زاهیر باهیر

١٥/١٠/٢٠٢٣

لە کاتێکدا شەڕی نێوانی ئیسرائیل و حەماس بەردەوامە کوشتارێکی زۆر لە هەردوولا کراوە و غەزەش بە جارێك وێران بووە .  ئیسرائیل هێڕشی زەمینەیی بۆ سەر غەزە و داگیرکردنی بە دەستەوەیە و داواش لە دانیشتوانی غەزە دەکات کە غەزە چۆڵ بکەن .  لە لایەکی دیکەشەوە ئەمەریکا و هەموو دەوڵەتانی ڕٶژئاوا پشت و پەنای خۆیان بۆ ئیسرائیل دەربڕی و هەندێکیشێان زەخیرە و کەرەسەی جەنگییان لە هەموو چيشنەکانی بۆ ئیسرائیل بەڕێکرد، ئێرانیش بە ئاشکرا نەك هەر پشتگیری خۆی بۆ حەماس دەربڕی بەڵکو خامەنەیی ئاهەنگیشی گێڕا و دەستخۆشی لە حەماس کرد و ئێستاش هەڕەشەی هاتنەناوەوەی شەڕەکە دەکات گەر ئیسرائیل بەردەوام بێت لەسەر ئەوەی کە دەیکات .

لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا خەڵکێكی زۆر لە ئیسرائیل بە گشتی و خێزان و کەسوکاری قوربانییەکانی ئەوێش داوای ئاشکراکردنی زانیاری و بەرپرسیاری بەرپرسانیان دەکەن و داوادەکەن کە ناتەنیاهو لەگەڵ سەرانی دیکەدا دەست لە کار بکێشنەوە گەرچی شەڕ بەردەوامە.

بەگوێرەی هەواڵێکی ئەمڕۆ کە لە ڕۆژنامەی گاردیانی ئەمڕۆدا بڵاوکراوەتەوە و دەڵێت:

……….. بەڵام توڕەیییەکی قووڵ و تووڕەیی لەناو خەڵکی ئیسرائیلدا هەیە کە یەخەی سەرکردەکانیان دەکرێت.  ئیدیت سیلمان، Idit Silman ، سیاسەتمەداری لیکود و ئەندامی کابینەی نەتانیاهۆ، لەم دواییانەدا کە بە نەخۆشی چووە خەستەخانە لە نەخۆشخانەکە دەرکرا، دوای ئەوەی کارمەندانی چاودێری تەندروستی و ئەندامانی گشتی هاواریان کرد: “ئێوە ئەم وڵاتەتان وێران کردووە … بڕۆنە دەرەوە لێرە “ پاشنیوەڕۆی ڕۆژی شەممە، خۆپیشاندەران لە ناوەڕاستی تەلئەبیب دەستیان بە کۆبوونەوە کرد بۆ خۆپیشاندان دژی مامەڵەکردنی حکومەت لەگەڵ قەیرانەکە و نەبوونی زانیاری لەسەر کوژراوەکان و دەیان کەسی ونبوو، کە پێدەچێت لە غەززە بە بارمتە گیراون.

ڕاپرسییەکانی کۆمپانیای دیالۆگ سەنتەری ئیسرائیلی کە هەفتەی ڕابردوو بڵاوکرایەوە، دەرکەوت کە چوار کەس لە هەر پێنج کەسدا حکومەت و نەتانیاهۆ بە هۆکاری نەبوونی ئامادەکاریی ئەمنی کە ڕێگەی بە کۆمەڵکوژییەکان داوە ڕووبدەن، هەروەها وەڵامی خراپی ئۆپەراسیۆنەکان بۆی زیاتر لە نیوەی ئەوانەی بەشدارییان لە ڕاپرسییەکەدا کردووە – 56% – ڕایانگەیاندووە، کاتێک شەڕی نوێ لە غەززە کۆتایی هات، ناتانیاهۆ دەبێت دەست لەکار بکێشێتەوە.  لە کاتێکدا هێشتا زووە پێشبینی ئەوە بکەین کە ئێستا لە گۆڕەپانی سیاسی شکاوی ئیسرائیلدا چی ڕوودەدات، بەڵام پێدەچێت خلیسکان بەرەو ڕاست ڕووبدات.

چارەنووسی نەتانیاهۆ زۆر دوورە لە دڵنیابوون.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “ئەگەر ئەمڕۆ هەڵبژاردن ئەنجام بدرێت، کارتی لیکود باشترینەکان نەدەبوو. لێرەدا پرسیارێکی گەورە هەیە لەسەر ئەوەی کە چۆن ڕێگەی پێدرا ئەمە ڕووبدات”، یولی ئیدێلشتاین، Yuli Edelstein ، ئەندامی لیکود لە کنێست و سەرۆکی پێشووی پەرلەمان، کە لە ڕابردوودا وەک سەرکردەیەکی پارتێکی بەدیل بانگەشەی بۆ کراوە، وای وت.  وتیشی: “لە لایەکی ترەوە ئەگەر سەرکەوتنێکی ڕاستەقینە بەرامبەر حەماس هەبێت … ئەگەر بیبی[مەبەست ناتەنیاهووە] بتوانێت ئەم قەیرانە بکاتە دەرفەت و بتوانێت دوای چەندین ساڵ یەکجارەکی و بۆ هەمیشە حەماس کۆتایی پێبهێنێت، ئەوا دەکرێت دەرئەنجامێکی جیاواز هەبێ.” بە بەکارهێنانی ناوە ناسراوەکەی نەتانیاهۆ. [ مەبەست ناوهێنانێتی بە بیبی] ئیدێلشتاین زیادی کرد: ئەمە حکومەتێکی فریاگوزاری نیشتمانییە و ڕەنگە ئەو بۆ ئەو تەحەدایە هەڵبستێت. بەڵام لە ئێستادا پێشبینی تۆ وەک پێشبینی من باشە”.

