نەوتی ڕوسیا و کارایی سزای ئابووری لەسەری

زاهیر باهیر

12/08/2022

زۆر دەگمەن بوون ئەوانەمان کە پێشبینی دەکرد کە سزای ئابووریی ئەوروپاو ئەمەریکا لەسەر ڕوسیا  کاراییەکی زۆر کەمی دەبێت.

 بێ گومان دەبوایە زۆربەی هەرە زۆرمان ئەو ڕاستییەمان بزانیایە چونکە کورد دەلێت ” هەزار حەکیم بە قەدەر دەردەدارێك نازانن” ئێمەیە کە لە بواری ژیاندا و بە تاقیکردنەوە بە تایبەت لەسەر خۆمان سزای ئابووریمان دیوە یاخود لەسەر ئێران و ڤێنزویلا و کۆریا باکورر و هەندێك وڵاتی دیکە ئەم سزای ئابوورییە تاقکراوەتەوە بەڵام زۆر کەم کارایی خۆی لەسەر خودی ڕژێم داناوە.

بە داخەوە پاش تێپەڕینی نزیکەی 6 مانگ تازە ئابووریناسان و ڕاپۆرتدەرانی بریتانی هەتا جیهانیش دەگەنە ئەو قەناعەتە کە کەسە دەگمەنەکان هەرر لە سەرەتادا کارایی سزای ئابوورییان لەسەر ڕوسیا دەرك پێکردبوو .

لە ڕۆژنانەی گاردیانی بریتانی ئەمڕۆدا وتارێك / ڕپۆرتێك لەسەر هەمان بابەت نوسراوە بە داتا و ئامارەوە ئاماژەی بەوە کردووە گەرچی سزای ئابووری خراوەتە سەر ڕوسیا بەڵام  بەرهەمهێنانی نەوتی ڕووسیا کەمتر لە 3% دابەزیوە چونکە سزاکان کاریگەری ‘سنووردار’یان  لە مانگی تەمموزدا لەسەر بەرهەمهێنان هەبووە.

ئەوە لێرەدا چەند بڕگەیەکی ئەو ڕاپۆرتە بۆ کوردی وەردەگێڕم :

ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی بۆی دەرکەوتووە کە لە مانگی تەموزدا بەرهەمهێنانی نەوت لە رووسیادا تەنها 310 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا لە خوار ئاستی پێش جەنگەوە بووە.

ئاژانسەکە ڕایگەیاندووە کە بەرهەمهێنانی نەوتی ڕووسیا لە دوای داگیرکردنی ئۆکرانیا بە ڕێژەی کەمتر لە سەدا 3  دابەزیوە و بەشێک لە سزاکانی وزەی ڕۆژئاوا تەنیا کاریگەرییەکی “سنووردار”ی هەیە..   ئەم ئاژانسە لە دوایین راپۆرتی مانگانەی نەوتی خۆیدا رایگەیاندووە، کاتێك کە بەرهەمی نەوتی ڕووسیا لە مانگی تەمموزدا310  هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا لە خوار ئاستی پێش جەنگەوە بووە، هاوكات كۆی گشتی هەناردەی نەوت بە رێژەی نزیكەی 580 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا كەمیكردووە.   هەر ئاواش هەناردەی نەوتی خاو و بەرهەمی نەوتی مۆسکۆ بۆ ئەوروپا، ئەمریکا، ژاپۆن و کۆریا لە دوای لەشکرکێشییەکەی لە مانگی شوباتەوە، رۆژانە نزیکەی 2.2 ملیۆن بەرمیل دابەزیبوە.  بەڵام لە کاتێکدا کە ڕوسیا  رێڕەوی هەناردەی  گۆڕینەوەی نەوتی بۆ هیندستان، چین، تورکیا و وڵاتانی دیکە گۆڕی، لەگەڵ وەرزی بەرزبوونەوەی خواستی ناوخۆیی ڕووسیا، زیانەکانی سەرەوەی کەمکردووەتەوە.

لە راپۆرتەکەیدا مەزەندە کراوە کە رووسیا لە مانگی رابردوودا 19 ملیار دۆلار (16 ملیار پاوەند) داهاتی هەناردەی نەوتی بەدەستهێناوە، لە مانگی حوزەیرانیشدا 21 ملیار دۆلار بووە .

بەڵام ئاژانسی وزەی نێودەوڵەتی رایگەیاندووە، گەمارۆی یەکێتی ئەوروپا لەسەر هاوردەکردنی نەوتی خاو و بەرهەمەکانی رووسیا کە لە شوباتی 2023 بە تەواوی دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، دەبێتە هۆی “دابەزینی زیاتر” چونکە بەرهەمهێنای نەوت نزیکەی یەک ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا کەمدەکات هەروەها 1.3 ملیۆن بەرمیل نەوتی خامیش .

هاوکات لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخی غازی سروشتی و کارەبا و لەتەك “هاندان بۆ گۆڕینی غاز بۆ نەوت لە هەندێک وڵاتدا”، ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی نێودەوڵەتی خەمڵاندنەکانی بۆ گەشەی خواستی نەوتی جیهانی بۆ ساڵی 2022 بە ڕێژەی 380 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا بەرزکردەوە، بۆ 2.1 ملیۆن بەرمیل .