گارە-گاری “لامەرکەزی” و چەند تێبینییەک

گارە-گاری “لامەرکەزی” و چەند تێبینییەک

هەژێن پیزە قەرەج

09/05/2020

پێش هەموو شتێک، ئەوەی لە پاڵ سیستەمی دەوڵەتیی بە (فێدراتیڤ | لامەرکەزی | ئۆتۆنۆمی|خودموختاری) ناونراوە، هەر شتێک بێت، بەس ئەوە نییە، کە پڕۆپاگەندە دەکرێت.

گار-گارێک کە جەلالی و نیئۆجەلالییەکان بەرپایانکردووە، لاساییکردنەوەی قێزەونتری گارە-گاری “ڕیفراندۆم”ەکەی مەلاییەکانە و بەس، ئامانجی کۆکردنەوەی دەنگە ناڕازییەکانە، ڕاکێشانەوەی ئەندامە تۆراوەکانە، خۆشباوەڕترکردنی خۆشباوەڕانە؛
ئەگەر مەلاییەکان ٥٠% بەڕاستیی ئامانجیان لە سیناریۆی “ڕێفراندۆم” جیابوونەوە بووبێت، ئەوا ٥% ئامانجی جەلالییەکان [لایەنگرانی بنەماڵەی تاڵەبانی و دارودەستەکەی] و نیئۆجەلالییەکان [لایەنگرانی بنەماڵەی نەوشیروان] جیاکردنەوەی کارکێڕیی سلێمانییە لە هەولێر و دهۆک ..

فێدراتیڤکردنی [لامەرکەزیکردنی] پارێزگاکان جەنگی نێوخۆ نییە و دەستی مەلاییەکان لە سلێمانی یان دەستی جەلاییەکان لە هەولێر و دهۆک نابڕێت؛
لە مێژووی ئاڵمانیا هەرێم هەبوون، کە بە زۆریی یان ماوەیەکەی درێژ ئێس‌پێ‌دێ یان سێ‌دێ‌ئو فەرماندار بوون یان زۆرینەی دەسەڵاتدار بوون، بەڵام هەرگیز بەو واتایە نەبووە، کە پارتییەکەی بەرانبەر لەو ناوچە هیچ کارە بووبێت؛
بە واتایەکی دیکە زۆر ئاساییە، چەند ساڵی دیکە پدک لە پارێزگای سلێمانی ببێتە زۆرینە و هەر بە یاسای جیایی پارێزگاکان و سیستەمی پارلەمانیی پدک هەمان مافی چالاکیی و هەبوونی نێو سلێمانی هەیە.

لامەرکەزیکردنی سلێمانی بە واتای سەربەخۆیی ئابووریی لە فەرمانداریی نێوەندیی ئێراق و فەرمانداریی هەرێم یان هەڵوەشاندنەوەی فەرمانداریی هەرێم نییە. بە گوێرەی یاسای عیراقی فێدراڵ داهاتی عیراق بەسەر پارێزگاکان دابەشدەکرێت و پشکی سێ پارێزگاکەی هەرێم ١٧% دەبێت و لەنێو ئەو ١٧% پشکی سلێمانی دەستنیشانکراوە و پاش لامەرکەزیی-بوونی سلێمانی پشکەکە هەر ئەوەندە دەبێت کە تاکو ئێستا جەلالیییەکان و نیئۆجەلالییەکان و لاورگەکانیان [پارتیۆکە لاورگە ئیسلامی و چەپەکان] حەپەلووشیانکردووە !

تاقە شتێک کە دەگۆڕێت، ئەوەیە، ئەو یاسایەی کە تاکو ئێستا بەهۆی بۆشایی نێوان هەولێر و بەغداد پەیڕەونەکراوە، بۆ سەپاندنی زەمینە ئاسانتر دەبێت، ئەویش گەڕانەوەی سەرجەمی داهاتی پارێزگاکانە بۆ هەزێنەی نێوەند و دابەشکردنی بەسەر پارێزگاکان، کە پشکەکەی سلێمانی هەر هەمان پشکی جارانە و بەس .. بە واتایەکی دیکە ئەگەر جەلاییەکان و نێئجەلالییەکان ڕاستگۆیانە و دەستپاکانە داهاتی کۆمپانییەکانی نەوت و چیمەنتۆ و …تد بنمەماڵەی تاڵەبانی و نەوشیروان ڕادەستی بەغداد بکەن، پشکەکە بە هەموان ڕێژەی زیاددەکات، چونکە دزییەکان نامێنن. ئەوەش واتە کاتێک چەتەکانی بنەماڵەی تاڵەبانی و نەوشیروان نەتوانن داهاتی کۆمپانییەکان و خزمەتگوزارییەکانی پارێزگای سلێمانی وەک ئێستا حەپەلووشبکەن، بۆ بەدەسەتهێنانەوەی دزی و تاڵانییەکەی ئێستا هەمان داهاتی دزراوی کۆمپانییەکان لە پشکە داهاتەکە دەردەکەن؛
ئەوەش واتە بەشی خەڵک هەر ئەو بەدبەختییەی ئێستا بە زیادەوە دەبێت.