جیهان نۆرمەن

١٤/١٠/٢٠٢٣

جەنگەکان چ لە ئوکرانیا، چ لە فەلەستین و کوردستان و جێگاکانی تری دونیا ئەو ڕاستییە دووبارە دەکەنەوە کە هەرگیز کۆمەلگەی سەرمایەداری ناتوانێت ئاشتی و ئاسایش بەرهەم بهێنێت.  بە بێ هیچ گومانێك دەتوانین  بڵێین کە ئاشتی و ئاسایشی سەرمایە بریتییە لە جەنگی بەردەوام. تێگەشتنی ئەم ڕاستییە، جگە لەوەی کە دیاردەیەکی زیندوو هەست پێکراوە، زۆر سادەو ئاسانە گەر بمانەوێ بۆ ساتێک ئاوڕ لە ڕیشەی ناکۆکییە سەرەکییەکانی سیستەمی بەرهەمهێنانی سەرمایە بدەینەوە.

ئابووری سەرمایە بریتیە، وەک لە ناوەکەیدا دیارە، لە بەرهەمهێنانی سەرمایە، واتە بەهای زیادە! بەرهەمهێنانی زۆرترین زێدە بەهای، واتە سەرمایەی زۆرتر، پابەندە ڕاستەوخۆ بە چەوسانەوەی هێزی کارەوە، وە بە بەکارهێنانی سامانی سروشتەوە! واتە لە ریشەوە خودی سەرمایە بوونێکی دکتاتۆرییە، داگیرکەری ژیانی چەوساوەکانە، وێرانکەری ژیان و ژینگەیە.

هەر لە سەرەتای سەرهەڵدانییەوە تا ئەمڕۆ سەرمایە، لە هەموو جێگایەک، بەرەنگاری زۆر خەبات و ڕاپەرینی چەوساوەکان بووەتەوە، بەڵام توانیویەتی دڕندانەو بێ بەزەییانە بە کوشتارو زیندانی و سزادان و ترساندن، لە ڕێگای ئامێری دەستەڵاتە چینایەتییەکانیەوە، سەرکوتیان بکات و ئامانجەکانیان بە ئاڕاستەی دژ بە بەرژەوەندی بزووتنەوەکانیان بە کار بهێنێت.

بارووزرووفی ئەمڕۆی دونیا بەرهەمی مێژووی تێشکان و شکستی خەبات و بزووتنەوەکانی دژ بە دەوڵەت و سەرمایەدارییە لە جیهاندا. خەباتەکانی ئەمرۆ بۆ لە ناوبردنی چەوساندنەوەو وێرانکاری سەرمایەداری جیهان، بۆ بەرهەمهێنانی پێکەوەژیانێکی کۆمەکی و ئازاد بێ ئامانج دەبن گەر نەتوانن خۆیان دەرباز بکەن لەو ئیدیۆلۆژی و ڕێبازانەی کە دوژمنەکانیان، کە دەوڵەت و سەرمایە، وەک مۆتەکەیەکی ووزەمژ لە ملیان کردوون!

لە نێو ئەو ڕێبازو ئیدیۆلۆژییانەدا، ناسیۆنالیزم، ڕەگەزپەرستی، ڕێفۆرمیزمی دەستەڵات و ئابووری و کۆمەلگەی سەرمایەداری، ئیدیۆلۆژی وەهم خولقێنەری ماف و ئازادی و «دەستکەوتی» دیمۆکراسی بۆ چەوساوەکان، پلەی سەرەکییان هەیە لە شێواندن و پارچە پارچەکردنی یەک بەرژەوەندی خەباتەکانی دژ بە سەرمایەداری و دەوڵەتدا!

ڕیشەی هۆکارەکان و کاریگەرییەکانی جەنگەکان ناوچەیی نین، بەرهەمی تاکە شێوازێکی سەرمایەو دەستەڵات نین، بەڵکو ڕیشەی جەنگەکان و کێشە زۆرەکانی تری دونیای ئەمرۆ لە هەموو شانەیەکی ئابووری، کۆمەڵایەتی و سیاسی کۆمەلگەکانی دونیادایە. هەموو، لە هەر جێگایەکی ئەم دونیایەدا بین،بەستراوین بە یەک تۆری چینایەتییەوە. ئەوەی لە ئوکرانیا، لە کوردستان، لە گەزەو ئەفریکاو ئاسیا و ئەمەریکا روودەدەن ڕاستەوخۆ پێکەوە گرێدراون! لە هەر جێگایەک، هەر بەرهەڵستییەک دژ بە سەرمایە، گەر لە یەک شانەی دونیای سەرمایەشدا بێت، هەر خەباتە دژ بە کۆی سیستەمەکە، بە کۆی سەرمایەداری لە جیهاندا! جیاوازی و ناکۆکی نێو دەستەڵات و دەستە جیاوازەکانی دەوڵەت و سەرمایە، تەنها پێشبرکێیە بۆ زیاتر چەوساندنەوەی مرۆڤەکان، بۆ سامان فڕاندن و خۆ پایەدارتر کردن لە سەر ژیانی مرۆڤ و ژینگە.

لە کوێ نیشتەجێیت، هەر لەوێش خەبات بکە دژ بە دوژمنە چینایەتیەکەت! دوژمنەکەت لە خۆت دوور نییە، لە ئاسماندا نییە، بەڵکو لە ژیانی کۆیلەکراوی خۆتدایە! مەگەڕێ بە دووی خەباتدا، چونکە خۆت لە نێو جەنگەکاندا دەژیت.

زاهیر باهیر

١٤/١٠/٢٠٢٣

من بەبەردەوامی لەسەر گەندەڵی-م لە هەموو لایەنەکاندا لە بریتانیا نوسیوە و هەمیشەش بە بەڵگەوە. پاش تێپەڕبوونی زیاتر لە ساڵ و نیوێك بەسەر چارەسەری کۆرۆنادا وردە وردە گەندەڵییەکانی کە لەو بوارەدا کراون دەکەونە ڕوو.

