All posts by azadebram

نەوت بوەستێنە

03/04/2022

ئەوە چەند ڕۆژێكە گروپێك لەژێر ئەو چالاکییەدا لە بریتانیا لە شار و شوێنی جیاواز چالاکی ڕاستەو خۆ دژ بە کۆمپانیاکانی پیترۆڵ دەکەن . دوێنی ڕۆژی شەمە، 02/04/22 ، بزوتنەوەی Extinction Rebellion   [بزوتنەوەی یاخی لە لەناوچوون] هاتنە ناویانەوە و  دەستیان کردووە بە چالاکی لە چەند تێرمیناڵێکی نەوت و پیترۆڵ بە ڕێگاگرتن لەو تەنکەرانەی کە پیترۆل دابەش دەکەن، بۆ ئەمەش دەچنە سەر تەنکەرەکان خۆیان بە چەسپی دووقولی دەلکێنن بە تەنکەرەکەوە هەروەها هەندێکی دیکەیان هەمان پرۆسە لەسەر شەقامەکان دووبارە دەکەنەوە .  بەمەش زەحەمتێکی ئێکجار زۆر بە پۆلیس دەدەن تاکو لە پشتی تەنکەرەکە و شەقامەکەیان بکەنەوە کە زۆر جار ئەم پرۆسەیە چەند کاتژمێرێک دەخایەنێت.

بڕیار لە 9 مانگەوە چالاکی زیاتر و لە شوێن و شاری زیاتردا بیکەن لە ئێستادا زیاتر لە 100کەسیان لە ماوەی ئەم 3 ڕۆژەدا لێ دەستبەسەر کراوە.

ئەمان تاکتیکی چالاکییەکانیان لە چالاکی مەدەنیانەوە گۆڕیوە بۆ چالاکی بەرگریکردن / مقاوەمە .  کاتێک کە ڕؤژنامە نوسێك لێی پرسین ئەمە یانی چی ؟ یەکێکیان لە وەلامدا وتی  ” واز لەوە دەهێنین کە بڵێین حکومەت دەبێت ئەمە بکات یاخود نەیکات، لەبری ئەمە چالاکانە حکومەت دەوەستێنین لەوەی کە دەیکات ، کە نابێت بیکات”

دەستەڵاتی سەرمایە تەنها لە دەست دامودەزگای دەوڵەتدا نییە

جیهان نۆرمەن

01/04/2022

ئەوەی زۆر روونە ئەوەیە کە دەوڵەت، کە سەرمایە رۆژ بە رۆژ بەبێ پاساو، بە بێ پێچ و پەنا نیشانی ئەدات کە دوژمنی هەموو سیفات و کردارێکە کە شیاو بێت بۆ بوونی مرۆڤ و بە پێداویستی سەرەکی مرۆڤەکان، بە ژیان و ژینگەو کۆمەلگەیان.

سیستەمی سەرمایەداری زۆر دەمێکە بە ئاشکرا حاشا دەکات لە کۆمەلی مرۆڤایەتی و بانگەشەی نامۆیی خۆی کردووە لە دونیای زیندووەکان.

هەموو هەنگاوێكی زاڵکردنی دەستەلاتی هێزی پارە، هێزی دونیای بێگیانو بێدل، ئاهەنگێکی سەرکەوتنە بۆ سەرمایە بە رامبەر دونیاو پێداویستی مرۆڤ. راستی ئەم دیاردەیە تەنها لە کرداری راستەوخۆی چەوساندنەوەی مرۆڤەکان و ژینگەدا دیار نییە، بەڵکو لەوەشدا کە مرۆڤەکانی کردۆتە لاشەیەکی پوچی خاڵی لە هەست و وزەیەك کە گونجاو بێت لە گەل هەست و ووزەی هەر بوونەوەرێکی زیندووی سەربەخۆ. مرۆڤەکان تەنها نامۆ نەکراون لە دونیاکەیان، بەلکو نامۆکراون لە چالاکیەکان و هەستی سروشتیشیان.

کێشەکە لەوەدا نەماوە کە مرۆڤەکان پێویستیان بە هۆشیارییەکی تایبەت بێت تا لە بارووزرووفی نامۆبوونیان بگەن، تا لەوە بگەن کە دوژمنەکەیان دەوڵەتە، سەرمایەیە، چونکە دەوڵەت، سەرمایە خۆی بە ئاشکرا بە کردار، بە دەنگ، هاواری ئەو جیابوونەوە و دژایەتیەی خۆی بانگداوە.

جەنگی بەردەوامی سەرمایە دژی مرۆڤ، تەنها لە جەنگدا، لە وێرانکاری و دەربەدەریو کوشتنەکاندا نییە، بەلکو لە پێشکەوتنی بە ناو زانست و تەکنۆلۆژیاو خزمەتگوزاری کۆمەلیشدایە.

دامەزراوەکانی پەروەردەو خوێندن بوونەتە کارگەی بەرهەمهێنانی هاوولاتی گوێرایەڵ و بێ هۆش و ژیری، دامەزراوەکانی خزمەتگوزاری تەندروستی بوونەتە کارگەی کوشتنی توانا سروشتیەکانی مرۆڤ بۆ بەرگریکردن، هەروەها دابەشکردنی دەرمانی نەخۆشکردنی گشتی لە لایەن کارخانەکانی بەرهەمهێنانی دەرمانەوە، دامەزراوە بە ناو خزمەتگوزاری کۆمەلایەتییەکان، بوونەتە ئامرازی توانا بڕین و خەفەکردنی ئۆتۆنۆمی چالاکی تاك لە بەرهەمهێنانی پێداویستی ژیان و بەشداری کۆمەلایەتیدا، ئەو دامو دەستگایەنە بە گشتی هێزی راگرتنی «هاوولاتیانە» لە سنوری مەمرەو مەژیدا!

هەرچیش یاخیدەبێت بە زەبری تێرۆر و داپلۆسین، یاخود بە زەبری زیندانی و سزا یاساییەکان مافی پاراستنی سەلامەتی دەوڵەتیان پێدەبەخشرێ!

هیچ رێگایەکی تر لە بەردەم مرۆڤدا نەماوە بۆ چارەکردنی باروزرووفی کۆیلەبوونی لە سایەی سەرمایەدا، جگە لە دەستخۆ خستنەوەی تواناکانیان بۆ بەرهەمهێنانی پێداویستی و پەیوەندییە کۆمەلایەتیەکانی بوونیان وەك بوونێکی ئازاد. ئەنجامدانی ئەم کارە بە بەرەنگاری دوژمنێکی بێگیان و بێ دڵ و هەست وەدەست ناهێنرێت، بەلکو بە خۆدابرینی کۆمەک و هۆشیار لە دەولەت وسیستەمی سەرمایە دێتە دی، بە پێکهێنانی ئۆتۆنۆمی پەیوەندی مرۆڤایەتی و کۆمەکبوونی مرۆڤەکان دێتە دی.

