02/02/2025

ماوەیەکە خوێندکاران خۆپیشاندان دەکەن و ناڕەزایی دەردەبڕن دژ بە گەندەڵی حکومەتەکەیان هەروەها یادکردنەوەیەکی ئەو 15 کەسەی کە 3 مانگ لەمەوپێش بەهۆی هەرەسهێنانی سەقفی یەکێك لە وێستگەکانی قیتاردا ڕووی دا .  کە ئەو کاتە هەمووان هاوڕابوون کە ئەم کارەساتانە بە هۆکاری گەندەڵی و نەبوونی شەفافی و گەورەبوونی کەلێنی نێوانی سامانداران و هەژاراندا ڕوودەدەن.

ئێستا ئەو ناڕەزایەتیانە لە بازنەی تەنها خوێندکاراندا نەماوەتەوە و بە سەدەها هەزار کەس لە نزیکە 100 شار و شارۆچکەدا ڕوویداوە و خەڵکانێکی زۆر لە جوتیاران و کاسبکاران و کرێکاران و کەسانی دیکە بە پێیانەوە پەیوەست بوونەتەوە. 

ناڕەزایەتیکەران لە ئێستادا داوای دەست لە کار کێشانەوەی بەرپرسان دەکەن و دەڵێن چۆن 25 ساڵ لەمەوە بەر بە زەبری فشاری خەڵکیی توانییان کە میلاسۆفییج-ی سەرۆکی ئەو سەردەم لە دەسەڵات داگرن ئاواش دەتوانن بەرپرسانی دیکەش بهێننە خوارەوە.

31/03/2025

دوێنێ 5شەمە، 30/01 ، زیاتر لە 1000 کەس لە لەندەن لە چالاکییەکی راستەوخۆ لە بەردەم دادگەی باڵای ئینگلتەرەدا بۆ ماوەیەکی زۆر شەقامی سەرەکی  بەردەم دادگەیان داگیر کرد وەکو لە وێنەکاندا دیبینیت .

چالاکییەکە بۆ هاوپشتی 16 چالاکوانی ژینگە کرا کە پارەکە دادگە بڕیاری 41 ساڵ ، لە نێوانی هەموویاندا،  بەندکردنیانی دا. حوکمەکەیان تەواو پرس و بڕیارێکی سیاسیانە بوو چونکە حاکم لە کاتی دادگاییکردنیاندا بە هیچ شێوەیەك نەیهێڵا کە هیچ بەرگرییەك لە خۆیان بکەن، هەڕەشە کرد و وتی هەر دەم بکەنەوە حوکمەکەیان زیاتر دەبێت ،  واتە حاکم هەر قسەی پارێزەری لایەنی دژ بەوانی بیست نە قسەی ئەمان و نە ڕێگاشی دا بە جییوری [ لێرە لە هەموو دادگایکردنێک کۆمەڵێك خەڵک بانگدەکرێن، ئەوان گوێگری کەیسەکان دەبن لە هەموو لایەنەکانەوە بێ ئەوەی کە هیچ زانیارییەکی پێشینەیان لەسەر کەسانی تاوانبار هەبێت ، دواتر بڕیاری خۆیان دەدەن و حاکم بە گوێرەی ڕای ئەوان پاشخانی تاوانباران حوکمەکەی دەدات .  کەیسی ئاوا هەیە 5 بۆ 6 مانگ دەخایەنێت.  لەو حاڵەتدا لیژەنەی جییوری  نابێت سەفەر بکەن نابێت بە هیچ شێوەیەك لە بارەی دادگەو مەحکەمەکەوە قسە بکەن ] .  بەڵام لەم دادگاییکردنەدا  حاکم یەکسەر حوکمی دان بەوەی کە خۆی دەیویست .

لەمەش خراپتر حاکم بڕیاریشی دا کە کەیسی ئەم 16 کەسە ناتوانرێت ئیستیئناف بکرێت .  دوێنێ لەو چالاکی راستەخۆیەدا داوای ئەوە کرا کە دەبێت جییوری مافی ڕادانی هەبێت و ئەو ئازاد بێت لە بۆچوون و بڕیارەکانیدا،  بەندکراوانیش مافی ئیستیئنافی کەیسەکانیان هەبێت . لە ژێڕ فشارێکی زۆردا دوا جار حەکم ڕێگای دا کە مفای تێڕوانینەوەی کەیسەکان بدرێت بە بەندییەکان و ڕؤژی 30/01/2025 بۆ ئەوە تەرخان کرا ، واتە دوێنێ 5 شەمە کەیسەکانیان وتووێژی لەسەر کرایەوە. تا ئێستا دیار نییە کە ئایا ئەو چالاکییەی دوێنێ بەرێکی دەبێت یا نا؟ بەڵام وەکو کەمپەینێکی میدیایی زۆر گرنگ بوو و دەنگێکی زۆری دایەوە .  دوای ئەوەش بە دڵنیاییەوە کارایی لە سەر دادگاش دادەنێت کە ئەو ڕاستیە دەبینن کە خەڵکی چەندێك پەرۆشە بۆ پاراستنی ژینگە کە لە ڕۆژێیکی وەکو دوێنێدا کە دەوام هەبوو کەچی هێشتا زیاتر لە 1000 کەس بەشداری ئەو چالاکییەیان کرد .

