 12 .

•  بەڵام بۆ منداڵانی سپیپێست بڕی مندالانی هەژار زیادی کردووە کە لە سەدا 24 و بووە بە لە سەدا 26 .  منداڵانی پاکستانی لە سەدا 50 وە بووە بە لەسەدا 55 .  بۆ منداڵانی ڕەشپێشت لە سەدا 42 وە چووەتە لە سەدا 53.

• بە گشتی بڕی ڕێژەیی منداڵان کە لە نێو خێزانی هەژاردا ژیاون لە ساڵی 20210/2011 دا بە گوێرەی ئەم توێژینەوەی ئێستا نیشانی دەدات چووەتە سەرەوە بۆ لە سەدا 31.

…………………….

*هەژاری لەو توێژینەوەدا پێناسەی بۆکراو کە داهاتێکی کەمی ڕێژەییە کە لە خوار لە سەدا 60ی داهاتی خەڵکانی مامناوەندییە .  ئەمە پێناسەی هەرژارییە .

زاهیر باهیر

29/12/2021

لە ڕۆژی 03/12/21 دا بابەتێکم لەژێر ناوی ” لە قاڵبدانی منداڵ” دانوسی و لەسەر فەیسبووک دامنا ، کە لینکەکەی لە خوارەوە دادەنێمەوە.  زۆر کەس بەشدارییان لە خوێندنەوەیدا کرد و کۆمێنتی زۆریشی لەسەر درا.  بە داخەوە کە زۆربەی  کومێنتەکان هەر لەو بازنەیەدا دەسوڕانەوە،  کە دیدی ڕاست و دروست تەنها دروستکردنی پرسیارە لە لای قوتابیان و خوێندکاران و هاندانیانە بۆ دەستپێشکەری و کردنیانە بە سێنتەری قسە و باس لە پۆلدا. کە کۆمێنتدەران و هەرە زۆرینەی کەسانی پەروەردەیی و پەروەردەناسی کوردستان ئەو نموونەیە لە پەروەردە  و خوێندن لە قوتابخانەکانی ئەوروپادا، کە قوتابخانەی لیبراڵیزم و نیو-لیبراڵن دەبینن، کە ئامانج و کاری ئە قوتابخانە و فێرگانە  لە ئێستا و لە ئایندەشدا تەنها بۆ خزمەتی ئابووری لیبراڵ و نیولیبراڵە.  لە کاتێکدیشدا کە ئەمە کرا  و دەکرێت  ئیتر لای ئەوان هەدەفی تەواو پێکراوە.  ئیدی بۆ خوێنەر و لای مامۆستاو سەرپەرشتیاری پەروەردەیی و خودی پەروەردەییەکانیش دروستیی خوێندنی مۆدێرانە و قوتابخانەی مۆدێرن بنیاتنراوە و بەڕێکراوە،  ئیتر هەر لێرەدا قوتابی و فێرخواز  دەبنە ئەو مەخلوقەی کە دەبن، یاخود پێشبینییان لێدەکرێت.

بێ گومان ئەمە لای من جۆرێکی جیاوازە لەوەی کە من قسەی لەسەر دەکەم و دەمەوێت پەروەردەی ئەنارشیانە لە قوتابخانەی مۆدێرندابیگەینێ، ئەمە زۆر جیاوازە.  ڕاستە تا ڕادەیەك لەم خوێندنگە و قوتابخانانەدا لە ئەوروپا  منداڵان یاخود فێرخوازان ئازادییەك وەردەگرن و متمانە بە خۆیان پەیدادەکەن لە دەستپێشکەری و گوێگرتن و ڕاو بۆچونی جیاوازدا تاڕادەیەکیش لە خورافاتی دینی و نەتەوەیی و ڕەگەزپەرستی ، دەڵێم تا ڕادەیەک، دووردەکەونەوە ، بەڵام هەرگیز ئەم قوتابخانە و فێرگانە بە مەبەست کەسانێك دروست ناکەن کە کۆمەڵی هەمەجی ئێستا ڕەتبکاتەوە و چرای ڕۆشنی رێگەی بنیاتنانی کۆمەڵی نوێی نا چیانیەتی، ناپلەبەندیی دروست بکات کە ئابووریی هەرەوەزی ، واتە بە کۆمەلایەتیکردنەوەی ئابووری بداتە دەستمان.