دەستەلاتی سەرمایە تەنها لە دەست دامودەزگای دەولەتدا نییە، بەڵکو لە نێو ژیانی مرۆڤەکاندایە، لە هەموو جێگایەکە. بەرهەلستکردنی دامودەزگاکانی دەوڵەت مۆرکی سیاسی و ویستی بەکارهێنانی دەستەلاتی ئیداری لە خۆدەگرێ،بەلام دەربازبوونی مرۆڤ لە کۆیلەیی بە شێوازی ڕادیکالی لە ئاستی پەیوەندییە کۆمەلایەتیەکان و بەرهەمهێنانی پێداویستی ژیاندایە(بە پێچەوانەی بەرهەمهێنانی کاڵا، بە پێچەوانەی کارکردن کە کردارێکی دابچپڕاوە لە کۆی چالاکی ئۆرگانیکی ژیان)، لە ئاستی پەیوەندی پێکەوەبوونی مرۆڤدایە لە تەك ژینگەیدا.

بزووتنەوەی رزگاری سەرتاسەری و تەواوی مرۆڤایەتی لە رێگای ڕاپەرین و گۆڕانکاری پەیوەندییە کۆمەلایەتیەکانەوە ئەنجام دێت، نەك لە رێگای گۆرانکاری لە شێوازی ئیدارەی دەوڵەت و ئابووری بەرهەمهێنانی سەرمایەوە.

سەرکەوتنێکی کرێکارانی ئەمازۆن لە ئەمەریکا:

02/04/2022

پاش هەوڵ و تێکۆشانێکی درێژخایەن، دواجار کرێکارنی ئەمازۆن لە شاری نیووێرك ، لە دورگەی  Staten بەدەنگی 2654 کرێکار لە بەرانبەر 2131 بڕیاری دروستکردنی نقابەیان دا . 

لە دەنگدانێکی دیکەدا بۆ دروستکردنی نقابە بەداخەوە کە کرێکارانی ئەمازۆن لە: Bessemer, Alabama, ، ڕەتی دروستکردنی نقابەیان کردوە .  بۆ ئەمەش 993 کرێکار دژی وەستانەوە و 875 کرێکاریش دەنگیان بە دروستکردنی نقابە دا.  ئەمە لە کاتێکدا کە نقابە پارەی زیاتری دەوێت  و وەختی حەوانەوەی سەرکاری زیاتر و باشکردنی هەلومەرجی سەر کار و پارەی تەواو کاتێك کە لە روداوی سەرکاردا بریندار دەبێت و کۆنتراکتی دائیم و هؤڵیدەی زیاتر و  … ئەمانەو زۆری  تری دەوێت .  کەچی بە داخەوە ئەوە هەڵوێستی کرێکارانە .

بەراستی گەرچی ڕەنگە لای هەندێکمان ئەمە خالێکی بچوك بێت بەڵام خاڵێکی زۆر گرنگ و سەرنجڕاکێشە بۆ من دەبێت بۆ هەر هەمووشمان ئاوابێت  .  دەبێت هەندێك پرسیارمان لا بوروژێنیت ، مێشکی وشکەوەبومان بە دیار کتێبەکانەوە  و پشتکردنە ئەوەی کە لە واقیعدا دەیبینین ، تۆزێك بە ئاگا بێنێتەوە .  هەر ئەوە گرنگ نیە بڵێین کرێکار هەر کرێکارە و ململانێی سەرەکیش ململانێی کارو سەرمایەیە .. دەبێت پرسیار بکەین کە بۆچی لە ئەمەریکا و بریتانیاو سەراپای وڵاتانی پیشەسازی پێشکەوتوی سەرمایەداری نەك کرێکاران شۆڕشگێڕنین بەڵکو ڕیفۆرمخوازیش نین ؟!!  هاوکاتش دەبینی کرێکاران لە وڵاتانی دواکەوتوی پیشەسازیدا سەدەها جار لە کرێکارانی ئەم وڵاتانە شۆڕشگێڕترن!!! من خودی خۆم زیاتر لە 20 ساڵیشە ئەو حەقەتەم بۆ دەرکەوتووە ، هەتا سەرمایەداری بەرەو پێشەوە بڕوات بزوتنەوەی کرێکاران لاواز و لاواز تر دەبێت .  ئەمەش من لە خۆمەوە نایڵێم بەڵکو واقیعەکە ئەم ئەنجامگیرییەم دەداتێ.

کەسانی بێ خانوو و بەرەی سەر شەقامەکان

01/04/2022

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی ئەمڕۆ، 01/04،  ساڵی پار ، 2021 ، لە بریتانیا   1286 کەس لەوانەی کە شەوانە لەسەر شۆستەکان و لۆچی دووکانەکان و ناو تەناڵەکانا دەمێننەوە لەبەر بێ جیگایی گیانیان لە دەستداوە .

ئەم ژمارەیە لە بەرانبەر ساڵی 2020 دا بە ڕیژەی لە سەدا 32 سەرکەوتووە و لە بەرانبەر ساڵی 2019 دا بە ڕێژەی لەسەدا 80.

 لەمانە تەنها 7 کەسیان بە پەتای کۆرۆنا مردون ، لە سەدا 41 یان بە هۆکاری مادە هۆشبەرەکان و مادە کحولییەکانەوە گیانیان لە دەستداوە و لە سەدا 12 شیان بە خۆکوشتن.

بڕی تەمەنی ئەمانە لە ئینگلەندە و لە وێڵس لە ساڵی 2019 دا 45.9 ساڵ بۆ پیاوان و بۆ ژنانیش  43.4 ساڵ،  لە بەرانبەر بڕی تەمەنی پیاوانی دیکە  76.1 ساڵ بۆ ژانان  80.9 ساڵ.

خۆپیشادان و پرۆتێستەکانی سریلانکە:

01/04/2022

لە سەرەتای مانگی پێشووەوە، مانگی ئازار، بیزاری و  خۆپیشاندان و پرۆتێست لە سریلانکە بە تایبەت پایتەختەکەی کۆڵۆمبیا، بەردەوامە .

خۆپیشاندان و پرۆتێستەکان دژ بەو ئەزمە ئابوورییە کە خەڵکی لەوێ توشی بووە و بە هۆی گرانبوونی نرخی وزە و خواردن و پێداویستییەکانی دیکەی ڕۆژانەی خەڵک.

دوێنی لە پەلاماردان و ئابڵوقەدانی ماڵی سەرۆکی ئەوێ Gotabaya Rajapaksa کە ویستیان دەستی بەسەردا بگرن پاش ئەوەی کە حکومەت نایەوێت و ناتوانێت کە هیچ کارئاساییەك بۆ کەمکردنەوەی ئەو قەیرانە بکات لەسەر خەڵکە ئاساییەکەی ، لە هێڕشی پۆلیس و بەشێکی سوپا و پاسەوانانی سەرۆکدا بۆ سەر پرۆتێستەکە  50 کەس بریندار بوون و 45 کەسیش دەستبەسەرکران. خەڵکی ناتوانێت هیچ کام لەمانەی دەستبکەوێت نە نەوت و نە گاز بۆ چێشتدروستکردن و نانکردن ، نە دەرمان و نە شیر و نە کەرەسە سەرەتاییەکانی خواردن و خواردەمەنی .  حکومەت چی تر ناتوانێت ئەمانە هاوردە بکات بە هۆی ئەوەی کە پارەی بێیانەی وەکو دۆلار ، یورۆ، یاخود پاوەن نەماوە تاکو ئەوانەی سەرەوەی پێبکڕێت.

