چوارچێوەکانی حیکایەتخوان:

چوارچێوەکانی حیکایەتخوان :

ئه‌حمه‌د ڕه‌زا

24/12/2016

بگۆ لە گێڕانەوەدا پابەندی سنورێکی لۆژیکی دیاریکراوە، ئەو ناتوانێ ئەو سنورە خوڵقاوە ببەزێنێ لە هیچ بارێکدا، بگۆ لە کەسێتیی حیکایەتخواندا بەرجەستە ئەبێت، حیکایەتخوان ” ئەو خودە وەهمیەیە، کە نوسەر لە ناواخنی گوتاردا ئەیخوڵقێنێ بۆ ئەوەی لە بری ئەو چیرۆکەکە بگێڕێتەوە.. بە شیمانەی ئەوەی ئەو گوتارە بەبەردەوامیی بەرەو ڕووی وەرگر ئەبێتەوە، لە کاتێکدا گەر بە شێوازی کەسی سێیەمیش بدوێت”.

لۆژیکی دەق لە ماددەی هەڵبژێرراودا، پەیوەندیی ڕاستەوخۆی لەگەڵ سیستمی کارەکتەرەکاندایە، بە جوڵەی ئەوان لە فەزای گریمانەکراودا، بە بەردەوامیی ئەوان لەگەڵ کاتدا، لۆژیکی دەقیش لە ئاسۆی خۆیدا بەر کاریگەرێتیی ئەو کرۆنۆتۆپ/ شوێنکاتییە ئەکەوێت، هەروەک باختین پێشنیازی کردووە.

گێڕانەوەسازیی لە ” زیندەخەون”/ ” فەرهاد مستەفا”دا، وەک ئەوەی کورتە چیرۆکێکەو سنوری بەر تەسکترە بۆ دیاریکردنی کرۆنۆتۆپی مەبەستدار، کە وەک بارێکی ئاسایی نوسەر هانا ئەباتە بەر چەند دالێکی خێراو گەش، بە مەبەستی دیاریکردنی.. لەم چیرۆکەدا لەسەر ڕایەڵەیەکی داڕێژراو، لە گەمەیەکی نوێی سیمۆلۆژیدا، چەند لۆژیکێکی جیاواز لەسەر ئەو بونیادە دادەمەزرێت، لە هەر کردەیەکدا لۆژیکی ڕوداو جۆرێکی تر دەردەکەوێت و وەرگر ئەخاتەوە بەردەمی پرسێکی نوێ.. لەو کاتەدا کە پەیوەندییەکانی نێوان دەق و وەرگر لە ئاستی یەکەمیندا ئۆرگانیکین و دابڕان تیایدا دەرناکەوێ، لە هەڵکشانی ئەو پەیوەندییەدا، بونیادە ڕەخسێنراوەکە بە هەمان شێوەی سروشتی خۆی، ئەبێتەوە بە بونیادێکی نوێ، بەو مانایەی بەردەوام لە بزاوتی لۆژیکی ڕوداودا خۆی نوێ ئەکاتەوە.

ماددەی پشت پێ بەستراو لەم چیرۆکەدا، دڵەڕاوکێی مناڵانە، هەر چوار ڕامانە لێکدراوەکان لە چوارچێوەی دەقەکەدا، پێکەوە یەکەیەکی گونجاون و بە دابڕاوییش هەر بەو جۆرە یەکەی سەربەخۆن.

تەکنیک لە چیرۆکی زیندەخەونی فەرهاد مستەفادا، کێشانی چوار چوارچێوەی جیاوازە ، بۆ هەلوەسەیەکی پەتیی، کە زیاتر مناڵ و مناڵ گیرۆدەی ئەبن، چیرۆکنوسەکەش ئەوەندە شارەزایی هەیە بزانێت چۆن ئەم دەرکەوتانەی هەلوەسەی مناڵانمان بۆ ئەگوێزێتەوە.. ئەوەی لەم مینیمالەدا ئەبینرێت، گێڕانەوەسازییەکی ئاسایی نییە، بەقەدەر ئەوەی لە ڕامانی مناڵێکی نەخۆشەوە، چوار وێنای جیاواز نیشان ئەدا.

