be

Ey sebaret be emrro? Aya jmareyekî zorî çalakî kurdî enarkîst le xorhellatî nawerrastda hen, ya xud zorbeyan le xellke hellkendra û awarekanin?

Lemer ewey ke kesanêk be enarkîste kurdizmanekan nawberîn, lewaneye pêştir wek tak hebûbin, bellam ne xoyan û ne aydyakanyan le astî komellgeda nasraw nebûn. Ewaneş ke le derewe bûn, ta pêş sallî 2000 dengêkî wa nebuwe, ke le astî komellgeda nasrawbêt.. Dîsanewe eger kesanêk hebûbin, ewa nasraw nebûn û be aşkra wtar û rexne û karîyan nebuwe.

Detwanîn bllîyn yekemîn têkistgelêk ke bonî enarkîzm ya soşyalîzmî azadîxwazîyan lê habêt, hî ême bûn, ke le seretay sallî 2000 govarêkman benêwî “ dalyan” bllaw dekirdewe û ta beharî 2003 berdewam bû û lew maweda 12 jmarey werzaney lê derçû. Raste benêwî enarkîzm nenasrabû, bellam zorbey nûserekanî enarkîst û ewanî dîkeş azadîxwaz û serbexo bûn. Bellam be dillnayîyewe dellîyn ke “sekoy enarkîstanî kurdistan-KAF) yekemîn mînberî enarkîstîye be zmanî kurdî û nûseranîşî yekemîn kesanêkin, ke xoyan be enarkîst nasanduwe. Yekemîn kesanêkin ke têksitî enarkistîyyan wergêrawete ser zmanî kurdî û karyan bo rastkirdnewey watay şêwêndrawî waje ya çemkî” enarkîzm” kirduwe. Herwa le her çwar parçekeşda yekemîn sayt û mînber buwe. Ta ewendey ême agadar bîn par sall, le kurdistanî beşî turkye govarêk be nêwî “ Qijka Reş – qîjka reş – Corvus ” derçû û êstaş berdewame û xawenî pêgey înternêtîn.

Şayanî base lem sallaney dwayîda paş şkistixwardinî bzavî çekdarî û peresendinî bzave komelayetîyekan le nawçe kurdinşînekan, hawdemî peresendinî bzavî enarkîstî le turkîye, zemîney serhelldanî ellternatîvêkî sruşwergirtû le enarkîzm wek berencamî bujanewey bzave komellayetîyekan, rexsawe, ke emeş bellgey nakokbûnî bzavî komellayetîye be bzavî çekdarî û lewêda ke bzavî çekdarî behêz bêt, bzavî komellayetî deçête sêberewe û lewêda ke bzavî çekdarî şkist dexwat, bzavî komelayetî dêtewe meydan. Hokarî emeş roşne, ke eweye hoşmendî û mêntallîtî mîlîşyayî, wîst û twana le tak desênêtewe û be bebehişte bellîndrawekan xoşbawerrî dekat, le beramberîşda katêk ke sêberî şumî mîlîşyakan leser hoşmendî tak derrewêtewe û tak le derewey xoy hêz û penayekî rizgager nabînêt, lewêda wek tuxmêkî derbest û birrwabexo dêtewe meydan. Rêk eme le şare kurdinşînekanî turkye rûy da û le rûdanî berdewamîşdaye. Le çend sallî raburdûda rewtî enarkîstî lenaw bzave komelayetîyekanda zor berçaw geşe kirduwe û karayî leser hewll û bzavekan danawe û torre komelayetîyekan bellgey ew karayye û ew amaeyyen, ke 180 ple retgerewey bzavî çekdarî û aso û amance nasîwnalîstî û dewlletgerayyekeyn.

Bedaxewe zorêk le çawdêran û tenanet enarkîstekanî ewrupa em all û gorr û werçerxane lew nawçeda û le pêkhatey hoşmendî xellkda, bo karayî ‘ebdulllla oçelan û werçerxane nîwewnaçllekanî bîrkirdnewey ew, degêrrnewe. Be birrway ême be pêçewanewe ewe xudî oçelan û layengranî ewn, ke kewtûnete jêr karayî bzave komellayetîyekan û be dyarîkrawîş rûnanî soşyalîstekanî ew devere le hzir û aydyakanî enarkîzm. Çalakanêkî ewrupî, ke le salanî raburdûda serdanî forume komellayetîyekanî (dyarbekir 2009 û estembul 2010) yan kirduwe, ew rastîye nkollî hellnegre dezanin.

Leber roşnayî ew peresendne berçawe le huşyarî komellayetî nawçe kurdîyekanda, detwanîn qse le bûnî jmareyekî zor le tak û çalakanî enarkîst ya sozdar bo enarkîzm bkeyn û le narrezayetî û xopîşandan û tenanet ahenge neteweyyekanî wek newrozda be aşkra enarkîstekan be allanî reş ya allay nîwerreş û sûrewe bbînîn. Derçûnî govarî “qîjka reş- Qijka Reş” bellgeyekî dîkey ew amadeyyeye.