لەم بارەیەوە پرۆفیسۆر *Devi Sridhar دوێنێ ، هەینی، ١٣ ی مانگ وتارێکی  نوسیوە، منیش بە پێویستم زانی کە بەشێکی وتارەکە وەرگێڕمە سەر کوردی نەك بە نیازی پاکانە بۆ حکومەتەکانی وەکو وڵاتانی خۆمان و ئەوانی دیکە، بەڵکو تاکو بزانرێت گەندەڵیی یەکێکە لە خەسڵەتە سەرەکییەکانی سیستەمەکە و پایە دەرەکییەکەی کە دەوڵەتە.

وەرگێڕانەکە:

لە دونیای یارمەتییە تەندروستییە جیهانییەکان و داراییەکان، گەندەڵی لە مێژە کێشەیەک بووە، لە ٢٠٠ ملیۆن پاوەندەوە لە سندوقی جیهانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئایدز و سیل و مەلاریا لە زامبیا ڕاگیراوە بەهۆی نیگەرانییەکان لە پارە بۆ پڕۆژە تایبەتەکان کە گیرفان و ڕووی بەرپرسان دەگرێتەوە، تادەگاتە سندوقی جیهانی هەموو یارمەتییەکانی بۆ ئۆگاندا ڕاگرت دوای ئەوەی خەرجییەکانی کە  جێی پرسیار بوون دۆزیەوە و هەروەها چونێتی  گرێبەستکردن لەلایەن وەزارەتی تەندروستیەوە.

ئەم سکانداڵانەی/ ئابڕوچوونانەی گەندەڵی زۆرجار وەک کێشەیەک کە “لەوێ” ڕوودەدات، ڕەت دەکرێنەوە، تەنانەت وەک ئارگیومێنتێک دژی یارمەتییە دەرەکییەکان بەکاردەهێنرێن. بەڵام ئایا بەڕاستی ئێمە لە بەریتانیا ئەوەندە جیاوازین؟ ئەگەر سەیری قەیرانی Covid-19 بکەین، دەبینین نەخشێکی هاوشێوەی پارەی گشتی، کە گوایە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پەتاکە تەرخان دەکرێت، کەچی بۆ دەستکەوتی شەخسی بەکاردەهێنرێت.  ڕاپۆرتێکی ئەم دواییەی ڕێکخراوی شەفافیەتی نێودەوڵەتی بەریتانیا باس لەوە دەکات کە یەک لەسەر پێنجی گرێبەستەکانی Covid کە لەلایەن حکومەتەوە بەخشراون، ئیشارەتی سوور لەسەر ناوکانیان دانراوە کە ئاماژەن بۆ ئەگەری گەندەڵی.

هەروەها بەباشی دەزانرێت کە پەیوەندییە نزیکەکانی سیاسەتمەدارانی تۆری [حیزبی موحافیزینی حاکم] لە ڕێگەی ئەم قەیرانەوە قازانجێکی بێئەندازەیان بەدەستهێناوە، لە کاتێکدا باقی وڵاتەکە تووشی نەخۆشی و مردن و ئازاری ئابووری بووە.

ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز شیکاری بۆ ١٢٠٠ گرێبەست کردووە کە بەهای نزیکەی ٢٢ ملیار دۆلار بووە و بۆی دەرکەوتووە کە نزیکەی نیوەی بۆ ئەو کۆمپانیایانە بووە کە لەلایەن هاوڕێ و هاوکارانی سیاسەتمەدارانی پارتی پارێزگارانەوە [ حیزبی حاکم] بەڕێوەدەبرێن، یان هیچ ئەزموونێکیان لەو بوارەدا نییە. تا زیاتر قوڵببیتەوە، وێنە و شێوەی زیاتر دەردەکەوێ.  جۆلیۆن ماوگام، Jolyon Maugham ، بەڕێوەبەری پڕۆژەی یاسای باش، ئاماژە بەو “پاداشتە داراییە فراوانانە دەکات کە دەتوانیت بیچنیت ئەگەر وەزیرێکت هەبێت کە چاودێری بەرژەوەندییەکانتان بکات“. .

سوپاس بۆ خوا پارتی کرێکاران دەستی بەسەر ئەم پرسە سەرەکییە گرتووە، [ ئەگەر بێنە سەر حوکم] لەگەڵ ڕاوێژکاری سێبەر، ڕەیچەڵ ڕیڤز،Rachel Reeves ، ڕایگەیاند کە حکومەتێکی پارتی کرێکاران کۆمیساری نوێی گەندەڵی Covid دادەنێت بۆ بەدواداچوونی ئەو ملیارەها دۆلارانەی کە لە بەفیڕۆدان و ساختەکاری و گرێبەستە کەموکوڕییەکاندا لەدەستچوون، و هەوڵدان بۆ گەڕاندنەوەی ئەمە بۆ حکومەت بۆ خەرجکردنی بۆ تەندروستی و پەروەردە. ڕیڤز ئاماژەی بەوەدا کە تێچووی مەزەندەکراوی ساختەکاری Covid زیاترە لە ٧ ملیار پاوەندە.  پێدەچێت بە جددی باسکردنی ئەم شتە هەنگاوێکی ئاشکرا بێت کە دەبێ بیگیرێتەبەر، بە تایبەت بە لەبەرچاوگرتنی کەمیی بودجە بۆ بەشی تەندروستی نیشتمانی ، NHS  و بۆ کەرتی پەروەردەی دەوڵەت.

 ڕێکخراوی شەفافیەتی نێودەوڵەتی بەریتانیا کە زۆرجار ڕاپۆرت لەسەر گەندەڵی جیهانی دەدات، لە ساڵی ٢٠٢٠دا سەرنجی خۆی لە دەوڵەتە بیانییەکان دوور خستەوە و بەرەو بەریتانیا گەڕایەوە و ئاماژەی بەوەدا کە ئەو ساڵە بوو کە “گەندەڵی ناوەندی بوو” لە بەریتانیا.  ڕاپۆرتی ساڵانەی ئەو وڵاتە ئاماژە بە دوورگەکانی ڤێرجینیای بەریتانیا دەکات وەک خاکی دەرەوەی وڵات کە هەڵبژاردەی ئەو کەسانە بۆ شاردنەوەی داهاتی گەندەڵی کۆمپانیا دادەمەزرێنن.