وەک گوتم، ئەو گارە-گارە لاساییکردنەوەیەکی قێزەونتری “ڕێفراندۆم”ەکەی مەلاییەکانە بۆ کۆکردنەوەی ئەندامە تۆراوەکان و گێلترکردنی گێلەکانە، سەرانی جەلالی و نیئۆجەلالی و مەلایی و ئیسلامی و چەپ [بە دیاریکراوی حشع] بەس کەسانی فەرماندار و ڕامیار و لۆبی نین، بەڵکو ڕاستەوخۆ خۆیان سەرمایەدار و خاوەن کۆمپانی فرە-بەشن لە سلێمانی و هەولێر و دهۆک و کەرکووک و …تد، هەرگیز ئامادە نین بۆ خاتری گێلەگێلی چەند شارچییەک بەرژەوەندی ئابووریی خۆیان لەنێو جەنگ و ئاگر بنێن؛ چونکە “نەتەوە و نیشتمان و ئایین و یەزدانی” سەرمایەداران و دەسەڵاتداران دۆلارەکان و قامچی دەسەڵاتە و بەس، بەس چەوساوەی گێلکراو بڕوای بەو شتانە هەیە!

ئاوای دابنێین، جەلالییەکان و نیئۆجەلاییەکان هەر بەڕاستیی ١٠٠% خوازیاری سەپاندنی یاسای فێدراڵیی پارێزگاکان و جیاکردنەوەی پارێزکاگانن، ئەی پرسی پارێزگای هەڵەبجە چی بەسەر دێت؟ ئایا جەلالییەکان و نیئۆجەلالییەکان ئامادەن ئەو مافە بە پارێزگای هەڵەبجە بدەن و خەڵکی ئەوێش سەربەخۆ لە نێوەندبوونی سلێمانی بڕیاربدەن و راستەوخۆ بۆ هەزێنە و فەرمانداریی بەغداد بگەڕێنەوە؟

کەڵکی گارە-گاری “لامەرکەزیی” لە ئیستا بۆ جەلالییەکان و نیئۆجەلاییەکان بەلاڕێدابردنی ناڕەزایەتییەکانی خەڵک و لەبیرکردنەوەی پرسی نەدانی مووچەیە، کە سیناریۆ و ڕێکەوتنی مەلاییەکان و جەلالییەکان و نیئۆجەلاییەکانە بۆ سەرقاڵکردنی خەڵک لەم ساتە، تاکو داخوازیی مووچە بگۆڕن بە لامەرکەزیی، هەر ئاوا داخوازیی مووچە و ناڕەزایەتییەکانی کاتی “ڕیقناندۆم”ەکەی مەلاییەکان گۆڕدران بە داخوازیی “دەوڵەت” …

لامەرکەزییکردنی پارێزگاکان ناکاتە کۆتاکردنی ملهوڕیی پاراستن و زێرەڤانی لە سلێمانی و هەڵەبجە و گەرمیان و کۆتاکردنی ملهوڕیی زانیاریی و “دژەتیرۆر” لە هەولێر و دهۆک … بەپێچەوانەی تێگەییشتنی چەوساوەی گێلکراو هەر کات لە هۆرامان و سارەزوور و گەرمیان و شارباژێر و قەرەداخ خەڵک ڕاپەڕێت، بەبێ یەک و دوو هێزەکانی زێرەڤانی بۆ سەرکوتکردن دێن، چونکە ئەوان پاڕیزەری سەروەریی چینایەتییین و هەر ئاوا سەرانی پدک لەو ناوچانە بەرژەوەندی ئابووریی و پشکیان هەیە. هەر ئاوا هەر کات لە زاخۆ، دیانە، دهۆک، هەولێر خەڵک راپەڕین و دەسەلاتی مەلاییەکان لەق ببێت و سەروەریی چینایەتی بکەوێتە مەترسی، ئەوا هێزەکانی “دژەتیرۆر” لە زاخۆ کوشتوبڕدەکەن.

سنووری وڵاتان و لامەرکەزیی حکومەتەکان بەس لەنێو هۆشی چەوساوەی گێل بوونیان هەیە، بەرژەوەندی و دەسەڵاتی سەرمایە کیشوەر و وڵات و هەرێم و ناوچە و پارێزگا و شار و گوندی ناناسێت و ئەو کڵاوە بەس بۆ کۆیلەی سوپاسگوزار درووستکراوە.