Zaher Baher

28/01/2025

ئەمڕۆ کە باس لە هەندێك شت دەکەیت هەر بۆ نموونە لە لیەكێك لەو گروپانەی کە من چالاکم تێیدا لەسەر ئاستی لەندەن گروپێکە کە لە شوباتی سالی پارەکەدا دامان مەزراند بۆ کردنی کەمپەینێك بۆ بەخۆڕایکردنی هاتووچۆ بە پاس و قیتار بۆ هەموان لە لەندەدندا تەنانەت ئەوانەشی بە گەشت دێنە لەندەن، یا خود پۆستێك یا وتارێک دەنوسیت یەکسەر کۆمەڵێك کەس دێنە سەر خەت، یاخود پرۆتێستێك بۆ مەبەستێك دەکەیت، کەسانێك دێن قسەت لەگەڵدا دەکەن، یاخود لە کۆبوونەوەیەکد قسە لەسەر هەندێك ئامانج دەکەیت ….. تد، لە هەموو ئەمانەدا کۆمەڵە کەسانێك دێنە پێشەوە یەکسەر پێت دەلێن ئەوەی کە تۆ باسی لێدەکەیت، ئەوەی کە تۆ دەتەوێت، ئەوەی کە تۆ دەینوسیت، ئەوە خەیاڵە .

بێ گومان لای ئەمانە ئەوە خەیاڵە چونکە یەکەم:  سیستەمەکە بە تەواوی مێشکی داگیرکردون، ئەوەی ڕواندووە لە مێشکیاندا کە هیچ شتێك ناکرێت ، ئاسنی سارد کوتانە، یا شتێکی باشتر لەمە ناکرێت .

دوو: ئەم خەڵکانە ئەوەیان لەبیر دەچێت کە هەموو شتێك کە کراوە و دەکرێت هەر هەمووی پێشوەخت خەیاڵی لێکراوەتەوە، کاری بۆ کراوە ، زەمینەی بۆ خۆشکراوە دواتریش بووەتە واقیع.

سێ : ئەو دەسکەوت و تاڕادەیەك خۆشگوزەرانییەی کە ئێستا خەڵکی بە بەراورد بە 60 بۆ 70 ساڵ لەمەوبەر بەدەستی هێناوە، بێ هەوڵ و تێکۆشانی کۆمەڵە خەڵکێك، دواتر زۆرینە ڕووینەداوە.  ئەوەی کە ئەمڕۆ دەینینین کاتی خۆی  کۆمەڵە خەڵكێك کردویانەتە  ئامانج و خەباتیان بۆ کردووە لە سەرەتادا هەمیشە کۆمەڵە خەڵكێكی کەم بووم .  هەمیشەش کۆمەڵێك خەڵك هەر هەبوون کە تا ڕادەیەك زۆرینە بوون کە ئەوی کە کەمینەکە لە پێناویدا تێکۆشانی بۆ کردووە بە کەمیان گرتووە و لۆمەیان کردون کە کەسانی خەیاڵین ، کەسانی یوتۆبیین .

من دەڵێم گرنگ نییە تۆ گریمان بکەیتە واقیع ، ئەوەی گرنگە مەحاڵ بکەیتە واقیع. ئەمەش لە سەدا سەد دەکرێت و شیاوی کردنە.

Zaher Baher

24/01/2025

ده‌سته‌واژه‌ی ئیسلامی سیاسی ‌ و ئیسلامی توندڕه‌و ئه‌و ده‌‌سته‌واژه‌یه‌ که‌ له‌ نێو  نوسه‌رانی سیاسیی و کۆمه‌ڵایه‌تی کورددا خۆی سه‌پاندووه‌ و بووه‌ته‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌کی باو.  ئه‌وه‌نده‌ی من بزانم ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌  بۆ یەکەم جار لە لایەن سەمیر ئەمین-ی ئابووریناسەوە بەکارهاتووە، دوای ئەوە لە‌ لایه‌ن چه‌په‌کان و کۆمۆنیسته‌کانه‌وه‌.

بەڕای من بەکارهێنانی چەمکی ئیسلامی سیاسیی لە نوسین و ئەدەبیاتدا نەك هەر چەمکێکی هەڵەیە، بەڵکو چەواشەکارییەکی گەورەشە لای چەپەکان و ئیسلامییەکان هەتا ئەوانەش کە لە نەزانینیەوە بەکاریدەهێنن. بە باوەڕی من ڕاستترین چەمك لەبری ئەو چەمکە باوە بەکارهێنانی چەمکی ‘ ئیسلامی دەسەڵاتخوازە’.  بۆ بەڵگەی قسەکەم ئەم پاساوانەم هەیە:

یەك: موسڵمانان ده‌شێت کێشه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و دنیاییه‌کانیان وه‌کو کێشه‌ و ڕووداوێکی سیاسی ‌ ببینن، به‌ڵام  مه‌رجیش  نیییه‌ که‌ ده‌سه‌ڵاتخواز و تووندڕه‌و بن، به‌واتایه‌کی دیکه‌  ئه‌وان ده‌توانن به‌رخوردی کێشه‌کانیان وه‌کو کێشه‌یه‌کی سیاسی بکه‌ن بێ ئه‌وه‌ی‌ خوازیاری ده‌سه‌ڵاتی سیاسیش بن و ده‌وڵه‌تی بۆ بکه‌نه‌ ئامانج.  ئه‌وان ده‌توانن سیاسی بن  به‌ڵام له‌ ده‌ره‌وه‌ی حیزبه‌ سیاسسیه‌کانیش بن، واته‌ کێشه‌کان بکه‌نه‌ کێشه‌یه‌کی سیاسی، نه‌ك خۆیان بکەنە کەسانێکی سیاسیی . 

