All posts by azadebram

کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کان یه‌کێکن له‌و ده‌زگایانه‌ی که‌ کۆمه‌كی ئه‌م سیسته‌مه‌ ده‌که‌ن و به‌رده‌وامی پێده‌ده‌ن و به‌هێزی ده‌که‌ن:

کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کان یه‌کێکن له‌و ده‌زگایانه‌ی که‌ کۆمه‌كی ئه‌م سیسته‌مه‌ ده‌که‌ن و به‌رده‌وامی پێده‌ده‌ن و به‌هێزی ده‌که‌ن:

Zaher Baher

23/03/2014

گه‌لێك ده‌زگه‌ی دیکه‌ له‌ ته‌ك میدیاو کۆمپانیا گه‌وره‌کان و سیسته‌می دیمۆکراسی په‌ڕله‌مانتاری و بانکه‌کان و دین و ئاینه‌کان و مزگه‌وت و که‌نیسه‌کان و لۆبیچییان ، له‌وانه‌ کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کانن، که‌ باشترین خزمه‌ت به‌م سیسته‌مه‌ ده‌که‌ن. کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کان که‌ به‌ کۆمه‌ك و به‌ خۆشی ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ دروستده‌کرێن و ده‌ستیان ده‌گیرێت باشترین خزمه‌تێک به‌ سیسته‌مه‌که‌و ده‌سه‌ڵات ده‌گه‌یه‌نن ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌شی که‌ خۆیان ده‌بنه‌ کانگای گه‌نده‌ڵی و مه‌ڵبه‌ندێکی بیرۆکراسیانه‌. ئه‌م ده‌زگه‌یانه‌ له‌ وڵاتانی ڕۆژاواو ئه‌مه‌ریکاو که‌نه‌داو ئۆسترالیاو وڵاتانی سکه‌ندناڤیادا نزیکه‌ی چه‌رخێکه‌ له‌ شێوه‌ی جیا جیاو بۆ په‌یام و کاری جیا جیا، دروستکراون و سه‌پێنراون به‌سه‌ر کۆمه‌ڵگه‌دا. له‌وانه‌: کۆمه‌ڵه‌ی خێرخواز بۆ نابینایان و که‌مئه‌ندامان و نه‌خۆشییه‌ کوشنده‌کانی وه‌کو شێرپه‌نجه‌و دروستکردنی خه‌سته‌خانه‌و قوتابخانه‌و مزگه‌وت و که‌نیسه‌و خه‌ڵکانی بێ خانووبه‌ره‌ و به‌نگکێشه‌کان و ئافره‌تانێک که‌ ڕوووبه‌ڕوی توندوتیژی ده‌بنه‌وه‌و هه‌ڕه‌شه‌ی ژیانیان لێده‌کرێت….تا ده‌گاته‌ یارمه‌تیدانی ئاواره‌کانی چه‌شنه‌کانی جه‌نگ و کاره‌ساته‌کانی سروشت ” مرۆڤکرد” و ئه‌وه‌ی که‌ پاره‌ی تیادا په‌یدا بکرێت و خوازیاری ده‌سه‌ڵات و سیسته‌مه‌که‌ بێت. ژماره‌ی کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازییه‌کان له‌ ئه‌ژماره‌ نایه‌ن ئیماکانییه‌ت و سه‌نگ و کاراییشیان له‌سه‌ر دامرکاندنه‌وه‌ی ڕك وکینه‌ی خه‌ڵک و هێورکردننه‌ویان سه‌باره‌ت به‌ دڕنده‌یی و بێبه‌زه‌یی سیستمه‌که‌و ده‌سه‌ڵاتدارانی و له‌ده‌ستدانی متمانه‌ به‌ خۆو بڕواکردنه‌ سه‌رکاری خێری و جهودی تاکگه‌رایی و له‌ خشته‌بردن و ‌ چه‌واشه‌کردنی خه‌ڵکی به‌ناوی یارمه‌تیدانی لێقه‌مانانه‌وه‌ ، که‌مئه‌ندامانه‌وه‌، بێده‌ره‌تانانه‌وه‌ ، خواڕق لێهه‌ڵگیرانه‌وه‌ …. ، کارده‌که‌ن، که‌ باشکردنی ژیانی خه‌ڵکی و پێشه‌وه‌چوونی کۆمه‌ڵگه‌و ئه‌جردانه‌وه‌ له‌ لایه‌ن خووداوه‌و که‌ گوایه‌ ئه‌مه‌ تاکه‌ ڕیگایه‌که‌ بۆ پڕکردنه‌وه‌ی که‌لێنه‌کانی نێوان خه‌ڵکی و نه‌هێڵانی جیاوازییه‌کان و باشکردنی حاڵی ‘ئه‌وان’ ڕه‌حه‌تکردنی ویژدانی ‘خۆشمان’، ده‌گرنه‌به‌ر، له‌بری که‌مپه‌ینی دژایه‌تیکردنی سیسته‌مه‌که‌و ده‌سه‌ڵات، که‌ ڕه‌گ و ڕیشه‌ی سه‌رجه‌می ده‌رده‌ کۆمه‌ڵایه‌تیییه‌کانمان و بوونی کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی ، له‌ ناو خودی سیسته‌مه‌که‌دایه‌و له‌ هه‌بوونی سه‌روه‌ران و باڵاده‌ستان و فه‌رمانده‌ران و ده‌سه‌ڵتداراندا.
که‌مپه‌ینی میدیاو ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات و کۆمه‌ک پێکردن بۆ ئه‌م شێوازی کارکردنه‌ له‌ یارمه‌تیدانیاندا، ئه‌وه‌نده‌ کاریگه‌ره‌ که‌ جاری وا هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی ته‌نها کاتژمێرێکدا چه‌ند ملیۆنێک پاوه‌ند خڕده‌کرێته‌وه‌. میدیاو ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵات زۆر باش ده‌زانن که‌ ئه‌م شێوازی کارکردنه‌ چه‌ند کاریگه‌ره‌و‌ چه‌ندیش له‌ به‌رژه‌وندیانه‌ هه‌ر بۆیه‌ ته‌نانه‌ت ئه‌و کۆمپانیانه‌ی یا ئه‌و بزنسمانه‌ گه‌ورانه‌ی که‌ پاره‌ ده‌به‌خشن به‌ کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازیییه‌کان، به‌رته‌رییان هه‌یه‌و ڕێژه‌ی باجدانیشیان تا ڕاده‌یه‌ک‌ بۆ که‌مده‌کرێته‌وه‌.
پۆلیس و خاوه‌ن دووکان و ڕێستورانت و خه‌ڵکه‌ ساده‌که‌ش ، هه‌ر هه‌موویان به‌ خۆشییه‌وه‌ یه‌کده‌گرن له‌ هاوکاریکردنی سه‌تڵ به‌ده‌ستێکه‌وه‌ له‌ پاره‌ په‌یداکردندا ، یاخوود له‌ ڕێکخستنی پارتییه‌کدا ، خوانێکدا ، ئاهه‌نگێکدا له‌ ڕێگای میدیاو سۆشیال مییدیاوه‌ ، به‌ڵام له‌ کاتێکدا که‌ ئێمه‌ لفلێتێنێ ده‌که‌ین و پرۆتێستێک، یا ناڕه‌زاییه‌ک ده‌که‌ین دژی هه‌ر ڕوداوێکی نامرۆیانه‌، نادادپه‌روه‌ریانه‌ ، زوڵم وزۆرێك، هه‌ر دوای چه‌ند خوله‌کێک چه‌ند ڤانێکی پۆلیس ده‌گاته‌ سه‌رمان به‌ پاساوی ئه‌وه‌ی که‌ خه‌ڵکی بێزارده‌که‌ین ڕێمان له‌ ڕۆیشتنی خه‌ڵکی گرتۆته‌وه‌. یا له‌ کاتێکدا که‌ بۆ کۆمه‌كی مانگرتن و ناڕه‌زایی کرێکارانی به‌شێکی کارکردنه‌ ده‌چین ، دیسانه‌وه‌ ئه‌مه‌شیان به‌ پێی یاسا ، قه‌ده‌غه‌یه‌ چونکه‌ نابێت کۆمه‌کیان پێبکرێت. له‌ حاڵه‌تێکی دیکه‌دا گه‌ر تۆ پاره‌ کۆبکه‌یته‌وه‌ بۆ به‌شێکی کرێکاران که‌ له‌ مانگرتندان یا بۆ کۆمه‌ڵێک که‌ ده‌ستیانگرتوه‌ به‌سه‌ر کارگه‌یه‌کدا ، خه‌سته‌خانه‌یه‌کدا ، مه‌کته‌به‌یه‌کدا …… تاکو چالاکییه‌کانیان به‌رده‌وام بێت، ئه‌مه‌ش هه‌ر ناکرێت چونکه‌ تۆ یه‌که‌م مۆڵه‌تت نییه‌ به‌ پێی یاسا، دووهه‌م ڕه‌نگه‌ ئه‌م کۆمه‌که‌ بچێت بۆ گروپێك یا ڕێکخراوێکی تیرۆریستیانه‌!!!!!!.
کۆمه‌ڵه‌ خێرخوازیییه‌کان کاریان له‌ سه‌ر خه‌ساندنی خه‌ڵکیه‌، له‌سه‌ر چاوه‌ڕوانکردنی ده‌ستی جه‌نبایانه‌ ، کوێرکردنی‌ خه‌ڵکییه‌ به‌وه‌ی که‌ که‌ ته‌نها ڕێگاکه‌ی ئه‌وان ڕاسته‌ له‌ لابه‌لا کرده‌نه‌وه‌ی کێشه‌کاندا، باجێکی ناڕاسته‌وخۆیه‌ که‌ له‌سه‌ر خه‌ڵکی دایده‌نێن و گه‌مژاندن و له‌ هۆشبردنی خه‌ڵکه‌ به‌وه‌ی که‌ گوایه‌ ده‌وڵه‌ت پاره‌ی نییه‌، گوایه‌ دنیا له‌ قه‌یرانی ئابوریدایه‌، گوایه‌ سروشتیش لێمان چووه‌ به‌ قیندا….. ده‌یانه‌وێت ئه‌و ڕاستیانه‌مان لێبشارنه‌وه‌‌ که‌ ده‌بینین که‌ هه‌ر ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌یه‌ ، هه‌ر ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌یه‌ پاره‌ی هه‌یه‌ بۆ جه‌نگ هه‌ڵگیرسان، بۆ کوشتن و بڕینی خه‌ڵکانی هه‌ژارو بێده‌ره‌تانان ، یاخوود له‌ شوێنێکی وه‌کو کوردستان وئه‌فغانستان و سۆماڵیاو پاکستان و هیندستان و ……..که‌ تا بیناقاقه‌ی به‌رپرسان له‌ گه‌نده‌ڵیدا ، له‌ پاره‌و ساماند، نه‌ک هه‌ر خۆیان به‌ڵکو هه‌موو ده‌ورو به‌ره‌که‌شیان ، غه‌رق بوون، ئیدی بۆ پاره‌ نییه‌؟؟!!!!!!

دیمانەی دەنگەکان لەگەڵ من سەبارەت بە هەرەوزی و هەرەوەزییەکانی خانەدقین

 

دیمانەی دەنگەکان لەگەڵ من سەبارەت بە هەرەوزی و هەرەوەزییەکانی خانەدقین

زاهیر باهیر

13/03/2017

پرسیار سەبارەت بە کاری هەرەوەزی…..

– سەرەتا ئەگەر بکرێت کورتەیەك لەبارەی ڕابووردووی چالاکی خۆت و ئاراستەی بیرکردنەوەت بۆ خوێنەران بگێڕیتەوە؟

 

زاهیر: من ناوم زاهیر باهیرە و بە قەولی وتوان لە دایکبوی ساڵی 1952م . لە تەمەنی 14 ساڵییەوە تێکەڵاوی سیاسەت بووم و سەرەتا لەگەڵ جەلالییەکان بووم.  لەتەمەنی 18 و 19 ساڵییدا جەلالییەتم بەجێهێشت و تا کۆتایی 1985 لە چەند ڕێکخراو وگروپێکی مارکسی- لێنینی- دا کارم کردووە .  کاتێک کە لە گروپی مارکسی-لینینی عێراقییەکانا بووم، ( کار) لەو چەند ژمارەی ڕۆژنامەی ‘ کار’ دا کە دەرمانکرد  وتارم نوسیوە.

لە سەرەتای نەوەدەکانەوە باوەڕم بە مارکسییەت بە تایبەت پرسی دیکتاتۆرییەتی پڕۆلیاتاریا  و دەوڵەت بە گشتی ، نەماوە.  هەر لەو سەردەمەدا جاروبار لە گۆڤاری ‘ دواڕۆژدا’ وتارم دەنوسی .

لە ساڵی 2000 وە بیرکردنەوە و خویندنەوە و کارکردنم  لە لەندەن کە لە ساڵی 1988 دا دەستیپێکرد  و ئەزموونم لەگەڵ کرێکران و ڕێکخراوە چەپە سیاسیەکانی بریتانیا، گەیاندمی بە هزری  ئەنارکیستی ‘ ئەنارکیزم’  .  هەر لە سەرەتای 2000 وە لە گەڵ دوو سێ هاوڕێی دیکە کە هەڵگری هزری ئەنارکیستی بوون، گۆڤاری ‘ژیڵەمۆ’ و ‘دالیان-مان دەردەکرد، کە چەند ژمارەیەکیان لێدەرچوو.

لە ساڵی 2005 یشەوە ناو بەناو لە ماڵپەڕی ‘ئەنارکیستان’ هەروەها لە هەندێك لە ماڵپەڕە کوردییەکانا دەنوسم.  لە هەندێك لە گروپە خۆجێییە سەربەخۆ ناهیراشییەکانی لەندەنا ، هەڵسوڕاوێکی چالاکم.  پەیوەندی توند و پتەوم لەتەك ئەنارکیستە کوردەکان و زۆرێك  لە ئەنارکیستانی دیکە لە ئەوروپا و ئەمەریکاو گەلێك وڵاتانی دیکەدا هەیە.

 

– “بزووتنەوەی هەرەوەزی” ئەم دەستەواژەیە بۆ تۆ چی دەگەیێنێت ؟

 

زاهیر: من ناتوانم بڵێم ئەمڕۆ بزوتنەوەیەك هەیە بەناوی ‘ بزوتنەوەی هەرەوەزی ‘ یەوە.   لێرە و لەوێ چەند کارێکی هەروەزیانە دەکرێت ، بەڵام بەو مانایەی کە بزوتنەوەیەکی چوست و چالاکی هەرەوەزیانە ، بێت، وجودی نییە و  ڕەنگە چەندەها ساڵی دیکەش بخایەنێت بۆ دەرکەوتنی ئاوا بزوتنەوەەیەك.

کارو چالاکی دەستەجەمعیانە ، کە هێشتا خۆی نەگرتبێت و نەبووبێتە خوو و نەرێتی کۆمەڵایەتی و کنەی لە دەوڵەت و پرۆژە کشتوکاڵی و پیشەسازییە مەوجوودەکان لەگەڵ  مارکێت، نەکردبێت ، هەرگیز ناتوانرێت ، ناوی ‘ بزوتنەوەی هەرەوەزی ‘ لێبنرێت.

 

 

– بە بۆچوونی تۆ هەرەوەزییەکان ئامرازی ڕیفۆرمکردن یان ئەڵتەرناتیڤن؟

 

زاهیر: لە ڕاستیدا ئەمە پرسیارێکی فرە ڕەهەندە و وەڵامێکی دووروو درێژی دەوێت.  بۆ ئەوەی کە خۆم لەو درێژدادڕییە ڕزگار بکەم ، بە کورتی دەڵێم:  دەکەوێتە سەر چونێتی دروستکردنیان، دەستە و هێزی هەڵسوڕێنەریان و کۆمەڵ و تاكی کۆمەککار پێیان و قەتیسبوونی یا نەبوونی پرۆژەکە لە بوارێکدا یا  سنوردارکردنی ، ئیدی لە شوێنێکدا یا لە پرۆژەیەکدا و هەروەها ئامانجی ئەو کارە، واتە ئایا دەکرێت ئەوە ببێتە ئاراستەیەکی خودی ژیانی خەڵکی و جێگای خۆی لە شوێنە جیاجیاکانا بکاتەوە؟  ئایا ئاراستەی جێ لەقکردن بە دەسەڵاتی خاوەن زەوی خاوەن کومپانیا ، دەسەڵاتداران و دەسەڵاتخوازانی دیکە، دەگرێتە خۆی؟  هەروەها بڕیارەکان کێ دەیدەن و چۆن دەدرێن .  ئەمانەو گەلێك خاڵی دیکە ڕەوتی ئەرێیانە یا نەرێیانەی  هەرەوەزییەکان و داهاتوویان، دیاری دەکات کە ئایا ڕیفۆرمیین یاخود جێگرەوەی بازاڕ و ئەم شێوە ژیانەی ئێستای ئێمەن؟

 

– بە پشتبەستن بە کامە بنەما و ئەزموون هەرەوەزییەکان دەخرێنە خانەی ئامانجی بزووتنەوەی ڕیفۆرمیستی یان خزمەتکردن بە مانەوەی سیستەمە چینایەتییەکە ؟

 

زاهیر: وابزنم تا ڕادەیەك وەڵامی ئەم پرسیارەم لە وەڵامی پرسیاری پێشترا، داوەتەوە .  لێرەدا تەنها ئەوەندەی بۆ زیاد دەکەم کە بڵێم دوو خاڵ ڕۆڵی گەوەرە دەبینن سەبارەت بە ئاراستەی هەروەزییەکان لە خزمەتنەکردنی سیستەمەکەدا.  یەکەمیان:  بە سیاسیکردنی هەرەوەزییەکانە ، دیارە لێرەدا مەبەستم بە حیزبیکردن و ئاڵانی لە سیاسەتی سەردەمەوە نییە ، بەڵكو مەبەستیم ئەوەیە کە ئایدیای مرۆڤانەی لە پشتەوە بێت ، واتە بەشداربوانی هەرەوزییەکان دەبێت ئەوە بزانن کە ئەمەی ئەمان ئایدیایەك یا کارێکی نوێ نییە ، لە سەردەمی زۆر کۆندا هەموو شتێك هەروەزیانە کراوە و ژیانیش بە گشتی هەروەزییانە بووە،  بەڵام بە تێپەڕینی زەمەن و دەرکەوتنی دەسەڵات و دەوڵەت ، ئەم ژیانەیان لێزەوت کراوە و شێوازێکی تری ژیانیان پێڕەوابینراوە.  ئەمە سروشی سروشتیانەی خودی مرۆڤ خۆی بووە لە سەرانسەری شوێنە جیاوازەکانی دونیا و نێو گروپ و کۆمەڵ و نەتەوە جیاوازەکانا .

کەواتە گرنگە لێرەدا هەرەوزیکاران ئەوە بزانن کە کارکردنی هەرەوەزییانە  هەموو شتێك نییە ، بەڵکو دەبێت هەنگاو بەرەو ژیانی هەروەزییانەش بنرێت ،  واتە خەڵکی بە گوێرەی توانای خۆی کار لەهەرەوەزییەکانا بکات  و بە گوێرەی پێداویستیشی، لێی وەرگرێت.  ئەمە تاکە ڕێگایەکە کە خۆی بەدوور لە خزمەتی سیستەمەکە و مانەوەی سیستەمەکە بگرێت.