زەحمەتە زیادەڕەوی بکەین کە دەڵێین لە ساڵی ٢٠٢٠دا بەریتانیا چەندە ئازاری چەشتووە. حکومەت خاو بوو لە گەیاندنی[ PDF ]ی کەرەسە و ئامراز و پۆشاکی پزیشکی و و دەمامك هەموو پێداویستییەکانی پزیشكسازی بۆ دکتۆر و نێرسەکان  و بۆ کرێکارانی هێڵی پێشەوە، خاو بوو لە ئامادەکردنی نەخۆشخانەکان بۆ نەخۆشەکان و خاو بوو لە بنیاتنانی ژێرخانی تەندروستی گشتی کە پێویستە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی کۆرۆنا بەبێ ڕێوشوێنی داخستنی کۆرۆنا. ئەوە تەنها بێتوانایی نەبوو کە وەڵامە خراپەکەی ڕوونکردەو، بەڵکو قازانجکردن بوو بە ئەنقەست لە کاتی قەیرانێکدا کە حکومەتی بەریتانیا توانیبووی، هاوشێوەی ئەوەی لە کاتی جەنگدا ڕوودەدا.  پڕۆژەی یاسای باش مەزەندەی کردووە کە زیاتر لە 4 پاوەند لە هەر 5 پاوەندێک کە بۆ PPE خەرج دەکرێت بەفیڕۆچووە یان “لەدەستچووە“

………………………

*پڕۆفیسۆر دیڤی سریدار، Devi Sridhar ، سەرۆکی تەندروستی گشتی جیهانییە لە زانکۆی ئەدینبۆرگ

11/10/2023

ئەمڕۆ لە منە بەیانی لە تۆیە، ئەمڕۆ لە تۆیە بەیانی لەوە.

وەزیری ناوخۆی بریتانیا سوێلا برەیڤێرمان بە پۆلیس دەڵێت، ڕەنگە هەڵکردنی ئاڵای فەلەستین تاوانێکی تاوانکاری بێت هەروەها  لە نامەیەکدا کە پێشنیاری سەرکوتکردنی دروشمەکانی لایەنگری عەرەب دەکات لایەنگرانی ئازادی قسەکردنیش بەمە نیگەران دەبن.

سوێلا برەیڤێرمان بە ئەفسەرانی باڵای پۆلیسی ڕاگەیاندووە، هەڵکردنی ئاڵای فەلەستین یان سروود وتن بۆ داکۆکیکردن لە ئازادی بۆ عەرەبەکان لە ناوچەکەدا، ڕەنگە تاوانێکی تاوانکاری بێت . 

وەزیری ناوخۆی بریتانیا لە نامەیەکدا بۆ سەرۆک پۆلیسەکانی ئینگلتەرا و وێڵز داوای لێکردوون کە هەر هەوڵێک بۆ بەکارهێنانی ئاڵا، گۆرانی یان هەڵگرتنی ڕەمزی سەلیبیەکان بۆ هەراسانکردن یان ترساندنی ئەندامانی کۆمەڵگەی جولەکەکان، سەرکوت بکەن. قسەکانی وەزیر کە دوای هێرشە کوشندەکانی حەماس بۆ سەر ئیسرائیلییەکان و وەڵامدانەوەی سەربازی دێت، بە قووڵی پەیوەندی بە داکۆکیکارانی ئازادی قسەکردن و ئەندامانی کۆمەڵگەی موسڵمانانەوە دەبێت.  لە نامەکەدا برەیڤێرمان ڕایگەیاندووە، نابێت پۆلیس خۆی لە تاوانە ئەگەرییەکان سنووردار بکات کە پەیوەندییان بە بەرزکردنەوەی پلەبەرزکردنەوەی بزووتنەوەی حەماسەوە هەیە، کە ڕێکخراوێکی قەدەغەکراوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، “تەنها هێما و دروشمی ئاشکرای لایەنگری حەماس نین کە جێگەی نیگەرانین.  من هانی پۆلیس دەدەم کە بیر لەوە بکاتەوە کە ئایا دروشمەکانی وەک: ‘لە ڕووبارەوە تا دەریا، فەلەستین ئازاد دەبێت’ دەبێ وەک دەربڕینی خواستێکی توندوتیژانە تێبگەن بۆ بینینی سڕینەوەی ئیسرائیل لە جیهاندا، و ئایا بەکارهێنانی لە هەندێک چوارچێوەدا ڕەنگە بڕی تاوانێکی ڕەگەزیی بەشی 5ی ڕێکوپێکی گشتی بێت.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “هانی پۆلیس دەدەم کە بە هەمان شێوە ڕەچاوی بوونی هێماکانی وەک هەڵگرتنی ڕەمزی سەلیبیەکان لە خۆپیشاندانەکانی دژ بە ئیسرائیلدا بکات. کۆنتێکست زۆر گرنگە.  ئەو ڕەفتارانەی کە لە هەندێک بارودۆخدا ڕەوان، بۆ نموونە هەڵکردنی ئاڵای فەلەستین، ڕەنگە ڕەوا نەبن وەک کاتێک کە مەبەست لێی شکۆمەندکردنی کردەوەی تیرۆریزمە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، “هەروەها قبوڵکراو نییە بە ئۆتۆمبێل بەناو گەڕەکە جولەکەکاندا بڕۆیت، یان ئەندامانی جولەکەکانی خەڵک بە تایبەتی جیابکەیتەوە، بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی شەڕانگێزانە هێماکانی لایەنگری فەلەستین بڵێن .  لەو شوێنانەی کە هەراسانکردن دەستنیشان دەکرێت، من هانی پۆلیس دەدەم کە ڕێوشوێنی جێبەجێکردنی خێرا و گونجاو بگرێتەبەر. “هانی هەموو ئەفسەرانی سەرەکی دەدەم دڵنیابن لەوەی کە هەر ناڕەزایەتییەک کە دەتوانێت گرژییەکانی کۆمەڵگا لە ڕێگەی پلاکاردی هێرشبەرانە، سروود، یان ڕەفتارێکەوە کە دەتوانرێت وەک هاندان یان هەراسانکردن لێکبدرێتەوە، ئامادەیی پۆلیسی بەهێزی هەبێت بۆ دڵنیابوون لەوەی کە تاوانباران بە شێوەیەکی گونجاو مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، و ئەوەش کۆمەڵگاکان هەست بە پارێزراوی دەکەن”، ئەو نووسیویەتی. سەرچاوەکانی وەزارەتی ناوخۆ پشتڕاستیان کردەوە کە قسەکانی لەلایەن پارێزەرانی حکومەتەوە پەسەند کراوە.