بە درێژایی تەمەنی سەروەریی چینایەتیی ئەو سیناریۆ و گەمانە هەبوون، بەس شێوە و ڕەهەندەکانیان گۆڕدراون، تاکو چەوساوەی گێلکراو ڕەدووی ئەو بەزمانە بکەوێت، بازاری ڕامیاران و سەرمایەداران گەرم دەبێت و کۆیلانی سوپاسگوزاریش هەر خەریکی ماچکردنی چەکمەی جەلادان دەبن.

لامەرکەزیی هەرگیز مەترسی جەنگی نێوان پارتییە دەسەلاتدارەکان [یان راستر بڵێم کۆمپانییە هەرێم-لووشەکان] لەنێونابات، بەپێچەوانەوە، لەبەر ئەوەی کە لە هەرێمی کوردستان و عیراق هەر پارتییە و هیزی سوپایی و پۆلیسیی خۆی هەیە، هەر کات بەرژەوەندی ئابووریی یەکێک لە کۆمپانییەکان [پارتییەکان | حزبەکان] لە پارێزگای ژێر دەسەلاتی پارتییەکەی دیکە بکەوێتە مەترسی، بەدڵنیاییەوە پارتیی فەرماندار لە پارێزگاکەی دیکەوە دێت و هێرش دەهێنێت…

دەوڵەت هەر دەوڵەتە، حکومەت هەر حکومەتە، جەلالد هەر جەلادە، مشەخۆر هەر مشەخۆرە، کۆیلە هەر کۆیلەیە، ئەوەی سەری تۆی چەوساوەی گێلکراو لەژێر چەکمەی کامە جەلاد دەپڵێشێتەوە، ئەوەی ڕەنجی دزراوی تۆی چەوساوەی گێلکراو لەنێو گیرفانی کێ کەڵەکە دەبێت، هیچ لەوە ناگۆڕێت، کە تۆی چەوساوەی گێلکراو کۆیلەی سەروەریی پارتییەک، سەرمایەدارێک، حکومەتێک، پارلەمانێک، دەوڵەتێک، زلهێزێک هەیت و تاکو تۆ “فی سبیل اللە” وەک ئەکتەری نێو سیناریۆکانی رامیاران و سەرمایەداران خەریکی گوتنەوەی بەزم و بالۆرە ڕامیارییەکان بیت، وەک کەری نێو هۆنراوەکەی (پەشێو) بارەکەت چل مەن دەبێت!

بە کورتیی: خۆزگە پاش ڕوخاندنی فەرمانداریی بەعسییەکان و چێکردنەوەی فەرمانداریی عیراق، یەکسەر لەجیاتی دوو فەرمانداریی نیوەند و هەرێم، فەرمانداریی پارێزگاکان پەیڕەوبکرایە و هەر پارێزگا پارلەمان و فەرمانداریی خۆی هەبووایە. بەدڵنیاییەوە زۆرێک لە نەهامەتییەکانی نێوان شیعە و سوننە، هەرێم و نێوەند، …تد ڕوویاننەدەدا و ڕووبەڕووبوونەوەی نەاڕەزایەتی دانیشتووانی پارێزگاکان لەتەک پارتیی یان هێزی فەرمانداری پارێزگاکان جێگەی قین و دەمارگیریی (شیعە و سوننە) و (کورد و عەرەب)، (موسوڵمان و مەسیحی) و (موسوڵمان و ئێزیدی) دەگرتەوە، جەنگی نێوان برا-دزەکان جێگەی جەنگی نێوان ناهوشیاران و خۆشباوەڕانی شیعە و سونننە، کورد و عەرەب، …تد دەگرتەوە؛ ئێستا ئێمە بینەری جەنگ و شەڕەجنێوی نێوان هیرۆ و کوڕەکانی، کچەکەی نەوشیروان و کوڕەکان، نێچیر و مەسروور و مەسعود دەبووین؛ بینەری جەنگی ئەندامانی سەرکردایەتی حشع و ئیسلامییەکان …

هەر ئاوا، پێش گارە-گارەکەی “ڕیقناندۆم” نووسیم، ئەگەر نەمرین، “بانە و سەریاس”ی پاش ڕیقناندۆم دەبینین و چ پێویست بە “سێ تەڵاقە ناکات”، ئێستاش دەێڵێمەوە ئەگەر نەمرین “بانە و سەریاس”ی پاش “لامەرکەزیی” دەبینین و هیچ پێویست بە “سێ تەڵاقە”ی نێوان “سۆرەی قوندەرباب” و ” بادینی سەگباب” ناکات، هەموو “سۆرە قوندەربابەکان” و “بادینییە سەگبابەکان” چەوساوەی گێلکراون و وەک کۆیلەیەکی سوپاسگوزار خەریکی ماچکردنی چەکمە و شەلاقی چەوسێنەرانن.