دوو: هه‌بوونی توندڕەوی و  کار و کاردانه‌وه‌ی له‌ سه‌رجه‌می بواره‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کاندا ده‌بینرێت و هه‌ر وه‌کو  چۆن سیاسییه‌کی حیزبیی ئه‌و سروشه‌ی تیادایه‌ که‌ توندوتیژ بێت هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ش ده‌کرێت هه‌موو باوك یا دایکێکی سه‌ره‌کخێزان، سه‌ره‌کخێڵ، سه‌ره‌کگوند، سه‌ره‌كشارێکیش . … تا  ده‌گاته‌  هه‌موو سه‌ره‌کان و سه‌رۆکه‌کانی دیکه‌ش  وه‌کو  ” ئیسلامی سیاسیی یا موسڵمانه‌ سیاسییه‌کان”، تووندڕه‌وبن.

سێ:  هۆکاری تووندڕه‌وێتی له‌و بوارانه‌ی سه‌ره‌وه‌دا و سیاسییبوونی ناو حیزبایه‌تیی، مه‌یلی ده‌سه‌ڵاتدارێتییه، خوازیاری ده‌سه‌ڵاته، ده‌نا بۆ سه‌ره‌كخێزانێك ده‌یه‌وێت تووندڕه‌و بێت له‌ ئاستی  ئه‌ندامانی خێزانه‌که‌یدا؟ به‌ هه‌مان شێوه‌ مامۆستایه‌کی قوتابخانه له‌ ئاستی قوتابییه‌کانیدا، مه‌لایه‌کی حوجره ‌و قوتابخانه‌ی دینیی له‌ ئاستی فه‌قێ و خوێندکاره‌کانیا، به‌ڕیوه‌به‌ری ئۆفیسێك، کۆمپانیایه‌ك، کارگه‌یه‌ك له‌ به‌رامبه‌ر کارمه‌ندو کرێکاره‌کانیا ….به‌م شێوه‌یه‌ تا ده‌گاته‌ دوا پله‌  که‌ سه‌رۆکی حکومه‌ت و  وڵاته‌.   ئه‌مانه‌  هه‌موویان ده‌یانه‌وێت کۆنترۆڵی ئه‌وانه‌ی که‌ ‌له‌ژێڕ  ڕکێفیاندان بکه‌ن، واته‌ ده‌سه‌ڵاتی خۆیانیان به‌سه‌ردا بسه‌پێنن، کاتێكیش ده‌زانن که‌ بۆیان کۆنترۆڵ ناکرێن و ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ریاندا ناشکێت په‌نا بۆ تووندوتیژی و داپڵۆسین ده‌به‌ن.  که‌واته‌ ده‌توانین بڵێین که‌ مه‌یلی ده‌سه‌ڵاتخوازییه‌ تووندوتیژی ئه‌نجامده‌هێنێت.

 دیاره‌ لێره‌دا دووجار  ئامرازه‌کانی  تووندوتیژی و داپڵۆسین به‌کاردێت:  له‌ سه‌ره‌تادا بۆ کۆنترۆڵ و  به‌ده‌ستگه‌یشتنی ده‌سه‌ڵاته‌ ئیدی هه‌ر جۆره‌ ده‌سه‌ڵاتێك بێت، له‌ کۆتاییشدا واته‌ که‌ ده‌سه‌ڵات وه‌رگیرا، دیسا‌نه‌وه‌ تووندووتیژی به‌کارده‌هێنرێته‌وه‌ بۆ پاراستن و مانه‌وه‌ی هه‌یبه‌ت و کارایی ده‌سه‌ڵات.

چوار: سیاسەت و کردنی سیاسەت تاکتیکە، بەڵام دەسەڵات ستراتیجە، ئامانجە.  هەرچی حیزبی دونیان و ڕابەر و سەرکردە لە چەپەوە بۆ ڕاستیان، لە دینییەوە بۆ عەلمانی هەوڵی یەکەم و کۆتاییان بۆ دەسەڵات و دەستبەسەراگرتنی دەسەڵاتە، نەك شتێکی دیکە، وەکو ئەوەی کە خۆیان بانگەشەی بۆ دەکەن.

پێنج: ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ دروستبوونی ئسلام و بڵاوبوونەوەی ئەم دینە هەر لە سەرەتای موحەمەدی پەیامهێنەرەوە بۆ دەسەڵاتگرتنەدەست بووە وە تا ئێستاش کە هەمەموو گروپ و حیزبە ئیسلامییەکان کە شەڕی دەرەوە و ناوەوەی خۆیان دەکەن، هەر بۆ دەسەڵاتە. هەموو هێڕشەکانی سەردەمی موحەمەد و خەلیفەکانی ڕاشیدین و ئەمەوی و عەباسیی، سەفەوی و عوسمانیی/ شیعە و سوونە هەر هەمووی لەبەر خاتری دەسەڵات بووە نەك دینداریکردن .