خێزانی ڕاجاپاکسا ماوەیەکی زۆرە لەسەر حوکمن ئەوانیش ئەزموونی ئێمەیان وەرگرتووە لە بەڕێوەبردنی سریلانکەدا: سەرەك وەزیران و وزیری دارایی و وەزیری کشتوکاڵ  برای سەرۆک کۆمارن ، برازای سەرۆکیش وزەیری وەرزشە.  ئەمەش ڕك و کینەی خەڵکی زۆر زیاد کردووە وداوای دەست لەکارکێشانەوەی تەواوی حکومەت دەکەن.

شەقامەکان بەتاڵن لە سەیارە بە هۆی نەبوونی بەنزین و گرانبوونیەوە .  لیترێکی بەنزین لە 128 ڕوپیەوە هەڵکشاوە بۆ 300 ڕوپییە ، ڕۆژانە 10 بۆ 12 سەعات کارەبا دەبڕێت و ئیتر خەڵکیش ناتوانێت نە پانکە و نە موبەڕیدە بەکار بهێنێت ، سوپەرمارکێتەکان زۆربەی وەخت دادەخرێن لەبەر نەبوونی کارەبا ، مەوعیدەکانی دکتۆر و خەستەخانەکان هەر بە هۆی نەبوونی کارەباوە هەمووی هەڵوەشاوەتەوە ، حکومەتیش بۆ خەزنکردنی وزە هەموو گلۆپی شەقامەکانی کوژاندۆتەوە کاریان پێناکات.

  سریلانکەش وەکو زۆرێك لە ولاتانی دیکە دیلی دەستی قەرزی صندوقی دراوی نێودەوڵەتییە یاخود دەوڵەتە دەوڵەمەندەکانە ، ئەمساڵ 7 ملیار دۆلاری داوەتەوە، کە لە سەدا 10 ئەم قەرزەکە هی دەوڵەتی چینە .

Sanctions against Russia: The impact is greater to Europe

Zaher Baher

27/03/2022

Before entering the subject, I would like to start with three points:

Firstly, sanctions have no impact at all in the beginning. It is a long process and sometimes they create anger and resentment amongst the people in the countries where sanctions are imposed against the countries who are imposing the sanctions.  It is also a given that as soon as the first shot is launched in war, the warmongers and the merchants of the war inflate the price of almost everything.

Secondly, the impact of sanctions used against industrialised countries is different to those imposed on non-industrialised countries.

Thirdly, no matter who uses sanctions, the main losers are the working class, poor and exploited people in the country, and they are the ones who pay. The best examples are Iran, Iraq, Myanmar, North Korea, Zimbabwe and Libya.

In this article I go through the trade between United States and European countries with Russia and vice versa to see the impacts on each other.  It is important to recognise that sanctions against Russia are not the same as sanctions used against the countries listed above.  Russia is much more economically advanced and also has good relations with many countries. So the impact of sanctions here depends on the level of their advanced industry in each country and the level of trade between them.

To go into detail, let’s refer to the most recent data. The Russian Federal Customs Service (FCS) has released data that shows that for the first ten months of 2021, Russia’s total exports reached $388.4 billion. Some of Russia’s top trade partners are five countries which were responsible for 86.9% of all trade between January-October last year; China ($112.4bn), Germany ($46.1bn), Netherlands ($37bn), US ($28.8bn) ($25.7bn).

Russia mainly supplies these countries with fuel and energy, metals, and chemical products. About 13% of exports go to CIS countries*. More than half of Russia’s exports (53.8%) are fuel and energy products.

Apart from fuel and energy, Russia exports wheat and maize, sunflower oil, poultry meat, milk and cream, cheese and curd, fresh and frozen pork, electrical equipment, mechanical equipment, optical instruments and devices, and timber and pulp-and-paper production.

The Trades of United States and Europe with Russia:

United States’ trading of goods and services with Russia totalled an estimated $34.9bn in 2019. Exports were $10.9bn; imports were $24bn. The US’ goods and services trade deficit with Russia was $13.1bn in 2019. Russia is currently the US’s 26th largest goods trading partner, with $28bn in total goods trade during 2019. Russia was the United States’ 40th largest goods export market in 2019, and was the United States’ 20th largest supplier of goods imports in the same year. In relation to oil and energy, the US imports 5% of its requirement from Russia.

New York-based BlackRock, the world’s biggest asset management firm with more than $10tn in assets under management, has recorded $17bn in losses on Russian securities. It manages more than $18bn in Russian assets on behalf of clients – which were frozen on 28 February. The impact of western sanctions on markets, including the two-week shutdown of the Moscow stock exchange, has rendered the vast majority of those assets unsaleable.

With regards to Europe’s trade with Russia in 2021, the total trade in goods between the EU and Russia amounted to €257.5bn. The EU’s imports were worth €158.5bn and were dominated by fuel and mining products – especially mineral fuels (€98.9bn, 62%), wood (€3.16bn, 2.0%), iron and steel (€7.4bn, 4.7%), fertilisers (1.78bn, 1.1%). In 2021, Russia was the fifth largest partner for EU exports of goods (4.1%) and the third largest partner for EU imports of goods (7.5%). The EU’s exports in that year almost totalled €99bn. They were led by machinery and equipment (€19.5bn, 19.7%), motor vehicles (€8.95bn, 9%), pharmaceuticals (€8.1bn, 8.1%), electrical equipment and machinery (€7.57bn, 7.6%), as well as plastics (€4.38bn, 4.3%).

As for the United Kingdom (UK), it has imposed sanctions on more than 370 Russian individuals, including more than 50 oligarchs and their families, who have a combined net worth of £100bn. More than 1,000 individuals and entities have now been targeted with sanctions since the invasion of Ukraine. The government also blocked exports of luxury goods worth hundreds of millions of pounds. Last year, UK firms sold a total of £2.6bn worth of goods to Russia, the biggest slice of which was cars, at around £400m. Russia is relatively small market for UK car plants  it is thought that the UK exported fewer than 10,000 cars to Russia out of an annual production of 860,000 in 2021. The collapse of the rouble would also make it difficult for companies to price expensive cars at a high enough cost.

The impact of the war and sanctions are extremely hard. By February, the cost of food was 20% higher than a year earlier. Think-tanks warned that the cost of living for the UK’s poorest could be 10% higher by autumn and prices are likely to continue to be driven higher, pushing inflation to a “second peak” above 8% in the autumn. The New Economics Foundation (NEF), suggests that by April almost half of all children will be living in households that are unable to meet the cost of some basic necessities. NEF also said that 23.4 million people would have to cut back on some basics, such as food or heating, as their income falls short of what they would need.

The withdrawal of British Petroleum (BP) from the Russian market means losing money, and residents of the UK have to make up that loss.

Deficit is another problem in the UK’s budget. In 2000 it was £40bn, and by 2010 it had reached £98bn. Last year it went up to £140bn.  In contrast, Russia has relatively low debts and its financial system is less integrated with the rest of the world.

 When he was governor of the Bank of England, Mark Carney said: “The UK relied on the kindness of strangers to finance its trade deficit.” He may have been right, and that the deficit will go up much further during sanctions. In the meantime, in answer to all the problems UK citizens are facing, the government has vowed “to do everything we can to protect consumers and the public”.

Conclusion:

According to the statistics and figures shown above, oil and energy are the main resources that Russia exports to Europe and other countries, exporting 7% to the UK, 5% to the US and 31% to Germany. At the moment the price of oil is too high and benefits Russia. At present, the EU and the UK do not have any other alternative to replace Russia’s oil, so the bills for residents and businesses will go up and up. The same thing will happen when banning Russian fertiliser exports. This will have a direct impact on farmers in the UK and consequently the public.