دووهەم: سەربەخۆییبوونی هەرەوزییەکان و بەدوورگرتنیان لە بەسەرا سەپاندنی  ئەجەندەی ئاشکراو نهێنی حیزب و ڕێکخراوە سیاسییەکان و کەسانی دەستڕۆیشتوو چ لە بواری ئابوریی و چ لە بواری بەرپرسیی سیاسی و میلتەریی-دا.  بۆ ئەمەش هەرەوەزییەکان پێویستیان بە هاوکاریی و کۆمەكی هەمو کەسانی ئازادیخواز و مرۆدۆست و بێ تەماح لە هەموو بارەیەکەوە هەیە هەر لە کۆمەكی پارە و تەرخانکردنی چەند هەفتەیەك بە کارکردن لە هەرەوەزییەکانا ، هەتا بۆ ئەوانەشمان کە لە دەرەوەی کوردستان دەژین ، لە تەك ئەمانەدا هەبوونی ماڵپەرێك لەگەڵ کردنەوەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانا بۆ پاگەندەکردن و بە نموونەییکردنی هەرەوەزییەکان و بەدەستهێنانی کۆمەك و هاریکاریی لە شوێن و لایەنەکانی دیکەوە.  ئەمە جگە لە بەیەکەوەستنەوەی یاخود گرێدانەوەی هەرەوەزییەکان لە شوێنە جیاوازەکانا ، هەم بە کۆمەكکردنی یەکدی لە بەرهەمەکانیانا و دەفعکردنی پێداویستییەکانیان ، هەم بۆ مەبەستی فێربوون لەیەکەوە و ئاڵوگۆڕکردنی ئەزموونەکانیان .

بێ گومان زۆر زەروورە کە هەرەوەزییەکان هێڵێکی جیاواز لە نێوانی خۆیان و ڕێکخراوە خێرخوازییەکانا بکێشێت.  من لە پۆستێکی سەر فەیسبووکدا هەر بە کورتی بە چەند خاڵێك جیاوازیی نێوانیانم ڕوونکردۆتەوە. بۆ زانیاری لەسەر ئەوە، تکایە خوێنەری بەڕێز کرتە لەسەر ئەم لینکەی خوارەوە بکە:

http://zaherbaher.com/2016/09/24/%d8%ac%db%8c%d8%a7%d9%88%d8%a7%d8%b2%db%8c-%d9%86%db%8e%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%87%d9%87%e2%80%8c%d8%b1%d9%87%e2%80%8c%d9%88%d9%87%e2%80%8c%d8%b2%db%8c-%d9%88-%d8%ae%db%8e%d8%b1%d8%ae%d9%88%d8%a7/

 

  • کەسانێک پێیان وایە ئەم کارە هەرەوزێیانەی کە لە ناوچەی خانەقین دەستی بۆ براوە، لە بنچەدا کاری دەسەڵاتەو دەبێت فشار بۆ دەسەڵات ببرێت لە جیاتی کاری هەرەوەزی. ئەی ئێوە ئەمە چۆبن دەبینن؟

 

زاهیر: ئەم جۆرە ڕایانە لای من غەریب نین .  ئەمە ڕای زۆرێك لە  ئەو کەسانەیە کە کورد وتەنی، دەیانەوێت ” لە قونەوە ئەسپەکە لغاو بکەن” .  ئەمانە سیاسی و برادەرە حیزبییەکانن کە  دەیانەوەێت لە سەرەوە کۆمەڵ بگۆڕن ، ئەمەش ئاشکرایە هەرچی هەوڵێك کە ویستویەتی لە سەرەوە کۆمەڵ بگۆڕێت ، بە هەقەت شکستی هێناوە و تاکە هەوڵێك نییە کە سەرکەوتوو بووبێت.  هەروەها ئەوان دەیانەوێت گۆڕانکاری سیاسی لە ڕژێمدا بکەن نەک گۆڕانکاری ئابوریی و سیاسی و کولتوریی و ڕؤشنبیریی و هتد لە کۆمەڵدا، بکەن ، کە بۆ ئەمەش دیسانەوە مێژو بەڵگەی زۆری پێداوین کە گۆڕانکاریی لە ڕژێـم-دا هیچ لە باروودۆخەکە  ناگۆڕێت.

من پێموایە ، ئێمە لە ئێستادا دەبێت کارێکی کاریگەرانە بکەین و بەدوور بین لە ڕوبەڕووبونەەوەی ڕاسستەوخۆی  دەوڵەت و دەسەڵات.  واتە کاری ئێمە لە ئێستادا کنەکردنە لە دەوڵەت و دەسەڵات و لە ڕێگای کاریگەریانەی ئابوریانەوە، نەك سیاسیانە .  بەڕای من ئەگەر ئەو هەرەوەزیانەی خانەقین بەرەو ئەو ئاراستەیە بڕۆن کە پێشتر پەنجەم بۆ ڕاکێشا، کارێکی یەکجار گەورە و گرنگ دەبێت  کە لێرەدا پێویستە دەستخۆشی لە هاوڕێ سەلام و هاوڕێیانی دیکە بکەین و  کۆمەکیشیان بە شێوەیەك لەو شێوەیەی کە لە سەرەوە باسمکردن پێبکەین.

 

– چۆن دەتوانین هەرەوەزییەکان بە ئەڵتەرناتیڤ ببیمین، ئەو گۆرانە پۆزەتیڤانە چین کە هەرەوەزییەکان وەك ڕەتکەرەوەی کردەوەیی سیستەمە چینایەتییەکە نیشاندەدەن، چ کاراییەکیان لەسەر خێراکردن و بەهێزکردنی ڕەوتی گۆڕانی کۆمەڵایەتی و کولتووریی و ڕۆشنبیریی گشتی دەبێت ؟

 

زاهیر: من لە وەڵامی پرسیارەکانی پێشوودا وەڵامی ئەمەم داوەتەوە .  لێرەدا تەنها پێ لەسەر ئەوە دادەگرم :  یەکەم فراونکردنی بوارەکانی هەرەوەزییەکان ، دیارە ئەمەش متمانە دەکاتە سەر کۆمەك و هاوکاری ئێمە هەر هەموومان .  دووهەیش هەروەزییەکان هەر بۆ کارکردنی دەستەجەمعییانە نەبن ، بەڵکو دەبێت بەرهەمی هەرەوەزییەکانیش لە لایەن هەموانەوە بە گوێرەی پێویستی بەشداربووانی هەرەوەزییەکان،  بچێنرێتەوە .  بڕێکیش لە داهاتی هەرەوەزییەکان بۆ کڕینی پێداویستی هەرەوەزییە کشتوکاڵییەکان و نوێکردنەوەی ماشێن و ئامرازە کۆن و پەرپوتەکانی کارگەکان، هەروەها کردنەوەی چێشتخانەیەك بۆ بەشداربوانی هەرەوەزییەکان و خێزانەکانیان ،تەرخان بکرێت .  دەبێت ئەوەش بڵێم پێویستە بڕێك پارە لا بدرێت بۆ گەشتی پیرو پەککەوتان و منداڵان، هەر هیچ نەبێت لە ناوچەکەدا.  ( دیارە ئەمە ئامانجێکی تۆزێك دووری هەرەوەزییەکانە)، نەك لە ئێستادا ، کە لە سەرەتادان.

گەر ئاراستەی هەررەوەزییەکان بەو شێوەیە بڕوات ، ئەوە گومان لەوەدا نییە کە کارایی خۆی لەسەر ئەو لایەنانەی کە دەستنیشانتان کردوون ، پۆزەتڤانە ، ددادەنێت و  بە زووترین کات گەشەدەکات ،  بێگومان وەکو پێشتر وتم بۆ ئەوەی ئەم کاراییە بە تەواوی ڕۆڵی خۆی ببینێت ، ئەوە دەبێت کە لە تۆڕێكی کۆمەڵایەتیدا یا جۆرێك لە فیدراڵیەتی ئابوریانەدا کە لەو قۆناخەدا گەیشتۆتە ئەوەی کە  قەوارەیەکی سیاسیشی ببێت ، خۆیان کۆبکەنەوە .

– چ ئاسۆ و ئامانجێك لە سەرهەڵدانی بزووتنەوەی هەرەوەزی لە هەرێمی کوردستان و خۆرهەڵاتی ناوین دەبینیت ؟

 

زاهیر:  من ماوەیەکی زۆرە هاتوومەتە سەر ئەو ڕاو قەناعەتێك کە ڕوودانی شۆڕش لە وڵاتانی پیشەسازی  گەشەنەکردوودا یا خود کەمتر گەشەکردوودا ، بەختی ڕوودانی زیاتری هەیە تاکو ئەم وڵاتە پیشەسازییە پێشکەوتوانە.  بۆ ئەمەش ماوەیەک لەمەوبەر وتارێکم نوسی، کە  لینکەکەی لێرەدا، دادەنێم.  لەم  وتارەدا  هۆکار و پاساوی بیرۆکەکەم خستۆتە پێشچاو .  هەر لەبەر ئەمەش نامەوێت لێردا خۆم دووبارە بکەمەوە . بەڕای  دروستکردنی هەرەوەزییەکان  هەنگاوی یەکەم و بەردی بناخەی ئەو شۆڕشەن.

http://dengekan.ca/archives/1261

 

شتێکی تر هەیە کە حەز دەکەم خوێنەری لێ بە ئاگا بهێنمەوە،  ئەویش ئەوەیە کە زیاتر لە 100 هەرەوەزی لە ڕؤژاوای کوردستاندا هەیە ، گەرچی من گەلێك کەموو کوڕییان دەبینم، بەڵام ئەزموونێکی چاکن و جێگای دەستخۆشی و لێوەفێربوونە.

 

– لە ڕووی مێژووییەوە، ئایا بزووتنەوەی هەرەوەزی لە ناوچەی لەدایکبوون و ژیانی خۆت هەبووە یان بەخۆت تاکو ئێستا لەنێو هەرەوەزییەك ژیاوی ؟

 

زاهیر: بەڵێ لە ساڵەکانی پێش شەستەکانی چەرخی ڕابوردوودا،  هەموو کارەکانی لادێکان، گوندەکان ، لە سەرجەمی بوارەکانی ژیاندا ، هەرەوزیانە بووە و خەڵکی بە خۆشییەوە کۆمەکی یەکدییان کردووە و  کارە هاوبەشەکان و تایبەتییەکانی خۆیانیان ڕاپەڕاندووە.  بەڵام بەداخەوە ، جگە لە کاسەی داروسێ و گێڕانی شایی و شین نەبێت ، ژیان لە ڕوی  دابەشکردنی بەرهەمەوە ، بە بیرەوەری من وجوودیی،  نەبووە .

لەو ساتەوەی،  واتە لە ساڵی 1961  وە کە هاتینە سلێمانی ، لە نێو هیچ هەرەوەزییەکدا  نە ژیاوم و نە  کاریشم  کردووە .

 

 

– ئایا هەروەزییەکان تەنیا ئاڵووێرکردنی کۆمەکی کۆمەڵایەتین، یان واوەتر لەوە دەتوانن ببنە ئەڵتەرناتیڤی بەرهەمهێنان و بەکاربردنی باوی بۆرجوازییانەی ئێستا؟

 

زاهیر: بێگومان دەتوانرێن ببنە شێوازی تەواوی ژیانی خەڵکی و کۆمۆنێتییەکان و تەواوی کۆمەڵ.  لە وەڵامی پرسیارەکانی پێشترا سەرنجی خۆمم بە زیادەوە سەبارەت بەم خاڵە،  داوە .

 

– ئایا هەر ئێستا هیچ ئەزموونێکی کردەیی و جێکەوتوو یان پەرەسەندوو لە هەرێمی کوردستان و خۆرهەڵاتی ناوین دەبینیت ؟

 

زاهیر: بەڵی لە ڕۆژاوا و تا ڕادەیەکیش لە باکوری کوردستان ، پێش دەستپێکردنەوەی شەڕ ، ئەو ئەزموونە هەیە و هەبووە .  لە سوریاش هەتا ئەم چەند مانگەی پێشوو لەشاری Daraya هەرەوەزییەکان بەردەوامبوون  و خۆبەڕێوەبەریش هەبووە کە بە کۆمەكی ئەنارکیستەکانی ئەوێ بە تایبەت هاوڕێ عومەر عەزیز ، کە لە بەندیخانەی ئەسەددا لە ژێر ئەشکەنجەدا ، گیانی بەختکرد ، هەبوو .  هاوڕێ عومەر زۆر بە قوڵی لەسەر هەرەوەزییەکان و جۆری چالاکییان و تەشەنەکردنیان نوسیوێتی و لەگەڵ هاوڕێکانیدا قسەو باسی لەسەر کردووە.  ئەوانەی کە ئنگلیزی دەزانن دەتوانن لەم لینکەدا ئەو زانیاریانە ببینن:

ucl-saguenay: Experience autonomous municipalities in the Syria war.

 

 

هەروەها لە میسر و لە ئسرائیلیش هە یە .  بەڵام لە هەرێمی کوردستانا ، تەنها ئەوەی خانەقین ، دەبینین ، کە ئەویش زۆر لە سەرەتادایە.

 

– چ پێشنیار و وانەیەك، ئەزموونێكت هەیە کە بیخەیتە سەر ئەزموونی تاکو ئێستای ئەو هەرەوەزییانەی کە لە هەرێمی کوردستان هەن؟

 

زاهیر:  لە وەڵامی ئەم پرسیارەتانا دەڵێم لە ئێستادا دەبێت کارەکان بۆ ئەو هاوڕێیانە خۆیان بەجێبهێڵرێت  و دەبێت بریارەکانیش لە لایەن خۆیانەوە بدرێت، چونکە هەر ئەوانن کە کارەکان دەکەن  و دەشزانن لە چ بوارێکدا بیکەن ، بۆیە ڕەنگە هەر پێشنیارێك بۆیان . بچێتە خانەی دەستتێوەردان و چەواشەکردنی ئەوانەوە، یاخود نەرێیانە لەسەر ئەزموونەکەیان بشکێتەوە .  جگە لەمەش هێشتا من زانیارییەکی ئاوام نییە کە تاکو بزانم ئەوان بە تەواوی چیدەکەن و لە چ بوارێکدا کەمووکوڕییان هەیە تاکو من پێشنیاریان بۆ بکەم .  لە هەنووکەدا گەر بکرێت کۆمەكی پارەیان پێبکەین و هانیانبدەین و دەستخۆشییان لێبکەین، لە هەموو شتێك ، گرنگترە .

 

– دوا پرسیاری ئەم جارە، چ پەیام و ڕێنوێنییەکت بۆ چالاکانی هەرەوەزییەکان هەیە ؟

 

زاهیر: وێرای دەستخۆشی لەو هاوڕێیانە  هیچ پەیامێکم نییە و لە جاوەڕوانی زانیاریی زیاتردام .

 

 

 

سامانی هەشت دەوڵەمەندەکەی دونیا نیوەی سامانی هەموو دانیشتوانی دونیایە!!!

 

سامانی هەشت دەوڵەمەندەکەی دونیا نیوەی سامانی هەموو دانیشتوانی دونیایە!!!

Zaher Baher

16/01/2017

دەی کێ دەتوانێت بیسەلمێنێت کە سەرمایەداری و سەرمایاداران لە قەیراندان ، نەك ئێمە؟؟

بە گوێرەی وتارێکی ڕۆژنامەی گاردیانی ئەمڕۆ، 16/01/17 ، کە سەبارەت بە ڕاپۆرتێکی ڕێکخراوێكی خێرخوازی بە ناوی ئۆکسفام –وە، هاتووە  ئەم خاڵە گرنگانەی خستۆتە بەرچاو:

  • هەشت دەوڵەمەندی دونیا کە لە لینکەکەی کە لە خوارەوە دایدەنێم ناویان هاتووە، سامانیان یەکسانە بە سامانی نیوەی دانیشتوانی ئەم سەرزەمینە. سامانی ئەم هەشت کەسە بە هەر هەموویان 426 ملیار دۆلارە، کە دەکاتە سامانی 3.6 ملیار کەسی ئەم سەرزەمینە.
  • ئەم ژمارەیە لە ساڵی 2015 دا 62 کەس بوون ، بەڵام لە تەنها ساڵێکدا دابەزیوە بۆ تەنها 8 کەس.
  • ئۆکسفام سەرچاوەەی ئەم نایەکسانییە دەگێڕێتەوە بۆ زانیاری نۆێ کە برسێتی لە چین و لە هیندستان لە ساڵی پار، زیاتر هەڵکشاوە ، ئەوە نیشاندەدا کە لە سەدا 50 ی دانیشتوانی ئەو دوو وڵاتە ژیانیان خراپتر بووە لە پێشتر.
  • ئەو 8 کەسە ناویان لە لینکەکەی خوارەوەدا هاتووە ، من لێرەدا پێویست ناکات دووبارەیان بکەمەوە .
  • بڕی داهاتی 26 نەتەوە بە ڕێژەی لە سەدا 2.4 هاتۆتە خوارەوە لە نێوانی ساڵانی 2008 و 2013 دا.
  • لە سەدا51 ی 103 وڵات ، دەیتاکە نیشانی دەدات گەشەی ئابورییان لە 5 ساڵی ڕابوردوودا ، هاتۆتە خوارەوە.
  • هەرە زۆرینەی خەڵکی کە لە پەرواێزی کۆمەڵدا دەژی ، لە دوونیادا ، لە سەدا 70 یان ڕووبەڕووی ژیانی مەمرە و مەژی بوونەتەوە.
  • یەک لە 9 کەس بە برسێتی شەوانە سەردەنێتەوە، واتە دەخەوێ.
  • لە ساڵی 2015 وە لە سەدا 1 دەوڵەمەندەکانی دونیا سامانی زیاتریان هەبووە لە سەرجەمی دانیشتوانی .
  • وا پێشبینی دەکرێت لە 20 ساڵی داهاتوودا  500 کەس سامانیان بگاتە  1 تریلۆن دۆلار کە ئەمە گەورەترە لە هەموو داهاتی وڵاتی هیندستان ، کە ژمارەیان 1.3 ملیار کەسە .
  • لە نێوانی ساڵی 1988 و 2011 داهاتی لە سەدا 10 ی خەڵکە هەژارەکە تەنها بە بڕی 65 ددۆلار زیادی کردووە ، لە کاتێکدا بۆ هەمان ماوە داهاتی لە سەدا 1ی دەوڵەمەندەکە بە بڕی 11،800 دۆلار سەرکەوتووە ، ئەمەش یانی 182 جار زیاتر.

بەڕای من ئەمە لەتەك بەڵگەکانی دیکەدا ئەوە دەردەخات کە بازاڕی ئازاد و عەولەمە ژیانی خەڵکیان گرانترو برسیتر کردووە ، بە پێچەوانەی ئابورییناسە لیبراڵەکانەوە کە دەیانوت سیاسەت و ئابوری لیبراڵ ، ژیانی خەڵکی بەرەو پێشەوە دەبات.

 

بۆ ئەوانەدی کە ئینگلیزی دەزانن، بۆ زانیاری زیاتر  تکایە بە سەردانێکی ئەم لینکە بکەن :

 
https://www.theguardian.com/global-development/2017/jan/16/worlds-eight-richest-people-have-same-wealth-as-poorest-50

 

 

چوارچێوەکانی حیکایەتخوان:

چوارچێوەکانی حیکایەتخوان :

ئه‌حمه‌د ڕه‌زا

24/12/2016

بگۆ لە گێڕانەوەدا پابەندی سنورێکی لۆژیکی دیاریکراوە، ئەو ناتوانێ ئەو سنورە خوڵقاوە ببەزێنێ لە هیچ بارێکدا، بگۆ لە کەسێتیی حیکایەتخواندا بەرجەستە ئەبێت، حیکایەتخوان ” ئەو خودە وەهمیەیە، کە نوسەر لە ناواخنی گوتاردا ئەیخوڵقێنێ بۆ ئەوەی لە بری ئەو چیرۆکەکە بگێڕێتەوە.. بە شیمانەی ئەوەی ئەو گوتارە بەبەردەوامیی بەرەو ڕووی وەرگر ئەبێتەوە، لە کاتێکدا گەر بە شێوازی کەسی سێیەمیش بدوێت”.

لۆژیکی دەق لە ماددەی هەڵبژێرراودا، پەیوەندیی ڕاستەوخۆی لەگەڵ سیستمی کارەکتەرەکاندایە، بە جوڵەی ئەوان لە فەزای گریمانەکراودا، بە بەردەوامیی ئەوان لەگەڵ کاتدا، لۆژیکی دەقیش لە ئاسۆی خۆیدا بەر کاریگەرێتیی ئەو کرۆنۆتۆپ/ شوێنکاتییە ئەکەوێت، هەروەک باختین پێشنیازی کردووە.