  من لێرەدا و لە وەڵامی هەموو کۆمێتەکانا تەنها هەر ئەوەندە دەڵیم کە ئەم بابەتە ” لە قاڵبدانی منداڵ ” و پەرەوەردەی  سەلیم بە مەبەستێکی جیا لەوەی هەنووکە، فرەڕەهەندترە لە وەرگرتنی تەنها لایەنێکی پەروەردە کە لە سەرەوە ئاماژەم پێکرد.  

دەڵێم ئەم بابەتە فرە ڕەهەندە.  دڵنیاشم کە لە قوتابخانە و خوێندگا ئەوروپییەکاندا زیاتر بایاخ بە تاکڕەهندی ئەو بابەتە دەدەن، نەك فرە ڕەهەندییەکەی. تاکڕەهەندی بابەتەکەش پرسیارکردنی قوتابییە و هەندێك لەو لایەنانەی دیکە کە پێشتر ئاماژەم پێدان ، بەڵام ئەوەمان لە بیر نەچێت، کە هەموو ئەمانە  بۆ بەرهەمهێنان و ڕاوەستانی سیستەمی کارو سەرمایەیە و ڕایەڵەی ڕاگرتنی پتەوی هیرراشییەتە / پلەگەرایی نێو کۆمەڵ و نێو خێزان و نێو خوێندنگا و سەرکار و هەموو شوێنێکی کۆمەڵە.  ئەوەی کە لێرەدا فەرامۆش کراوە، کە دەشبێت لەسای ئەم سیستەمەدا هەر فەرامۆش بکرێت، دەنا وجودی نابێت ، بوونی قوتابخانەی ئازادیخوازیی مۆدێرنە، کە بێ ئەوە هەموو سەربەخۆیی و موبادەرەکاریی و زیرەکی و لێهاتوویی و بەهرەی قوتابیان، خوێنکاران، لە خزمەتی خودی سیستەمەکە و مانەوەیدا دەمێنێتەوە و بەردەوامی پێدەدات.

لەوەها بارێکدا، قوتابی و خوێندکاری ئازاد بەمانای تەواوی ئازادیی کە لە دەرەوەی دامەزراوە و قاڵبی کۆمەڵی مەوجود کار بکات ، موبادەرە بکات ، خزمەت بکات ، خۆبەخش و دلسۆز بۆ مرۆڤایەتی، نایەتە دی .  بەڵکو لە جێی ئەمانە  ململانێی تاکی قوتابی و فێرخواز و ڕکەبەری نێوانیان دەردەکەوێت.  لە سای ئەم جۆرە پەروەردەیەدا زیاتر توانا و بەهرەی خوێندکارێك، فێرخوازێك دەردەکەوێت کە کۆمەڵی چینایەتی و سیستەمەکە ئەو دەرفەتەی بۆ ڕەخساندون، هاوکاتیش ئەوانی دیکەیان کە ڕەنگە هەر هیچ نەبێت بە قەدەر ئەمان بەهرەدار بن، ئەو هەلەیان لەبەردەمدا نییە.

بەڕای من ئەمەش لە حاڵەتێکی ئاوادا وەکو ئەوە وایە کە لە کارگەدا یا بەندیخانەدا کە ڕەنگە زۆرێك لە کەسانی بە سەلیقە و توانادار و کارامە و زیرەکیان تێدا بێت ، بەڵام بەڕیوەبەری کارگە ، مامۆستا ، پاسەوان، یاساناسان بچن باسی ئەو تایبەتمەندیانەیان بۆ بکەن کە لە سەرەوە ئاماژەم پێدان، کە بۆ خزمەتی خودی خۆیان و کۆمەڵیان دەگەڕێتەوە، بەڵام کرێکارەکان و بەندییەکان خۆیان دەناسن . کرێکارەکان دەزانن هەتا ماون هەر دەبێت کاربکەن و دەرفەتی دیکەیان لەبەردەمدا نییە، بەندییەکانیش دەزانن کە هیوای  بەربوونیان کەمەو هەرچیش بکەن هەر بۆ خزمەتی سییستەمەکەیە.

http://azadii.net/Home/Detail/1928

Zaherbaher.com

دارا جوتیار

28/12/2021

پەروەردە و پێگەیاندن لە تێڕوانینێکی سادە و ساکارەوە

دارا جوتیار

28/12/21

بەر لەوەی بچینە سەر باس و لێکۆڵینەوەی پەروەردە، پێوویستە کۆمەڵێک پرسیار لەخۆمان بکەین و خۆمان ڕونبکەینەوە!