How will the public in the UK and Europe react in such difficult situations? How will their rulers deal with the situation, especially if the war continues for longer, and consequences of the sanctions become more severe?

It is, in fact, very difficult for the UK and Europe to find a replacement for Russia’s oil and energy, while Russia has a great influence on some OPEC members like Iran, Libya and Venezuela. Supposing they agree to Europe and the UK’s demands, how much more oil can they put in the market? Even lifting sanctions on Iran are unlikely to help greatly.  This has become a small possibility after releasing Nazanin Zaghari-Ratcliff in return for £400m as well as Iran attempting to persuade the UK to take the Iranian Revolution Guards off the terror list, which is yet to be confirmed.  Does this really work to resolve problems and provide a balanced alternative to importing Russia oil and energy?

A very recent report by the International Energy Agency (IEA) underlined just how limited the options are for any economy seeking to replace Russian crude oil and other oil products. It says “global oil demand is projected to be nearly 10m barrels per day (bpd) this year”. With regards to Iran, the LAE says: “The IEA reckons Iran has about 1.2m bpd of spare capacity in theory but there are some serious caveats. Even then the LAE says, it is likely to take another six months at least before 1m bpd from Iran could be factored in.”

As for importing wheat from Russia and Ukraine, the two countries produce nearly 30% of the world’s wheat exports, 15% of the maize (corn) and 75% of the sunflower oil. Altogether, they generate about 12% of the calories traded internationally. Many countries still rely on importing wheat from them, and the Middle East and North Africa are highly reliant on Ukrainian and Russian grains. Almost 40% of Yemen’s wheat is grown in Russia and Ukraine. Already, millions there are close to starvation. Egypt, the world’s largest wheat importer, relies on the warring countries for roughly 70% of its imports.

There are a few questions here. Do Europe, the UK and the US let the above countries break sanctions so that they can survive? Or do they make an offer to compensate and to help them to pay the current price in the market? Or simply let thousands and thousands of people in these countries die in poverty? Also, how long can global firms like Apple, McDonald’s, Coca-Cola, Pepsi, Starbucks, Nestle, MasterCard and BlackRock wait and lose more and more money? BlackRock has already lost $17bn in a very short time.

In addition to the above, Russia plans to seize the assets of western companies that pull out. It is now proposing to do that and nationalise closed western factories and other western activities, free of charge. Speaking in a video link with members of his government a few days ago, Vladimir Putin said the Kremlin could find legally viable ways to seize international firms. The government would push to “introduce external management and then transfer these enterprises to those who actually want to work,” Putin said. He continued: “There are enough legal and market instruments for this.”  Dmitry Medvedev, the former Russian president, said it was using a “symmetrical response” to the sanctions imposed by the west, “including the seizure of foreign assets and their possible nationalisation”. He argued: “Whatever the reasons for the exodus, foreign companies must understand that it will not be easy to return to our market.”

In view of the above, I believe that Europe is more vulnerable and more dependent on Russia. Whether you agree or not is not important, but we should realise that we are the ones paying the price. That is why it is essential to organise ourselves outside of political parties in non-hierarchical organisations everywhere: at work, on the streets, in factories, universities, neighbourhoods, farms and shops.  We need our structures and communities so that they are resilient to the wars waged against us, and so that we are not reliant on whether there is peace between states.  Their peace and war more or less are the same but in different forms.

Enough is enough. The longer we stay and do nothing the more useless we get.  It is time to fight back, it is time to realise that right now here are a couple of wars going on against us: the current military war, and the sanctions that are imposed that will be more severe on us later. Wherever you live it will be unavoidable; whether you want it or not, you will still face both wars.  We need to turn this to a war against ruling states, their classes, and their system.

Zaheerbaher.com

* The Commonwealth of Independent States (CIS) was created in December 1991 by eleven countries from the ex-USSR: Armenia, Azerbaijan, Belarus, Kazakhstan, Kirghizstan, Moldavia, Uzbekistan, Russia, Tajikistan, Turkmenistan, Ukraine. Georgia joined it in 1993.

 دەسەڵاتی ڕەهای پۆلیس و مەیلی ڕایسیسزم

27/03/2022

دەسەڵاتی رەهای پۆلیس و مەیلی ڕایسیزم گەیشتۆتە ئەو ڕادەیەیی کە ئازادیی ئاسایی تاکەکانی کۆمەڵ یاساخ دەکات.

ڕۆژی 4شەمەی ڕابوردو ئەو گەنجەی کە وێنەکەی دەبینن، تەمەنی 20 ساڵە ، بزنسێکی بچوکی سەیارە شۆردنی هەیە ، ئەو ڕۆژە بەیانی زوو کە دەچێت بۆ سەر کار چاکەتی گەرمی زستانەی لەبەردەبێت .  پۆلیس ڕێگای لێدەبرن کەلەپچەی دەکەن و پێی دەڵێن کە ” پۆشینی جلەکانی بە گوێرەی ژینگە نییە” واتە ئەم چاکەتە گەرمە بۆ ئەم وەختە .

پۆلیسەکە دەڵیت ” سەرم سوڕماوە تەنها دەمەوێت بزانم چیت لەبەردایە”  بی گومان لە کاتی پشکنیدا.

و: ” من قاپوتەکەی خۆم لەبەر دەکەم….ئایا دەتەوێت  قاپوتێکی تازەم بۆ بکڕیت”

پۆلیس ” من پرسیاری ئەوەت لیدەکەم کە چی لەبەر دەکەیت”

و: ” ئەوە لەبەر دەکەم کە دەمەوێت”

پۆلیسەکەی دیکە دێتە پێشەوە و پرسیار دەکات ” تۆ بۆ ئاووهەوایەکی گەرم پۆشاکت نەپۆشیوە” .  بێ گومان دوای پشکنین  هیچیان لە لەشیا نەدۆزییەوە.

قسەکە لەسەر پاوەر، دەسەڵاتی ڕەهای پۆلیسە لێرە کە بە پشتی یاسا مەدەنییەکانی دژە تیرۆ و دژە مادە هۆشبەرەکان و دژ بە سەلامەتی و پاراستنی گیانی هاووڵاتیان و گومان لێکردن بە هەر هۆیەکی دیکەوە بێت …. قسەکە لەسەر ئەمەیە.

ئازادییەکانی تاکی بریتانی ئەوەندە تەسك کراونەتەوە کە هەرچی بکەیت هەر بەشی ئەوەی تێدا دەمێنێتەوە کە لە لایەن پۆلیسەوە دەسگیر بکرێیت .

هەر بۆ نموونە تۆ لە دیمانەیەکی تی ڤی دا یاخود رادوێدا گەر بڵێیت ” ئەمە کارێکی ناشیرینە ، خوابەرداری نییە و نابێت قەبوڵ بکرێت” کە قسەیەکی ئاساییە ڕۆژانە هەموو کەس لە بواری جیا جیادا لەسەر کێشەی جۆرا و جۆردا دەیڵێت ، بەڵام پۆلیس لە سای یاسای ” incite ” کە مانای زۆرە وەکو هاندان ، فووکردنە خەڵک،  و زۆری تر … پۆلیس بە ئاسانی دەتوانێت بتگرێت چونکە یاساکە و وردەکردنەوەی یاساکە لە لایەن پۆلیس و پارێزەرەکانیانەوە دەتوانن ئەوەندە سەر و قون و پەل و پۆی لێبکەنەوە تۆ هەرچیت وتبێت و کردبێت ناتوانیت ڕزگارت بێت و دەتگرن.