گێڕانەوەسازیی لە ” زیندەخەون”/ ” فەرهاد مستەفا”دا، وەک ئەوەی کورتە چیرۆکێکەو سنوری بەر تەسکترە بۆ دیاریکردنی کرۆنۆتۆپی مەبەستدار، کە وەک بارێکی ئاسایی نوسەر هانا ئەباتە بەر چەند دالێکی خێراو گەش، بە مەبەستی دیاریکردنی.. لەم چیرۆکەدا لەسەر ڕایەڵەیەکی داڕێژراو، لە گەمەیەکی نوێی سیمۆلۆژیدا، چەند لۆژیکێکی جیاواز لەسەر ئەو بونیادە دادەمەزرێت، لە هەر کردەیەکدا لۆژیکی ڕوداو جۆرێکی تر دەردەکەوێت و وەرگر ئەخاتەوە بەردەمی پرسێکی نوێ.. لەو کاتەدا کە پەیوەندییەکانی نێوان دەق و وەرگر لە ئاستی یەکەمیندا ئۆرگانیکین و دابڕان تیایدا دەرناکەوێ، لە هەڵکشانی ئەو پەیوەندییەدا، بونیادە ڕەخسێنراوەکە بە هەمان شێوەی سروشتی خۆی، ئەبێتەوە بە بونیادێکی نوێ، بەو مانایەی بەردەوام لە بزاوتی لۆژیکی ڕوداودا خۆی نوێ ئەکاتەوە.

ماددەی پشت پێ بەستراو لەم چیرۆکەدا، دڵەڕاوکێی مناڵانە، هەر چوار ڕامانە لێکدراوەکان لە چوارچێوەی دەقەکەدا، پێکەوە یەکەیەکی گونجاون و بە دابڕاوییش هەر بەو جۆرە یەکەی سەربەخۆن.

تەکنیک لە چیرۆکی زیندەخەونی فەرهاد مستەفادا، کێشانی چوار چوارچێوەی جیاوازە ، بۆ هەلوەسەیەکی پەتیی، کە زیاتر مناڵ و مناڵ گیرۆدەی ئەبن، چیرۆکنوسەکەش ئەوەندە شارەزایی هەیە بزانێت چۆن ئەم دەرکەوتانەی هەلوەسەی مناڵانمان بۆ ئەگوێزێتەوە.. ئەوەی لەم مینیمالەدا ئەبینرێت، گێڕانەوەسازییەکی ئاسایی نییە، بەقەدەر ئەوەی لە ڕامانی مناڵێکی نەخۆشەوە، چوار وێنای جیاواز نیشان ئەدا.

لە نێوانی هەلوەسەو وەهمدا جیاوازییەکی بنەڕەتیی هەیە.. لە هەلوەسەدا شتەکان لە خۆوەو بە شێوەیەکی هەڕەمەکیی دەرئەکەون، کە لە واقیعدا وانیین. وەک ڕوداو و دەنگ و جوڵە.. بەڵام وەهم وێنای کەسێکە کە لە واقیعدا بوونی نییە. واتە جیاوازییەکە لەسەر ئاستی وێناکردن و لەخۆوە دەرکەوتنی ڕامان و شتەکانە.

هەلوەسەی دەنگیی لە تەمەنی ٧/٨ ساڵدا دروست ئەبێ، لای ئەو مناڵانەی تازەکیی چوونەتە بەر خوێندن، ئەوانی تریش دەرەنجامی ” تا” و نەخۆشییە دەروونییەکانی ترن.

لە چیرۆکەکەشدا حیکایەتخوان، باس لە ” مناڵەکە” ئەکات، هانا بۆ باوکی ئەبات تا بەشداریی دڵەڕاوکێ و ترسەکەی بکا.. جوانترین کاردانەوەیەکی باوک، ئەوەیە کە نەگێڕراوەتەوە، هەڵبەت بە سەرزەنشت کردن و خەمڕەواندنەوەیەک کارەکە کۆتایی نایەت، بەڵکو ئەو نەخۆشییە پێویستیی بە چارەسەر کردن و بنەبڕکردنە.

(( زینده‌ خه‌ون/ فەرهاد مستەفا))

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی وت:

به‌رله‌وه‌ی بخه‌وم، هه‌رچی چه‌قۆی میوه‌مان هه‌یه‌، دێن و له‌ چوارده‌وری ملت سه‌ما ده‌که‌ن.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی وت:

هێشتا نه‌خه‌وتووم.. ئا ئه‌و پیاوه‌ی له‌ ناو چوارچێوه‌که‌دایه‌ دێته‌ ده‌رێ و شه‌قێک له‌ تۆ هه‌ڵده‌دات، له‌ په‌نا دایکمدا ده‌خه‌وێت.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی ده‌ڵێت:

که‌ ده‌خه‌وم.. ئاسمان ده‌که‌وێته‌ خوارێ، ماڵه‌که‌مان له‌ تاریکیدا ده‌فڕێت.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی ده‌ڵێت:

– باوکه‌ بۆ به‌ ڕۆژ ناخه‌ویت؟ باوکه‌ تکات لێده‌که‌م.. شه‌وان مه‌خه‌وه‌! من زۆر ده‌ترسم.

ئەو چوارچێوەیەی بۆ حیکایەتخوان ڕەنگڕێژ کراوە، جووارچێوەیەکە ئەکرێ بکشێ، لە توانایدایە لە یەک کاتداو بە بونیادێکی فرە دوورایی/ بعد چوارجار لەسەر یەک، سەرەتای نوێ بکاتەوەو دایبخاتەوە، ئەمەش ڕێچکەیەکی تازەی سەردەمییانەیە بۆ چیرۆک.. حیکایەتخوان زەمینەو کات و فەزاو شوێن و کارەکتەرەکانی بۆ دیاری ئەکرێت و دەستپێکی ڕوداوەکان ئەجوڵێنێت، ئەمە لە باری چیرۆکی ئاسایی باودا. بەڵام لە زیندەخەوندا ئەم پرۆسەیە چەندینجار دووبارە ئەبێتەوەو لە هەر دووبارە بوونەوەیەکیشدا بە هەمان پرۆسەدا ئەڕواتەوە. بەم جۆرەش لە کۆی چیرۆکەکەدا چەشنگەراییەکی نوێ بە چوار لۆژیکی جیاواز دائەڕێژرێت.

– تحولات الخطاب الروائي العربي/ عبدالحکیم المالکي/ القبضة العربیة/ ٥- ٨- ٢٠٠٦

– الفضاء القصصي/ صالح محمد حسین مزهل/ ٢٠٠٥

– الهلوسة في الاطفال/ علي کاظم/ موقع ecowoman.ru/arabic ١١- ٢- ٢٠١٥

– نص الصورة بين التخييل القصصي والتوليف البصري/ رمزي حسن/ ملاحق جریدة المدی/ ٢/ ١١/ ٢٠١١.

فه‌رهاد موسته‌فا

پارادیمی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان و دۆخی باشووری كوردستان

                                                                   

پارادیمی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان و

دۆخی باشووری كوردستان

                                                                         به‌شی یه‌كه‌م

                                                                       حه‌سه‌ن جودی

                                                                        وا بێنه‌ به‌رچاوت كه:

رووبار ره‌خنه‌یه‌ و كانیش ره‌خنه‌دانه‌،

زه‌ڵكاویش گۆڕی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانه‌.

-1-

ماهییه‌تی شۆڕشگێڕانه‌ی

ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان

به‌ر له‌هه‌موو شتێك وا باشه‌ به‌وه‌ ده‌ستپێبكه‌ین كه‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان پارادیم (جیهانبینی، مه‌تۆد)ێكی دیالیكتیكی ژیانی سروشتی مرۆڤ و كۆمه‌ڵگایه‌ و بۆخۆی كرده‌یه‌كی سه‌رله‌نوێ واتادانه‌وه‌یه‌ به‌ هه‌موو شتێك و هێشتنه‌وه‌ی هه‌موو شتێكه‌ به‌ سروشتی زیندووی خۆی. بۆیه‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان وه‌ك پارادیمێكی شۆڕشگێڕانه‌ په‌سنی ده‌ده‌م.

ئه‌گه‌ر به‌ جیاواز له‌ هه‌ر یه‌ك له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان بڕوانین ئه‌وا دوو كرده‌ی ئاوێته‌بووی یه‌كترن. له‌یه‌كتر جیاناكرێنه‌وه‌ و به‌یه‌كه‌وه‌ واتادارن. ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان كرده‌ (پرۆسه‌)ی شۆڕشگێڕبوون و شۆڕشگێڕبووونی به‌رده‌وامن، هێزی به‌رده‌وامبوونی ژیانن به‌ گه‌شه‌سه‌ندوویی و گۆڕانكاری به‌رده‌وام، دینامیكی به‌سروشتی مانه‌وه‌ و پێشكه‌وتن و وه‌رچه‌رخانی هه‌میشه‌یی هه‌ر مرۆڤ و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌كه. هه‌ڵه‌یه‌كی كوشنده‌یه‌ وا تێبگه‌ین كه‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان ته‌نیا بریتییه‌ له‌ میكانیزمێك بۆ خستنه‌ڕووی كه‌موكوڕی و هه‌ڵه‌كان، به‌ڵكو له‌ بنه‌ڕه‌تدا دینامیكی دۆزینه‌وه‌ و خستنه‌ڕووی ماته‌وزه‌ی مرۆڤ و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌. ته‌نانه‌ت نهێنی سه‌ركه‌وتن و سه‌رنه‌كه‌وتنی هه‌ر مرۆڤ و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌كیش به‌نده‌ به‌وه‌ی چه‌نده‌ ئه‌و دوو كرده‌یه‌ (ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان) به‌یه‌كه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كات. ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان بوێرییه له‌به‌رامبه‌ر به‌ هه‌ڵه‌ و كه‌موكوڕییه‌كان‌، دڵسۆزییه به‌رامبه‌ر به‌و ئه‌رك و به‌رپرسیارێتییه‌ی له‌ئه‌ستۆ دایه‌‌، وه‌فادارییه به‌رامبه‌ر به‌وانه‌ی ‌‌وه‌فادارت ده‌بینن… ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان رێگای خستنه‌ڕووی راستییه‌كان و ئاشكراكردنی وه‌هم و درۆ و چه‌واشه‌كارییه‌كانه‌، رێگای ئافراندنی چاره‌سه‌ریی كێشه‌ و گرفته‌كانه‌.

ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان چه‌نده‌ به‌یه‌كه‌وه هاوواتان ئه‌وه‌نده‌ش هه‌ریه‌كه‌یان كرده‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆن. له‌بنچینه‌دا له‌ قوڵایی هه‌ر ره‌خنه‌گرتنێكدا ره‌خنه‌دانێك هه‌یه‌، له‌ قوڵایی هه‌ر ره‌خنه‌دانێكیش ره‌خنه‌گرتنێك هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر ره‌خنه‌گرتن به ‌ڕووی ده‌ره‌وه‌یه، به ‌ڕووی بونیاده‌كانی ده‌ره‌وه‌یه‌،‌ ئه‌وا ره‌خنه‌دان به ‌ڕووی ناوه‌وه‌یه و به ‌ڕووی بونیاده‌كانی ناوه‌وه‌یه.

كێشه‌ی مرۆڤێك، رێكخستنێك و كۆمه‌ڵگایه‌ك له‌وه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات كه‌ ره‌خنه‌ ناكات و ره‌خنه‌دان نادات، ئاماده‌گیی بۆ ره‌خنه‌ وه‌رگرتن و ره‌خنه‌گرتن و ره‌خنه‌دان نییه‌. هه‌ر مرۆڤێك، رێكخستنێك و كۆمه‌ڵگایه‌ك بوێری ئه‌وه‌ی نه‌بێ ره‌خنه‌دان بدات، بوێری ئه‌وه‌یشی نییه‌ ره‌خنه‌ بگرێت، پێچه‌وانه‌كه‌یشی هه‌ر راسته‌ و ئه‌وه‌ی بوێری ره‌خنه‌گرتنی نه‌بێت بوێری ره‌خنه‌دانیشی نییه.

بێگومان جورئه‌تی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌ له‌خۆگرتن له‌و په‌روه‌رده‌یه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ كه‌ ئاسۆی بیركردنه‌وه‌ی مرۆڤ فراوان و فراوانتر ده‌كه‌ن، بیركردنه‌وه‌ی مرۆڤ قووڵتر ده‌كاته‌وه‌ و به‌ ئاقاری گه‌یشتن به‌ بڕی هه‌ره‌ زۆر له‌ حه‌قیقه‌ت ئاراسته‌گیر ده‌بێت. دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان دوور كه‌وتنه‌وه‌یه‌ له‌ ژیان و ئافراندن، نوێبوونه‌وه‌ و گۆڕانكاری، راستییه‌كان و رێگاكانی چاره‌سه‌ری.

مسۆگه‌ر سه‌ره‌تای هه‌موو گۆڕانكاری و وه‌رچه‌رخانێك به‌ ره‌خنه و ره‌خنه‌دان ده‌ستپێده‌كات، بنه‌مای هوشیاری تاك و كۆمه‌ڵگا له‌وه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات كاتێك ئاماده‌یه‌ ره‌خنه‌ له‌ رابردووی خۆی بگرێت، ‌ئه‌م‌ ره‌خنه‌گرتنه‌ له‌ ڕابردوو بۆخۆی ره‌خنه‌دانێكیشه‌ به‌رامبه‌ر به ئێستا و داهاتووش. چونكه‌ ئه‌وه‌ی ره‌خنه‌ی لێده‌گیرێت نابێت به‌رده‌وامی پێبدرێت، ده‌بێت له‌بری ئه‌وه‌ شتی نوێتر بێته‌ پێشه‌وه‌ و بئافرێنرێت. ‌به‌بێ ره‌خنه‌ له‌ مێژوو(به‌ هه‌موو بویه‌ر و هه‌ڵوێست و كه‌سێتییه‌كانیه‌وه‌) ناتوانرێت له‌ ئێستادا بوێری ئه‌وه‌ بخرێته‌ڕوو كه‌ هه‌وڵی گۆڕانكاری و وه‌رچه‌رخانی مێژوویی ده‌درێت. ره‌خنه‌گرتن له‌ مێژوو و رابردوو، ره‌تكردنه‌وه‌ی مێژوو و رابردوو نییه‌، به‌ڵكو خستنه‌ڕووی راستییه‌كانیه‌تی به‌ جوان و ناشیرینییه‌كانیه‌وه‌، به‌ لایه‌نه‌ باش خراپ و خراپه‌كانییه‌وه‌. هه‌روه‌ها ده‌بێ له‌وه‌ش به‌ ئاگابین كه‌ هه‌ر ره‌خنه‌كردنێكی مێژوو به‌واتای به‌دیهێنانێكی نوێی ئایینده‌ نییه‌. به‌واتای ئه‌وه‌ نییه‌ ئیدی پرۆژه‌ی بۆ گۆڕان و وه‌رچه‌رخانیی بنچینه‌یی پێیه‌ به‌ ئاراسته‌ی جیاوازتری باشتر‌. هه‌ندێكجار؛ وه‌ك له‌ لایه‌ن خاوه‌ن ئایدیۆلۆژییه‌ دۆگما و سه‌له‌فییه‌كانه‌وه هه‌یه‌،‌ ره‌خنه‌یان له‌ مێژوو و ئێستا بۆ به‌دیهێنانی ژیانێكی جیاوازتری باشتر نییه،‌ به‌ڵكو بۆ به‌دۆزه‌خكردنی ئێستا و ئایینده‌شه‌. هه‌ر ره‌خنه‌یه‌ك ئاوێته‌گیر بوو به‌ توندوتیژییه‌وه‌ ئه‌وا بۆ هێنانه‌كایه‌ی دۆزه‌خێكه‌. كه‌واته‌ ره‌خنه‌یان‌ له‌ مێژوو بۆ شێواندنی جوانییه‌كانی مێژووه‌. ئه‌گه‌رنا ره‌خنه‌كردن له‌ مێژوو خۆی به‌شێكه‌ له‌ رابوون و هه‌ڵسانه‌وه‌ له‌ ئه‌مڕۆدا و بونیادنانه‌وه‌ له‌ داهاتوودا. به‌ واتایه‌كی دیكه‌؛ به‌رپابوونی شۆڕش، جا هه‌ر شۆڕشێك بێت، سه‌ره‌تا به‌ ره‌خنه‌گرتنی رابردوو و ره‌خنه‌دان له‌ ئێستادا، كه‌ به‌رده‌وامی به‌ رابردوو ده‌درێت، ده‌ستپێده‌كات. به‌رپاكردنی شۆڕش له‌بنه‌مادا كرده‌ی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانی به‌رده‌وامه‌، تا ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان وه‌ك كرده‌ و دینامیك و رێگای دیتنی راستیه‌كان و چاره‌سه‌ری هه‌بێت، تا ئه‌و كاته‌ش شۆڕش وه‌ك كرده‌یه‌ك، دینامیكێك، رێگایه‌ك بۆ دۆزینه‌وه‌ی حه‌قیقه‌ت و ده‌ستنیشانكردنی رێگاچاره‌ی كێشه‌ و گرفت و قه‌یرانه‌كان به‌رده‌وامه‌. بۆیه‌ شۆڕشگێڕیش له‌ بنچینه‌دا به‌رده‌وامبوونه‌ له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان، تا ئه‌وكاته‌ی له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان به‌رده‌وامبیت، تا ئه‌وكاته‌ی به‌گوێره‌ی ئه‌و ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانه‌ش بیربكه‌یته‌وه‌ و بژیت و تێكۆشان بكه‌یت، تا ئه‌وكاته‌ شۆڕشگێڕییشت به‌رده‌وامه.

‌ بۆ نموونه‌؛ په‌كه‌كه‌ ته‌ڤگه‌رێكی شۆڕشگێڕی نوێیه‌‌، به‌ ره‌خنه‌گرتن له‌ مێژوو ده‌ستیپێكرد و گه‌یشته‌ ئێستا، ئێستای شیكرده‌وه‌ و تاك و رێكخستن و كۆمه‌ڵگای به‌ر ره‌خنه‌ دا و وه‌كو هه‌ن و باون په‌سندی نه‌كردن، بۆیه‌ به‌دوای ئه‌لته‌رناتیڤی تاك و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌كی دیكه‌دا گه‌ڕا. خۆی بووه‌ كه‌شتی ئه‌و لێگه‌ڕینه‌ و بووه‌ ئه‌و ئه‌لته‌رناتیڤه. تاكێكی ئازاد، رێكخستنێكی شۆڕشگێڕ و كۆمه‌ڵگایه‌كی دیموكراتی كرده‌ بنه‌ما و ته‌وه‌ری تێكۆشانی هه‌میشه‌یی خۆی. مسۆگه‌ر له‌دایكبوونی په‌كه‌كه‌ له‌دایكبوونێكی ره‌خنه‌گرانه‌ بوو، بۆیه‌ بووه‌ پلاتفۆرمێكی نوێی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانیش. له‌ڕاستیدا په‌كه‌كه‌ ته‌ڤگه‌رێكی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانه‌، نهێنی گه‌نج مانه‌وه‌ی په‌كه‌كه‌ و پێشكه‌وتن و گه‌شه‌سه‌ندنیشی تاڕاده‌یه‌كی زۆر په‌یوه‌ندیداره‌ به‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ ده‌ستلێبه‌رنه‌دراوه‌ی خۆی. كه‌واته‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان، وه‌ك پارادیمی شۆڕشگێڕبوون، بریتییه‌ له‌ به‌رده‌وامیدان‌ به‌ پرۆسه‌ی مرۆڤبوون و كۆمه‌ڵگابوون، زیندوو هێشتنه‌وه‌ی دینامیكی پێشكه‌وتن و گۆڕانكاری، تێكدان و بونیادنانه‌وه‌ی هه‌میشه‌یی.