نامەکەی ئەو دوای ئەوە نێردراوە کە ڕیشی سوناک سوێندی خواردووە کە هەر کەسێک لە بەریتانیا پشتگیری لە حەماس بکات لە دوای هێرشەکەی سەر ئیسرائیل “لێپرسینەوەی لەگەڵ دەکرێت”.

ئاماژەی بەوەشکردووە، تەنها هەمووان بیردەخەمەوە کە حەماس ڕێکخراوێکی تیرۆریستی قەدەغەکراو.  نابێت خەڵک پشتگیری حەماس بکەن و ئێمە دڵنیا دەبینەوە لەوەی کە ئێمە لێپرسینەوە لە خەڵک دەکەین ئەگەر ئەوانیش بێت”.

زاهیر باهیر

10/10/2023

ئەوەی لە ئسرائیل و غەزە ڕوودەدات ڕەگوڕیشەی مێژویی سەد ساڵەی خۆی هەیە.  گەر بەدەر لەو ڕەگو ڕیشە لەسەر ڕوداوەکان بدوێین یا هەڵوێستەیان لەسەر بکەین ، ڕەنگە حوکمدانێکی هەڵە بدەین.  هەر ئاواش گەر ئەوەی کە ڕووی دا بێ بیرکردنەوە لە عاقیبەکەی حوکم بدەین دووبارە دەکەوینە هەڵەیەکی گەورەوە و کە سەرەنجامەکەی لەسەر دەوروبەر بە باش نەگەڕێتەوە.

مەسەلەکە لێرەدا کێ لەسەر هەقە و هەق لەلای کێیە نییە.  هەموان دەزانین کە فەلەستینییەکان غەدرێکی گەورەیان لێکراوەو لێ دەکرێت. گەر هەر بە تەنها قسە لەسەر غەزە بکەین دەبینین نزیکەی دوو ملیۆن و نیو کەس خزێنراونەتە چەند کیلۆمەتر چوارگۆشەیەکەوە، بە تەواوی لە لایەن ئیسرائیلەوە کۆنترۆڵ کراون، خواردن ، دەرمان و چارەسەر، وزە، ئاو …هەر هەموی لە دەستی ئیسرائیلدایە و دانیشتوانی غەزەی بە دیل گرتووە. دانیشتوانی غەزە لە دوولاوە بەدیل گیراون ، لە لایەکەوە لە لایەن ئیسرائیلەوە و لە لایەکی دیکەوە لە لایەن حەماسەوە.

ئەوەی کە ڕووی دا پرسی فەلەستینییەکان دەگەڕێنێتەوە دواوە، ژمارەی کوژراوان و داڕووخانی خانوو و خزمەتگوزارییەکان سەر دەخات، هەر ئاواش ژمارەی ئەوانەی کە سۆزیان لەگەڵ فەلەستینییەکاندا هەبوو کەم دەکات، ناڕەزاییەکان و مانگرتنەکان دژ بە حکومەتی ئیسرائیلی خامۆش دەکات، بواری سازشکردن و وتووێژی نێوانیان کز دەکات.

ئەوەی کە فشار دەخاتە سەر حکومەتی ئیسرائیلی بۆ لاکردنەوەی لە کێشەی فەلەستینییەکان و چارەسەرکردنی، ناڕەزایی بەردەوامی خەڵکی ئیسرائیلییە و مانگرتنی گشتییە، نەك ئەو عەمەلییەی کە کرا یاخود بەکارهێنانی توندووتیژی لەلایەن فەلەستینییەکانەوە.

لەگەڵ ئەوانەشی کە لەسەرەوە وتم ئەم عەمەلییەی کە کرا عەمەلییەکی ئێکجار گەورە و باوەڕپێنەکراوبوو بۆ هەر هەموو لایەك، لانی کەم لەبەر ئەم دوو هۆکارەی خوارەوە:

یەك: ئەوەی کە ڕووی دا عەمەلییەکی زۆر گەورە بوو کە یازدەی شێبتەمبەر لە چایا هیچ نەبوو. گەورەیی عەمەلییەکە ئەوەمان پێدەڵێت کە ماوەیەکی ئێکجار زۆرە کە ڕەنگە بچێتە ساڵێك ئامادەکاری بۆ کراوە، کەچی لەگەڵ ئەوشدا سی ئای ئەی، موسادی ئیسرائیلی و ئێم ئای سکس-ی بریتانی و میتی تورکی هیچیان بە ئاگا نەبوون لەمە.

دوو: ئەوەی سەلماند کە  لە کاتێکدا دەزگەی ئاسایش و تازەترین تەکنەلۆجیای جیهان بە هەموو جۆرەکانییەوە بەزێنرا و هیچ کاراییەکیان نەبوو. ئەمەش یانی هەرچٶن و هەرچەند تەکنەلۆجیا نوێ بکرێتەوە و پێشکەوێت ، کەسانێك یا لایەنێك دەبێت کە بیبەزێنیت و لە کار بخرێن ، ئیتر گرنگ نییە کە تەکنەلۆجییەکانی کە لەئیسرائیل بەکارهێنراون پێشوەخت لەکار خروان یا توانراوە هەر لەو کاتەدا بێ ئاگا بن .  ئا لەم بارەشدا پاش ئەهۆن بوونەوەی بارودۆخەکە دەبێت سەرۆکی موساد و بەرپرسە گەرەکانی تەکنەلۆجیا و هەندێك لە جێنڕاڵەکانی سوپا باجەکەی بدەن بەدەستکێشانەوە لە کارەکانیان و ڕەنگە هەندێکیانیش دادگایی بکرێن.   