نموونەی دیکە: بە گوێری یاسای سەلامەتی و پاراستنی خەڵكی زۆر بە ئاسانی دەکرێت بگیرێیت و هەرچیش لەو ناوەدا بێت هەموو پێی باشە و پاساوەکەی پۆلیس بە دروست  و ڕەوا دەبینێت. کاتێک کە تۆ لەگەڵ دوان ، سیانی دیکەدا ڕاگەیاندنێك ، ڕۆژنامەیەك دابەش دەکەیت لە بەردەم دوکانێکدا لەسەر شۆستەکە ، هەموو کەسێك دەتوانێت زەنگ بۆ پۆلیس لێبدات بڵێت چەند کەسێك لێرەدا هەن و سەلامەتی خەڵکیان خستۆتە مەترسییەوە و خەڵکیان بێزارکردوە .  ئیتر ئەمە کافییە کە دوو سێ ڤان پۆلیس بگەنە سەرتان و هەر لەوێدا کەلەپجەتان بکەن و بتانبەرن بۆ مەرکەزی پۆلیس .  

بریتانیا دەیەوێت جۆڕێك لە گوانتەنامۆ بۆ پەنابەران دروست بکات

22/03/2022

پرسی کۆچبەران و پەنابەران هەمیشە پرسێکی ئەوەندە گرنگ بووە بۆ حوکمڕانانی بریتانیا تا ڕادەیەك لە سەرەتای نەوەداکانی چەرخی ڕابووردووەوە خاڵێکی یەکلاکەرەوەی هەڵبژاردنە گشتییەکانی بریتانیا بووە.  بۆ دەمکوتکردنی فاشی و ڕایست و ڕاستڕەوەکان و نەژاد پەرستەکان لە بەرانبەر وەستانی پەنابەرانا حکومەتە یەك بەدوایەکەکانی بریتانیا چەندەها جار یاسایان لە قەدەخەکردنی هاتنی پەنابەران و سەختکردنی ژیانیان گۆڕیوە، یاخود یاسای نوێیان بۆ داناون.

یەکێك لە درۆ گەرورەکانی حیزبی موحافزینی بریتانیا کە بۆ هەڵخەڵەتاندنی خەڵکی لە پرسی ڕاپرسی هاتنەدەرەوەی برتیانیا لە یەکێتی ئەوروپا، داخستنی سنورەکان بەسەر پەنابەرانا،  بوو ، بەڵام لە ڕاستیدا لەم ساڵەی کە ئەم وڵاتە لە یەکێتی  ئەوروپا هاتۆتە دەرەوە بە بەراورد لە ساڵانی پێشتر پەنابەری زیاتر هاتونەتە ئێرە .

بۆ ئەمەش توندڕەوترین  کەس کە’ پریتی پەتێڵە’ کردویانە بە وەزیری ناوخۆ ئەویش ئەوەی لە توانادا بێت بۆ بەربەستکردنی پەنابەران کردویەتی و دەیکات .  ساڵ پار بیریان لەوە دەکردەوە کە پەنابەرانی تازە کەدێن هەر لە ڕیوە بیاننێرن بۆ وڵاتی ڕواندا وئۆگەندە ، تائەو کاتەی کە کەیسەکانیان یەکلایی دەکرێتەوە ، بەڵام پاش ناڕەزاییەکی زۆر لە لایەن حیزبی لەیبەر و ڕێکخراوانی مافی مرۆڤ و هەنێك لە پەڕلەمانتارەکانی خودی حیزبی موحافیزین ، ئەو بڕیارە بە موەقەت خرایە سەر ڕەفە .  بەلام ئێستتا ئەم زامە دووبارە سەری هەڵداوەتەوە و بڕیارە لەم هەفتەیەدا هەمان لائیحە بە دەستکاری دیکەوە بخرێتەوە بەردەم پەڕلەمان تاکو ڕای لەسەر بدرێت و بکرێتە یاس .

بۆ ئەم کارەش وەزیری ناوخۆ کۆنە وەزیری دەرەوەی ئوسترالی بەکرێ گرتوەە تاکو پلانی بۆ دابنێت و ئامۆژگاری بکات چونکە ئوسترالیا لەمەدا زۆر شارەزا ن و ئەزموونێکی درێژخایەنیان هەیە . لە لائیحەکەی ئێستادا خاڵی زۆر خراپتری تێدایە کە لەوانە  پە نابەرانی نوێ یەکسەر دەنێرین بۆ گانا و ئەلبانیا کە لەوێ بڕیارە مەرکەزیان بۆ بکەنەوە.  یەکێك لە پەڕلەمانتارەکانی خۆیان دژ بەمە وەستایەوە وتی ” لە پرۆژەیەکی ئاوادا هەر پەنابەرێك لە سەر باجدەرانی بریتانی ساڵانە 2 ملیۆن پاوەند دەکەوێت کە لە کاتێکدا گەر لە ئوتێلی ڕیتزە ، کە ئوتێلکی زۆر ڕاقییە دایانبنێین تەنها سالانە 250 هەزار پاوەند دەکەون لەسەر باجدەاران” لەوە دەکات کە لائیحەکە بە دەنگدانی پەرلەمانتارەکان دەرچێت چونکە حیزبی موحاخیزین 77 پەڕلەمانتاریان زیاتر لە حیزبە موعاریزەکان هەیە ، واتە گەر ئەوان هەمووشیان دژی بن بە 76 پەڕلەمانتارەکەی خۆشیانەوە، هێشتا ئەم لائیحەیە لە لایەن پەڕلەمانەوە ڕای  لەسە دەدرێت.   

هەموان

دارا جوتیار

19/03/2022

هەموو “فەیلەسوفان”و “بیرمەندان” و ئەکادیمی و زانستمەندان و ئەوەی پێیدەوترێت نوخبەی ڕۆشنبیر لە سەراسەری دنیادا، تا پڕۆلیتاریای ڕەش و ڕووت نەیەنە مەیدان بۆ گۆڕینی ئەم ئەزمە ئابووری و جەنگخوازیەی سەرمایەداری بە دۆخی شۆڕشگێڕانە ئەوان نایەن! کە پڕۆلیتاریاش هاتە مەیدان ئەوکات ئەوانیش دێن، بەس بۆ کوێخایی بەسەر بزوتنەوەکە و جڵەوکردن و بەلاڕێدا بردنی پڕۆلیتاریا بەقازانجی مانەوەوی ئەم سیستمە نەگریسە!

ببینن،، ئەم دۆخەو گەورەبونەوەی جەنگەکە هەموو ماڵێک سیکۆلۆگێکی تێدابێت چارەسەری دەرونی ئەوبارە دەرونیەی خەڵکیان پێناکرێت، چون چارەسەرەکە لە جێگەیەکە کە ئەوان هەرگیز خۆی لێنادەن!

هەموو ماڵێک کۆمەڵناسێکی تێدابێت، چارەی ئەو دۆزەخ و پشێویە کۆمەڵایەتیەی پێناکرێت، چون ڕەگی چارەسەری کێشەکان لە زاتی سیستمێکی چینایەتیدایە نەک لەزاتی مرۆڤەکاندا!