خودا، خودایەك کە ئەو هەموو دەسەڵات و ئیمکانییەتەی هەبووەو هەیە، بە گوتەی خۆیان،  چ پێویستییەکی بەم ئیسلام و موسڵمانانە هەبووە و هەیە کە شەڕی بۆ بکەن و دەوڵەتی بۆ دروست بکەن گوایە بۆ بڵاکردنەوەی دینی ئیسلام و زیادکردنی ئۆمەتی موحەمەد، بەڵام مێژوی ئیسلام هەر لە سەرەتاوە تا ئێستا ئەوە نیشان دەدات بۆ دەسەڵات و دەسەڵاتگرتنەدەست بووە.

شەش: حیزبەکان هەر هەموویان بە مەبەست ئەم چەمکە بەکاردەهێنن، نایانەوێت چەمکی ئیسلامی دەسەڵاتخواز بەکاربهێنن. هەر ئاواش‌ به‌کارهێنانی ئه‌و ده‌سته‌واژه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌ له‌ لایه‌ن  چه‌پ و کۆمۆنیسته‌کانیشه‌وه‌ به‌ هۆشیارییه‌وه‌ ‌ به‌کارده‌هێنرێت که‌  لێره‌شدا غه‌درێك یا زوڵمێکی  گه‌وه‌ره‌ له‌ ‘ ئیسلامی سیاسی’ یا موسڵمانانی سیاسی، وەکو خۆیان ناویان دەبەن، ده‌که‌ن وه‌کو ئه‌وه‌ی که‌ ‌ ئه‌و‌ ده‌سته‌واژه‌یه‌ ته‌نها  هه‌ر به‌سه‌ر ئه‌واندا بسه‌پێت، نه‌ك خۆیان و لایه‌نه‌کانی دیکه.     ئه‌وه‌ی ئاشکرایه‌  له‌ به‌کارهێنانی ئه‌و ده‌سته‌واژەیەدا و له‌و چوارچێوه‌یه‌دا، ده‌رکردنی خۆیان له‌ نێو  هێزو ده‌سته‌ داپڵۆسێنه‌ر و تووندڕه‌وه‌‌کانی دیکەیه‌ و  ئارایشکردنی ڕووی خۆیانه‌ به‌ ده‌مامکی ئازادیخواز و مافخواز و مافناس.

بەو هۆیەوە ئه‌‌گه‌ر ئه‌م لایه‌نانه‌  ده‌سته‌واژه‌ی ئیسلامی یا موسڵمانانی ده‌سه‌ڵاتخواز ، به‌کار بهێنن ئه‌وه‌ بێ هیچ گومانێك خۆیان پێش لایه‌نه‌کانی دیکه‌ ده‌گرێته‌وه، چونکه‌ ئه‌وانن که‌ باس له‌ ده‌سه‌ڵاتی دیمۆکراسیی، نیشتمانیی، مه‌ده‌نیی،  پڕۆلیتاریی، کارگه‌ریی،گه‌لیی، کۆمۆنیستیی، ده‌که‌ن هه‌ر وه‌کو  چۆن  ئیسلامه‌ ده‌سه‌ڵاتخوازه‌کانیش خوازیاری ده‌سه‌ڵاتی خه‌لافه‌تن، چونکه‌ ئاشکرایه خاڵی ناوکۆیی هه‌ردوولایان، باوه‌ڕی پته‌ویانه‌ به‌ ئایدۆلۆجییه‌ت و مه‌یلیانه‌ بۆ ده‌سه‌ڵاتخوازی و سه‌رکوتکردن، که‌ هیچ لایه‌کیان له‌وی دیکه‌یان ئه‌و مه‌سه‌له‌یه که‌متر وه‌رناگرن .

17/01/2025

ئەو ڕێکخراو و پارتانەی کە هێزی سەربازییان هەیە و متمانەی تەواویان لەسەرایانە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانیان، کاتێك لە ڕووی سەربازییانەوە شکست دەهێنن سەرەتایەك دەبێت  بۆ شکستی تەواوی هێزی سیاسیشیان.

هەر دوور نەڕۆین با تەماشایەکی حەماس و حیزبووڵا بکەین .  ئەم دوانە دوای تێشکانێکی گەورەی هێزی سەربازییان ئەوە بە دڵنیاییەوە هێزی سیاسیشیان گەر لاواز نەبووبێت بە هۆی لە دەستدانی سەرکردە مێژوییەکانیانەوە ئەوە بەرەو لاواز بوون دەڕۆن.

