وەرگەرا ماکینە

ئانارشیزم تەۆریەکە سیاسییە کو ئارمانجا وێ ئافراندنا ئانارشیێیە، “نەبوونا سەردەستەک،یا سەردەست.” [پژ پرۆودھۆن، تایبەتمەندی چیە ، ر. ٢٦٤] ب گۆتنەکە دن، ئانارشیزم تەۆریەک سیاسییە کو ئارمانج دکە کو جڤاکەک کو تێ دە فەرد ب ئازادی ب ھەڤ رە وەکی وەکھەڤ ھەڤکاریێ بکن، بافرینە. ژ بەر ڤێ یەکێ ئانارشیزم ل دژی ھەر جوورە کۆنترۆلکرنا ھیەرارشیک – چ کۆنترۆلکرنا دەولەتێ بە، چ ژ ھێلا کاپیتالیست بە – ژ بۆ فەرد و کەسایەتیا وان زراردار و ھەم ژی نە ھەوجەیە.
ب گۆتنا ئانارشیست ل. سوسان برۆون:
“گاڤا کو تێگھیشتنا گەلێرییا ئانارشیزمێ تەڤگەرەک توندووتووژی، دژی-دەولەتێیە، ئانارشیزم کەڤنەشۆپیەک پر نازکتر و نەرمترە ژ دژبەریەک سادە ل دژی دەستھلاتا ھوکوومەتێ. ئانارشیست ل دژی رامانا کو ھێز و سەردەستی ژ بۆ جڤاکێ ھەوجە نە، نە، و ل شوونا وێ پارێزڤانیێ دکن. زێدەتر ھەڤکاری، ل دژی ھیەرارشیک رێخستنبوونا جڤاکی، سیاسی و ئابۆری.” [ تھە پۆلتجس ئۆف ئندڤدوالسم ، ر. ١٠٦]
لێبەلێ، “ئانارشیزم” و “ئانارشی” بێ گومان د تەۆریا سیاسی دە رامانێن ھەری خەلەت تێنە ڤەگۆتن. ب گەلەمپەری، پەیڤان ب واتەیا “کاۆس” ئان “بێ رێز” تێنە بکار ئانین، و ژ بەر ڤێ یەکێ، ئانارشیست ژ کاۆسا جڤاکی و ڤەگەرا ل “قانوونێن دارستانێ” دخوازن.
ئەڤ پێڤاژۆیا داناسینا خەلەت نە بێ پارالەلیا دیرۆکییە. میناک، ل وەلاتێن کو دەستھلاتداریا یەک کەسی (پادیشاھ) پێویست دیتنە، پەیڤا “کۆمار” ئان “دەمۆکراسی” تام وەک “ئانارشیێ” ھاتنە بکار ئانین، کو تێ واتەیا تەڤلھەڤی و تەڤلھەڤیێ. کەسێن کو بەرژەوەندیا وان د پاراستنا ستاتووکۆیێ دە ھەیە، دیارە کو دخوازن بدن زانین کو دژبەریا پەرگالا ھەیی د پراتیکێ دە نکارە بخەبتە، و کو شێوازەک نوویا جڤاکێ دێ تەنێ ببە سەدەما کاۆسێ. ئان ژی، وەکی کو ئەڕجۆ مالاتەستا وێ ئیفادە دکە:
“ژ بەر کو دھات ھزرکرن کو ھکوومەت پێدڤییە و بێیی ھوکوومەتێ تەنێ تەڤلھەڤی و تەڤلھەڤی چێدبە، خوەزایی و مەنتقی بوو کو ئانارشی، کو تێ واتەیا تونەبوونا ھوکوومەتێ، وەکی نەبوونا رێزێ خویا بکە.” [ ئانارشی ، ر. ١٦]