کە جەنگ گەورە بوەوە هەموو کوچەو کۆڵانێك نەخۆشخانەیەک و دەیان دکتۆری تێدابێت فریای چارەسەری لاشە هەلاهەلابوەکان ناکەوێت!

ئایا ئەم نوخبەیە ئێستا لەم دۆخە دەگەن یانا؟ ئەگەر تێدەگەن چاوەڕوانی چین؟

بۆ نایەنە مەیدان و چاوەڕوانی ڕەش و ڕووتە بەقەولی ئەوان خەڵکە نەزانەکە دەکەن؟؟

هەموو خەڵکی ئەوروپا سەرگەرمی دەمامك کڕین و پەیداکردنی ژێرزەمین و کوونە تەیارەیە!

کوا کتێب و زاست و مەعریفە بۆ چ ڕۆژێکی لەمە ڕەشترتان هەڵگرتووە؟؟؟؟

سزا و گەمارۆی ئابووریی و کاراییان لەسەر کامیان؟

زاهیر باهیر

19/03/2022

پێش ئەوەی بێمە سەر باسەکە سێ خاڵی گرنگ هەن. یەکەم: سزا و گەمارۆی ئابوریی لە سەرەتادا هێچ ڕۆڵێکی نییە لەسەر وڵاتی سزادراو. پرۆسەیەکی درێژ خایەنە و هەندێك جاریش ڕك و کینەی دانیشتوانی وڵاتی سزادراو  دژ بە بەدەوڵەت یا دەوڵەتانی سزادەر دروستدەکات. گەرچی بازرگانانی جەنگ هەر کە تەقە دەستی پێکرد ئەوان زۆربەی کەرەسەکان لە ئەمبارەکاندا خەزن دەکەن و ئەوەشی کە بەدەرەوەیە  هەر دوای ڕۆژێك نرخەکەی بەرز دەکەنەوە.  دووەم : سزای ئابووریی کە بەسەر وڵاتانی گەشە نەکردوی پیشەسازییدا دەسەپێنرێت زۆر جیاوازە لەو سزایەی کە کۆمەڵێك لە وڵاتان بەسەر وڵاتانی پیشەسازی پێشکەوتوو دەیسەپێنن، هەر ئاواش کاراییان دوولایەنەیە . سێیەم: هەر لایەك ئەو سزایە بەسەر هەر لایەکی دیکەدا بچەسپێنێ باجەکەی دانیشتوانی وڵاتی سزادراو دەیدات نەك حوکمڕانانی وڵاتەکە.  باشترین بەڵگەش سزادان و گەمارۆخستە سەر عێراق، ئێران، ڤێنزویلا، کۆریای باکور و زیمبابۆیە . لەم نوسینەدا مەبەستم پەیوەندی ئاڵووێر و بازرگانی نێوانی وڵاتانی ئەوروپای ڕۆژئاوا و ئەمەریکا لەگەڵ روسیادایە بە هۆی ئەم شەڕەی کە هەیە. هەر ئاواش قسەکە لەسەر سزادانی وڵاتانی پیشەسازیی پێشکەوتووە لەسەر وڵاتێکی دیکە کە تا ڕادەیەك ئەویش خاوەن پیشەسازیی پێشکەوتوە کە ڕوسیایە.  لێرەدا سزای ئابوریی و گەمارۆدانی ئابوریی و ئابورییانە دوولایەنەیە واتە لەسەر دانیشتوانی هەردولا دەکەوێت، ئەویش بە گوێرەی ئاستی گەشەی پیشەسازییەوە و ڕێژەی هەناردەکردن و هاوردەکردنی شمەك و کاڵاکانە لە نیوانیانا . بۆڕونکرننەوەی ئەوە چەند داتایەکی نوێ کە سەبارەت بە بازرگانیی نێوانیانە دەخەمە ڕوو، ئەو کاتە دەتوانین ئەنجامگیرییەك بکەین .بەگوێرەی داتاکان، لە 10 مانگی یەکەمی ساڵی 2021 سەرجەمی هەناردەی ڕوسیا بۆ جیهان 388.4 ملیار دۆلار بوە کە بە شێك لەو وڵاتانە ئەم 5 وڵاتەن:  چین بە بڕی 112.4 ملیار دۆلار، ئەڵمانیا بە بڕی 46.1 ملیار دۆلار، هۆڵندە بەبڕی 37 ملیار دۆلار، ئەمەریکا بە بڕی 28.8 ملیار دۆلار  و تورکیا بە بڕی 25.7 ملیار دۆلار.  ئەوەی ڕوسیا هەناردەی بۆ ئەم وڵاتانە دەکات نەوتە و غازە و بەرهەمهێنراوی کیمیاوییە و مەعدەنە. لەسەرجەمی هەناردەی ڕوسیا  لەسەدا 53 ی نەوتە و غازە وەبەرهەهێنراوی کیمیاوییە.  لە سەدا 13 هەناردەی ڕوسیا دەچێت بۆ وڵاتانی CIS ، واتە ئەو 11 وڵاتەی کە کاتی خۆی لە فەلەکی یەکێتی شورەویدا بوون. بێ لەوانەی  سەرەوە ڕوسیا ئەمانەش هەناردە دەکات : جۆ ، ڕۆنی گوڵەبەڕۆژە، مریشک، شیر و پەنیر ، گۆشتی بەستوی بەراز ، پێویستی کارەبایی و کەرەسەی میکانیکی و تەختە. ڕوسیا و ئۆکرانیا پێکەوە سێیەکى هەناردەى گەنمى جیهان‌ و 80%ى ڕۆنى زەیت دابیندەکەن ئەمەش وای کردوە هەر لە ئێستاوە لە بۆرصەی جیهانیدا گەنم نرخەکەی بە ڕێژەی لە سەدا 50 زیادی کردووە. بازرگانی ئەمەریکا و ئەورروپا لەتەك ڕوسیا:بازرگانی و ئاڵووێر و خزمەتگوزاریی و کاڵای نێوانی ئەمەریکا و ڕوسیا لە ساڵی 2019دا تەنها 34.9 ملیار دۆلار بووە کە لەمەش هەرناردەی ئەمەریکا بۆ ڕوسیا 10.9 ملیار دۆلاربووە و هاوردەی 24 ملیار بووە، کەواتە نوقسانی [ عەجزی] ئەم ئاڵووێرە بۆ ئەمەریکا 13.1 ملیار دۆلار بووە ، بە زمانی ئاسایی یانی هەناردەی ئەمەریکا بۆ ڕوسیا کەمتر بووە لە هاوردەی. هەر لەو ساڵەدا، 2019 دا ، ئەمریکا 26 هەمین  دەوڵەتی مامەڵەی بازرگانیی ڕوسیابووە، کە 28 ملیار دۆلار بووە. لە هەناردەکردندا ڕوسیا بۆ ئەمەریکا لە ساڵی 2019 دا، 40 هەمین وڵات بووە، بەڵام لەهاوردەی کاڵادا لە لایەن ئەمەریکاوە هەر لەو ساڵەدا، ڕوسیا لە ڕیزبەندی 20 دا بووە، کە بە بەهای 22.3 ملیار دۆلاربووە.  سەبارەت بە نەوت و وزەش ئەمریکا لە سەدا 5 نەوت و وزەی لە ڕوسیا هاوردە کردووە. لە لایەکی دیکەوە BlackRock کە گەورەترین کۆمپانیای ئیدارەدانی سامانە لە جیهاندا کە بارەگاکەی لە نیو یۆرکە و سامانی  10 تریلۆن دۆلاری  لە ژێردەستدایە،  ئەم کۆمپانیایە 17 ملیار دولاری لە کاری سیکوێرێتیدا لە ڕوسیا لە دەست چووە، بە هۆی هەڵپەساردنی سامانییەوە لە 28/02 دا.