ئەو لاوازبوونە سەربازییەش دەرگا بۆ کەرتکاریی و داڕمان و دەستەکاریی و کێبڕكیی نێوانی سەرکردەکان و نەگەیشتنە بریارێکی سەرەکی دەکاتەوە .  هەر بۆ نموونە حەماس دوای کوژرانی ئیسماعیل هەنییە  بوونە دوو کەرتەوە گەرچی لە ناو یەك ڕێکخستندا تا ئێستا ماونەتەوە .  هەرچی ئیسماعیل هەنییە بوو نەرم و نیانتر بوو لە یەحیا سینوار ، هەنییە  لەگەڵ هەندێك لە سەرکردەکانی حەماسی دەرەوەی فەلەستین تا رادەیەك ڕایان زۆر دوور نەبوو لە یەکەوە . هەرچیش ئەوانەی ناوخۆی فەلەستین وەکو یەحیا سینوار  و هەندێكی تریان رایان زۆر جیاواز بوو ، وەك  دەڵێن هەنییە و جەماعەتەکەی  لەگەڵ هێڕشەکەی 7ی ئۆکتۆبەردا نەبوون .

ئێستاش کە ئاگربەستی کراوە و ئاگربەستییەکەش هەدەفی هەرە سەرەکی بەردانی دیلەکانی ئیسرائیلە ، کە تا ئێستاش نە سەرکردەکانی دەرەوەی فەلەستین نە خودی ئیسرائیلیش نازانن چەندیان ماون و چەندیان دەتوانرێت رادەستی ئیسرائیل بکرێنەوە . هەر لەبەر ئەمەش ئاگربەستییەکە پرۆسەیەکی زۆر ناسکە .

لە ئێستادا حەماسی ناو فەلەستیین لە لایەن محەمەد سینواری برای یەحیا سینوار رابەرایەتی دەکرێت  کە زۆر توندڕەوە هەر ئەویش بەر پرسە لە دیلەکان و کەسیش ناتوانێت لەوانەی دەرەوەی فەلەستین هیچی بەسەردا بسەپێنێت. هەر ئەوەشە کە سەرکردەکانی حەماسی دەرەوەی فەلەستین شتێکی ئاوا سەبارەت بە ژیان و مان و نەمانی ئەو دیلانە نازانن.

لەگەڵ ئەوەشدا موحەمەد سینوار و جەماعەتەکەی هەرچەندە توندڕەو بن بەڵام ناچارن بە هۆی دوو هۆکارەوە گەر ئایدۆلۆجییەت فەرامۆش بکەن  دەبێت بەم ئاگربەستییە و ئایندەی خۆشیان رازی بن.

یەك : ئەوانەی هاوکاریان بوون وەکو حیزبوڵا و ئەسەد و میلیشیاکانی عێراق و خودی ئێران و حوسییەکانی یەمەن یا نەماون یاخود زۆر لاوازن و چی تر ناتوانن هاوکاری حەماس بکەن ، گەر ئەوەش بکەن ئەمەریکا و ئیسرائیڵیش ئەوەیان لێ قەبوڵ ناکات.

دوو: وەکو Mkhaimar Abusada کە زانستی سیاسی لە زانکۆی ئەزهەری غەزە دەڵێتەوە ، دەڵێت خەڵکی غەزە زۆر ماندو و بێزارن دەیانەێت غەزە ئاواەدان بکرێتەوە و خزمەتگوزارییەکان بکەونەوە کار بۆ ئەمەش دەزانن کە ئەگەر حەماس حوکم بکاتەوە ئەوە هیچ جۆرە یارمەتییەکی دەرەکی لە لایەن ئەوەی کە پێی دەوترێت کۆمۆنێتی نێودەوڵەتی نادرێن ، بۆیە نایانەوێت غەزە لە لایەن حەماسەوە حوکمبکرێت .

ئەم دوو خاڵەش ئەوە دەسەلمێنێت کە حەماس کە لە ڕوی سەربازییەوە شکستی هێناوە ئەوە لە ڕووی سیاسیشەوە شکستی گەورەی هێناوە و دەهێنیت .

Zaher Baher

16/01/2025

بەداخەوە کە ئەم پەندە کوردییە بەسەر فەلەستنیییە هەژارەکان و هەندێك لە گەمژەی موسڵماناندا تەواو تەواو جێ بەجێ دەبێت .

ئاخر هەی نەگبەتانەی بەدبەختانە پاش 15 مانگ شەڕو کوشتار و وێرانکاری نەك هەر بە مایەکەی خۆتان هەڵنەسانەوە بەڵکو هەرگیزیش غەزە وەکو خۆی لێنایەتەوە و ئەوانەشی کە بوونە قوربانی زیندوونابنەوە .

ئاخر ئاگر بەستییەك وەکو ئینگلیز دەڵێت : توێژاڵە سەهۆڵێك لەسەر دەریایەك وایە ، یانی ئەوەندە بە ئاسانی دەتوێتەوە هیچ خۆی ناگرێت . ئاگربەستییەکەش ئاوایە ، لەمەش گرنگتر ئەم ئاگربەستییە نەك ئاشتەواییش نییە ،تەنانەت  هەر کاتێك ئیسرائیل ئارەزوو بکات لە ماوەی سەعاتێکدا دەگەڕێتەوە.

ئیتر قوون بادان و هەل هەلەو و هەڵپەڕكێ و شایی لۆغانی بۆ چییە؟ جەنگەکە کۆتایی بە هێزی سەربازیی هەتا هەتایی حەماس و حیزبوڵا هێنا.  سەراپای سەرکردە مێژوییەکانی کە زیاتر لە 30 ساڵی ویست کە هەر کام لەو دوو گروپە جەکدارە ویستویەتی دروستیان بکات کوژاران .  ئەمە جگە لە زەرەرو و زیانێکی زۆر  کە من هەندێکیان لەم لیستەدا دەخەمە بەرچاو :

+ کوژراوانی فەلەستینی لە غەززە: 46 هەزار و 707 کەسن ، بەڵام قوربانیانی ئەم جەنگە زیاترن لە 65 هەزارر کەس .