ئەڵتەرناتیڤی من بۆ دەوڵەت و حکومەتی مەزکەزیی و لامەرکەزیی، خێڵەکیی و پاشایی و نەتەوەیی و ئایینی و سێکیولار و چەپ، خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵایەتیی ناوچەکانە لەنێو قەبارەی کانتۆنەکان [کانتۆنی هۆرامان، کانتۆنی شارەزوور، کانتۆنی شاربازژێر، کانتۆنی قەرەداخ، کانتۆنی گەرمیان، کانتۆنی دەشتی هەولێر، کانتۆنی بادینان]، بەدیهاتنی ئەوەش پێویستی بە چەند هەنگاوێکە :

– وازهێنان لە پارتییەکان | حزبەکان

– فڕێدانی چەک و وازهێنان لە سوپا و پۆلیس و سیخوڕیی

– خۆڕێکخستن لەنێو ڕێکخراوە جەماوەرییەکان و ئەنجوومەنەکانی گەڕەک و سەندیکاکانی کارخانە [هەڵبەتە بە ڕێکخستنی ئاسۆیی و خۆجێیی و ناڕامیاریی]

– هەوڵدان بۆ پێکهێنانی خۆبەڕێوەبەریی هەنگاو بە هەنگاوی گوند و گەڕەک و کارخانە و خزمەتگوزارییەکان تاکو دەکاتە پێکهێنانی تۆڕی فێدالیستیی خۆبەرێوەبەرییەکانی کۆمەڵگەیەک ….

– بەڵام لە هەمووی گرنگتر و پێویستتر خۆلادانە لە چەکدارکردن و ڕامیارییکردن و حزبییکردنی بزووتنەوەکە، چونکە سەرەنجامەکەی ئەو ماڵوێرانی و تێکشكانە دەبێت، کە بەسەر خۆسەریی گوند و شارەکانی باکوور [ ئامەد و دەرسیم و وان و …تد]

– خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵایەتیی گوند و ناوچە و هەرێمەکان پێویستی بە گۆڕینی شێوازی بیرکردنەوە [سەربەخۆبوونی تاک و جەماوەر]، گۆڕینی شێوازی ژییان [خۆڕزگارکردن لە بازار و کۆمپانییەکان | خۆبەسێی ئابووریی]، گۆڕینی شێوازی ڕێکخستن [ناقووچکەیی و نانێوەندیی واتە ئاسۆیی و بەبێ سەرۆک و هاوسەرۆک، خۆجێی]

– ئەوانە و دەیان هەنگاو و هەوڵی دیکەی کۆمەڵایەتیی کە لەم ساتە خەیاڵی من بڕناکات، یان من ئەوان نازانم … ئەوە بڕیاری کەسێک نییە و نابێت، پرسی گشت کۆمەڵ دەبێت، بەڵام لەبیرنەکەین، هەموو گۆڕانێک لە تاکەکەس و لە خودی تۆوە دەستپێدەکات؛ تۆ یەکێکی لە بەردەکانی پێکهاتنی دیوارەکان و پردەکان، تۆ دڵۆپی پێکهاتنی دەریاکان و گەردی پێکهاتنی شاخ و گردەکان دەبێت و بەبێ تۆ و تۆکانی دیکە هیچ بوونێت بوونی نییە و نابێت! بەبێ خۆشباوەڕیی و گیلبوون و دۆشدامانی من و تۆ و ئێمە هیچ ملهوڕیی و مشەخۆریی و دەوڵەت و سەروەرییەک بوونی نییە و نابێت!

ئەگەر خوازیار هەیت دیوار و پردەکانی مشەخۆریی سەرمایەداران و ملهوڕیی ڕامیاران بڕووخێن، تۆ وەک یەکێک لە بەردەکانی پێکهێنانی ئەو دیوار و پردانە لەنیو ڕیزبەندییەکە دەربچۆ، تاکو دیوار و پردەکانی سەروەریی چینایەتی [کۆیلەتی خۆمان] بڕووخێن!

کەی خۆهوشیاریی خۆبەڕێوەربەریی کۆمەڵایەتیی لەنێو ئاوەزی تاکەکانی کۆمەڵ سەریهەڵدا، ئەو کات هەڵهاتنی خۆری ئازادی و ڕزگاری و سەربەخۆیی و یەکسانی و دادپەروەریی مژدەی سبەینێ دەبێت .

“دەستم بە هەویرە، هەر ئەوەندەم لەبیرە”

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  گۆڕین )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  گۆڕین )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.