Bellam bedaxewe le beşekanî dîkey (surye û ‘îraq û êran)da ew amadeyye meydanîye nabînîn. Eweş hokarî xoy heye û lêreda hewll dedeyn be kurtî roşnî bkeynewe. Barudoxî wllatî surye *** be giştî dyare û hîç bzavêkî komellayetî û ramyarîy natwanêt amadebûnî xoy nîşan bdat û xoy der bxat. Herweha le beşî ‘erebinşînî ew wlateda be pêçewaney turkyewe ke le şarekanî xorawayda bzavî enarkîstî amadeyî heye û bûnî xoy selmanduwe, herwek beşe kurdinşînekey natwanîn qse le bûn ya nebûnî bkeyn, herçende be locîkî nebûnî sêberî mîlîşyagerî le suryeda, dekrêt le jêrzemînda korr û komellî roşingerî awa hebin. Le kurdistanî beşî ‘îraqda, ke zorêk le êmewe lewêwe hatûyn, leber ewey ke begşitî enarkîzm tenya bew wata nîgetîve nasrawe, ke djekanî çwandûyane û beşî xwarûy ‘îraq bedaxewe taîsta ewendey ême bzanîn, bzavî enarkîstî le meydanda nebuwe, beşî kurdinşîn lewe xraptir be drêjayî sê dehe be xestî le jêr karayî bzavî çekdarîda buwe. Leber ewe le hoşmendî komellayetî tak û komellda tenya çek yeklayîgerewe buwe û hanay bo brawe. Be raperrînî 1991, hîçkat kotayî bew bersêberbûney tak û bzavî komelayetî nehat, çunke her zû ceng buwewe beşêk le jyanî rojaney xellk û cengî nêwan mîlîşyakan û rjêm, gorra be cengî nêwan xudî mîlîşya bedesellat geyiştuwekan û ta sallî 1998 ew bare serbazîye berdewamî hebû û amadeyî serbazîyaney rjêmî be’si û turkye û êran wek hereşeyekî hemîşe amade leser snûrekan, hîç bwarêkyan bo asayîbûnewey keşî çekdaraney sê dehey pêştir nedehêştewe. Lew maweda tenya bînerî serhelldanî çend rêkixrawêkî cemawerî wek “yekêtî bêkaran le kurdistan, komelley awarekan, rêkixrawî serbexoy jnan û rêkixrawey dîkey xwêndkaran û krêkaran … Tid” bûyn, ke behoy serheldanî cengî nawxoyî û kotayî keşî namîlîşyayî, lenawbran ya pukanewe. Bedaxewe ew rêkixrawane be zorî ya paşkoy parte çepekan bûn ya be hoy pêkhatey hîraşyaney rêkxistin û berrêwebirdnî karubarekanî nawxoyan, wabestey ramyarî û taktîkî ew partane bûn. Bem core debînîn komellgey herêmî kurdistan deheyekîş paş raperrînî azarî 1991 û derperrandinî hêze dagîrgerekanî rjêmî be’s, hêşta her berdewam le keşî mîlîşyayîda mawetewe, emeş way kirduwe, ke cemawer û xebatî cemawerî ewende le pênaw kotayîhatin be cenge nawxoyyekanda buwe, ewende neyperjawete ser bwarekanî dîkey mafî tak û azadîyekan û yeksanî û dadperwerî komellayetî. Herboye katêk le sallî 2006 bemlawe wek berencamî kotayî cenge nawxoyî û derekîyekan û ruxanî rjêmî be’si [ke byanûyekî cadûamêz bû bo desellatdaranî herêm hem şanî xoyan le welamî daxwazîyekanî xellk xallî bkenewe û hem bzavekanî pê tawanbar bken], bzave komelayetîyekan dêne meydan, leberewey ke ne xawenî rêkixrawî serbexoy ledaykbûy narrezayetî û xebatî rojanen û ne aşnayetîyan be şêwaze azadîxwazîy û cemawerîyekanî xebatî komellayetî heye. Eger sernicî xroşane cemawerîyekey dûmangî raburdû*** ewey le 17î fêbrîwerîyewe destî pêkrid û paş dû mang be leşkirkêşî û hêzî dje-tîror û polîs serkut kra, debîn, hem leber nebûnî sûnet û hoşyarî xebatî komelayetî û nebûnî rêkixrawî serbexoy cemawerî û torr û forumî komelayetî, zor beasanî lelayen opozsyonî desellatixwazewe (lîstî goran û îslamîyekan) le nawerrok û xwastekanî xallî dekrê û rojane kar leser destemokirdnî deken û hem be asanî le rêy hêzî serbazî û polîsî meşqidrawî wlatanî xorawawe serkut dekrêt.