+  ئەو منداڵانەی لە غەززە کوژراون: 13 هەزار و 319 منداڵ.

+  فەلەستینییەکان  کە لە ژێر داروپەردوودا لە غەززە نێژراون: 11 هەزارن.

+ ژمارەی بریندارانی غەززە : 110 هەزار و 265 کەسن.

+  فەلەستینییەکانی کە ئاوارەبوون لە غەززە: ملیۆنێک و 900 هەزار کەسن کە دەکاتە لە 90 ٪ی دانیشتوانی غەززە.

+  هێرشەکان بۆ سەر دامەزراوە تەندروستییەکان لە کاتی جەنگدا: 654 کوژراوانی کارمەندانی تەندروستی: هەزار و 60 کەس.

+ ئەو قوتابخانانەی زیانیان بەرکەوتووە یان داڕماون: 534 (95%ی قوتابخانەکان).

+ منداڵانی کە لە خوێندنی فەرمی بێ بەش بوو بۆ سڵێك واتە کە خوێندنیان لە دەست چووە: 660 هەزار (هەموویان منداڵانی تەمەنی خوێندنن).

+ لە 10 خانوو 9 دانەیان یا وێران کراون یاخود زیانی زۆریان پێگەیشتووە.

+ 40 ملیۆن تەن دارو پەردوو و قەپاغی فیشەك و هاوەنی نە تەقێنراوە و چەکی لە کارکەوتوو شتی دیکە لە غەزەدا کەوتووە کە تەنها پاککردنەوەیان 15 ساڵی ڕەبەقی دەوێت کە 24 سەعات کاری لەسەر بکرێت. دروسکردنەوەی بیناکانیش زیاتر لە 50 ملیار پاوەندی دەوێت.

+ تا کۆتایی 2024 لە 36 خەستەخانە لە غەززە تەنها 17 دانەیان ئەویش بە نیوە ناچلی بەڕێوەچووە.

+ 768 هەزار کەس لەوێ دەمرن ئەگەر بە ئیمیرجنسی خواردنیان نەگاتێ.

+ لەسەدا 40 ئەو زەوییەی کە بۆ کشتوکاڵ بەکاردەهێنران وێران بووە .

+ ئەوەشی کە ئاشکرا نییە لە دایکبوونی  ساوایانی ساڵانی داهاتووە کە چەندێکیان بە ناتەواو دەبن و هاوکاتیش بڵاوبوونەوەی جۆرەکانی نەخۆشی شێرپەنجەیە بەهۆی ئەو هەموو باروت و کارایی تەقەمەنییەوە کە لەم 15 مانگەدا رویداوە.

دەی پێم ناڵێییت هەی گەمژە قونی چی با دەدەیت و ئیدیعای چ جۆرە سەرکەوتنێك دەکەیت ؟ ئەم هێڕشە خۆتڕینەی کە حەماس کردی گریمانی ئەوە هەیە کە پرسی فەلەستنی بۆ ماوەیەکی ئێکجار درێژ ە دوابخات.

هەیت و هوتی سەرکەوتی فەلەستینییەکان لەلایەن گەمژەکانەوە تەنانەت وەك  مەسەلەی زۆرانبازیی دوو فەقییەکەش نییە.

دەگێڕنەوە  کە دوو فەقێ زۆران دەگرن یەکێکیان دەکەوێتە ژێرەوە کە لە لایەن مامۆستاکەیەوە چاوەڕوان نەدەکرا .  مامۆستا هاواری لێدەکات دەڵێت: ها فەقێ ئەحمەد دەبینم لە ژێرەویت .  ئەویش دەلێت : مامۆستا هەرچەند لە ژێرەوەم بەڵام جووتە گونیم گرتووە .  بەڵام لە پرسی ئەم جەنگەدا گەرچی خەڵکی فەلەستینی جەنگەکەیان دۆڕان و لە ژێرەوەن بەڵام جووتە گونی ئیسرائیلیشیان نەگرتووە.

14/01/2025

زۆربەمان بەراوردێك دەکەین لە نێوانی هەندێک دەوڵەتی سەرمایەداریدا وەکو بریتانیا و وڵاتانی ، بۆ نموونە ، سکەندناڤیا.  ئەوانەی کە ئەوە ڕایانە دوو فاکتەری سەرەکی یاخود فاکتەرێك لەو وڵاتانەدا نابینن :

یەك: جەوهەر و ئامانج و شێوازی کارکردنی سەرمایەداری  یەكێکە ، ئەوەی کە وای کردووە کە لەوێ ژیان بە گشتی تا ڕادەیەك باشترە ئەوە بەڵگەی گەشەی ناتەواوی سەرمایە و سەرمایەدارییە .  لە بریتانیا چونکە سەرمایەداری لە ئەو پەڕی باڵادایە ژیانی خەڵك زۆر خراپترە تاکو سوید و نەرویج و زۆرێك لە وڵاتانی ئەوروپی.  گەر تێبینی بکەین وردە وردە ئەوەی کە لێرە هەن ( بریتانیا) دەگوێزرێتەوە بۆ ئەوانیش .