دەبێت لەوە ڕابمێنین و پرسیار بکەین و بکۆڵینەوە، ئایا بۆخودی هەر یەک لەئێمە وەچە منداڵێك کە دروستی دەکەین و دەیخەینەوە (مڵکە) یا چی؟  یانی ئێمە بۆ ئەوە منداڵ دەخەینەوە کە لەدنیایەکدا لە ئایندە کە ترسی نەبوونی گرەنتی خزمەتکردنمان هەیە لەپیریدا بەلامانەوەبێت و خزمەتمان بکات؟ یاخود  باڵاترین بواری زانستی ببڕێت و پارە و سەرمایەمان بۆ پەیدا بکات و بەخێومان بکات؟

یاخود لەبەر ئەوەیە کە سوڵتەویەت هێندە بەسەرماندا زاڵە بۆمان ببێتە ناودارێکی جیهانی و نەمری خۆمان لەودا بەدەست بهێنینەوە؟ یان لەشەڕی مالیکیەتدا شەڕە بڕنەومان بۆ بکات؟ یان بەکۆپیکردنەوەی خۆمان لەسەرەمەرگدا

هەستی نەمری و زیندوومانەوەمان پێ ببخەشێت؟

یا چی؟؟؟

تا ئێستاش لەشوێنێکی وەکو نەرویج لەزانکۆکانیشدا هەزاران ناچارن تواناو حەز و ئارەزویان لەبوارێکی زانستیەوە بەپێی بازاڕی کار بگۆڕن بۆ بوارێکی دیکە کە دواڕۆژ لەبازاڕی کاردا کڕیاری هەبێت!

بەڵێ دەبێت ئەوە لەبەرچاوبگرێت لە بوارێکدا بخوێنێت سبەینێ کڕیاری هەبێت تا کرێی کارەکەی بەشی دانەوەی قەرزی خوێندنی زانکۆ و کرێی خانو و ژیانێکی هاکەزایی بکات!

نەوە خستنەوە و پەروەردەکەشی بەگشتی تا ئێستا لەژێر هەژموونی زاڵی مالیەکیەت و بازاڕی سەرمایەدایە!

من نە پسپۆڕ و نە کارمەندێکی هیج بوارێکی زانستی نیم، کوردواتەنی هەروا ڕەشۆکی بەناوکەوتوم و قسەکەدەکەم،، لێ بەدید و بۆچۆنی من ئەوەی دەبێت بەتایبەت لەپەروەردەی بنەڕەتیدا بەبناغە وەربگیرێت ئەوەیە:- منداڵ باری دەرونی و کەسایەتی نەشێوێندرێت، هەست بەهیچ کەمییەک نەکات لەئاستی گەورەکاندا؟؟ نەک ئەوەی چەند دەتوانیت بە پێی سیستم و میتۆدو مەنهەجی ڕێگەپێدراوی پەروەردەی دەوڵەت و سیستەم دسپلینی بکەیت و لەقاڵبی بدەیت!

بەبڕوای من دروست ئەوەیە لەپەروەردەی بنەڕەتیدا دوای منداڵ بکەوین بزانین بەدوای چیدا وێڵە و دەیەوێت لەچی بپرسێت و چی بکات؟ نەك منداڵ بەڕەشمەکراوی ناچار دوای ئێمە بکەوێت!

ئەوەی دەبێت منداڵەکەی من ئاوەها بێت، یا دەبێت نەوەی نوێ ئاوەها بن،، ئاوهابن باشە ئاوهابن خراپە؟! بەڕای من ئەمە سەپاندنی سیستمی ئابوری وسیاسی باو و زاڵە!