زاهیر باهیر

مێژوی ٧٠ساڵەی بزوتنەوە چەکدارییەکان هەر لە بزوتنەوەکانی ڤێتنام و کەمبۆدیا و لاوس و فەلەستینییەکان و فارس-ی کۆڵۆمبیا و پڵنەکانی سریلانکە و تا دەگاتە بزوتنەوە کوردییەکانی خۆمان ئەگەر کارەساتیان بەسەر میللەتەکانیانا نەهێنابێت ئەوە ئیدارەیەکی لەوەی پێشتر کە هەوڵیان بۆ گۆڕانیان داوە، بەدەست نەهێناوە.

سەراپای ئەم بزتنەوانە دوو جەمسەری دژ بە یەك، هاوکاتیش هاوکار و کۆمەكکار بەیەک بوون. چالاکی بزوتنەوە چەکدارییەکان کە بە خەبات و تێکۆشان ناسراوە، حکومەتە یەك بەدوا یەکەکانی لە وڵاتەکانی خۆیاندا بەهێز و بەهێزتر کردووە.  هەرچیش حکومەتە ڕەفتار فاشییەکانیش بوون بە ڕۆڵی خۆیان لە سەرکوتکردن و وێرانکردنی ناوچە چەکدارییەکان کەمیان نەکردووە و بیانویەکی ئاوایان دراوەتە دەست کە تەواکەری بەجێگەیاندنی پلان و پیلانەکانیان بوون.

سەرەڕای ئەم ئەزموونە، سەرەڕای ئەم پێزانین و لەیەكچوونەی بزوتنەوەکان کەچی هیچ وەخت تاکە یەکێکیان وانەیان لەوانی دیکەیان وەرنەگرتووە و بەردەوامبوون لە دووبارە و دەبارە کردنەوەی هەمان نشوست لە کاتی جیاوازدا یاخود هەمان کاتدا بەڵام لە شوێنی جیاوازدا.

بۆچی وانەکان بە هەند وەرنەگیراون؟

هۆکاری وەرنەگرتنی وانەکان زۆرن من هەر لێرەدا پەنجە بۆ هەندێکیان ڕادەکێشم.

+ پاشکۆیی و عەمالەتی بزوتنەوەکان بۆ دەوڵەتێکی دراوسێ یاخود دەزگەیەکی سیخووڕی زلهێزەکان.

+ کورتبینی و نەبوونی ئاوەز و دەركنەکردن بە لایەنە نەرێنی و ئەرێینەکانی بزوتنەوەکە و ڕەنگدانەوەی چالاکییەکانیا لەسەر میللەتەکانیان.

+ پاشکۆیی تاك و پابەندبوونی بە ڕابەر و سەرکردە و نەبوونی متمانە بەخۆ، تا ئەو ڕادەیەی کە لەڕووداوەکاندا عەقڵی خۆی بەکارنەهێنێت و چاوەڕوانی دەمی سەرکردە و ڕابەرەکانیان بکەن.

+ بە پیشەبوونی چەکدارێتی و دەست و پێ سپێتی سەرکردەکانی بزوتنەوەکان کە نزیکەی هەموو ژیانی کامڵێتی خۆیان لەوێدا سەرف کردووە و بووەنەتە شەڕکەر و بڕیاردەری سەرەکی.  لە خامۆشبوونی بزوتنەوەکەدا ئەوان دەبنە سەربازێکی ون و هیچیان پێناکرێت و ناویان نابرێت.  بەردەوامبوونی بزوتنەوەکە دەسەڵاتێکی مەعنەوی و سیاسی و فیزیکییان دەداتێ بە حوکمی بوونی هەیکەلی حیزب و بزوتنەوەکە کە دامەزراوەیەکی قوچکەییە.

+ بوونی جۆرێك لە سەرکردە و رابەر کە هیچ ئیدراکێکی تریان نییە سەبارەت  بە گەیشتن بە ئامانجەکانیان جگە لەبەردەوامیدان بە شەڕەکە.  هاوکاتیش بوونی هەندێك سەرکردە و ڕابەر کە بە هۆشیاری و ناهۆشیارییانەوە لە خزمەتی حکومەتەکاندان بە گرتنەبەری پلان و کردنی جۆرێك لە سیاسەتی خۆکوژیی کە پەرچە کردارەکەی ئەوەندە گەورەیە وەکو کیمیابارانەکەی هەڵەبجە یاخود ئەوەی کە لەم چەند ڕۆژەی پێشوودا لە لایەن بەشێكی پەکەکەوە [ وەکە زانراوە خۆشیان نکوڵییان لێنەکردووە] دژ بە سێ بەشی کوردستان: باکور، باشوور، ڕۆژئاوا .

بەداخەوە هەموو ئەو ڕوداوانە و کارەساتەکانی کە بە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لەسەری خەڵکە هەژار و چەوساوەکانی میللەتەکانیان شکاوەتەوە دەشکێتەوە، هەر ئاواش ژینگە و گیانلەبەران و زیندەوەرانن کە قوربانییەکانی ئەم سیاسەتە ڕەشانەیە.     

زاهیر باهیر

٠٥/١٠/٢٠٢٣

حیزب هەرگیز ناتوانێت و نەیتوانیوە شۆڕش بکات.  ئەو کودەتای سیاسی کردووە، پێش ئەوەشی لە دەسەڵاتی بکات لە جەماوەری کردووە.  حیزب دەسەڵاتی سیاسی گرتۆتە دەست بەڵام دەسەڵاتی کۆمەڵایەتی، ئابووریی، کولتوریی، فەرهەنگی و ڕۆشنبیری وەك خۆی بەجێهێشتووە. حیزب ناتونێت و نەیتوانیوە گۆڕانکاری لەو لایەنانەدا بکات هەر وەکو لە سەرەوە کردویەتی بەگرتنە دەستی دەسەڵات.