هه‌ڵبه‌ته‌ ده‌بێ خۆ له‌و خه‌ڵه‌تاندن و خۆخه‌ڵه‌تاندنه‌ش به‌دوور بگرین كه‌ گوایه‌ “مادام له‌ناو ته‌ڤگه‌رێكی شۆڕشگێڕی دایت كه‌واته‌ تۆ شۆڕشگێڕیت و ئیدی ته‌واو بوویت به‌ شۆڕشگێڕ!!.” بێگومان ئه‌مه‌ خه‌ڵه‌تاندن و وه‌هه‌مێكه‌ و ئه‌وانه‌ی له‌ ماهییه‌تی شۆڕشگێڕانه‌ی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان تێنه‌گه‌یشتوون تێیده‌كه‌ون. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر شۆڕش بۆخۆی كرده‌یه‌كی به‌رده‌وامی ره‌خنه‌ و ره‌خنه ‌له‌خۆگرتنه‌ له‌بیر و گووته‌ و كرداردا، ئه‌وا شۆڕشگێرێتی ناو ئه‌و شۆڕشه‌ش هه‌ر بریتییه‌ له‌ به‌رده‌وامبوون له‌سه‌ر ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان له‌ بیر و گووته‌ و كرداردا. ئه‌گه‌رنا ئیدی هه‌رته‌نیا هه‌بوونت به‌ جه‌سته‌ له‌ناو بزاڤێكی شۆڕشگێڕییدا به‌ واتای ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئیدی تۆ شۆڕشگێڕیت و هه‌موو تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی شۆڕشگێڕیت تێدا به‌رجه‌سته‌ بووه‌. شۆڕشگێڕێتی وه‌ها نییه.‌ شۆڕشگێڕێتی بیر و گووته‌ و كرداره‌ به‌یه‌كه‌وه‌، رۆحێكی چالاك و ویژدانێكی زیندووه‌. كه‌سێتی شۆڕشگێڕ تا ئه‌وكاته‌ شۆڕشگێڕه‌ كه‌ ده‌ستبه‌رداری ئه‌و دینامیكه‌ شۆڕشگێڕییه‌ی خۆی نه‌بووه‌، كه‌ ره‌خنه‌ ره‌خنه‌دانه‌. له‌راستیدا كرۆك و ماهییه‌تی شۆڕشگێڕێتی بۆخۆی بریتییه‌ له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان‌. ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانیش له‌بنچینه‌دا بریتییه‌ له‌ هێنانه‌ كایه‌ی باوه‌ڕی، هیوا، بڕیاڕ، ئیراده و وزه‌ی تێكۆشانی به‌رده‌وام‌. هه‌روه‌ها بریتییه‌ له‌ جورئه‌ت، دڵسۆزی و وه‌فاداری.

له‌كاتێكدا شۆڕشگێڕێتی لێگه‌ڕی حه‌قیقه‌ت و ئه‌شقی ژیانی ئازاده‌، ئه‌گه‌ر ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان نه‌بێته‌ به‌رهه‌مهێنی كه‌سێتییه‌ك كه‌ رێبواری رێی گه‌یشتن به‌ حه‌قیقه‌ت و ژیانی ئازاد بێت، ئه‌وا دیاره‌ له‌ كرۆك و ماهییه‌تی خۆی ڤاڵا كراوه‌. هه‌ر كاتێك فه‌لسه‌فه‌ی شۆڕش و شۆڕشگێڕێتی له‌سه‌ر بنه‌مای ره‌خنه‌ له‌ مێژوو و ئێستادا له‌دایكبوو و پێشكه‌وت، هه‌روه‌ها له‌ناواخنی خۆیشیدا پرۆژه‌ی گۆڕان و وه‌رچه‌رخانی بنچینه‌یی پێبوو، ئه‌وا ئه‌وكاته‌ ده‌توانرێ به‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی ره‌خنه‌گرانه‌ی رادیكاڵ و ئایینده‌ئامێز له‌قه‌ڵه‌می بده‌ین. ئه‌گه‌رنا ره‌خنه‌ی په‌نا دیواری ریفۆرمیستی و پاسڤیستانه‌ ناتوانێت رۆحی شۆڕشگێڕی بنوێنێت. بێگومان بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ تێنه‌گه‌ین ئه‌وا ده‌بێ ئه‌وه‌ بخه‌ینه‌ڕوو كه‌ رادیكاڵبوون به‌واتای توندوتیژبوون نایه‌ت و هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ زه‌بروزه‌نگ و توندوتیژخوازییه‌وه‌ نییه‌. هه‌روه‌ها شۆڕشیش له‌ كرۆكی خۆیدا هه‌رچه‌نده‌ تێكدان و بونیادنانه‌وه‌یه‌، هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ زه‌بروزه‌نگ و توندوتیژخوازییه‌وه ‌نییه‌، ته‌نانه‌ت له‌بنه‌ڕه‌تدا زه‌بروزه‌نگ بۆخۆی دۆخێكی دژه‌ شۆڕشییه و شۆڕشی چه‌واشه‌ یان سیسته‌مه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌كان په‌ره‌ی پێده‌ده‌ن. به‌ڵكو شۆڕشگێڕێتی ئه‌وه‌یه‌ چه‌نده‌ ره‌خنه‌ له‌ مێژوو و ئێستای كۆمه‌ڵگا و سیسته‌می باڵاده‌ست ده‌گریت، چه‌نده‌ خاوه‌ن پرۆژه‌یت بۆ گۆڕانی دۆخی هه‌نووكه‌یی و كردنه‌وه‌ی ده‌روازه‌ به‌ ڕووی داهاتووێكی جیاوازتری باشتر؟! بۆیه‌ توند ره‌خنه‌كردن به‌واتای رادیكاڵبوون نایه‌ت. به‌ڵكو به‌واتای سه‌ره‌ڕۆیی دێت. هه‌روه‌ها توندوتیژخوازی به‌واتای به‌رپاكردنی شۆڕش و شۆڕشگێڕێتیش نایه‌ت.  ئه‌مه‌ وه‌هم و خۆخه‌ڵه‌تاندنێكی مه‌زنه‌ و باشووری كوردستانی تێدا نغرۆ بووه‌.

بێگومان وه‌ك چۆن ره‌خنه‌ گله‌یی و گازانده‌ نییه‌، سكاڵا و شكاندنه‌وه‌ نییه‌، ئاوه‌هاش ره‌خنه‌دان كڕوزانه‌وه‌ و پاڕانه‌وه نییه‌، خۆتاوانباردیتنی به‌رده‌وامیش نییه. هه‌روه‌ها چه‌مكی “هه‌زار گوناح و یه‌ك تۆبه”‌ش نییه. بۆیه‌ له‌كاتێكدا ره‌خنه‌ بۆ پێشكه‌وتن و گۆڕانكارییه‌، بۆ جوان دیتنی ره‌خنه‌لێگیراو و جوان هێشتنه‌وه‌یه‌تی، ئه‌وا ره‌خنه‌دانیش بۆ خستنه‌ڕووی باوه‌ڕییه‌ به‌ پێشكه‌وتن و گۆڕانكاری‌، بۆ پێداگری بڕیاڕده‌ر‌انه‌یه‌ له‌سه‌ر مانه‌وه‌ به‌ جوانی و ئیراده‌ی جوانی هه‌ر تاك و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌ك‌. كه‌واته‌ وه‌ك چۆن ره‌خنه‌گرتن پێویستی به‌ باوه‌ڕی و بڕیار و ئیراده‌ و هێزی ره‌خنه‌گرتن هه‌یه‌، ئه‌وا مسۆگه‌ر ره‌خنه‌دانیش بۆخۆی خستنه‌ڕووی ئه‌و باوه‌ڕی و بڕیاڕ و ئیراده‌ و هێزه‌یه‌. بۆیه‌ كه‌سێتی شۆڕشگێڕ كه‌سێتییه‌كی گله‌ییكار و گازانده‌كار نییه‌ له‌ ده‌وربه‌ره‌كه‌ی و به‌رامبه‌ره‌كه‌یشی ناشكێنێته‌وه‌، هه‌روه‌ها خۆ ناخاته‌ دۆخی كڕوزانه‌وه‌ و پاڕانه‌وه‌ و خۆتاوانبار دیتنی به‌رده‌وام. به‌ڵكو هه‌میشه‌ له‌ دۆخی جوانكردنی بیر و گووته‌ و كرداریدا ده‌ژیت و له‌هه‌وڵی ئه‌وه‌ دایه‌ هه‌مان دۆخیش بۆ ده‌وروبه‌ره‌كه‌یشی بێنێته‌دی. بۆیه‌ ره‌خنه ‌و ره‌خنه‌دان وه‌ك دۆخێكی شۆڕشگێڕی به‌رده‌وام پێچه‌وانه‌ی دۆخی نه‌رگسییه‌ت و له‌خۆرازیبوون و فوو له‌خۆكردنه‌.

به‌ پێچه‌وانه‌ی كه‌سێتی شۆڕشگێڕ، دوو جۆره‌ كه‌سێتی تر هه‌ن كه‌ هه‌رگیز ئاماده‌نین نه‌ ره‌خنه‌ بگرن و نه‌ ره‌خنه‌دانیش بده‌ن، ئه‌وانیش كه‌سێتی دۆگماتیك و كه‌سێتی لومپه‌نن. ئه‌و دوو جۆره‌ كه‌سێتیییه‌ هۆكاری دۆگماتیكبوون و لومپه‌نبوونیشیان هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كه‌سێتییه‌كی ره‌خنه‌گر و ره‌خنه‌ له‌خۆگر نیین.‌‌

كه‌سێتی دۆگماتیك (چه‌قبه‌ستوو) كه‌سێتییه‌كی داخراوه‌، قاڵبداره‌، ئه‌زبه‌ره‌جییه‌، ره‌هاگه‌را و ره‌شبین و مه‌رگدۆست و تاكڕه‌وه‌‌. مه‌رگی خۆی له‌ ره‌خنه‌گرتنی ئه‌و و ره‌خنه‌دانی خۆیدا ده‌بینێت، كه‌سی ئه‌قڵداخراو پێی وایه‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی ئه‌و بیری لێده‌كاته‌وه‌ و ده‌یڵێت و ده‌یكات راست و ره‌وانن و جێی مشتومڕ نین، له‌وه‌همێكی كوشنده‌ی وه‌ها دایه‌ كه‌ حه‌قیقه‌ته‌كان هه‌مووی ته‌نیا لای ئه‌وه‌، ئه‌و خۆی له‌ كانزایه‌كی پیرۆز و خوداییه‌وه‌ دروستبووه‌ و قابیلی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان نییه‌. هه‌میشه‌ خۆی راستبین و راستگۆ و راستبێژ و هه‌ڵگری راستییه‌كان ده‌بینێت و باوه‌ڕیشی وایه‌ كه‌ هه‌روایه و یه‌قینه‌كانیش هه‌ر لای ئه‌ون‌. خۆی له‌ جه‌هلێكی تێكچڕژاو(مركب)دا ده‌ژی، كه‌چی خۆی زۆر پێ زانا و دانایه‌ و هه‌ر نازانێ كه‌ نازانێ و ئاماده‌ش نییه‌ ده‌ستبه‌رداری ئه‌و جه‌هله‌ موڕه‌كه‌به‌ی خۆی ببێت. بێگومان دۆگماتیزم دووژمنی سه‌رسه‌ختی ره‌خنه‌ و رای جیاواز و خوێندنه‌وه‌ی جیاوازه‌. بۆیه‌ كه‌سێتی دۆگماتیك كه‌سێتییه‌كی ترسنۆكه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان. فۆبیای ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانی هه‌یه‌.

كه‌سێتی دۆگماتیك هه‌ر ته‌نیا له‌وانه‌ پێكنه‌هاتووه‌ كه‌ ئایینگه‌رایی و ئایینزاگه‌رایی و ته‌ریقه‌تگه‌رایین و ده‌مارگیرییه‌كی زۆریان به‌رامبه‌ر به‌ ئایین و ئایینزا و ته‌ریقه‌ته‌كه‌یان هه‌یه‌، به‌ڵكو ئه‌وانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ ده‌مارگیرن بۆ زانست، یان بۆ ئایدیۆلۆژیا و فیكر و فه‌لسه‌فه‌یه‌ك، كه‌ پێی وایه‌ حه‌قیقه‌ته‌كان هه‌مووی لای زانست یان لای ئه‌م ئایدیۆلۆژیا یان ئه‌و ئایدیۆلۆژیا و فه‌لسه‌فه‌ دایه‌. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا خودی زانست، بانگه‌شه‌ی دژه‌ دۆگمایی (دژه‌ چه‌قبه‌ستوویی) ده‌كات، له‌وانه‌یه‌ ئه‌و ئایدیۆلۆژیا یان ئه‌و فیكر و فه‌لسه‌فه‌یه‌ی به‌ دۆگما كراوه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا بانگه‌شه‌ی دژایه‌تیكردنی دۆگماتیزمیش بكات.

ئه‌م كه‌سێتییه‌ له‌ باشووردا مه‌ترسیدارترین كه‌سێتیین و هه‌ر كاتێك بتوانن له‌ ئاستی زیهنی، یان سیاسی یان كۆمه‌ڵایه‌تیدا زاڵ ببن ئه‌وا دۆزه‌خێكی بێ ئامانی ئه‌وتۆ بۆ مرۆڤ و كۆمه‌ڵگاكان دێننه‌كایه‌وه‌، كه‌ له‌ دۆزه‌خه‌كه‌ی ناو كتێبه‌ پیرۆزه‌كان زۆر مه‌ترسیدارتر بێت. ئێستا له‌ باشووری كوردستاندا ئه‌و كه‌سێتییه‌ وه‌ك تارماییه‌ك به‌ ئاسمانی كۆمه‌ڵگادا ده‌سوڕێته‌وه‌ و ئه‌و گه‌رایانه‌ی داینابوون وا خه‌ریكه‌ جوكه‌جوكیان پێكه‌وتووه‌ و جار جاریش خۆ گیڤ ده‌كه‌نه‌وه‌ و ئیدی به‌ زمانی هه‌ڕه‌شه‌ئامێز گووتاره‌ دۆزه‌خییه‌كانیان په‌رش و به‌خش ده‌كه‌ن.

كه‌سێتی لومپه‌ن (خوێڕی – یان- سه‌رسه‌ری)یش كه‌سێتییه‌كی ته‌واو بێباكه‌ له‌خۆی و له‌ ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی، بێباكه‌ له‌ مێژوو و ئێستا و داهاتووی، بۆیه‌ بێباكه‌ له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانیش و لای لومپه‌نه‌كان بێ واتاترین شتی دونیا ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانه‌. بۆیه‌ كه‌سێتییه‌كی ملهوڕه‌، توندوتیژخوازه‌ و ماددیپه‌رست و ره‌مه‌كبازه‌، له‌به‌رامبه‌ر له‌خۆی به‌هێزتردا كۆیله‌یه‌ و له‌به‌رامبه‌ر له‌خۆی لاوازتریشدا ئاغایه‌، نه‌رگسی و تاكگه‌را و فووله‌خۆكه‌ره. كاتێك كه‌سێتی لومپه‌ن له‌ ئاستی زیهنی‌، یان سیاسی یان كۆمه‌ڵایه‌تی ببنه‌ كه‌سێتی زاڵ و باو، ئه‌وا له‌و كۆمه‌ڵگایه‌دا هیچ شتێك نامێنێ ناوی به‌ها و جوانی و ئافراندن و رێز و خۆشه‌ویستی و به‌یه‌كه‌وه ژیان و زباره‌یی بێت. هه‌موو شتێك له‌ قاوخی بێباكی و چڵێسی و نه‌وسنی و مشه‌خۆریی لومپه‌نه‌كاندا دێت و ده‌چێت. ئه‌وه‌ی له‌ باشووردا ئێستا تاك و كۆمه‌ڵگا به‌ده‌ستیه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت گه‌یشتنی ئه‌و كه‌سێتییه‌ لومپه‌نه‌یه‌ به‌ ئاستی حوكمڕانی و خاوه‌ن ده‌ستڕۆیی و باڵاده‌ستیی گشتگیردا.

له‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی سروشتیدا؛ كه‌سێتی شۆڕشگێڕی ئافرێنه‌ری هه‌میشه‌ ره‌خنه‌گر و ره‌خنه‌ده‌ر كه‌سێتییه‌كی نموونه‌یی و به‌هاداره‌. به‌ڵام جێی كه‌سێتییه‌ دۆگمایی و لومپه‌نه‌كان له‌و كۆمه‌ڵگایانه‌دا له‌ په‌راوێزی تاریكی دان و ته‌نانه‌ت جێیان پێ جێ نییه‌ به‌ده‌ست راستینه‌ی تاك و كۆمه‌ڵگایه‌كی ره‌خنه‌گر و ره‌خنه‌ده‌ردا.‌ هه‌میشه‌ خه‌ریكی خۆشاردنه‌وه‌ی راستییه‌كانی خۆیانن و به‌ پۆشینی ده‌مامكی جیاواز جیاواز هه‌وڵده‌ده‌ن خۆ به‌ په‌سندكردن بده‌ن..!!.

-2-

باشوور؛

گۆڕستانی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان

كێشه‌ی ئه‌مڕۆی باشووری كوردستان له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت كه‌س ئاماده‌ی ره‌خنه‌ له‌خۆگرتن (ره‌خنه‌دان) نییه‌. بۆیه‌ هه‌رچی ره‌خنه‌یه‌كیش ده‌كرێت بێ ناوه‌رۆك و بێواتا و بێكاریگه‌ره‌. ره‌خنه‌گرتن كاتێك بارگاوی نه‌بێ به‌ ره‌خنه‌دانێكی قووڵ ئه‌وا له‌ قسه‌ی زبر و تاوانباركردنی به‌رامبه‌ر و هه‌وڵی ریسواكردنی به‌رامبه‌ر هیچی دیكه‌ نییه‌. ئه‌وكاته‌ ر‌خنه‌گرتنه‌كان زیاتر ده‌چنه‌ قاڵبی خۆ رزگاركرن و خۆ بێتاوان ده‌رخستن و خۆ بێبه‌ریكردن‌ له‌و كه‌موكوڕی و هه‌ڵانه‌ی كراون و ده‌كرێن. نه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی راستییه‌كان بخاته‌ڕوو و رێگه‌ی چاره‌سه‌ری بئافرێنێت. له‌ باشووری كوردستاندا نه‌ك هه‌ر سه‌ركرده‌ و پارت و لایه‌نه‌كان ره‌خنه‌دان بۆ هیچ یه‌كێك له‌ كه‌موكوڕی و هه‌ڵه‌ و خیانه‌ته‌كانیان ناده‌ن و ره‌خنه‌ له‌ خۆ ناگرن و له‌و وه‌همه‌ دان كه‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی بیریان لێكردۆته‌وه‌ و گووتوویانه‌ و كردوویانه‌ هه‌مووی راست و باش و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی گشتی دابووه‌ و هیچ نه‌نگییه‌كی تیدا نییه‌. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا مرۆڤ ناتوانێ بۆ ده‌رمانیش راستی و باشییه‌ك بۆ به‌رژه‌وه‌ندی گشتی له‌ بیر و گووته‌ و كرداریاندا بدۆزێته‌وه‌.!! ته‌نانه‌ت ئه‌و په‌تای ره‌خنه‌نه‌كردن‌ و ره‌خنه‌ له‌خۆنه‌گرتنه‌ سه‌رتاپای كۆمه‌ڵگایشی ته‌نیوه‌ته‌وه‌. بێگومان نه‌بوونی ره‌خنه‌گرتن و ره‌خنه‌ له‌خۆگرتن سه‌ره‌تا مرۆڤ و رێكخستن و ته‌نانه‌ت كۆمه‌ڵگاكانیش به‌ره‌و غه‌فڵه‌ت ده‌بات، دواتر به‌ره‌و تاوانباری و له‌ دواجاریشدا به‌ره‌و خیانه‌تی ده‌بات. بۆیه‌ ئاكامی ترسنۆكی و خۆبه‌دوورگرتن له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان غه‌فڵه‌ت و تاوانباری و خیانه‌تی لێده‌كه‌وێته‌وه.