زانستی ڕووت بەپێی ئاستی تەمەن و توانای تێگەیشتن پێویستە، لێ دور لە هەر ئایدیۆلۆژیا و دین و بیروباوەڕ و فکرێک کە من یان هەر گەورەیەك هەیەتی!

ئێمە سیستەم دەغەزاری کردوین و لەفێرگەی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتی خۆیدا بەرپرسیشی کردوین لەوەی نەوەیەکی دەغەزاری بۆ بەرهەمبهێنینەوە!!!

27/12/2021

بە گوێرەی توێژینەوەیەکی نوێی ئەمەریکا لە ساڵی 2020 دا ئەمەریکا ئەوەی کە بۆی ڕیسایکلین نەکراوە، لە جاران زیاتر دەیاننێرێت بۆ ولاتانی ئەمەریکای لاتین .  ڕێکخراوەکانی ژینگە پاش ئەوەی کە ئەمەریکا لە ساڵی 2020 دا ناردنەدەرەوەی پلاستیك ،  کەرەسە پلاستیكیەکان کە  خواردن وخوارندەوەی تێدەنرێت، دووقات زیادیکرد، داوا دەکەن کە کەمی بکاتەوە. 

ئەمەریکا کە یەكەم وڵاتە لە بەکارهێنانی پلاستیکدا و ناردنەدەرەوەی کە لە پێش ساڵی 2015 بە زۆری دەینارد بۆ چین ، دیار بوو چینیش بەشێکی ڕیسایکلین دەکرد بەڵام چین لە ساڵی 2015 وە بە ئەمەریکای وت چی دی نایەویت ببێتە زبڵخانەی ئەمەریکا، بۆیە ئێستا ئەمەریکا بڕێکی زۆری زبڵەکانی دەنێرێت بۆ وڵاتانی ئەمەریکای لاتین کە سێ لەم وڵاتانە بەشی هەرە زۆری ئەو زبڵانەی دەکەوێت کە : لە سەدا 75 ی دەچێتە مەکسیکۆ، کە دەکاتە 32650 تەن ئەمە هەر لە ننێوانی مانگی یەک و ئابی 2020 دا.  ئەل سلفادۆر ولاتی دووهەمە کە 4054 تەنی بۆ چووە ، دوای ئەو لە پلەی 3 هەمدا وڵاتی ئیکۆدۆەرە کە 3665 تەنی بۆ دەچێت.  بێ گومان هەر ئەمەریکای لاتینن نییە کە بووەتە زبڵخانەی ئەمەریکا، بەڵکو ئەفەریقاو باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیاش ، کاریبیانیش ، هەندێك لە وڵاتەکانیان بوونەتە زبڵخانەی ئەمەریکا.  

26/12/2021

دەوڵەمەندانی لە سەدا 10 بەرپرسن  لە نیوەی دانەوەی غازی دوەم ئۆکسیدی کاربۆن

بە گوێرەی راپۆرتێکی نۆی دەوڵەمەندەکان بە هۆی تایبەتمەندی ستایەڵی ژیانیانەوە زیاتر لە نیوەی بەشەرەکانی ئەم سەرزەمینە ژینگە پیس دەکەن.

ڕاپۆرتەکە دەڵیت کە ئەمەش وادەکات کە زۆر مەحاڵە سەرۆکی دەوڵەتەکان و بزنسامانەکان و ساماندارەکان بتوانن ئەو هەدەفەی [ تارگێت] کە دایان ناوە بۆ ساڵی 2030 و 2050 بیپێکن چونکە ئەوە کارێکی هەر ئاوا ئاسان نییە و بە بڕیار و دانیشتنەکانی لوتکەی بەرزی سەرۆکی دەوڵەتان ، بێتەدی . ئەوە پەیوەندی بە شێوەی دامەزراوەی کۆمەڵی هەنوکە و سیستەمی هەنووکەوە هەیە کە لە سایەیدا کۆمەلێکی چینایەتی و هیرراشی / پلەبەندیی هەیە.

دەولەمەندانی لەسەدا 10ی دانیشتوانی جیهان بەرپرسن لە سەدا 50ی پیسکردنی ژینگە بەڵام لە سەدا نیوەی دانیشتوانەکەی کە لەبنی کۆمەڵدا دەژین تەنها بەرپرسیارن لە سەدا 12 پیسی ژینگە.