حیزب کە لە سەرەوە دەیەوێت کۆمەڵ بگۆڕێت، بە کۆمەڵێك ئامانجی بریقەدار خەڵکانێكی زۆر دەگرێتە خۆی، ئەو چاوەڕوانی ئەوە دەکات وردە وردە کاردانەوەی لەسەر کۆمەڵگە دانێت، بەڵام گرفتەکان و کەلێنە گەورەکانی نێو کۆمەڵ نەك بە حیزبی دەسەڵاتدار ، هەر حیزبێکە، چارەسەر ناکرێن بەڵکو گەورەتر دەبن چونکە حیزب خودی خۆی هەیکەلێك، دامەزراوەیەکی قوچکەییە ئیتر لۆژکی تێدا نییە کە باوەڕ بکەین تاکو بتوانێت چارەسەری ناکۆکی چینایەتی و کۆمەڵایەتی بکات.

هەرچیش بنەماکانی شۆڕشی کۆمەڵایەتییە لە گروپ و ڕێکخراوی جەماوەریی کە ئاسۆیین کۆدەبنەوە و هەموو کون و قوژبن و کەلێنەکانی نێو کۆمەڵ پڕدەکەنەوە.  ئەو گروپانەش کە لە هەزاران گروپ زیاترن هەر لە ژینگە و سڕینەوەی قەرزی نەتەوە هەژارەکان ، بێ کاران ، ئەوانەی دەناڵێنن بە نەخۆشییە کوشندەکانەوە، خانووبەرە، باخچەو پارکەکان، گەڕانەوەی شەقامەکان بۆ خودی خەڵکی، کەمئەندامان و خاوەنپێداویستی تایبەتی، داخوازی خواردن ، چارەسەر و تەندروستی باش، بەگریی لە پەنابەران و کۆچبەران، دژی جەنگ……تا دەگاتە سەدان گروپی دیکە . 

هەر بەم شێوەیە کەموكوڕییەك نییە و نامێنێت کە گروپێکی بۆ دروست نەبوبێت، بە مانایەکی دیکە خەڵکی لە هەموو بوارەکاندا لە بنی کۆمەڵەوە خۆی ڕێكخستووە، خەباتی خۆی ڕاگەیاندووە تەنها خۆڕێکخستنی لە تۆڕێکی کۆمەڵایەتی لەسەر ئاستی ‘ نیشتمان’ ماوە.  بەشداریکردنی گروپەکان لە تۆڕە گەورەکەدا دەبێتە زەروورەی خەباتی هاوبەشیان دژ بە هەبوونی دووژمنی هاوبەشێان کە سیستەمەکەیە. ئەمەش لەگەڵ بارودۆخی نالەباری خراپتر کە چی تر قەبوڵ ناکرێت زەمینەی ئەو شۆڕشە دەسازێنن.  

لە ئەمڕۆوە، دووشەمە، دکتۆر و پزیشکانی پسپۆڕ لە کاتژمێری ٧ی بەیانییەوە بۆ ٧٢ سەعات لە مانگرتندا دەبن .  مانگرتنی ئەمان بۆ زیادکردنی موچەکەیانە ئەمە دووەم جاریانە کە ماندەگرن .  جاری پێشوو دوو هەفتە لەمەوبەر بوو کە بۆ ٢٤ سەعات مانیان گرت.  یەك لەسەرێی دکتۆر و پزیشکە پسپۆڕەکان ئەندامی نقابە نین ، لەگەڵ ئەوەشدا ئەوانیش مانیان گرتووە.

هاوکاتیش نقابەی ئەسلیف کە نقابەی سایەقی قیتارەکانی میترۆن لە گەڵ کرێکاران هێڵی ئاسنینی شەمەنەفەرەکانی سەرزەوی لە هەینی ڕابوردووەوە تا ئەم هەینییە ناو بەناو لە مانگرتندان .  مانگرتینیی ئەمان کاراییەکی زۆریشی لەسەر کۆنفرانسی حیزبی حاکم، حیزبی موحافیزین، داناوە کە لە دوێنێوە ، ڕۆژی یەکشەمە، لە کۆنفرانسی ساڵانەیاندان.

مایک ویلان، سکرتێری گشتیی ئەسلیف دووپاتی کردەوە کە نقابەکەیان بە ئەنقەست کاتی مانگرتنەکانیان داناوە بۆ بە ئامانجگرتنی کۆنفرانسی پارتی پارێزگاران وتی: “ئەوە بۆ ماوەی نیو دەیە دێت بەبێ ئەوەی شۆفێران مووچەیان بەرزبکرێتەوە ئێمە ئەو کەسانە دەکەینە ئامانج کە بەردەوام خەڵک بەلاڕێدا دەبەن، هەر ئاواش ئێمە ڕووداوەکانی دیکە دەکەینە ئامانج.”

زاهیر باهیر

٣٠/٠٩/٢٠٢٣

دەسەڵات لە هەر شوێنێك و بە هەر ناوێکەوە بێت سەرچاوەی بوون و زیادکردنی ناکۆکی چینایەتییە، بەهێزبوونی پلەبەندیی نێو کۆمەڵە، ترس و پاداشتە، نادادوەری کۆمەڵایەتی و نایەکسانی و نەبوونی ئازادییە.

لەو شوێنانەی کە دەسەڵات و دەوڵەت بەهێزن یاسا سەروەرە، بەڵام کام یاسا و بۆ کێ و بەسەر کێدا؟

لەم بوارەدا نموونەی زۆر هەیە. یەكێك لەوانە حوکمڕانانی کوردستانە واتە دەسەڵاتی هەرێم کە لێرە خودی خەڵکەکە ئاسایشی کۆمەڵایەتیی دەپارێزێت نەك دەزگەکانی دەوڵەت  بەهۆی ئارەزوی خەڵك لەسەر ئاسایش، هەر ئەوەشە کە خۆشبەختانە هیچ ڕووداوێكی گەورە لە شارەکانی کوردستان ڕووی نەداوە. بۆ نموونە لە سلێمانی لەبەر بەلەدییەکەدا، یا شەقامی مەولەوی یاخود شوێنە قەرەباڵغەکانی دیکە کە هەزاران کەس چوون بەیەکدا.  گەر دەمەقاڵەو دەستوەشاندن ڕووبدات بەجارێ دەکەس دەکەوێتە نێوانیان و کۆتایی بە دەمەقاڵەکە دەهێین و ئاشتیان دەکەنەوە.