له‌ باشووردا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌ك هه‌ر ره‌خنه‌دانێك به‌رامبه‌ر به‌ لایه‌نه‌ ره‌ش و كرێته‌كانی مێژووی بزووتنه‌وه‌ی كوردی نییه‌، ته‌نانه‌ت رێگه‌ به‌ سووكه‌ ره‌خنه‌یه‌كیش نادرێت. هه‌رچی هاتووه‌ به‌ ره‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی رابردوو هه‌وڵیداوه‌ نوێبوونه‌وه‌یه‌ك ئه‌نجام بدات و خۆی ببێته‌ سه‌ره‌تایه‌كی نوێ. به‌ڵام بێ ئه‌وه‌ی ره‌خنه‌یه‌كی جددیی له‌ رابردوو هه‌بێت، ئه‌وه‌ی هه‌و‌ڵیشی دابێت به‌ ره‌خنه‌ له‌رابردوو و ره‌خنه‌ی به‌رله‌خۆی ده‌ستپێبكات، دوایی خۆیشی هه‌مان ئه‌و كه‌موكوڕی و هه‌ڵانه‌ی كردۆته‌وه‌ كه‌ پێشتر گوایه‌ ره‌خنه‌ی له‌وه‌ی پێشه‌وه‌ی خۆی گرتووه‌. واتا ره‌خنه‌كانی كرچ و كاڵ و بێ بنه‌مای فیكری بووه‌، ره‌خنه‌گرتنه‌كانی له‌ رابردوو نه‌بۆته‌ پرۆژه‌ بۆ ئێستا و داهاتوو، بۆیه‌ ره‌خنه‌كان زیاتر بۆ خۆ پاك نیشاندان و  كرێت نیشاندانی به‌رامبه‌ر و خۆ باش نیشاندان و خراپ نیشاندانی به‌رامبه‌ر بووه‌. له‌ ئه‌نجامیشدا نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ی ره‌خنه‌ی گرتووه‌ دووباره‌ی كردۆته‌وه، ‌ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌یشی تێپه‌ڕاندووه‌ كه‌ پێشتر ره‌خنه‌ی كردوون. ئه‌مه‌ تراژیكۆمیدی دۆخی ره‌خنه‌یه‌ له‌ بزووتنه‌وه‌ی كوردیدا. بۆیه‌ هه‌موویان له‌یه‌كدی ده‌چن. ناكۆكی و شه‌ڕه‌كانیان به‌درێژایی زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌ی رابردوو له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ له‌یه‌كتر جیاوازن، به‌ڵكو له‌وه‌دایه‌ كه‌ ته‌واو له‌یه‌كتر ده‌چن. بۆیه‌ شه‌ڕی یه‌كتریان له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێن: مادام من هه‌م و هه‌ر له‌ تۆ ده‌چم و تۆش له‌ من ده‌چی، كه‌واته‌ تۆ بۆ هه‌یت؟ و ده‌بێ نه‌مێنیت. ئیدی هه‌ر یه‌كێكیان به‌وه‌ی دیكه‌ ده‌ڵێت؛ بۆ ئه‌وه‌ی من هه‌بم ده‌بێ تۆ نه‌بیت.

ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان نه‌ وه‌ك فه‌لسه‌فه‌ و هزر، نه‌ وه‌ك هه‌ڵوێست و كردار، نه‌ وه‌ك میكانیزم و نه‌ وه‌ك دینامیزم له‌ باشووردا له‌ئارادا نییه‌. واتا ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان نه‌بۆته‌ فه‌رهه‌نگ و چاندی تاك و كۆمه‌ڵگا. بۆیه‌ نه‌بوونی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان هۆكاری بنچینه‌یی گه‌نده‌ڵییه‌، گه‌نده‌ڵبوونیش بۆخۆی بۆگه‌نبوونه‌، زه‌ڵكاوبوونه‌. ئه‌وه‌ی ئێستا گه‌نده‌ڵبووه‌ هه‌ر ته‌نیا ده‌سه‌ڵاتدارێتی نییه‌، كه‌ خۆی سروشتێكی گه‌نده‌ڵیانه‌ی هه‌یه‌ و كرۆكی ده‌سه‌ڵات كرۆكێكی گه‌نده‌ڵه‌، به‌ڵكو كه‌سێتی و كۆمه‌ڵگا به‌هه‌موو پێكهاته‌ و جومگه‌ و په‌یوه‌ندی و به‌هاكانییه‌وه‌ گه‌نده‌ڵ بووه یان بڕێكی زۆر گه‌نده‌ڵی به‌ركه‌وتووه‌‌. ئه‌وه‌ی نا ئاساییه‌ ئه‌مه‌یه‌. ئه‌گه‌رنا خودی ده‌سه‌ڵات، جا هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێك بێت، بۆخۆی واتا گه‌نده‌ڵی، سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارێتی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای له‌دایكبوونییه‌وه‌، كه‌ زێده‌بایی و قۆرخكاری زێده‌به‌رهه‌‌م سه‌رچاوه‌كه‌یه‌تی، له‌سه‌ر بنه‌مای گه‌نده‌ڵی په‌یدابووه‌ و نه‌ له‌ رابردوو و نه‌ له‌ ئێستا و نه‌ له‌ داهاتووشدا ناتوانرێت ده‌سه‌ڵاتدارێتی له‌ گه‌نده‌ڵی پاكبكرێته‌وه.‌ چونكه‌ خۆی به‌رهه‌می گه‌نده‌ڵییه‌. له‌ كاتێكدا له‌نێو سیسته‌می كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌كدا كه‌ دینامیكی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان به‌ پێوانه‌ی به‌ها ئه‌خلاقییه‌كان تێكشكێنرا و ئیفلیج كرا، ئه‌وا ئیدی خودی كۆمه‌ڵگاكه‌ ده‌بێته‌ به‌رهه‌مهێن و درێژه‌پێده‌ری سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارێتی گه‌نده‌ڵكار و مانه‌وه‌ی به‌رده‌وامی ئه‌و سیسته‌مه‌. ئیدی كه‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان له‌ باشووردا نه‌ك هه‌ر وه‌ك دینامیك و هه‌ڵوێست و كردار له‌ئارادا نه‌بوو‌، ته‌نانه‌ت وه‌‌ك هزر و فه‌لسه‌فه‌ی ژیانی كۆمه‌ڵگاش له‌ئارادا نه‌بوو، ئه‌وا دوو هرز و فه‌لسه‌فه‌ی دیكه‌ په‌ره‌ده‌سێنن كه‌ ئه‌ویش دۆگماتیزم و لومپه‌نیزمه‌. بۆیه‌ له‌ ئاكامدا دوو كه‌سێتی هه‌ره‌ به‌رچاو و باو و باڵاده‌ست له‌ باشووردا كه‌سێتی دۆگماتیك و كه‌سێتی لومپه‌نێتییه‌‌. ئێستا كولتوور و نه‌ریتی دۆگماتیزم و لومپه‌نیزم له‌ بره‌و دایه‌ و گه‌شه ‌ده‌سێنێت. له‌لاتان سه‌یر نه‌بێ، هونه‌رمه‌ندی لومپه‌ن، شاعیری لومپه‌ن، رۆژنامه‌وانی لومپه‌ن، سه‌ركرده‌ و سیاسه‌تمه‌داری لومپه‌ن، حزب و رێكخستن و بزووتنه‌وه‌ی لومپه‌ن، گه‌نجی لومپه‌ن، ژنی لومپه‌ن، مه‌لای لومپه‌ن….. تا ده‌گاته‌ ده‌سه‌ڵاتێكی لومپه‌ن تا دێت گه‌شه‌ ده‌سه‌نن. له‌به‌رامبه‌ریشدا به‌هه‌مان شێوه‌ بۆ كه‌سێتی دۆگماییش هه‌ر راسته‌ و ئیدی له‌ بره‌و دایه.

به‌ مسۆگه‌رییه‌وه‌ ده‌ڵێم؛ ده‌سه‌ڵاتی باشوور ده‌سه‌ڵاتێكی لومپه‌نه ‌(خوێڕییه‌) و ئایدیۆلۆژیاكه‌یشی لومپه‌نیزمه‌. چونكه‌ ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ خاوه‌ن كه‌سێتییه‌كی لومپه‌نێتییه‌ و به‌ كولتووری لومپه‌نیزم گه‌وره‌ بووه‌. بۆیه‌ هیچ به‌هایه‌كی بۆ مرۆڤ و كۆمه‌ڵگا، چاند و هونه‌ر، به‌ها ئه‌خلاقی و مرۆییه‌كان نییه‌. ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارێتی لومپه‌نێتی باشوور له‌ زۆرێك له‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی تر جیا ده‌كاته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گه‌نده‌ڵێتی ده‌سه‌ڵاتداری گه‌یاندۆته‌ ئاستی تاڵانكاری. تاڵانكاریش بۆخۆی دوا قۆناخ و لوتكه‌ی هه‌موو جۆره‌ گه‌نده‌ڵییه‌كه‌. ئه‌مه‌ش به‌بێ له‌دایكبوونی كه‌سێتییه‌كی شۆڕشگێر و بزووتنه‌وه‌یه‌كی شۆڕشگێڕی رادیكاڵی له‌ناو جه‌ماوه‌ردا ئه‌وا به‌لاوه‌نانی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ لومپه‌نه‌ی كه‌ كه‌سێتییه‌ دۆگماتیكه‌كان پشتیوانی له‌ مانه‌وه‌ی ده‌كه‌ن، زۆر ئه‌سته‌م و دژوار ده‌بێت.

له‌ به‌شی داهاتوودا هه‌وڵده‌ده‌م له‌ ئاستی باشووردا زیاتر قسه‌ له‌سه‌ر تایبه‌تمه‌ندی هه‌ر سێ كه‌سێتییه‌كه‌ (شۆڕشگێڕ، دۆگمایی، لومپه‌ن) و هه‌وڵدان بۆ زیندووكردنه‌وه‌ و په‌ره‌دان به‌ فه‌لسه‌فه‌ و پارادایمی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان بكه‌م.

 

 

Where the revolution is more likely to happen, in developed or non-developing countries?

Where the revolution is more likely to happen, in developed or non-developing countries?

 

By: Zaher Baher

Nov 2016

 

Opposite to the communists and other leftists, I understand revolution as a socialist/anarchist one and its outcome is a classless and non-hierarchically society.

Developing capitalism, reaching globalization, the fast increase in the number of working class and  apparent economic crisis that has often been mistaken for capitalist  crisis – it all makes old theories about revolution obsolete. It’s not just that the revolution has not happened. In fact, if the revolution in advanced industrialized countries has not aborted, certainly it has been postponed for a long time.

Capitalism on its own managed to create many groups among leftists, socialists, libertarians and feminists who are serving the system instead of fighting it.  It also managed to find gaps, places as a cheap market, using issues of nationalism, terrorism, racism, fascism and religion to create different types of war between the human beings.  By doing this it has expanded and managed to renew itself.  This has proved that capitalism is not “digging a grave for itself” in fact it is digging it for us, and was able to create a crisis often to make our movement weaker and weaker.

In addition, capitalism in very industrialized countries long time ago has managed to defuse all the tools like strikes, demonstrations, protests that have been used by the working class and the rest as the tools of struggle.  These tactics in fact are now playing in the hands of the system instead to be against it.

Previously I have written quite a lot about that, I’m therefore trying to avoid repeating myself here and prefer to get straight to the subject.

 

There are a couple of views about the way revolution happens and its victory:

 

First: Revolution through vanguard party, the military coup or through the election of parliamentary system.  This means the revolution happens from the top of the society and the outcome of either one is more or less the same.  History proved that these revolutions wherever they have happened has not just failed but in fact, brought disasters and disappointment to people.  They also proved that imposing the theory over realities is wrong and brings catastrophe.

Second: preparation for happening revolution through self-organizing in radical independent non-hierarchal groups, committees, assemblies in all realms: politics, economic, culture, education, social and climate and ecology.  Self-organizing in factories, farms, public services, markets, schools, universities, and in other work place is crucial.  These groups in the beginning are working to achieve daily necessities and empowering the role and independence of the individuals.  Then to work on building a movement on a local level, nationwide through the social networks and the people’s assemblies in the neighborhoods, villages, cities and towns. They link together to launch their activities through direct action by using direct democracy.  After empowering themselves and establishing self-administration they can challenge the state and its entire administrations and getting closer to its main strategy.

 

In my opinion while we see the state as a main center of the entire power in the country, in this case it is practical and sensible to have the same view to the most advanced industrialized countries  like US, Canada, Australia, Russia, Japan and the western countries   as a center for the world.  This center with its financial institutions has an enormous political and economical power over the rest of the world, especially the not or less developed countries as they are main bases for them.  In this case collapsing this center with the theory “the revolution must be bottom up” should start from the countries which are protecting and preserving the interests of the advanced industrialized countries.  This does not mean the demonstrations, protests, strikes, occupations and riots do not happen in the industrialized countries.  On the contrary, while there has been exploitation, work slavery, inequality and no social justice, they certainly caused the backslash.  However, when people have  no intention to organize themselves, do not have a long-term plan, these tools of struggles are just temporary ways to  achieving  the current goals – even if all these actions are for maintaining what we have achieved previously. So these activities do not just achieve major changes; in fact they bring disappointment for people.

 

What made this Center so strong is the existence of not or less developed countries where they preserve the rich ground in providing cheap labors, cheap materials also they are lucrative markets for them.  When the political and economic dependency of the Center to these countries and vice versa ends, in other words when the bases are destroyed, then the top will collapse as well.

There are some social areas in less developed societies, which do not exist in advanced industrialized countries, being rich soil for a revolution. These grounds are::

 

  • Social Relationship

 

In these countries capitalism has not reached every corner of the individual’s life who are living in a very good social relationship and their contacts are more human and less on the basis of goods and materials.  The State’s agencies designated to help and support the poor or unemployed either do not exist or offer very little help.  And also in the situation of the natural and man-made disasters, in both cases, whole burden falls on the shoulders of the people themselves and their communities.  They help each other morally, financially, collecting stuff and showing solidarity.  In short, people in those societies rely completely on themselves in the community rather than on the government to fulfill their needs, when they face the disasters or in having happiness times.  In those countries there are still some simple bases of old community remained.   To certain extent still in some places these people are living and working collectively.  Their conversations are about politics and the problems are going on in their communities and outside, are concerning them.  In a society like this the contacts and making relationships between individuals in their workplaces, in neighborhood, in villages, in universities and other places are very easy.  People there talk about their daily needs; they debate and discuss the concerning issues, making decisions about them.   They trust one another so that it is easy for them to come together in doing the common work, activities and can commit themselves to do so.  Of course these can be much easier for the people to organize themselves for different issues, making decisions and delivering them.  Certainly this is easier to be done   in remote villages than very big villages, in towns than the cities.  The self-organization through building local groups and people’s assemblies, make people working and living collectively in convenient and more practical.

There are more positive points in addition to the above in the societies of those countries while  in an advanced industrialized countries it either does not exist or very little.

 

  • The weak points of the capitalism

 

It is quite clear that achieving easy target and easy victory always happen from the weakest point of the system. It is also clear the weakest point here are the none or lesser industrialized countries and their communities because of the grounds that I described above.  While in these societies the majority of their people have not become robot, their talks and conversation are still not about the latest fashions, models of the different consuming, they have still remained human being. In these places effort and preparation for building cooperatives, trying to live together, desiring to share their social and economic necessities is easy.  In such places the villages, the countryside and the small towns are less dependent to big towns and free-market.

In those countries and their societies, if the people are ruling themselves, they are able to obtain all the necessities of life, and also simple tools, means of agricultural and ecological economy.  If they cannot obtain some of their needs, they can get them through exchanging process via social network or their assemblies.  There is no doubt to believe there are countries in the world where people remain poor, if the people rule themselves. What made those countries and their society are poor is greedy rich and elites, the state, corruption, the society  structures  that set up on the basis of class and hierarchy and implementing polices and plan of neo-liberal economy.

 

The process of defeating the capitalism, the process of ending up the dependency of one another is slow, long way but very solid.  Its entire victory and expanding the experiment rely on the international solidarity of libertarians and anti-authoritarians and also happening the same process at least in a few countries…

Existing hierarchical and class society, inequality, injustice, poverty, war and more, have left us with just a few options: sitting down and doing nothing, or waiting for the vanguard party, the military coup, election (the biggest lie in history).  This way is more dangerous than the sitting back and doing nothing because most of the time intensify the disasters.  Or simply fighting back the system through building the independent radical non-hierarchal local groups. These are the real basis and the real hope for the future revolution.

 

Zaherbaher.com

 

 

سوودو قازانجی کۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌کان و په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیانه‌ی ده‌وڵه‌تان ، هیچ وه‌خت باکی به‌ مافی مرۆڤ نییه‌ :

سوودو قازانجی کۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌کان و په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیانه‌ی ده‌وڵه‌تان ، هیچ وه‌خت باکی به‌ مافی مرۆڤ نییه‌ :

                                                                        زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

                                                                                      10/12/2016

ئه‌و کاره‌ساتانه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین-دا و له‌ ئه‌فگانستان و ڵاتانی دیکه‌ ده‌گوزه‌رێ ، ‌ ملێونه‌ها خه‌ڵکی بێچاره‌ی کردۆته‌ قوربانی،  که‌ به‌شی زۆریان منداڵان و ئافره‌ت و پیر و په‌ککه‌وتوانن.  ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئێستادا به‌ به‌رچاوه‌وه‌یه‌ و ڕۆژانه‌ میدیاکان ده‌یانهێننه‌وه‌ یادمان ، سوریا و یه‌مه‌نن.

ماوه‌ی چه‌ند ڕۆژێکه‌ له‌ بریتانیا به‌هۆی ئه‌و ڕاپۆرت و ده‌نگوباسانه‌ که‌ له‌سه‌ر یه‌مه‌ن ده‌گوترێت و کوشتنی خه‌ڵکانێکی زۆر و قوربانیبوونی  ژماره‌یه‌کی زۆر  له‌ منداڵان که‌ زۆرێکی ئه‌م قوربانیانه‌ به‌ فڕۆکه‌ و چه‌کی عه‌ره‌بی سعوودییه‌ .  ئاماره‌کانی ڕۆژنامه‌ی  گاردیان که‌ له‌ ده‌وڵه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی وه‌رگرتووه‌ نیشانی ده‌ده‌ن ، له‌ سه‌دا 60 ی ئه‌و2067  ی که‌ بوونه‌ته‌ قوربانی له‌یه‌مه‌ن له‌ مانگی ته‌موزی پاره‌که‌وه‌، خه‌ڵکانی سیڤلن. ( که‌ ئه‌م ئاماره‌ زۆر که‌متره‌ له‌ ئاماری حه‌قیقی )  بۆ ئه‌مه‌ش سعوودییه‌ به‌رپرسیاره‌.  هه‌روه‌ها له‌ مانگی جێنیوه‌ری ئه‌مساڵدا هه‌ر ڕاپۆرتی ده‌وڵه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان ده‌ڵێت،  که‌ 119 هێڕشی ئاسمانی کراوه‌ته‌ سه‌ر یه‌مه‌ن هه‌ر هه‌موویان مافی مرۆڤی نێوده‌وڵه‌تی به‌زاندووه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌  زیاتر له‌ یه‌ك ملێون که‌س ده‌ربه‌ده‌ربوون .  ‌ هه‌موو ئه‌م هێڕشانه ‌و هۆکاری خه‌ستکردنه‌وه‌ی شه‌ڕه‌که‌ و کوژرانی خه‌ڵکانی زیاتر ، خودیی سعوودییه‌‌ ، چه‌که‌کانی سعودییه‌ش بریتانین ،  سعودییه‌ به‌ تایبه‌تی و که‌نداو به‌ گشتی بازاڕێکی گه‌وره‌ی فرۆشتنی چه‌کن بۆ بریتانیا .