لە سەدا 50ی ئەمەریکا  هەژاران ئەمانە  هەر یەکەیان 10 تەن ساڵانە CO2  دەدەنەوە بەڵام دەوڵەمەندانی لە سەدا 10ی  هەر یەکەیان 75 تەن ساڵانە سی ئۆ توو دەدەنەوە.  هەر ئاواش ئەوروپییەکان نیوە هەژارەکەی تەنها هەر یەکەیان ساڵانە 5 تەن دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دەدەنەوە لەبەرانبەر ئەمەدا دەوڵەمەندەکان کە لە سەدا 10ئ ئەوێن 30 تەن سی ئۆ توو دەدەنەوە. 

ئەگەر ئەم مەسەلەیە ژیرانە وردبکەیتەوە بە بێ ئەو ئامارانەی سەرەوەش ئەم ڕاستییەت بۆ دەسەلمێت بۆ نموونە دەوڵەمەندەکان ستایەڵی ژیانیان زۆر جیاوازە لە هەژاران :  چەند سەیارەیەکیان هەیە ، یاختیان هەیە ، کۆپتەر و جێتی تایبەتییان هەیە ، پارەی زیادەیان هەیە کە سەرمایەیەو سەرمایەگوزاریی پیدەکەن، چەند خانوو کۆشك و ڤییەلایان هەیە … گەلێکی دیکە لەمانە کە ئێمە لەبەر ئەوەی ئاشنا نین بە ژیانیان دەرکی پێناکەین .  

25/12/2021

بەگوێرەی ئەو زانیارییەی کە دزەی کردووە بۆ ناو میدیای بریتانیا حکومەتی بریتانیا لەمەولا تاگی ئەلەکترۆنی بۆ شوێنپێهەڵگرتنی پەنابەران بەکاردەهێنێت. تاگی ئەلەکترۆنی جیهازێکە بە قایشەوە دەبەسترێت بە قاچی کەسێکەوە کە تاوانی ئەنجامدابێت و ماوەی بەندیبوونی تەواوکردبێت بەڵام هێشتا هەر مەرترسی بۆ سەر کۆمەڵ دروستدەکات.

بە گوێرەی ئەو زانیارییە دزەپێکراوە بە گەیشتنی هەر پەنابەرێك بۆ ئەمبەری ئاوەکە ئیتر یەکسەر تاگی ئەلکترۆنییان بۆ بەکاردەهێنرێت.  بێ گومان ئەمە ڕەفتارێکی زۆر نامرۆڤانەیە کە بەرانبەر پەنابەران دەکرێت کە هیچ تاوانێکیان نییە و تەنها لە دەستی زوڵم و زۆر و نەبونی و بێ کاری و ژیانی پڕ لە ڕەزالەتی، وڵات و کەسوکاریان بەجیدەهێڵن و ڕوودەکەنە ئەم وڵاتانە.

ئەم تاگی ئەلەکترۆنییە وادەکات کە دەسەڵات بە ئاگا بێت لە شوێنی پەنابەر و ئایا کار بەڕەش دەکات و هەروەها کاتێکیش کە داوای پەنابەرێتییەکەی ڕەتدەکرێتەوە ، ئیتر ناردنەوەی زۆر ئاسانە چونکە پۆلیس دەزانێت کە ئەم پەنابەرە  لە کوێ خۆی شاردۆتەوە، سەرەڕای ئەمەش کارایییەکی زۆر خراپی سایکۆلۆجیانە لەسەر دەرون و شەخسییەتی پەنابەر بۆ ماوەیەکی دوورودرێژ بەجێدەهێڵێت . 

لە چاوی یاسای ئەم وڵاتەوە پەنابەر کەسێکی زۆر تاوانبارە و هەرکەسێکیش یارمەتی بدات تەنانەت بیگرێتە خۆی یا موچەیەکی کەمی بۆ ببڕێتەوە، یاخود هاوکاری بکات جگە لە پارێزەر، بە گوێرەی یاسای ئێرە دەکرێت کەسەکە حوکمی هەتا هەتایی بەسەردا بسەپێنرێت.