لە ڕووداوە دەگمەنەکاند کە بووەتە هۆی کوژران یاخود برینداربوونی کەسەکە ئەوانە هەموی خەڵکانی دەسەڵاتدار یا منداڵەکانیان بوون، نەك ڕەشە خەڵکەکە.

دەوڵەت و دەسەڵات دژ بە ئاسایشی کۆمەڵایەتین ، چونکە ئەگەر ئاسایشی کۆمەڵایەتی هەبێت پۆلیس و دەزگە سوخوڕییەکان و میلتەری و دادگەو کەفالەت و تد ڕۆڵیان نامێنێت. ئەم دەزگانە  دروستکراون بۆ مامەڵەکردنی عاقیبەی  بەڕێکردنی سیاسەتەکانی دەوڵەت، دەسەڵات، بۆ پاراستنی دەوڵەت و بزنس کۆمپانیا گەورەکان کە هەموویان بەشێکن لە سیتەمەکە.

تۆ تەماشا بکە نەبوونیی و هەژاریی، بێ کاریی، بەشی زۆری مردن، نانەوەی شەڕ، کێشەی خانووبەرە، خەستەخانە و قوتابخانەکان، دانانی یاسا و ڕێسا ، پیسکردنی ژینگە ، ڕوودانی سەراپای کارەساتە سروشتییەکان، خراپی ڕێگا و بان وەرگەڕان و بەیەکددانی سەیارەکان و مردنی خەڵك…. زۆری تر.  هەموو ئەمانە دەوڵەت ، دەسەڵات، دەستیان تێیاندا هەیەو بە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لێیان بەرپرسیارن.

کەم ڕۆژ هەیە کە ژنێك ، منداڵێک ، گەنجێك لە بریتانیا نەکوژرێت. ئەمەریکاش هەر وەکو بەرەی جەنگە جگە لە کۆژرانی خەڵك هێڕش بۆ سەر قوتابخانە و خەستەخانە و سوپەرمارکێت و سێنتەری گەنجان بەردەوامە .  ئەمە لە کاتێکدا کە دەوڵەت زۆر زۆر بەهێزە و یاساش تا ڕادەی کوشتن و خنکاندنی ” تاوانباران” بەژەهر سەروەرە و دەسەڵاتدارە.

30/09/2023

چالاکوانانی گەنج، بەرگری لە کەشوهەوا دوێنێ، ڕۆژی هەینی، لە دەرەوەی ئۆفیسەکانی هەر ئەندامێکی کابینەی سێبەری پارتی کرێکاران خۆپیشاندانی دانیشتنیان ئەنجامدا و داوایان لە پارتەکە کرد هێڵێکی توندتر لەسەر کێڵگەی نەوتی نوێی پێشنیارکراوی ڕۆزبانک بگرێتەبەر و پشتگیری لە ڕێککەوتنێکی نوێی گشتگیر بکات.

ئەم هەفتەیە گەورەترین کێڵگەی نەوتی بەریتانیا کە سوودی لێ وەرنەگیراوە، سەرەڕای دژایەتییەکی بەرفراوانی زانایان و هەڵمەتی هەژاری و پسپۆڕانی کەشوهەوا و وزە، مۆڵەتی پێشکەوتنی پێدرا.

پارتی کرێکاران دژی گەشەپێدانی کێڵگە نەوتییەکانە لە دەریای باکوورە لە بریتانیا، کە توانای بەرهەمهێنانی 500 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەیە، کە سووتاندنی ئەو نەوتە هێندەی بەڕێوەبردنی 56 وێستگەی خەڵوز بۆ ماوەی ساڵێک دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دەردەدات.  بەڵام کیری ستارمەر [سەرۆکی پارتی کرێکاران کە لە چاوەڕوانی گرتنە دەسەڵاتدان ] لەم هەفتەیەدا ڕایگەیاند کە پارتەکە بڕیاری پێدانی مۆڵەتەکەی پێچەوانە ناکاتەوە ئەگەر لە هەڵبژاردنی داهاتوودا سەرکەوتن بەدەستبهێنێت.  ستارمەر وتی: “ئێمە ئەو هێڵە بنەڕەتییە قبوڵ دەکەین کە لە حکومەتەوە بە میرات بۆمان دەمێنێتەوە ئەگەر لەو هەڵبژاردنەدا سەرکەوتن بەدەست بهێنین … بۆ ئەوەی دڵنیا بین لەوەی ئەو سەقامگیرییەمان هەیە کە زۆر پێویستمانە لە ئابووریی خۆماندا.”

جۆ هێسمۆندالگ تەمەن 24 ساڵ، کرێکاری کێڵگە و خۆبەخشە لە Green New Deal Rising   کە یەکێکە لە ناڕەزاییکەران وتی پارتی کرێکاران دەبێت لەوە زیاتر بڕوات.  ئاماژەی بەوەشکردووە، “پەسەندکردنی ئەم حکومەتە بۆ کێڵگەی نەوت و غازی ڕۆزبانک گەنجانی وەک من مەحکوم دەکات بۆ داهاتوویەکی نەژیاو. ئەگەر پارتی کرێکاران بەڕاستی بیەوێت نوێنەرایەتی ئێمە بکات، ئەوا بە دڵنیاییەوە دەبێت دژی توندڕەوی کەشوهەوای ڕیشی سوناک بوەستن و پابەندبن بە هەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی ڕۆزبانک و گەیاندنی ڕێککەوتنێکی نوێی سەوزی گۆڕانکاریگەرانە ئەگەر دەسەڵات بەدەستبهێنن”.

گروپی کەشوهەوای گەنجان لە چەند مانگی ڕابردوودا نزیکەی ١٠٠ ناڕەزایەتی دانیشتنیان لە دەرەوەی نووسینگەی پەرلەمانتارانی پارتی کرێکاران ئەنجامداوە و پەیمانیان داوە بەردەوام بن لە فشارخستنە سەر پارتەکە.