ئه‌مانه‌ هه‌مووی ده‌نگوباسێكی گه‌وره‌ی  له‌ لایه‌ن میدیای ئێره‌وه‌ ( بریتانی) دروستکردووه‌ هاوکاتیش بوووه‌ته‌ سه‌ریه‌شه‌یه‌کی گه‌وره‌ بۆ حکومه‌تی ئێره‌ که‌ له‌م هه‌فته‌یه‌دا ‘ تیرێزه‌ مه‌ی ‘ سه‌ره‌کوه‌زیرانی ئێره‌  چوو بۆ سه‌ردانی که‌نداو و له‌وێ پاشای سعودییه‌ و ئه‌میری به‌حره‌ینی دیت  و وه‌لای بریتانیای بۆیان دووباره‌ کرده‌وه‌ .

هه‌ر له‌م کاته‌شدا وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی بریتانیا ، ‘ بۆریس جۆنسۆن’ هه‌فته‌ی ڕابوردوو له‌  کۆنفرانسه‌که‌ی ‘ڕۆم ‘ پایته‌ختی ئیتالیا، باسی له‌ هه‌ڵسوکه‌وتی سعودییه‌و و ئێران کرد ، که‌ له‌وێدا شتێكی جاوه‌ڕوانننه‌کراو  و نه‌شیاو ، بوو، که‌ بۆ که‌سێکی وه‌کو ئه‌و که‌ نوێنه‌رایه‌تی حکومه‌ته‌که‌ی ده‌کات.  وتی ”  سیاسیی هه‌ن که‌ دین ده‌شێوێنن و به‌خراپ به‌کاری ده‌هینن، په‌ڵه‌ی جیاوازی هه‌مان دین به‌کارده‌هێنن تاکو ئامانجه‌ سیاسییه‌کانیان فراوانتر بکه‌ن .  ئه‌وه‌ش یه‌کێکه‌ له‌ گه‌وره‌ترین گرفته‌ سیاسییه‌که‌ی هه‌ر هه‌موو ناوچه‌که‌ ، تراژیدیاکه‌ش بۆ من ئه‌وه‌یه‌ که‌ لێره‌دا  تۆ ئه‌م شه‌ڕانه‌ت به‌ وه‌کاله‌ت هه‌یه و هه‌موو وه‌ختێکیش  هه‌ر شه‌ڕه‌ له‌و ناوچه‌یه‌دا –  ئایا ئه‌مه‌ش له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ که‌ سه‌رکردایه‌تییه‌کی به‌هێز له‌ناو خودی ئه‌و وڵاتانانه‌دا نییه.”  درێژه‌ به‌ قسه‌کانی ده‌داو ده‌لێت ”  هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ که‌ سعوودییه‌ و  ئێران و هه‌موو که‌سێک ده‌چنه‌ ناوه‌وه‌ و هه‌روه‌ها چه‌واشه‌کاریی ده‌که‌‌ن و کێشه‌کان ده‌شێوێنن و ڕۆڵی شه‌ڕه‌کان به‌ وه‌کاله‌ت ده‌گێڕن” ‌ ‌

گه‌رچی ‘بۆری جۆنسۆن’  ئه‌م قسانه‌ی کرد به‌ڵام نه‌ دانی به‌وه‌دا نا که‌ چۆن و سعوودییه‌ ئه‌و ئاگره‌ خۆش ده‌کات و به‌ چه‌کی کێش؟ نه‌ حه‌لێكیشی هه‌بوو و هه‌یه‌ بۆ ئه‌و کێشه‌یه‌ ، ته‌نها وه‌کو قسه‌ ده‌رپه‌ڕاندنێك بوو، نه‌ شتێکی دیکه‌.  بێ گومان ئه‌م قسانه‌ پێچه‌وانه‌ی سیاسه‌تی حکومه‌تی بریتانی بوو که‌ هه‌رگیز ناخوازن به‌ ئاشکرا ڕه‌خنه‌ی هاوپه‌پیمانه‌کانیان بکه‌ن ، چونکه‌ ئه‌وه‌ی به‌لای ئه‌وانه‌وه‌ گرنگه‌  ” بزنس به‌رده‌وام بێت و بۆ ئه‌مه‌ش په‌یوه‌دنی له‌ ته‌کیانا ئاسایی بێت”  ئیدی ئه‌وه‌ گرنگ نییه‌ چه‌ندێك له‌ دانیشتوانی بێتاوانی وڵاتان ده‌کوژرێت.  ئه‌وه‌ی گرنگه‌ ده‌روازه‌ی کۆمپانیا چه‌كفرۆشه‌کان دانه‌خرێن و کرێکاره‌کانمان بێ کار نه‌بن تاکو سه‌ریه‌شه‌ بۆ حکومه‌ت دروستنه‌که‌ن و جارێکی دیکه‌ش ده‌نگیان بۆ بده‌نه‌وه‌ بییانکه‌نه‌وه‌ به‌مڵۆزمی گیانی خۆیان.

ئه‌وه‌ی گرنگه‌ لێره‌دا که‌ تێبینی بکرێت ، هه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ ده‌سه‌ڵات  و کۆمپانیاکان بێ باك و بێ منه‌ت بن له‌ کوژرانی خه‌ڵکانێکی زۆر و وێرانکردنی وڵاتانی دیکه‌ و ژینگه‌که‌شیان ، به‌ڵکو هاوڕێ کرێکاره‌کانیشمان ده‌ستیان هه‌ر به‌و خوێنه‌ ، له‌ پێناوی بژێوی خۆیاندا و له‌ده‌ستنه‌دانی کاره‌کانیانا ، هه‌ر سووره‌.

کرێکاره‌کانمان که‌ له‌ ‌لایه‌ن چه‌پ و کۆمۆنیسته‌کانه‌وه‌‌ ده‌په‌رسترێن و ده‌یانه‌وێت جڵه‌وی شؤڕشیان بده‌نه‌ ده‌ست و بیانکه‌نه‌ مڵۆزمێکی دیکه‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌ ، کاتێك که‌ ده‌سه‌ڵات ده‌گرنه‌ ده‌ست ، هه‌میشه‌ له‌ دامێنی  بێ کاران و قوتابیان و خانه‌نشینکراوان و پیر و په‌كکه‌وتوانه‌وه‌ن له‌ هه‌ڵوێستی شؤڕشگێڕییانا و په‌رۆشییان و  بایاخیان بۆ شۆڕش.‌.  نه‌‌ك هه‌ر ئه‌مه‌ش ، به‌ڵکو جاری وا هه‌یه‌ ، به‌ چه‌ند میلێکیش له‌ دوای سه‌رکرده‌ و هه‌ندێك له‌ په‌ڕله‌مانتاره‌ ‌ چه‌په‌کانیشه‌وه‌ن.

نموونه‌ لێره‌دا، له‌ بریتانیا،  زۆرن،  به‌ڵام من ته‌نها هه‌ر دوو نموونه‌ ده‌هێنمه‌وه‌‌.  یه‌که‌م: ئه‌مساڵ له‌ کۆنفرانسی پارتی کرێکارانی بریتانیا که‌ ‘جێرمی کۆربن’ سه‌رۆکێتی و کابرایه‌که‌ که‌ ڕابوردوویه‌کی زۆر پاك و پڕ له‌ خه‌بات و تێکۆشانی هه‌یه‌ و زۆریش دژی چه‌کی نوه‌وی و ئوستوله‌ حه‌ربییه‌کانی بریتانییه‌‌  و هاوکاتیش دۆستی ژینگه‌یه هه‌ر وه‌کو هه‌موو وه‌ختێکی دیکه‌ی دژی نوژه‌نکردنه‌وه‌ و چالاککردنه‌وه‌ی ئه‌وانه‌، وه‌ستایه‌وه‌.

له‌ کۆنفرانسه‌که‌ پێشنیازێکی پێشکه‌ش، کرد تاکو ‌ په‌ڕله‌مانتاره‌کانی حیزبه‌که‌ی دژ به‌و نۆژه‌نکردنه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌نگبده‌ن که‌ نزیکه‌ی 37 ملیار پاوه‌ندی تێده‌چێت و گه‌ر‌ ئه‌م پاره‌یه‌ش له‌ پرۆژه‌ی باشتردا سه‌رف بکرێت باشتره‌ .  جێرمی کۆربن ویستی ئه‌مه‌ بکاته‌ بڕیارێك و یه‌که‌م: له‌ په‌ڕله‌ماندا ده‌رنه‌چێت ، دووهه‌میش:  گه‌ر ده‌رچوو و جارێکی دیکه‌ که‌ حیزبه‌که‌ی ( حیزبی کرێکاران)  هاته‌ سه‌ر حوکم په‌یوه‌ستی ئه‌م بڕیاره‌ بێت.  به‌ڵام مه‌خابن، له‌بری پشتگیریکردنی، ‌ هێڕشێکی گه‌وره‌ی کرایه‌ سه‌ر، چونکه‌ گه‌وره‌ترین  نقابه‌ی کرێکاران Unite له‌ بریتانیا، دژی وه‌ستایه‌وه‌ و که‌ گوایه‌ کرێکاره‌کانیان، ئه‌ندامه‌کانیان، بێ کار ده‌بن .  دوای ئه‌وه‌ش زۆرێك له‌ په‌ڕله‌مانتاره‌کانیش به‌ جێگره‌که‌ی خۆشییه‌وه‌ ، دژی ‘جێرمی’ وه‌ستانه‌وه‌ ،  له‌م حاڵه‌ته‌دا جێرمی ناچارکرا که‌ ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مان ئازاد بکرێت له‌ ده‌نگدانا له‌سه‌ر ئه‌و‌ کێشه‌یه‌ له‌ په‌ڕله‌ماندا و هاوکاتیش بابه‌ته‌که‌ بۆ کۆنفرانسێکی دیکه، هه‌ڵبگیرێت تاکو‌ قسه‌ی له‌سه‌ر بکرێت.

دووهه‌م : ماوه‌یه‌کی زۆره‌ که‌ حکومه‌ت ده‌یه‌وێ پلاتفۆرمێكی دیکه‌ی هه‌ڵفڕین و نیشتنه‌وه‌ی فڕۆکه‌ له‌ گه‌وره‌ترین فڕۆکه‌خانه‌ی بریتانیا، هیسرۆ (  Heathrow ) بکرێته‌وه‌ ، که‌ ئێستا هه‌ر دوانه‌ و بزنس پێویستی به‌ زیاتر ‌ هه‌یه‌.  له‌گه‌ڵ هه‌بوونی ئه‌م پێشنیاره‌شدا  چه‌نده‌ گروپی  خۆجێی له‌ دانیشتوانی ده‌و‌رو به‌ری فڕۆکه‌خانه‌که‌ دروستبوون بۆ دژایه‌تیکردنی کردنه‌وه‌ی پلاتفۆرمی نوێ، هه‌م له‌به‌ر پیسکردنی زیاتری ژینگه‌ و‌ هه‌م ده‌نگه‌ ده‌نگی زیاتری فڕۆکه‌کان، ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا له‌ لایه‌ن ژینگه‌ دۆستان و ‌ چه‌پ و سۆشیالیست و ئه‌نارکیسته‌کانیشه‌وه‌ ‌ پشتگیرییان لێده‌کرێت.

له‌م کێشه‌یه‌شدا ‘جێرمی کۆربن’ هه‌ر وه‌کو هه‌میشه‌ دژ به‌م جۆره‌ کارانه، ڕاوه‌ستایه‌وه‌  و ویستی ئه‌مه‌ش ببێته‌ بڕیارێك تاکو ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌کانی پارتی کرێکاران ده‌نگ دژ به‌و پێشنیاره‌ بده‌ن و نه‌بێت به‌ یاساو جێبه‌جێ بکرێت.  به‌ڵام دیسانه‌وه‌ له‌ لایه‌ن هه‌مان نقابه ‌و نقابه‌یه‌کی دیکه‌ و به‌هاوکاریی هه‌ندێك له‌ ئه‌ندام په‌ڕله‌مانه‌کان دژایه‌تی بڕیاره‌که‌ی سه‌رکرده‌ی پارته‌که‌یان کرا.  ماوه‌یه‌ک له‌مه‌و پێش که‌  پێشنیاره‌که‌  چووه‌ وتووێژی نێو په‌ڕله‌مان  و ده‌نگی له‌سه‌ر درا و بوو به‌ بڕیار و جێبه‌جێ ده‌کرێت .  هۆکاری ئه‌وه‌ش که‌ نقابه‌کان  له‌گه‌ڵ ئه‌م بڕیاره‌دا بوون چونکه‌ وتیان ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی زه‌مانه‌تی پاراستنی کاری کرێکاره‌کان و دانانی کرێکاری دیکه‌ش‌ .  ته‌نانه‌ت له‌م کێشه‌یه‌دا هه‌ڵوێستی ئه‌ندام په‌ڕله‌مانتاره‌‌که‌ی ئه‌و‌ گه‌ڕه‌که‌ که‌ خۆی له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌وه‌ هاتووه‌ و سه‌ر به‌ حیزبی موحافیزینیشه‌ ، چاکتر بوو له‌ نقابه‌کان ، که‌ ئه‌و له‌ دژی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و پێشنیاره‌ بوو به‌ بڕیار و جێبه‌جێده‌کرێت ، ده‌ستی له‌کار له‌ وه‌زیفه‌که‌ی کێشایه‌وه‌.

 

 

بۆچی ئه‌گه‌ری شۆڕش له‌ وڵاتانی ئابووریی که‌م گه‌شه‌کردوو زۆر زیاتره‌ تاکو وڵاتانی پیشه‌سازیی پێشکه‌وتوو؟ *

بۆچی ئه‌گه‌ری شۆڕش له‌ وڵاتانی ئابووریی که‌م گه‌شه‌کردوو زۆر زیاتره‌ تاکو وڵاتانی پیشه‌سازیی پێشکه‌وتوو؟ *

زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

28/11/2016

 

پێشه‌کی ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێم چه‌مکی شۆڕش لای من شۆڕشی سۆشیالیستی/ ئه‌نارکیستیییه بۆ‌ به‌دیهێنانی کۆمه‌ڵی ناچینایه‌تی ، ناهیراشیی، نه‌ شتێکی دیکه‌ که‌ چه‌په‌کان و کۆمۆنیسته‌کان هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌ن .‌‌

پێشکه‌وتنی سه‌رمایه‌داری و پێنانی قۆناخی گڵۆبه‌ڵازه‌یشن، زیادبوونی ژماره‌ی کرێکاران تا ڕاده‌ی زۆرینه‌ی کۆ‌مه‌ڵ، ڕوودانی قه‌یرانه‌ یه‌کبه‌دوایه‌که‌کانی ئابووریی که‌ به‌ قه‌یرانی سه‌رمایه‌د‌اریی ناسراوه‌ ، سه‌رجه‌می تیوره‌ کۆنه‌کانی، که‌ خودی ئه‌مانه‌‌ ده‌سته‌به‌ری ڕوودانی شۆڕشبن، هه‌ڵوه‌شانده‌وه . به‌داخه‌وه‌ نه‌ك هه‌ر شۆڕش ڕوی نه‌دا، به‌ڵکو گه‌ر زه‌مینه‌ی شۆڕشیشی له‌ وڵاتانی پیشه‌سازیی پێشکه‌وتوودا له‌‌بار نه‌بردبێت ، ئه‌وه یه‌کجار دوای خستووه‌.

سه‌رمایه‌داریی له‌ ڕێگای ململانێی نێو توێژاڵه‌کانی خۆیی و دروستکردنی چه‌نده‌ها لقی دۆست به‌خۆی له چه‌په‌کان، سۆشیالیستان، ئازادیخوازان و فێمه‌نیستان و دۆزینه‌وه‌ی بۆشاییه‌ك له‌ جیهاندا بۆ که‌ره‌سه‌ی هه‌رزانبه‌ها و به‌رهه‌مهێنانی کاڵا و هه‌روه‌ها له‌ده‌ستابوونی وه‌ره‌قه‌ی ناشیوناڵیزم و نه‌ژادپه‌رستی و دینی و مه‌زهه‌بی و ناوچه‌گه‌ریی که‌ بیانکاته‌ زه‌مینه‌ی هه‌ڵگیرسانی جه‌نگی هه‌مه‌جۆره‌ی نێوانی مرۆڤه‌کان، توانیوێتی به‌رده‌وامبێت و ده‌توانێت خۆشی نۆژه‌نبکاته‌وه. لێره‌شدا ئه‌وه‌ ده‌سه‌‌لمێنێت که ‌سه‌رمایه‌داریی ” گۆڕهه‌ڵکه‌نی خۆی” نییه ، به‌ڵکو گۆڕهه‌ڵکه‌نی ئێمه‌یه‌ و توانیویشێتی که‌ خۆی له‌ قه‌یرانه‌کان بپارێزت و به‌سه‌ر ئێمه‌یدا بدات‌.‌

نه‌ك هه‌ر ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌ڵکو سه‌رمایه‌داریی له‌م وڵاتانه‌دا ئامرازه‌کانی مانگرتن و ناڕه‌زایی و خۆپیشاندان که‌ ساڵه‌هایه‌کی دوورو و درێژ وه‌کو چه‌کێك له‌لایه‌ن کرێکاران و خه‌ڵکه‌وه‌ دژی خاوه‌نکار و سیسته‌مه‌که‌ ، به‌کارده‌هێنرێن، ئێستا‌ ماڵیکردوون و سواون و چیتر داخوازییه‌کانی کرێکاران و خه‌ڵکی ناهێننه‌‌ دی و له‌ ‌به‌رژه‌وه‌ندی سیسته‌مه‌که،‌ ده‌شکێنه‌وه‌‌.

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ له‌ وتاره‌کانی پێشترمدا به‌ درێژی له‌سه‌ر لاوازی و زه‌بوونی بزوتنه‌وه‌ی کرێکاران به‌ به‌ڵگه‌ و به‌ ئاما‌‌ه‌روه،‌ قسه‌م کردووه‌ ، ( بڕوانه‌ Zaherbaher.com ) لێره‌دا خۆم له‌ دووباره‌کردنه‌وه‌ ده‌پارێزم و یه‌کسه‌ر ده‌چمه‌ ناو کرۆکی باسه‌که‌مه‌وه‌.

ئه‌وه‌ی ئاشکرایه‌ دوو جۆر تێڕوانین و لێکدانه‌وه‌ له‌سه‌ر ڕوودان و سه‌رکه‌وتنی شۆڕش هه‌یه‌ :

یه‌که‌م: شۆڕش له‌ ڕێگای پارتی پێشڕه‌وی چینی کرێکارانه‌وه، له‌ ڕێگای کو‌ده‌تای حیزبییانه‌ و سه‌ربازییه‌وه‌ یاخود له‌ ڕێگای ریفۆرمی هه‌ڵبژاردنی په‌ڕله‌مانتارییه‌وه‌، واته‌ له‌سه‌ره‌وه‌ی کۆمه‌ڵ بۆ بنه‌وه‌ی‌ . که‌ هه‌موویان یه‌ك ئه‌نجام ده‌ده‌نه‌ده‌ست.  خودی ئه‌زموونه‌کانیان له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا ئه‌وه‌یان سه‌لماند که ئه‌م جۆره‌ هه‌وڵانه‌ نه‌ك هه‌ر شکستیان هێنا، به‌ڵکو کاره‌سات و بێ هیوایشیان بۆ خه‌ڵکی هێنا. دیسانه‌وه‌ ئه‌وه‌شیان ده‌رخست سه‌پاندنی چه‌مکی نێو کتێبه‌کان به‌سه‌ر واقیعدا، هه‌ڵه‌یه‌ و کاره‌سات ده‌خولقێنێ .