دوو: بزوتنەوەی خەڵك ، کرێکاران و بەگریکردن لە مافەکانیان . لە هەر شوێنێك ئەم بزوتنەوەیە لاواز بێت وەکو لە بریتانیا و ئەمەریکا و کەنەدا و زۆرێك لە وڵاتانی ئەوروپا ، سەرمایەداری بەهێزە و ڕێگرێك نییە یا زۆر بێ وەیە بۆ ئەوەی کە دەیکات . ئەم فاکتەرە ڕەنگە کارایی نەبێت لەسەر ئەو وڵاتانی سکەندناڤیا چونکە بزوتنەوە لەوێ تا ڕادەیەك مردووە ، بەڵام فاکتەری یەکەم ڕؤڵی سەرەکی هەیە.

بێ گومان فاکتەری دیکەش هەن بەڵام زۆر سەرەکی نین وەکو ژمارەی دانیشتوانی خەڵکەکەی.

هەر با تەماشای بریتانیا بکەین:

بە گوێرەی ڕاپۆرتێکی نوێ لە ژێر ناوی : داهاتی خێزانە مامناوەندییەکان لە بریتانیا زۆر کەمترە و هەژارترن لە وڵاتانی  هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووریی. 

ڕاپۆرتەکە دەڵێت

ژیانی بەریتانییەکان 39% خراپترن لە هاوتای هۆڵەندی بەهۆی تێچووی خانووبەرە کە  44% زیاترە لە تێکڕای ڕۆژئاوای ئەوروپا.

ڕاپۆرتەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، لەکاتێکدا نرخەکان لە بەریتانیا بەڕێژەی 8% زیاترە لە تێکڕای 38 وڵاتی ئەندامی ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (OECD)، بەڵام خێزانە ناونجییەکانی بریتانیا  زیاتر کاریگەرییان لەسەر تێچووی خانووبەرە هەبووە تاکو وڵاتانی دیکە کە بە ڕێژەی  44%لە بەریتانیا زیاترە لە تێکڕای OECDئەو وڵاتانەی کە لە سەرەوە ژمارەیان دانراو .

کاتێک کە مەیلی خێزانە کەم داهاتەکان بۆ خەرجکردنی زیاتر لە پێداویستییەکان و کەمتر بۆ شتە لەکشەرییەکان لەبەرچاو دەگیرێت، خێزانە ئەڵمانییەکان ساڵانە 21% یان 2300 پاوەند باشترن لە هاوتاکانیان لە بەریتانیا و جیاوازی لەگەڵ خێزانە هۆڵەندییەکان زیاترە، کە 39%یە.

گەورەترین قەرزدەری بەریتانیا، بانکی هالیفاکس، مانگی ڕابردوو ڕایگەیاندبوو، تێکڕای تێچووی خانوویەک بۆ کەمێک کەمتر لە 300 هەزار پاوەند بەرزبووەتەوە دوای ئەوەی لە مانگی نۆڤەمبەردا 1.3% بەرزبووەتەوە. سەرەڕای پەتای Covid و قەیرانی تێچووی ژیان و بازدانێکی گەورە لە تێچووی خانووبەرە لە بەریتانیا لە دوو ساڵی ڕابردوودا دەبینرێت.  نرخی خانووبەرە لە ماوەی پێنج ساڵدا زیاتر لە 25% بەرزبووەتەوە. پێشبینی دەکرێت لەمساڵدا بەردەوام بن لە بەرزبوونەوە.

لە بازاڕدا کرێی خانوو لە بەریتانیاش بەرزبووەتەوە – بە ڕێژەی 9.1% تا تشرینی دووەمی 2024، بەپێی فەرمانگەی ئاماری نیشتمانی. پێشبینی دەکرێت ئەمساڵ تێکڕای بەرزبوونەوەی کرێی خانوو کەمتر بێت بەڵام هێشتا پێشبینی دەکرێت بە ڕێژەی 4% بەرزبێتەوە.

11/01.2025

قوربانییەکانی غەزە زۆر زیاترن لەوەی کە ئیمە فەرمییەکەی دەزانین . بە گوێرەی زانیاری فەرمی وەزارەتی تەندروستی غەززە ژمارەی کوژراوانی خەڵکانی مەدەنی لە غەززە کەمتر لە 48 هەزارە .  ئەم ژمارەیە لە سەر بناخەی ئەوانەی کە لە خەستەخانە مردوون و ئەوانەی کە کەس و کاریان ئاگەداری خەستەخانەکانیان کردۆتەوە بێ لەمانەش حسابی ئەوانەی کە کە لە ژێر دار و پەردوودان کە خەمڵێنراوە بە 11 هەزار کەسی نادیار و ونبوو ، هەروەها ئەوانەشی  بە هۆکاری جەنگەکە گیان لە دەست داوە لە ژمارەی فەرمی کە ئەو ژمارەی سەرەوەیە نین .

بە گوێرەی ڕاپۆرتی Lancet medical journal کە لێرەوە بڵاوکراوەتەوە  قوربانییەکانی غەززە بەڕێژەی لە سەدا 40 زیاترە لە ئامارە فەرمییەکە کە بە ژمارەش دەکاتە 64،260 کەس.