هەرچیش سەبارەت بە ئەوروپایە ، لە ساڵی 2021 دا بازرگانی و ئاڵووێر لە نێوانی ڕوسیا و وڵاتانی ئەوروپیدا 257.5 ملیار یورۆ بووە. بڕی هاوردەی ئەوروپا لە ڕوسیا 158.5 ملیار یورۆ بووە کە بریتی بووە لە نەوت و غاز و وزە و کانزاکان و تەختە و پۆڵا و ئاسن هەروەها سەمادی کیمیاوی.  هەر ئاواش لە ساڵی 2021 دا ڕوسیا پێنجەم شەریکی ئەوروپا بووە لە هەناردەدا و سێهەم شەرییکی هاوردەی ئەوان بووە. سەرجەمی هەناردەی ئەوروبا بۆ ڕوسیا لە ساڵی 2021دا بایی 99 ملیار یورۆ بووە کە بریتی بووە لە مەکائین و پارچەکانی و سەیارە و داو و دەرمان و ئالەتی ئەلەکترۆنی. لێرەشدا بە ئاشکرا دیارە کە مامەڵەی بازرگانی ئەوروپا لەتەك ڕوسیادا لە عەجزدا بووە، هەناردەی ئەوروپا بۆ ڕوسیا زۆر کەمتر بوە لە هاوردەی. هەرچیش بریتانیایە تا ئێستا سزای زیاتر لە 350 ڕوسیی کە زیاتر لە 50 کەسیان ئۆلیگارگییەکان و خێزانەکانیانن و بڕی گشتی داهاتیان دوای باج 100 ملیار دۆلارە. لە لایەکی دیکەوە حکومەت بە بڕی سەدەها ملیۆن پاوەن لە کاڵای زۆر گرانبەها و ناوازە [لەکشەری] بلۆك کردووە. ئەمە لە کاتێکدا ساڵی پار، 2021 ، بریتانیا بایی2.6 ملیار پاوەند کاڵا و شمەکی بە ڕوسیا فرۆشتووە، 400 ملیۆن لەمە پارەی فرۆشتنی سەیارەی دانسقە و تایبەت دروستکراو، بووە. لەگەڵ ئەوەشدا بە گۆێرەی داتاکان بریتانیا بازاڕێکی بچوك بووە بۆ كڕینی سەیارە لە لایەن ڕووسەکانەوە، کە نیشانی دەدات کە شتێك زیاتر لە 10 هەزار سەیارە بە ڕوسیا فرۆشراوە، کە لە کاتێکدا بڕی بەرهەمهێنانی سەیارە لە بریتانیا بەهاکەی 850 هەزار پاوەند بووە.کاردانەوەی جەنگەکە و سزا ئابوورییەکان لەسەر دانیشتوانی بریتانیا زۆر گەورەیە هەر لە مانگی ڕابوردوودا، مانگی شوبات، نرخی خۆراك و خوردن لە سەدا 20 گرانتر بووە بە بەراورد بە هەمان مانگی  ساڵێك لەمەوبەر. کولفەی ژیان لە بریتانیادا لە پایزدا بە ڕێژەی لە سەدا 10 دەچێتە سەرەوە. هەر بە گوێرەی  ئەو ئامارانە ژیان ئەوەندە گران دەبێت کە 23.4 ملیۆن خەڵك لە بریتانیا بۆ ئەوەی بژین دەبێت دەست بە جیهازەکانی گەرمکردنەوەی خۆیانەوە بگرن و هاوکاتیش کەمکردنەوەی هەندێك لە کەرەسەی خواردنی بنەڕەتی کە لە خۆیانی بگرنەوە. بێ گومان کشانەوەی کۆمپانیای پیترۆڵی بریتانی لەژێر فشاری حکومەتی بریتانیا و کۆمپانیاکانی دیکە  لەژێر فشاری حکومەتەکانی تردا هەر وا بە ئاسانی بەسەرماندا تێناپەڕێت و دەبێت ئێمەی باجدەری بریتانیا ئەم باجە قورسە بدەین . ئەم باجەش دێتە سەر ئەو باجەی کە ماوەیەك لەمەوپێش نرخی غاز و وزەیان بۆ ساڵێك لانی کەم بە 700 پاوەند خەمڵاند لەسەر هەر ماڵێك یا بزنسێك.سەرەڕای ئەمانەش نوقسانی بوجەی بریتانیا لە 2019 دا گەیشتە 140 ملیار پاوەند بەهۆی پەتای کۆرۆناوە، ئێستا پێشبینی دەکرێت ئەم نوقسانییە [عەجزە] بە هۆی ئەم جەنگەوە زیاتر هەڵکشێت کە ئەمە لە کاتێکدا لەسالی 2000 دا تەنها 40 ملیار پاوەند و لە 2010 دا 98 ملیار بووە.  لەم بارەشەوە، مارك کەنری کۆنە سەرۆکی بانقی مەرکەزی ئینگلەند ماوەیەك لەمەوبەر وتی ” بریتانیا سەبارەت بە ئیدارەدانی عەجزی میزانییەکەی متمانە دەکاتە سەر بەڕەحمیی ساماندارانی بێگانە” .  گرانیی لە لایەکەوە  و نوقسانی میزانییە ، بە بڕوای ئابوورییناسەکان هەڵئاوسانی پارە لە پایزدا دەباتە سەروی لە سەدا 8 . هاوکاتیش حکومەتی بریتانیا دەڵێت ” ئەوەی لە توانامانا بێت دەیکەین بۆ پارێزگاریکردن لە بەکاربەر و خەڵك”  بەڵام چۆن دەتوانێت ئەمە بکات ؟ ئەی ئەگەر نەیکرد چی ڕوودەدات؟ بێ گومان وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارانە ڕەنگە لە ئایندەدا دەستمان بکەوێت.ئەنجامگیریی :بە گوێرەی ئەو داتانەی سەرەوە غاز و نەوت بەشی سەرەکی هەناردەی ڕوسیایە بۆ ئەوروپا کە دەکاتە لە سەدا 31 بۆ ئەڵمانیا و ئەوروپا، بریتانیا لە سەدا 7 بۆ ئەمەریکا لە سەدا 5 . لە ئێستادا کە نرخی نەوت لە بەرزبووندایە بێ گومان لە قازانجی ڕوسیایە نەك بریتانیا و ئەوروپا کە تا ئێستا جێگرەوەی نەوت و وزەی ڕوسیایان نییە. گرانبوونی زیاتری غاز و وزەمەنیی زۆر لەسەر دانیشتوانی ئەوروپا و بریتانیا دەکەوێت.  هەمان شتیش بۆ هاوردەکردنی سەمادی کیمیاوی کە کێڵگەوانەکان بە پلەی یەکەم زیانیان لێدەکەوێت و لە پلەی دووهەمیشدا بەکاربەران. باشە لەم بارە ناهەموارەدا کاردانەوەی ئەوروپییەکان و بریتانییەکان چییە و چۆن دەبێت؟ ئەی حکومەتەکانیان چۆن چۆن چارەسەری ئەم کێشە گەورەیە دەکەن؟ کاتێك کە لە پایزدا ئاو و هەوا دەگۆڕێت.لە ڕاستیدا زۆر گرانە کە ئەوروپا و بریتانیا جێگرەوەی بڕی نەوتی هاوردەی ڕوسیا وا بە ئاسانی پڕ بکاتەوە، بۆ ئەوەی ئەوە بکرێت زیادکردنی بڕی دەرهێنانی نەوتی زیاترە لە لایەن دەوڵەتانی ئۆپیکە وە کە خودی ڕوسیا کارایی خۆی لەسەر هەندێک لە وڵاتانی ئەندامی ئۆپیکدا هەیە وەکو  ئێران و لیبیا و ڤێنزویلا، خودی ئەمانیش  لایەنگری ڕوسیان، تەنها وڵاتێك کە بیەوێت ئەو بڕە زیاتر بکات کە ئەویس دەبێتە شکاندنی پەیمان و ڕێکەوتنی نێوانیان، سعودییەیە . چارەیەکی دیکە هەیە کە ئەویش لابردنی سزا و گەمارۆی ئابووریی ئەمەریکا و ئەوروپایە لەسەر ئێران. رەنگە ئەم روداوانەی ئەم ڕۆژانە هەنگاوی یەکەم بێت بۆ ئەوە، لەوانە گەرمکردنەوەی وتووێژ و بەردانی نازەنین  زەگهاری ڕەتکلیف لە بەرانبەر نزیکەی 400 ملیۆن پاوەن کە ئەمەریکاش رازی بوو بەوە کە وەکو بڕێك بۆ کاروباری مرۆڤانە دەبێت سەرفبکرێت.  شتێکی دیکەش هەیە ئەویش دابەزینی  بەهای ڕۆبڵە، دراوی ڕوسیا ، کە لە دەستپێکردنی جەنگەکەوە شکاوە بەڵام لە هەناردەی کاڵادا هێشتا هەر قازانج دەکات . لە مەسەلەی هەناردەی دانەوێڵەدا لە کاتێکدا کە بە ڕوسیا و ئۆکرانیا سێیەکی دانەوێڵەی دونیا زامن دەکەن زۆرێك لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوین و هەروەها و باکوری ئەفەریقا متمانەی سەرەکییان لەسەر دانەوێڵەی ڕوسیا و ئۆکرانیایە.  بۆ نمونە لەسەدا 40 ی پێویستی دانەوێڵەی یەمەن لە ڕوسیادا دەڕوێنرێت، هەر ئاواش میسر گەورەترین هاوردەی دانەوێڵەیە کە لە سەدا 70ی گەنمی لەوێ دەهێنیت. ئەمە کارەسات دەهێنێت.  ئایا ئەم وڵاتانە لێدەگەڕێن کە میسر و یەمەن و وڵاتانی دیکە گەمارۆ ئابووریییەکە بشکێنن و ئاسانکاریشیان بۆ دەکەن؟ یاخود حکومەتانی ئەوروپا و بریتانیا قەرەبوی ئەوەیان بۆ دەکەنەوە؟ هەر بارێکیان بێت ڕوو لە باشی نییە بۆ ئەم حکومەتانە.  لەگەڵ هەموو ئەمانەدا ڕوسیا وڵاتێکە کە قەرزەکەی ئێکجار کەمە کە هەتا دوو مانگ لەمەوبەر تەنها 38 ملیار دۆلار قەرزار بوو، کە لە چاو بریتانیادا هەر هیچ نییە، وێڕای ئەمەش متمانەی، کرێدتی، 650 ملیار دۆلاریشی هەیە، کە بڕێکیان نەختینەن و بڕێکی تریان ئاڵتون و ئەڵماس و کانزای گرانبەهای دیکەن .  لە لایەکی دیکەوە ئایا ئەو کۆمپانیانەی کە مامەڵەی بازرگانی و ئاڵووێر لەتەك روسیادا دەکەن تاکو چەندێك دەتوانن تەحەمولی ئەوە بکەن کە پەیوەست بن بە سزادانی ئابوری ڕوسیاوە وەکو کۆمپانیاکانی نەوت، مەکدۆناڵدا،  کۆکاکۆلاو، بیبسی  بێرگەرکینگ ، ستاربێرکس، ئەپڵ و نەستەلە و کشانەوەیان لە ڕوسیا ،کارتە بانکییەکان، ماستەرکارت،  هەرە گەورە کۆمپانیای جیهان ‘ بلاك ڕۆك ‘  کە هەر لە ئێستادا 17 ملیار دۆلاری لە ڕوسیادا لە دەستداوە.  ئەوەی کە لێرەدا دەردەکەوێت ئەوروپا و ئەمەریکا و کۆمپانیا گەورەکانیانە کە زیاتر  پاشکۆی ڕوسیان، نەك پێچەوانەکەی.  لە لایەکی دیکەشەوە مەتریسیەکی دیکەش لەسەر کۆمپانیاکانی ئەوروپا و ئەمەریکا کە لە ڕوسیان، هەیە. ڕوسیا ئێستا بیر لە دەستبەسەراگرتن و خۆماڵیکردنی کۆمپانیا و کارگە نزیکەکانی ئەوروپا کە لەوێ هەن ، بێ هیچ قەرەبووکردنەوەیەک، دەکاتەوە .ڤلادیمێر پوتین چەند ڕۆژێك لەمەوبەر وتی ” کرملین دەتوانێت ڕێگایەکی یاسایانە لە دەست بەسەراگرتنی کۆمپنایا جیهانییەکان بدۆزێتەوە …دەتوانێت ئیدارەیەی دەرەکی بدۆزێتەوە بۆ گواستنەوەی ئەمانە بۆ هەر کەس بیەوێت کاریان لەسەر بکات … یاسا و بازاڕی کافی هەیە بۆ ئەمە”   هاوکاتیش دیمەتری میدڤیدیڤ-ی کۆنە سەرۆکی ڕوسیا وتی ” وەڵامی گونجاو” هەیە بۆ سزا و گەمارۆی ئابوریانەی کە لە سەریانە لەوانە ” دەست بەسەراگرتنی سەرەوت و سامانی بێیانە و گریمانی خۆماڵی کردنیان”  دواتر ئەوەشی بۆ وتەکانی زیادکردو وتی ” هۆکارەکانیان هەرچۆن بێت ، کۆمپانیا بێیانەکان دەبێت لەوە بگەن گەڕانەوەیان بۆ بازاڕەکەمان ئاسان نابێت”گەرچی ئەمانە هەڕەشەن لە ئێستادا بەڵام ڕوسیا ڕەنگە بتوانێت بیانکاتە کردار و ئەوەی کە دەیەوێت بیکات، ئەمەش زۆر گران نییە بۆ ڕوسیا کە لە کاتێکدا ڕوسیا دەتوانێت سەرپێچی ئەو یاسا و برگە یاسایانەی بازرگانی و بزنسانەی نێوانی خۆیان و کۆمپانیا بێیانەکان بکات، چونکە لە حاڵەتی ئاوادا ئەوروپا و ئەمەریکا  چی تر دەتوانن بکەن جگە لە سزا و گەمارۆی ئابوریانەی زیاتر؟ کە ئەمانەش هەموویان کراون. 

 Zaherbaher.com