Bepêçewanewe le êran û beşe kurdinşînekeyda leberewey ke opozsyonî çekdar le sî sallî raburdûda amadeyî meydanî wek ewey le kurdistanî beşî ‘îraqda hebû, lenaw xellkda nebuwe, xebatî cemawerîyaney komellayetî çi le şar û çi le gundekanda be corêk amade buwe û xellkî aşnayetî be şêwazekanî em şêwe xebate heye, ke mangirtne giştîyekanî çend sallî raburdû nîşane û bellgey amadeyî ew hoşmendîyen. Hawkat bûnî huşyarî enarkîstî hem wek berencamî amadeyî xebatî komellayetî û kemkarayî bzavî çekdarî û hem wek amadeyî hzir û aydya enarkîstîyekan le raperrînî rêbendanî 1979da, beşî kurdinşînîş lew karayye beder nebuwe û le êstaşda çendîn korr û komellî enarkîstî çalak le bzave komelayetîyekanda hen, bellam bedaxewe leber keşî serkutgeraney rjêmî îslamî betabet le kurdistanda ke barudoxêkî serbazîyaney zor zeqî bexowe girtuwe, çalakanî enarkîst wek kurdistanî beşî turkye neyantwanîwe, xawenî govar û bllawkrawey xoyan bin û be aşkra çalakî bken û xoyan be enarkîst nawzed bken. Ta ewendey ême agadar bîn, hem lenaw bzavî krêkarî û hem lenaw bzavî xwêndkaran û lenaw bzave komellayetîye rojaneyyekanda enarkîstekan wek tak amadeyyan heye.

Be dyarîkrawî, ewaney ke bo forumî enarkîstanî kurdistan denûsin û harîkarî deken, fretir le derewen, le ewrupan. Bellam wek xotan dezanin şêwe rêkxistinî enarkîyekan korr û komellî giçkey nasêntralîst û grupî karîy û lokallîn. Leberewe nakrêt be bûn ya nebûn qse bkeyn. Çunke le barudoxî ramyarîy wllatanî xorhellatî nawînda be taybet êran, surye û ‘îraq, zemîney karî aşkra û forumî aşkra û çalakî ramyarîy aşkra ya lebar nîye, ya tûşî derdîserî sext debêt. Lewlaşewe leber ewey ke enarkîstekan djî grupgerî ramyarîy û destegerîn, le beramberda grupî karîy le xebatî komellayetîda berterî pêdeden, barî komellayetî û ramyarîy ew wllataneş lewe zyatir bwar nadat. Ta ewende ême agadar bîn, sendîka û rêkixrawî cemawerî û pîşeyî lejêr karayî aydya û şêwazî rêkxistin û berêweberayetî herewezîyaney enarkîda nîye, eger heşbêt, lewaneye zor lawaz û le barî korpeleyîda bêt.

Êwe boçûntan beramber pekeke çîye? Ey sebaret be PJAK pjak çî dellên?

Pekeke û pjak her yekin ya wirdtir bllîyn, pjak yekêke le ballekanî beşbûnî pekekey caran beser çwar wllatekeda (turkye, êran, ‘îraq û surye), dekrêt bllîyn pjak rêkixrawî xorhellatî pekeyeye. Pjak û pêkaka, pêş hemû ştêk dû rêkixrawî hîrarşî ramyarî û mîlîşyayîn, ke hîç nzîkayetîykyan letek soşyalîzmî azadîxwazane (enarkîzm) nîye. Ewan xerîkî pagendey nasîwnalîstîn û le elfewe ta ya, letek ême cyawazn. Detwanin nzîkyayetîyan letek soşyalîste deselatixwaz û hîrarşîyekan hebêt. Ta ewende degerîtewe ser ew gorananey ke le boçûnî oçelanda bedî dekrên. Yekem zor cêgey dillxoşî nîn, duwem, lenaw rîzekanî ew rêkixrawaneda be astî goranekanî boçûnî xudî oçelan hest be goran nakrêt. Raste ewan le rêkxistinî xebatî cemawerîda awrryan le bnemay fîdratîvî dawetewe û qursayyan xistwete ser xebatî komellayetî. Bellam eme nayankate xizmî enarkîzm. Çunke oclan destberdarî otorîtegerî û destemokirdnî bzaveke nebuwe û duwem, ewan hêşta hellgirî şunasî neteweyîn û destberdarî nebûn. Ta ewendey degerêtewe ser pjak, kemtir le rîzekekanî pêkaka le turkye, kewtûnete bergoran û karayî goranekanyan leser kemtre.

Be brray ême key parçekanî pekeke destberdarî xebatî çekdarî bûn û xebatî komellayetî nawendekanî kar û jyanyan kirde meydan, key rêkixrawe sêntralîstekanyan lokallî û nasêntrall kirdwewe, key bangewazî mergî karêzma û otorîtegerîyan kird, key destberdarî peywendîye herêmî û cîhanîyekan letek dewlletekanî xorawa û xorhellat bûn, key druşmî djedesellat û serwerîyan bebê perde û şerimnokî berizkirdewe, ewsa dekrêt, êmeş beramber kar û bîrkirdneweyan hest be nzîkayetî û xoşbînî bkeyn. Bellam bedaxewe ême le êstada le demî qsegeranî ballekanî pekekewe betaybet le êran û ‘îraq, hest be gorran nakeyn û nakrêt be rûdanî gorranî gewre û rîşeyî le bestellekî aydyolocyay nasîwnalîstî û deselatixwazîy lêprisrawan û endamanî serkirdayetîyanda hîwadar bîn.