ئانارشیست دخوازن ڤێ رامانا “ئاقلمەند”ا “ئانارشیێ” بگوھەرینن، ژ بەر ڤێ یەکێ مرۆڤ دێ ببینن کو ھوکوومەت و تێکلیێن جڤاکییێن ھیەرارشیکێن دن ھەم زراردارن و ھەم ژی نە ھەوجە نە:
“رێیێ بگوھەرینن، رایا گشتی بدن باوەر کرن کو ھوکوومەت نە تەنێ نە ھەوجەیە، لێ پر زراردارە، و پاشێ پەیڤا ئانارشی، تەنێ ژ بەر کو تێ واتەیا تونەبوونا ھوکوومەتێ، دێ ژ بۆ ھەر کەسی وەرە واتەیا: نیزاما خوەزایی، یەکیتیا ھەوجەداریێن مرۆڤی و بەرژەوەندیێن ھەموو، ئازادیا تام د ناڤا ھەڤگرتنەکە تام دە.” [ ئۆپ. جت. ، رووپ. ١٦]
ئەڤ فاق بەشەک ژ پێڤاژۆیا گوھەرتنا رامانێن گەلەمپەرییێن د دەربارێ ئانارشیزمێ و واتەیا ئانارشیێ دەیە. لێ ئەڤ نە ھەموویە. دگەل کو ئەم ل دژی تەھریبێن کو ژ ھێلا رامانا “ئانارشیێ”یا “ئاقل-ھەڤال” ڤە تێنە چێکرن، دڤێ ئەم ل دژی تەھریباتێن کو ئانارشیزم و ئانارشیست ب سالان ژ ھێلا دژمنێن مەیێن سیاسی و جڤاکی ڤە راستی وان ھاتنە. ژ بەر کو، وەکی بارتۆلۆمەۆ ڤانزەتت گۆت، ئانارشیست “رادیکالێ رادیکالانن — پسیکێن رەش، تەرۆرا گەلەکان، ژ ھەموو مەزنان، ئیستیسمارکەران، شارلاتانان، سەختەکاران و زۆرداران. ژ بەر ڤێ یەکێ ئەم ژییێن کو بێتر ئیفترا دکن، خەلەت تێنە پێشکێش کرن. ژ ھەر کەسی شاش تێ فێمکرن و چەوساندن.” [نجۆلا ساججۆ و بارتۆلۆمەۆ ڤانزەتت، نامەیێن ساججۆ و ڤانزەتت ، ر. ٢٧٤]
ڤانزەتت دزانبوو کو ئەو ل سەر چ دپەیڤی. ئەو و رێھەڤالێ وی نجۆلا ساججۆ ژ ئالیێ دەولەتا دەولەتێن یەکبوویی ڤە ژ بەر سووجێ کو وان نەکریە ھاتن بنچاڤکرن و ب باندۆر، ژ بەر کو ئانارشیستێن بیانی بوون د سالا ١٩٢٧-ئان دە ب ئەلەکتریکێ ھاتن قەوراندن. ژ بەر ڤێ یەکێ ئەڤ پرس و پرس دێ ھەوجە بکە کو دەمەک ژ بۆ راستکرنا ئیفترا و بەرەڤاژیکرنا ئانارشیستان. ژ ئالیێ مەدیایا کاپیتالیست، سیاسەتمەدار، ئیدەۆلۆگ و سەردەستان ڤە (نەبێژن تەھریباتێن ھەڤالێن مەیێن بەرێیێن رادیکالێن مینا لیبەرال و مارکسیستان) راستی وان تێ. ھێڤیدارم کو گاڤا ئەم بقەدینن ھوونێ فێم بکن کا چمایێن ل سەر دەستھلاتداریێ ئەو قاس دەم ل سەر ئانارشیزمێ خەرج کرنە — ئەو یەک رامانە کو دکارە ب باندۆر ئازادی ژ بۆ ھەرکەسی مسۆگەر بکە و ھەمی پەرگالێن کو ل سەر بنگەھا چەند کەسان ل سەر گەلەکان خوەدی ھێزن بقەدینە.