لەم قوربانیانە لەسەدا 59 یان ژنانن و منداڵان و ئەوانەی کە تەمەنیان لەسەر و 65 ساڵییەوەیە .  بەڵام ئیسرائیل نکوڵی لەم ژمارەیە دەکات دەڵێن ئەوان لە هەموو لایەنەکانی دیکە لە شەردا زۆر زیاتر ئاگایان لە خەڵکانی مەدەنی هەیە .  ئەوان وا دەڵێن  “ئەوان ڕاگەیاندنیان داوە کە بریتین لە ئاگادارکردنەوەی پێشوەختە بۆ هاوڵاتیانی مەدەنی بۆ چۆڵکردن، ناوچە سەلامەتەکان و گرتنەبەری هەر ڕێوشوێنێک و هەموو ڕێوشوێنێک بۆ ڕێگریکردن لە زیانگەیاندن بە هاوڵاتیانی مەدەنی.  ئەو ژمارانەی لەم ڕاپۆرتەدا هاتووە، ڕەنگدانەوەی دۆخی سەر زەوی نییە”.

بەڵام هیچ وەختێك لایەنی باڵادەستی جەنگ راستیی ژمارەی قوربانییەکانی جەنگەکانیان ناڵین و دەیانەوێت ئەوە بە خەڵك ڕاگەیەنن کە کوشتارە زۆرەکە، ئەگەر بووش بێت ئەوە خەتای خودی خەڵکەکە خۆیەیەتی .

لە وەڵامی ئیسرائیل دا ئەوە دەرەنجام دەکەین کە دەڵێن ئەوەی کە کوژارەوە دەبێت خۆیان لۆمە بکەن و ئەوان خۆیان تاوانبارن ، دەنا ئەوان هەموو شتێکیان کردووە بەڵام کە خەڵك بە قسەیان نەکات ئەمان ئیتر چی بکەن؟

10/01/2025

بەیانی، شەمە، 11/01 بڕیارە کە ڕێپێوانێکی گەورە بکرێت بۆ بەرگریی لە فەلەستینیەکان لە کەناڵی  بی بی سی-یەوە دەستپێبکات تا دەگاتە شوێنی مەبەست.  بەڵام پۆلیس ڕێگایان پێ نادات بە بیانوی ئەوەی کە چەند سەد مەترێك دوورە لە کڵێسای جوولەکانەوە ، بەیانی شەمەش جوولەکەکان دەچنە کڵێسا.

لە کاتێکدا پۆلیس ئەو بڕیارەی داوە نزیکەی 50 خۆپیشاندان زیاتر کراوە تا ئێستا بەڵام بە وتەی خۆشیان تا ئێستا ڕووداوێك لە لایەن خۆپیشاندەرانەوە ڕوی نەداوە بەرانبەر جوولەکەکان.

هاوکاتیش سێزدە کەس لە ڕزگاربووانی هۆلاکۆست یا نەوەکانیان نامەیەکی هاوبەشیان واژۆ کردووە بۆ دژایەتیکردنی بڕیارەکەی پۆلیس بۆ ڕێگریکردن لە کۆبوونەوەی ڕێپێوانەکە لە دەرەوەی بی بی سی. لە نامەکەدا هاتووە: “ئێمە وەک ڕزگاربووانی جولەکەکانی هۆلۆکۆست، و نەوەی ڕزگاربووان، بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر بەم هەوڵە ڕوونە بۆ ڕێگریکردن لە خەڵک لە دژایەتیکردنی جینۆسایدی غەززە ئەم نامەیە دەنووسین”. ئاماژەی بەوەشکردووە، “لەگەڵ هەزاران خۆپیشاندەری دیکەی ئاشکرای جوولەکە، بەشداریمان لە چەندین خۆپیشاندان و ڕێپێوانی  فەلەستین کردووە لە لەندەن و جگە لە پشتیوانی و گەرمی لەلایەن هاوخۆپیشاندەرانمانەوە هیچمان وەرنەگرتووە.”

لە وەڵامی پۆلیس دا ڕێکخەرانی ڕێپێوانەکە پۆلیسیان بە ” دەسەڵاتی سەرکوتکەر ناوبردووە” ، وتیشیان  “هاوپەیمانی فەلەستین ئەو واتایە ڕەتدەکاتەوە کە ڕێپێوانەکانمان بە جۆرێک دوژمنایەتی یان هەڕەشەن بۆ سەر گەلی جولەکە”.

هاوکاتیش ڕێکەخەارانی ڕێپێوانەکە بە پۆلیسیان وتووە ئێمە هەر لەوێ دەیکەین ڕێڕەومان ناگۆڕین .  پۆلیسیش دەڵێت لەو بارەدا ئەوان چاریان نییە جگە لە بەکارهێنانی ئەو دەسەڵاتەی کە هەیانە و دراوە پێیان .

ئەوەی ئاشکرایە پۆلیس وەکو دەزگەیەکی سەرکوتکەری پارێزەری حکومەت و دەوڵەت هەر لە بیانوو دەگەڕێن تاکو دەسەڵاتی ڕەهای خۆیان بە گوێرەی یاسا بسەپێنن.