دووهه‌م‌: شۆڕش له‌ ڕێگای خۆڕێکخستنی ئاسۆییانه‌/ناهیراشیا‌نه‌ له‌ گروپه‌ خۆجێییه‌کانا، کۆمیته‌ و لیژنه‌و ئه‌نجوومه‌نه‌ ڕادیکاله‌ سه‌ربه‌خۆکانا و له‌ هه‌موو بواره‌کانی ژیاندا: کۆمه‌ڵایه‌تی، کولتووریی، سیاسیی ، ڕؤشنبیریی و په‌روه‌ده‌یی ، ئابووریی، ژینگه‌ و ئیکۆلۆجیی و هتد. دروستکردنیان له‌هه‌موو شوێنه‌کانی سه‌رکار و بازاڕ و خۆیندنگا و دانشگادا، خه‌ڵکی به‌ خۆیان له‌ بنی کۆمه‌ڵه‌وه‌ خۆیان ڕێكده‌خه‌ن. ئه‌م گروپانه‌ له‌ سه‌ره‌تادا ئاماده‌کاریی ده‌که‌ن و خه‌باتیان بۆ دابینکردنی پێداویستییه‌ جیاجیاکانی ژیانه‌ و ڕۆڵی تاك و سه‌ربه‌خۆییبوونی به‌هێز ده‌که‌ن. دواتر هه‌وڵی به‌دیهێنانی بزوتنه‌وه‌یه‌ك له‌سه‌ر ئاستی لۆکاڵی، نه‌ته‌وه‌یی، وڵات ده‌ده‌ن، که‌ له‌ ڕێگای تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه، ئه‌نجوومه‌نه‌کانی خه‌ڵکییه‌وه‌ له‌ گه‌ڕه‌ك و شار و شارۆچکه‌دا،‌ خۆیان به‌یه‌که‌و‌ه‌ په‌یوه‌ستده‌که‌نه‌وه‌ و هاریکاری کاره ‌هاوبه‌شه‌کانیان ، چالاکییه‌کانیان به‌گرتنه‌به‌ری دیمۆراسی ڕاسته‌وخۆ و له‌ ڕێگای چالاکی ڕاسته‌وخۆوه‌ ، ئه‌نجامده‌ده‌ن. به‌مشێوه‌یه‌ هه‌نگاوی کاریگه‌رانه‌ دێته‌ پێشه‌وه‌ که‌ به‌هێزکردنی خۆو ده‌سه‌ڵاتوه‌رگرتن و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رییه‌ و که‌وتنه‌ به‌رانبه‌ر و به‌ربه‌ره‌کانی ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوی ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه‌کانێتی. کردنی ئه‌مانه‌‌ش و‌رده‌ ورده‌ نزیکردنه‌وه‌ی بزوتنه‌وه‌که‌یه‌ له‌ خودی ستراتیجییه‌ته‌که‌ی، که‌ خاڵی لابه‌کاکردنه‌وه‌یه‌.

به‌ تێگه‌یشتنی من پرۆسه‌ی شۆڕش له‌ ڕێگای دووهه‌مه‌وه‌ گریمانی زیاتری هه‌یه‌ ، کاتێك که‌ زه‌مینه‌کاری بۆ ده‌ستبه‌کارکردنی ئه‌م شۆڕشه‌ له‌ بنی کۆمه‌ڵه‌وه له‌سه‌ر پارچه‌ زه‌وییه‌کی ئه‌م سه‌رزه‌مینه‌، که‌ ناوی نیشتمانی لێنراوه‌، ده‌کرێت ، ئیدی هێدی هێدی ته‌ك به‌ ده‌وڵه‌ت و ده‌سه‌ڵاته‌کانی ، واته‌ ناوه‌ند ( مه‌رکه‌ز/ سێنته‌ر) ، هه‌ڵده‌چنێت. له‌م بارودۆخه‌شدا نالۆژکیانه‌ و کارێکی ناعه‌مه‌لیانه‌ش ده‌بێت، گه‌ر ڕوانینمان بۆ شۆڕشی جیهانی ، پێچه‌وانه‌ی ئه‌مه‌ بێت.

به‌ڕای من کاتێك که‌ ئێمه‌ ده‌وڵه‌ت وه‌کو ناوه‌ندی سه‌ره‌کی، ده‌بینین که‌ ده‌سه‌ڵاتی ته‌واوی له‌ وڵاتێکدا، هه‌یه‌، کارێکی پراکتیکانه‌ و ئاوه‌زانه‌شه‌ گه‌ر له‌سه‌ر ئاستی دونیاش هه‌مان دیدمان بۆ وڵاته‌ هه‌ره‌ پێشکه‌وتووه‌کانی پیشه‌سازیی وه‌کو ئه‌مه‌ریکا و که‌نه‌دا و ئۆسترالیا و یابان و ڕوسیا و وڵاتانی ڕۆژاوا، هه‌بێت وه‌کو سێنته‌رێك ، مه‌رکه‌زێك، که‌ به‌ خۆیان و ده‌زگه‌ دراوییه‌کانیانه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاێکی یه‌کجار زۆریان له‌ ده‌ستدایه‌. ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ش تا ڕاده‌ی ڕابه‌ریکردنی سیاسی و ئابووریی سه‌رجه‌می وڵاتانی که‌مترگه‌شه‌کردوی دونیا که‌ وه‌کو چه‌ند بنکه‌یه‌كه‌ بۆیان، ده‌بینرێت. ئاله‌م حاڵه‌ته‌شدا ڕوخانی ئه‌و مه‌رکه‌زه‌ به‌ گوێره‌ی باوه‌ڕ به‌ تیوری ” شۆڕش له‌ بنی کۆمه‌ڵه‌وه‌ ” هه‌ر ده‌بێت له‌ وڵاتانی ڕاگر و پارێزه‌ری گه‌وره‌ده‌وڵه‌تانه‌وه‌، ده‌ستپێبکات ، نه‌ك له خودی وڵاتانی مه‌رکه‌ز، خۆیانه‌‌وه‌ . ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت که‌ خۆپیشاندان و ناڕه‌زایی و هه‌ندێك چالاکی ڕاسته‌وخۆ له‌ گه‌وره‌وڵاتاندا، ڕوونادات . به‌پێچه‌وانه‌وه‌ له‌ کاتێکدا که‌ چه‌وساندنه‌وه‌ و کۆیله‌یه‌تی و نایه‌کسانی و نادادپه‌روه‌ری و جه‌نگ،بوونیان هه‌یه‌ و به‌رده‌وامه‌ ، هه‌ڵبه‌ته‌ دژه‌که‌شی به‌رهه‌مده‌هێنێت ، به‌ڵام کاتێك که‌ ئه‌م چالاکیانه‌ هه‌ر له‌و ئاسته‌ ڕوکه‌ش و ته‌سکه‌دا ده‌مێنێته‌وه‌، کاتیك که‌ خه‌ڵكی خۆی ڕێكناخات و پلانی دووهه‌می نییه‌ ، کاتێك ئه‌م ئامرازانه‌ ته‌نها بۆ حاسڵکردنی داخوازییه‌کی هه‌نووکه‌یانه‌یه‌ و کاتییه‌،  ئه‌‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ سه‌رجه‌می چالاکییه‌کان کاردانه‌وه‌یه‌ له‌ پێناوی پارێزگاریکردن له‌وانه‌ی که‌ پێشتر به‌ده‌ستهێنراون – ‌ نه‌ك هه‌رگیز ناتوانێت گۆڕانکاری گه‌و‌ره‌ به‌ده‌‌ستبهێنێت به‌ڵکو بێ هیوایی و بێچاوه‌ڕوانی داهاتوویه‌کی باشتر، ده‌ده‌نه‌ ده‌ست خه‌ڵکی.

مانه‌وه‌ی ئه‌م مه‌رکه‌زه‌ به‌هێزه‌ له‌ سای مانه‌وه‌ی وڵاتانی گه‌شه‌نه‌کردوی یاخود که‌متر گه‌شه‌کردوی پیشه‌سازیییه‌وه‌یه‌، که‌ زه‌مینه‌یه‌کی هه‌مه‌ جۆره‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند و به‌ سوودیان بۆ ئه‌و مه‌رکه‌زه‌ جیهانه‌ییه‌ ده‌سته‌به‌ر کرده‌وه‌ . کاتێك که‌ پاشكۆیه‌تی ئابووریی و سیاسیی ناوه‌ند (مه‌رکه‌ز) بۆ لۆکاڵ نه‌ما و پاشكۆیه‌تی ئه‌مانیش بۆ ئه‌وان نه‌ما، به‌ واتایه‌کی دیکه‌ کاتێك که‌ ده‌ستێكی ئابووریی و سیاسی بۆ‌ یارمه‌تی و هاوکاریی مه‌رکه‌ز ، کورتکرایه‌وه‌‌ ، کاتێك که‌ بناخه‌ ده‌تلیسێته‌وه‌ ، ئیدی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ری بنیاتنراوه‌ هه‌ره‌س ده‌هێنیت.

جوتێك بنه‌مای سه‌ره‌کیی که‌ له نێو کۆمه‌ڵی وڵاتانی پیشه‌سسازی پێشکه‌وتوودا ونن، به‌ڵام له‌ نێو کۆمه‌ڵی ولاتانی بێهێزی پیشه‌سازیدا، بێ هیچ جۆره‌ دوودڵییه‌ك، بۆ به‌ڕێکردنی پرۆسه‌ی شۆڕش، هه‌ن. ئه‌و دوو بنه‌مایه‌ زه‌مینه‌سازیی ئه‌و شۆڕشه‌ خۆشده‌که‌ن و ئاماده‌کاری بۆده‌که‌ن.  ئه‌وانه‌ش ئه‌م دوانه‌ن :

یه‌که‌م: په‌یوه‌ندی کۆمه‌ڵایه‌تی:

له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ سه‌رمایه‌داریی به‌ته‌واوی خۆی نه‌خزاندۆته‌ هه‌موو کونج و که‌له‌به‌رێکی ژیانی هاووڵاتییانه‌وه‌ و په‌یوه‌ندی نێوانی تاکه‌کانی نێو کۆمه‌ڵ تاڕه‌ده‌یه‌کی زۆر په‌یوه‌ندییه‌کی مرۆڤانه‌یه‌ و شمه‌کی نییه‌. ده‌زگه‌کانی ده‌وڵه‌ت بۆ یارمه‌تی هه‌ژاران و ئه‌وانه‌ی که‌ کاریان پێناکرێت به‌هه‌ر هۆیه‌ك بێت ، یاخود هه‌ر وجودی نییه‌ یا هه‌ر وه‌کو شتێکی ڕه‌مزی وایه‌. له‌ بارودۆخێکی ئاوادا کاره‌ساته‌ سروشتییه‌کان و مرۆکرده‌کان و چه‌شنه‌کانیان، ده‌که‌ونه‌‌ سه‌رشانی خه‌ڵکی خۆی که‌ له‌ ڕێگای یارمه‌تی و هه‌ره‌وه‌زی و هاوکاری به‌ یه‌کدی، هه‌موو پێداویستی خۆشی و ناخۆشییه‌کانیان ڕاده‌په‌ڕێنن و متمانه‌ی ته‌واو‌ ده‌کرێته‌ سه‌ر خودی کۆمۆنێتییه‌که‌ زیاتر له‌ ده‌وڵه‌ت و ده‌زگه‌ کۆمه‌كکاره‌کانی . له‌و‌ێ، هێشتا ناوکێکی مرۆڤانه‌ی سه‌رده‌می کۆمۆنێتییه‌ کۆنه‌کانی، تاڕه‌ده‌یه‌ك ژیانی به‌ کۆمه‌ڵیی، تیادا ماوه‌ته‌وه‌. قسه‌وباس له‌سه‌ر سیاسه‌ت و ڕوداوه‌کانی ڕۆژانه‌ قسه‌و‌باسێکی به‌رده‌وام و نیگه‌رانییه‌کی زۆری خه‌ڵکه‌که‌یه‌تی. له‌ کۆمه‌ڵێکی ئاوادا به‌ستنی په‌یوه‌ندی نێوانی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵ له‌سه‌ر کار، له‌ گه‌ڕه‌ك و گوند و خویندنگا و دانشگاو ته‌واوی دامه‌زاراوه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانی دیکه و لێدوان و مشتومڕكردن له‌سه‌ر سیاسه‌ت و بابه‌ته‌ ڕۆژانه‌یه‌کان و هه‌نووکه‌ییه‌کان ئاسانه‌ و متمانه‌کردنیش به‌یه‌ك و خۆبه‌ستنه‌وه‌ به کاره‌ هاوبه‌شییه‌کانی نێوانیان، به‌ ئاسانی په‌یڕه‌و ده‌کرێت. بێ گومان ئه‌م شێوه‌ ژیانه‌ له‌ گونده‌ بچوکه‌ دووره‌ده‌سته‌کانی لادێکان تاکو گونده‌ هه‌ره‌ قه‌ره‌باڵخه‌کانی ده‌وروبه‌ری شار، له‌ شارۆچکه‌کاندا تاکو شاره‌کان ، له‌ شاره‌کاندا تاکو شاره‌ گه‌وره‌کان ، زۆر دیارتر و کرده‌تره‌ و خۆڕێکخستنیش تیایاندا ئاسانتره ‌و ده‌ستکردنیش به‌ کاری هه‌ره‌وه‌ز‌ی و ژیانی هه‌ره‌وه‌زیانه‌ و به‌ کۆمه‌ڵیی ژیان ، عه‌مه‌لی تره‌ .

دیاره‌ گه‌لێك خه‌سڵه‌تی پۆزه‌تیفی دیکه له‌پاڵ ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌دا‌ له‌و شوێنانه‌دا هه‌ن و هانده‌ر و ده‌سته‌به‌ری خۆڕێكخستنی خودی خه‌ڵکه‌که‌ی، ده‌کات، که‌ ئه‌م خه‌سڵه‌تانه‌ و ئه‌م خاڵه‌ پۆزه‌تیڤانه‌ ، له‌ نێو کۆمه‌ڵی وڵاتانی پیشه‌سازیی پێشکه‌وتوودا ، یا هه‌ر ونن،‌ یا خود زۆر لاوازن‌.

دووهه‌م: لاوازی و بێ هێزی حه‌ڵقه‌ی سه‌رمایه‌داریی :

ئاشکرایه‌ پێکانی ئامانج، به‌ده‌ستهێنانی سه‌رکه‌وتنی ئاسان به‌هاوکاری ئه‌و خاڵه‌ی سه‌ره‌وه‌، هه‌میشه‌ له‌و حه‌لقه‌ و شوێنانه‌وه‌ ده‌ستپێده‌کات که‌ سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی ، لاوازه‌ . لای هه‌موانیش ئاشکرایه‌ که‌ حه‌لقه‌ی لاوازی ئه‌م سیسته‌مه‌ ئه‌و شوێنانه‌یه‌ ، ئه‌و وڵات و کۆمۆنێتیانه‌یه‌ ، که‌ هێشتا ئه‌و بنه‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌ که‌ باسمکردن تێیاندا ، مه‌وجودن. به‌واتایه‌کی دیکه‌ حه‌لقه‌ی لاوازی ئه‌م سیسته‌مه‌ وڵاتانی گه‌شه‌نه‌کرد و یا که‌متر گه‌شه‌کردوی پیشه‌سازین که‌ هێشتا ده‌ستی نه‌گریسی سه‌رمایه‌داریی به‌ ته‌واوی پێنه‌گه‌یشتوه‌، هێشتا کاری له‌ کار نه‌ترازاندووه‌ ، هێشتا نه‌یتوانیووه‌ مرۆڤه‌کان ، له‌ مرۆیییه‌وه‌ بکاته‌ ڕۆبۆت ، ئه‌و مرۆیانه‌ی که‌ هێشتا ته‌واوی قسه‌ و باسه‌کانیان له‌سه‌ر‌ دوامۆدیڵی هه‌مه‌جۆره‌ی کاڵاکان و به‌کارهێنانیان، نییه‌ و له‌ خه‌سڵه‌تی مرۆیانه‌ی خۆیانی نه‌شۆردوونه‌ته‌وه‌ .

له‌م شوێنانه‌دا هه‌وڵدان و ئاماده‌کاریی هه‌ره‌وه‌زییانه‌ ، هه‌وڵی ژیانی به‌ کۆمه‌ڵانه، تاڕاده‌ی هاوبه‌شیکردنی ‌هه‌موو پێداویستییه کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابوورییه‌کانی ژیان، ئاسانه‌‌. له‌ شوێنێکی ئاوادا گونده‌کان ، گه‌ڕه‌که‌کان، شارۆچکه‌کان، شاره‌کان که‌متر ده‌بنه‌ وابه‌سته‌ی شاره‌ گه‌وه‌ره‌کان و شمه‌کی هه‌مه‌جۆره‌ی هاورده‌ی شاری گه‌وره‌ و که‌متریش وابه‌سته به‌ بازار-ئازاد و شاره‌وه‌ ده‌بن.

هه‌ر وڵاتێک له‌و وڵاتانه‌ی که‌ ده‌که‌ونه‌ نێو ئه‌و بازنه‌ی سه‌ره‌وه ( بازنه‌ی وڵاتانی پیشه‌سازی گه‌شه‌ نه‌کردو) ، گه‌ر خودی خه‌ڵکی خۆی، خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریی بکات ، ده‌توانن سه‌راپای پێداویستییه‌کانی ژیان و سه‌رجه‌می ئامراز و که‌ره‌سه‌ سه‌ره‌کییه ساکاره‌کانی بواری کشتیاری و پیشه‌سازیی‌، دابین بکه‌ن، به‌ خۆیان ژیانی ئه‌ندامانی کۆمۆنێتییه‌کانیان مه‌یسه‌ر بکه‌ن . ئه‌و پێداویستیانه‌شی که‌ ناتوانرێت له‌ گوندێکدا، له‌ شارۆچکه‌یه‌کدا یا خود شار و ده‌ڤه‌رێکدا به‌ده‌ستبهێنرێت، ده‌توانرێت له‌ ڕێگای ئاڵوگۆڕی شمه‌كه‌کانه‌وه‌ به‌هۆی تۆڕه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه‌ ، یاخود له‌ ڕێگای ئه‌نجوومه‌نه‌کانی گه‌له‌وه‌ له‌و شوێنانه‌دا، به‌ده‌ستبخرێن. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ وڵاتێك نییه‌ له‌و بازنه‌یه‌دا ، ئه‌وه‌نده‌ هه‌ژار و نه‌دار بێت، نه‌توانێت هاووڵاتییانی ، بژێنێت . ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و‌ وڵاتانه‌ی  هه‌ژار و پاشکۆ بۆ گه‌وه‌ره‌وڵاتانی جیهانی، کردووه،‌ هه‌بوونی چاوچنۆکان و ده‌سته‌بژێر و گه‌نده‌ڵان و دامه‌زرانی کۆمه‌ڵ و وڵاته‌ له‌سه‌ر بناخه‌ی چینایه‌تی، هه‌ره‌می/ هیراشییه‌ت و پیاده‌کردنی به‌رنامه‌و سیاسه‌تی نیولیبراڵی گه‌وه‌ره‌وڵاتان و پارێزه‌رانی کۆمه‌ڵی چینایه‌تی و قوچکه‌ییه‌ .

له‌م پرۆسه‌یه‌دا، پرۆسه‌ی بنکه‌نکردنی قه‌ڵاکانی سه‌رمایه‌داریی، پرۆسه‌ی ڕووتکردنه‌وه‌ی‌ پێگه‌و خوانی چه‌و‌سانه‌وه‌ و زۆرداری ، پرۆسه‌ی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی وابه‌سته‌یی یه‌ك بۆ یه‌کدی ، پرۆسه‌یه‌کی خاو و هیواش و درێژخایه‌نه‌،‌ به‌ڵام به‌ بڕشت و سه‌قامگیره‌. سه‌رکه‌وتنی ته‌واو و به‌رده‌وامبوونی ئه‌مه‌ش به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ ڕوودانی هه‌مان شۆڕش لانی که‌م له‌ یه‌کدوو وڵاتێکی ده‌وروبه‌ردا و هه‌روه‌ها پاڵپپشت و هاوکاری ئازادیخوازان و دژه‌ده‌سه‌ڵاتخوازانی دونیا.

