کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

کورتەیەك لە ژیان و کارەکانی پرۆدۆن

و: زاهیر باهیر

بەشی هەشتەم :

کارڵ مارکس 

پرۆدۆن هیچ ڕەخنەیەکی ئاشکرای لەناو خەڵکدا لە مارکس یاخود مارکسیزم  نەگرتووە.  لە ژیانی پرۆدۆنا مارکس تا ڕادەیەك نەناسراو بووە.  لە دوای مردنی پرۆدۆن، مارکسیزم بووە بزوتنەوەیەکی گەورە.   لەگەڵ ئەوەشدا پرۆدۆن ڕەخنەی لە سۆشیالیستانی دەسەڵاتخوازی سەردەمی خۆی گرتووە، لەو کەسانەش سۆشیالیستی دەوڵەتخواز لویس بلانك، کە پرۆدۆن سەبارەت بەو وتوویەتی ” لیمگەڕێ با پێت بڵیم تۆ  خۆشییت نە بە کاسۆلیکیزم و نە پاشایەتی و نە نوبەلایی-دا [ نۆبڵ]  دێت ، بەڵکو تۆ دەبێت خوات هەبێت، دینێك، دییکتاتۆرییەت، ڕەقابە، قوچکەیی،  جیاوازیی و پێگە و  پلەکاریت هەبێت. بەڵام من نکوڵی لە خواکەت، دەسەڵاتەکەت، سەرەوەرییەکەت ، دەوڵەتە قەزاییەکەت  هەروەها هەڵخەڵەتاندنی نوێنەرایتیەکەشت، دەکەم “.

ئەوە کتێبەکەی پرۆدۆن بوو : موڵکییەت چییە ؟  کە مارکسی لاوی قەناعەت پێکرد کە موڵکیەتی تایبەتیی دەبێت هەڵوەشێنرێتەوە.

مارکس لەیەکێك لە کارە سەرەتاییەکانیا، عایلەی موقەدەس، وتویەتی “‘ نەك هەر ئەوەی کە پرۆدۆن بە تەنها سەبارەت بە بەرژەوەندی پڕۆلیتارییەکان دەنوسێت ، ئەو خودی خۆی پڕۆلیتاریایە و دوورخراوەیە. کارەکانی مانیفێستێکی زانستانەی پڕۆلیتاریای فەرەنسایە ” .  لە گەڵ ئەوەشدا مارکس لەگەڵ ئەنارکیزمەکەی پرۆدۆنا نەدەهاتەوە و لە دواییدا ڕەخنەیەکی توندی خراپی لە سەر پرۆدۆن بڵاوکردەوە لەژێر ناوی  کتێبی هەژاریی فەلسەفە بۆ پوچکردنەوەی کتێبی فەلسەفەی هەژاریی پرۆدۆن.

لە نامەکانیانا پرۆدۆن ناڕەزایی خۆی سەبارەت بە دەید و بۆچونەکانی مارکس دەربارەی  شۆڕش، دەربڕی ” ….بۆ ئەوەی سەرکەوتوبین باوەڕم وایە پیویستمان بەوە نییە، ، نابێت سەرەنجام چالاکی شۆڕشگێڕانە وەکو ئامرازەکانی کردنی ریفرۆمی کۆمەڵایەتی بخەینە بەردەست، چونکە ئەو ئامرازانە ئەوە نیشادەدات کە داخوازی بەکارهێنانی زۆر و توندووتیژییە،  بەکورتی ، پێچەوانەیە”

نەتەوەیی/ قەومیی، میلیتەریی و جەنگ

پرۆدۆن دژ بە عەسکەرتاریی [ میلیتەریی]  و دیکتاتۆرییەت و جەنگ بووە، ئەو جەدەلی ئەوەی کردووە ” کۆتاییهێنانی عەسکەرتارییەت ئەرك و پەیامی چەرخی نۆزدە بوون، لەژێر ناوی ئازاریی بێ سنوری وێرانکاریی و بۆگەنکردنییەوە.” ئەوەش ” کرێکاران بە تەنها بەخۆیان توانای ئەوەیان هەیە کە کۆتایی بە جەنگ بهێنن بە دروستکردنی سیستەمی  یەکسانی ئابوورییانە و ئەم گریمانەش شۆڕشێکی ڕادیکالانەیە لە ئایدیاکان و ڕەوشتیش”   هەر وەکو Robert L. Hoffman تێبینی کردووە: جەنگ و ئاشتی ” بێ هیچ چەندووچونێك جەنگ بە سەرەکۆنەکردنی، کۆتایی دێت “   و بەرەنجامی قسەکانی ” جەنگ زەمەنی بەسەرچووە”  فەیلەسوفی مارکستی John Ehrenberg  بە کورتی هەڵوێستی پرۆدۆنی ئاوا هەڵسەنگاندووە:

ئەگەر زوڵم و زۆر هۆکاری جەنگ بێت، ئەوە دەردەخات بەیەکادانەکان و شەڕەکان ناتوانرێت لەناوببرێن هەتا ئەو کاتەی کە کۆمەڵ ڕێکدەخرێتەوە لەسەر بناخەی یەکسانی .  پرۆدۆن ویستویەتی ئەوە بسەلمێنێت کە سەردەم و دەسەڵاتی ئابووریی سیاسیی کە دەبێتە سەردمی ئاشتیی، لەبەر ئەوە گرانە کە باوەر بەوە بکرێت  کە خەڵك باوەڕیان وابووە کە ئەو [پرۆدۆن] بەرگریی لە عەسکەرتارییەت دەکرد.

پرۆدۆن جەدەلی ئەوەی کردوە لە سای ڕژێمی کۆمەکیی/ هەرەووەزیی ” چی تر شوناسنامەی نەتەوەیی، نیشتمان یا نیشتمانی باوك، نییە.  بەمانا سسیاسییەکەی،  ئەم وشانە دەگەیەنن:  یانی بەتەنها شوێنی لە دایکبوون دەگەیەنن.  مرۆڤ لە هەر ڕەگەز و بنەچە و ڕەنگێك بێت  دانیشتویەكی ئەم گەردونەیە، مافی هاووڵاتیبوونی لە هەموو شوێنێك هەیە و بەدەستدەهێنێت”  

درێژەی هەیە

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  گۆڕین )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  گۆڕین )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.