ژیانی نێو کۆمه‌ڵی سته‌مکاری و نایه‌کسانی ، ژیانی نێو ونبوونی دادوه‌ری کۆمه‌ڵایه‌تی و نه‌بوونی ئازادیی ، ژیانی نێو کۆمه‌ڵی هیراشی و چیانه‌یه‌تی ، چشتێکی دیکه‌ی بۆ ئێمه‌ نه‌هێڵاوه‌ته‌وه‌ جگه‌ له‌ کاردانه‌وه‌، له‌ ڕێگای: یه‌که‌م: دانیشتن و پاڵدانه‌وه‌ و خۆدانه‌ ده‌ستی قه‌زاو قه‌ده‌ر. دووه‌م: چاوه‌ڕوانی حیزبی پێشڕه‌و و کوده‌تای حیزبیانه‌ و سه‌ربازیی و هه‌ڵبژاردن، درۆ گه‌وره‌که‌‌ی مێژوو ، که‌ ئه‌مانه‌ له‌ گرتنه‌به‌ری ڕێگای یه‌که‌م مه‌ترسیدارترن‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ وه‌همێكی زۆر به‌ خه‌ڵکی ده‌ده‌ن و دیسانه‌وه‌ چاوبه‌ستێکی گه‌وره‌ش له‌خه‌ڵکی ده‌که‌ن. سێیه‌م: ئه‌وه‌ی‌ که‌ له‌سه‌ره‌وه‌ باسکرا.

*هه‌وێنی نوسینی ئه‌م وتاره ده‌گه‌ڕیتیه‌وه‌ بۆ ئه‌و سه‌فه‌ره‌ی که‌ له‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌کم له‌ ڕۆژی 08/05/2015 دا به‌یه‌که‌وه‌ کردمان بۆ ئامه‌د، باتمان ، حه‌سه‌نکه‌یف، ماردین، وان ، جۆڵه‌مێرگ و گه‌وه‌ڕه‌ له‌ باکوری کوردستان.‌

Zaherbaher.com

‌     ‌ ‌

ده‌بێت شوکرانه‌بژێر بین که‌ ئه‌م براده‌رانه‌ نه‌بوونه‌ دکتۆر:

ده‌بێت شوکرانه‌بژێر بین که‌ ئه‌م براده‌رانه‌ نه‌بوونه‌ دکتۆر

Zaher Baher

28/11/16

هه‌ر وه‌کو چۆن ئابوریناسانی لیبراڵ هه‌رگیز پێ له‌ هه‌ڵه‌کانیان نانێن و به‌ردوه‌وامن له‌سه‌ر شیکرنه‌وه‌ و لێدوانه‌وه‌ هه‌ڵه‌کانیان  سه‌باره‌ت به‌ ئابوری سه‌رده‌م و قه‌یرانه‌کانی ، که‌ له‌ کاتێکدا هیچی له‌ واقیعدا ، بڕناکات، هه‌ر ئاواش ڕۆشبیره‌ لیبراڵه‌کانی ئێمه‌ش به‌به‌رده‌وامی چاره‌سه‌ر بۆ کێشه‌کانی کوردستان داده‌نێن ، به‌ڵام شکستیش ده‌هێنێت.

هه‌ر دوای دروستبوونی گۆڕان هه‌ندێك له‌م ڕؤشنبیره‌ لیبراڵانه‌ مانیفێستێکیان بۆ گۆڕان له‌ژێر ناوی ” نیگایه‌ك له‌ ئێستا و خه‌ونێك بۆ سبه‌ی”  ده‌رکرد وه‌کو به‌رنامه‌یه‌کی کارکردنی گۆڕان ، بڵاویان کرده‌وه‌، به‌ڵام هه‌ر له‌و کاته‌دا گه‌لێك له‌ئێمه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تادا پێشبینی تێشکانیمان ده‌کرد و زیاتریش به‌ فێڵێکمان داده‌نا له‌ قۆستنه‌وه‌ی ده‌نگه‌ ناڕه‌زاییه‌کانا.  ئه‌وه‌ گرنگ نییه‌ گۆڕان له‌سه‌ر ته‌واوی مانیفێسته‌که‌ی ئه‌م براده‌رانه‌ ڕۆیشت، یاخود هه‌ندێکی به‌جێهێنا ، چونکه‌ هه‌ر خودی به‌رنامه‌که‌ فاشل بوو .  ئه‌وانه‌شی که‌ ده‌یانه‌وێت ورده‌کاری شکستهێنانی ئه‌و به‌رنامه‌یه‌ بزانن با بفه‌رمون ته‌ماشایه‌کی ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ بکه‌ن که‌ نامیلکه‌یه‌کیی به‌خۆوقه‌ گرتووه‌ ‌ له‌ژێر ناوی ” سه‌رنجدانێکی ڕه‌خنه‌یی له‌ په‌رتوکی :  له‌ نیگایه‌ك له‌ ئێستاو خه‌ونێك بۆ سبه‌ی”  له‌ لایه‌ن هاوڕێ هه‌ژێن- وه‌

Cawposhinek le esta u trajidiayek bo sbei online version

چاوپۆشینێك لە ئێستا و تراجیدیایەك بۆ سبەی سەرنجدانێكی ڕەخنەییی لە پەرتووكی ” نیگایەك لە ئێستا و خەونێك بۆ سبەی”ی مەریوان وریا، ئاراس فەتاح، بەختیار عەلی، ڕێبین ھەردی نووسینی: ھەژێن

 

ئێستاش له‌م چه‌ند ڕۆژه‌شدا ، مه‌ریوان قانع و ئاراس فه‌تاح وتارێکی دوورو درێژیان له‌ ئاوێنه‌دا له‌ژێر ناوی ” ده‌بێت چی بکه‌ین ؟ ده‌بێت چی بکرێت؟” بڵاو کردۆته‌وه‌ ، تکایه‌ کرته‌ له‌سه‌ر ئه‌م لینکه‌ی خواره‌وه‌ بۆ خویندنه‌وه‌ی  وتاره‌که‌یان بکه‌ :

http://www.awene.com/2016/11/26/30963/

گه‌رچی وتاره‌که‌یان دووروو درێژه‌ به‌ڵام به‌شی زۆری له‌سه‌ر وتنه‌وه‌ی بارودۆخی ئه‌مڕۆ و که‌مێکیش ڕابوردوی کوردستانه‌ ، دواتر هاتوونه‌ته‌ سه‌ر ڕێگاچار‌ه‌که‌یان بۆ کێشه‌کان.  لێره‌دا ئه‌مان هه‌موو شتێکیان ڕه‌تکردۆته‌وه‌ و ته‌نها په‌نایان بۆ دوو تێزی گرامشی بردووه‌ که‌ ” بلۆکی مێژوویی  و شؤڕشی پاسیڤ”ن.  ئه‌م براده‌رانه‌ ئه‌م پێشنیاره‌ی گرامشی به‌ چاره‌سه‌ر ده‌زانن.  من نازانم ئه‌و دوو تێزه‌ی گرامشی-م خویندۆته‌وه‌ یا گه‌ر خوێندبێتیشمه‌وه‌ ، نایه‌ته‌وه‌ خه‌یاڵم ، له‌به‌ر ئه‌مه‌ش من نازانم ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مان له‌م وتاره‌یاندا پێشنیاران کردووه‌ ، ته‌واو قسه‌ و پێشنیاره‌کانی گرامشی-یه‌ یا نا؟ .  به‌ڵام هه‌ر کامێکیان بێت و هه‌ر که‌س نوسیبێتی ، نه‌ک هه‌ر بۆ کوردستان چاره‌سه‌ر نییه‌ به‌ڵکو بۆ هیچ شوێنێک چاره‌سه‌ر نییه‌.  دروستکردنی ده‌سه‌ڵاتێکی دیکه‌ له‌ ئه‌کادیمی و بازرگان و هونه‌رمه‌ند و سیاسی و نوسه‌ر و سه‌ر‌اپای توێژاڵه‌کانی دیکه‌ی کۆمه‌ڵ ، نه‌ك هه‌ر دادی کێشه‌ی ئیمه‌ نادات به‌ڵکو کێشه‌ی هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌ك هیچ وڵاتێك حه‌لناکات ، چونکه‌ ئه‌سڵی کێشه‌که‌ ده‌سه‌ڵاته‌ ، هه‌ر ئه‌وه‌ سه‌راپای گرفته‌کانی دیکه‌ی ئابوری و سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتوری و ڕۆشبیری و گه‌نده‌ڵی ته‌ندروستی و هێنانه‌خواره‌وه‌‌ی بڕی ته‌مه‌ندرێژی هاووڵاتییان و هه‌ژارکردن و نانه‌وه‌ی جه‌نگ و کوشتن و بڕین و هه‌تد  .  ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌مان ده‌یڵێن و ئاماژه‌ش به‌ گرامشی ده‌که‌ن حوکمی خۆوسه‌ریی ، خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریی نییه‌ ، به‌ڵکو دابه‌شکردنی سه‌ره‌وه‌ت سامان و ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ نێوانی ئه‌و توێژاڵانه‌ که‌ ئه‌و به‌ڕێزانه‌ ناویان هێناون .

له‌مه‌ش زیاتر ئه‌مان که‌وتوونه‌ته‌ چه‌ند هه‌ڵه‌یه‌که‌وه‌ که‌ من ته‌نها په‌نجه‌ بۆ هه‌ندێکیان ڕاده‌کێشم  : یه‌کێك له‌ حه‌له‌کانیان دروستکردنی ده‌سه‌ڵاتێکه‌ له‌ سلێمانیدا و جیاکردنه‌وه‌ی  ، وه‌کو ئه‌وه‌ ی ده‌سه‌ڵات له‌ سلێمانیدا نه‌بێت.  ئه‌مان دیاره‌ نازانن وه‌کو له‌ سه‌ره‌وه‌ باسم کرد کێشه‌کانمان هه‌بوونی زۆری و به‌هێزی ده‌سه‌ڵاته‌ له‌و وڵاته‌دا ، نه‌ك نه‌بوونی .  دووهه‌میش دیاره‌ ئه‌وان به‌ ئاگان که‌ هێزه‌کانی ڕۆژاوا و باکو و ئازادیخوازان باوه‌ڕیان به‌ ناناوه‌ندگه‌رایی هه‌یه‌ دژی ناوه‌ندگه‌رایین ، بۆیه‌ پلانی ئه‌مان به‌ده‌ستهێنانی ناناوه‌ندگه‌رییه‌ ، به‌ڵام ئه‌م براده‌رانه‌  به‌ ئاگاوه‌  خۆیان له‌وه‌ ده‌پارێزن که‌ داخوازی ناناوه‌ندگه‌رایی بۆ لاوزکردنی ده‌سه‌ڵاته‌ و هه‌روه‌هاش بۆ خۆبه‌ڕیوه‌به‌ریی خو‌دی خه‌ڵکه‌که‌یه‌‌ له‌ لایه‌ن خۆیانه‌وه‌یه‌.

ئه‌وان له‌ به‌شێکی دیکه‌دا ده‌ڵێن ” ئێمە لەکۆی ئەو شیکاریییانەی ساڵانێکە بۆ ئەم مۆدێلە سۆسیۆـ سیاسییەی کوردستان دەیکەین، ئەو دەرئەنجامەمان خستۆتەڕو کە ئەزمونی حوکمڕانێتی خۆماڵیی کوردیی، وەکو هەمو ئەزمونەکانی تری بزوتنەوەی رزگاریخوازیی نیشتیمانی تر لەجیهاندا کە دەسەڵات دەگرنە دەست، شکستێکی مێژویی هێناوە. ئەم ئەزمونە شکستی هێناوە لەوەدا “کۆمەڵگای دوای جەنگ”ی ئێمە بەرەو ئارامیی کۆمەڵایەتییو بنیاتنانەوەی ژێرخانە داڕوخاوەکەی ببات.”  به‌ڵام ئه‌وه‌‌مان پێناڵێن ئه‌ی میکانیكی سه‌رکه‌وتنی ” بلۆکی مێژوویی و شؤڕشی پاسیڤ”  چییه‌و چۆن به‌ڕێوه‌ ده‌برێت؟

ئه‌وان باس له‌ ڕێگا چاره‌یه‌کی نوێ ده‌که‌ن بۆ کێشه‌که‌مان ، که‌ ئه‌ویش گه‌ر پێناسه‌ی بۆ بکه‌م ده‌ڵێم ” ده‌سه‌ڵاتی بنکه‌فراوانی هه‌موو  حیزبه‌کان و توێژاڵه‌ جیاجیاکانی وڵات” به‌ڵام دیسانه‌وه‌ گره‌نتی چییه‌ که‌ ئه‌مانیش میلله‌ت به‌ هه‌مان ئاقاردا نابه‌نه‌وه‌؟ ، له‌ کاتێكدا بونیادی حوکم و پێکهاته‌یی ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی هه‌ر وه‌کو ئه‌وه‌ی پێشووه‌ به‌ هه‌بوونی ژماره‌یه‌کی زۆری ده‌زگه‌ سیخوڕییه‌کان و بکوژه‌کانی تاکه‌کانی نێو میلله‌ت.

دوای ئه‌وه‌ ئه‌مان باس له به‌رهه‌م ‌و داهاتی ئه‌و  تاڵان ‌ دزییه‌ ناکه‌ن که‌ چۆن بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ میزانییه‌ی ده‌وڵه‌ته‌ تازه‌که‌یان . 

من لێره‌دا پێش ئه‌وه‌ی بوه‌ستم، یه‌که‌م:  ده‌ڵێم ئه‌وه‌ی گرامشی له‌ ساڵانی کۆتایی 30یه‌کاندا بۆ کۆمه‌ڵی ئه‌وکاته‌ی ئیتالیای نوسیوه‌ ، گه‌رچی ئه‌مان خۆیان وانیشان ده‌ده‌ن که‌ ئایدۆلۆجی نین و دژن به‌ ئایدۆلۆجی که‌چی ئه‌یانه‌وێت ده‌قی 75 سال پێش ئێستامان به‌سه‌ردا بسه‌پێنن.  دوهه‌میش ده‌ڵێم گه‌ر ئه‌مانه‌ دکتۆر بوونایه‌،  به‌ هه‌ڵه‌ ته‌شخیسکردنی نه‌خۆشییه‌کان و دانانی چاره‌سه‌ری هه‌ڵه‌ ڕۆژانه‌ چه‌ند که‌سێکیان به‌ره‌و مه‌رگ ده‌نارد ، که‌واته‌ خوا ڕه‌حمی پێکردوین که‌ ئه‌مانه‌ دکتۆر نین به‌ڵام مامۆستای گه‌وجاندنی گه‌نجه‌کانن له‌ زانکۆ.

زاهیر باهیر

ئای چۆن ڕاستییه‌کان ده‌شوێنرێت تاکو زیاتر و زیاتر چه‌واشه‌مان بکه‌ن.

ئای چۆن ڕاستییه‌کان ده‌شوێنرێت تاکو زیاتر و زیاتر چه‌واشه‌مان بکه‌ن

Zaher Baher

26/11/2016.

 

ئه‌مڕؤ گه‌ر گوێ له‌ له‌ هه‌موو که‌ناڵه‌کانی ڕادیۆو ته‌له‌ڤزوێنی بریتانی بگری و چاو به‌ هه‌موو ڕۆژنامه‌کاندا سه‌باره‌ت به‌ مردنی کاسترۆ، بخشێنێت ، که‌متر باس له‌و ده‌ستکه‌وته‌ باشانه‌ ده‌که‌ن که‌ کاسترۆ بۆ کوبای کرد له‌ بواری ته‌ندروستی و چاره‌سه‌ریی به‌لاش  که‌ تا ئێستا ئه‌و سیسته‌مه‌ له‌ هیچ وڵاتیکدا نییه، خوێندنی به‌ڵاش ، درێژبوونه‌وه‌ی بڕی ته‌مه‌ندرێژی هاووڵاتیانی کوبا، یارمه‌تی و هاوکاریی زۆرێك له‌ وڵاتانی ئه‌مه‌ریکای لاتینی له‌ کێشه‌ی ته‌ندروستی و چاره‌سه‌ر‌دا به‌ناردنی دکتۆرێكی زۆر ، هینانه‌ خواره‌وه‌ی بڕی مردنی ساوایان و دایکانی دووگیان به‌سه‌ر منداڵه‌کانیانه‌وه‌ ، پاراستنی ئابوریی وڵاته‌که‌ی له‌ دزی و تاڵانی ئه‌مه‌ریکا و وڵاتانی ئه‌وروپا ، باشی نیسبی ژیانی هاووڵاتیان له‌وێ …. گه‌لێکی دیکه‌.

هه‌ڵبه‌ته‌ من به‌رگریی له‌ ڕژێمه‌که‌ی کاسترۆ ناکه‌م و ته‌نها ڕاستی ده‌ڵێم، به‌ڵاو ئه‌وه‌ی که‌ من توڕه ‌و بێزار ده‌کات ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو ئه‌و که‌ناڵ و ڕۆژنامانه‌ ده‌ڵێن ” به‌ ته‌مه‌نترین دیکتاتۆری جیهان مرد”.   باشه‌ منیش ده‌ڵێم کاسترۆ دیکتاتۆر بوو ، به‌ڵام ئایا سه‌ر‌کرده‌ی وڵاتێك هه‌یه‌ یا ڕژێمێك هه‌یه‌ که‌ دیکتاتۆر نه‌بێت؟

دیکتاتۆره‌کان 3 جۆرن:  جۆرێکیان به‌ کوده‌تای سه‌ره‌بازی دێنه‌ سه‌ر حوکم، جۆری دووهه‌م به‌ کوده‌تای حیزبییانه‌ دێنه‌‌ سه‌ر حوکم، جۆری سێهه‌م: به‌ یاساییکردنی دیکتاتۆرییه‌ته‌ ( به‌ شه‌رعیکردن) که‌ ئه‌ویش له‌ ڕێگای هه‌ڵبژاردنه‌وه‌یه‌ دێنه‌ سه‌ر حوکم .   باشه‌ جۆرج بووش باوك و کوڕ ، ده‌یڤد کامرۆن، تۆنی بلایه‌ر دیکتاتۆر نه‌بوون که‌  بوو‌نه‌  هۆی کوژارانی سه‌ده‌ها هه‌زار که‌س له‌ عێراق و ئه‌فغانستان لیبیاو سوریا و یه‌مه‌ن و شوێنه‌کانی دیکه‌؟ باشه‌ دوو ملیۆن که‌س له‌ له‌نده‌ن له‌ ساڵی 2003 دژ به‌‌ شه‌ڕ و اگیرکردنی عێراق ‌ ڕژانه‌ سه‌ر شه‌قام ‌ چونکه‌ ده‌یانزانی ئه‌مه‌ سه‌ره‌نجامه‌که‌یه‌تی ، تۆنی بلایه‌ر گوێی گرت بۆیان؟ باشه‌ ئه‌مه‌ریکا و ده‌زگه‌ سیخوڕییه‌که‌ی ده‌یه‌ها جار ویستیان کاسترۆ ئیختیال بکه‌ن ، ئه‌ی ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر دیکتاتۆرییه‌ت نه‌بێت ئه‌ی چییه‌ ؟  هێنری کیسه‌نجه‌ر و ڕۆڵه‌که‌ی له‌ ئه‌مه‌ریکای لاتینی به‌ دروستکردنی تیمی بکوژ بۆ کوشتنی چالاکوان و نقابییان و کۆمۆ‌نیستان و سۆشیالیستان دیکتارۆییه‌ت نییه، ئه‌ی ‌ چییه‌؟  ڕۆلی ئه‌مه‌ریکا له‌ کۆنگۆ ، له‌ شیلی ، له‌ ئێران ، له‌ عێراق سه‌رده‌می عه‌بدولکه‌ریم قاسم ، له‌ ئه‌نده‌نوسیا ئێوه‌ پێی ده‌ڵێن چی؟

باشه‌ کێ‌ ده‌ستی له‌ کوشتنی خه‌ڵکیدا و وێرانکردنی وڵاتاندا و دروستکردنی تیرۆریستاندا زیاتره؟ا کاسترۆ یاخود ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ ده‌ستنیشانمکردن ؟  بۆچی ده‌بێت ئه‌و دیکتاتۆر بێت به‌ڵام ئه‌مان وه‌ته‌نی و پیاوی باش ؟  کاتێكیش که‌ هیچ سه‌رکرده‌یه‌ك ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و بۆ گه‌له‌که‌ی ‌کردوه‌ به‌ مه‌ندێلاشه‌وه، نه‌یانکردووه‌‌ !!   ئای چۆن ڕاستییه‌کان ده‌شوێنرێت تاکو زیاتر و زیاتر چه‌واشه‌مان بکه‌ن.