لە نێوانی هەلوەسەو وەهمدا جیاوازییەکی بنەڕەتیی هەیە.. لە هەلوەسەدا شتەکان لە خۆوەو بە شێوەیەکی هەڕەمەکیی دەرئەکەون، کە لە واقیعدا وانیین. وەک ڕوداو و دەنگ و جوڵە.. بەڵام وەهم وێنای کەسێکە کە لە واقیعدا بوونی نییە. واتە جیاوازییەکە لەسەر ئاستی وێناکردن و لەخۆوە دەرکەوتنی ڕامان و شتەکانە.

هەلوەسەی دەنگیی لە تەمەنی ٧/٨ ساڵدا دروست ئەبێ، لای ئەو مناڵانەی تازەکیی چوونەتە بەر خوێندن، ئەوانی تریش دەرەنجامی ” تا” و نەخۆشییە دەروونییەکانی ترن.

لە چیرۆکەکەشدا حیکایەتخوان، باس لە ” مناڵەکە” ئەکات، هانا بۆ باوکی ئەبات تا بەشداریی دڵەڕاوکێ و ترسەکەی بکا.. جوانترین کاردانەوەیەکی باوک، ئەوەیە کە نەگێڕراوەتەوە، هەڵبەت بە سەرزەنشت کردن و خەمڕەواندنەوەیەک کارەکە کۆتایی نایەت، بەڵکو ئەو نەخۆشییە پێویستیی بە چارەسەر کردن و بنەبڕکردنە.

(( زینده‌ خه‌ون/ فەرهاد مستەفا))

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی وت:

به‌رله‌وه‌ی بخه‌وم، هه‌رچی چه‌قۆی میوه‌مان هه‌یه‌، دێن و له‌ چوارده‌وری ملت سه‌ما ده‌که‌ن.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی وت:

هێشتا نه‌خه‌وتووم.. ئا ئه‌و پیاوه‌ی له‌ ناو چوارچێوه‌که‌دایه‌ دێته‌ ده‌رێ و شه‌قێک له‌ تۆ هه‌ڵده‌دات، له‌ په‌نا دایکمدا ده‌خه‌وێت.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی ده‌ڵێت:

که‌ ده‌خه‌وم.. ئاسمان ده‌که‌وێته‌ خوارێ، ماڵه‌که‌مان له‌ تاریکیدا ده‌فڕێت.

منداڵه‌که‌ به‌ باوکی ده‌ڵێت:

– باوکه‌ بۆ به‌ ڕۆژ ناخه‌ویت؟ باوکه‌ تکات لێده‌که‌م.. شه‌وان مه‌خه‌وه‌! من زۆر ده‌ترسم.

ئەو چوارچێوەیەی بۆ حیکایەتخوان ڕەنگڕێژ کراوە، جووارچێوەیەکە ئەکرێ بکشێ، لە توانایدایە لە یەک کاتداو بە بونیادێکی فرە دوورایی/ بعد چوارجار لەسەر یەک، سەرەتای نوێ بکاتەوەو دایبخاتەوە، ئەمەش ڕێچکەیەکی تازەی سەردەمییانەیە بۆ چیرۆک.. حیکایەتخوان زەمینەو کات و فەزاو شوێن و کارەکتەرەکانی بۆ دیاری ئەکرێت و دەستپێکی ڕوداوەکان ئەجوڵێنێت، ئەمە لە باری چیرۆکی ئاسایی باودا. بەڵام لە زیندەخەوندا ئەم پرۆسەیە چەندینجار دووبارە ئەبێتەوەو لە هەر دووبارە بوونەوەیەکیشدا بە هەمان پرۆسەدا ئەڕواتەوە. بەم جۆرەش لە کۆی چیرۆکەکەدا چەشنگەراییەکی نوێ بە چوار لۆژیکی جیاواز دائەڕێژرێت.

– تحولات الخطاب الروائي العربي/ عبدالحکیم المالکي/ القبضة العربیة/ ٥- ٨- ٢٠٠٦

– الفضاء القصصي/ صالح محمد حسین مزهل/ ٢٠٠٥

– الهلوسة في الاطفال/ علي کاظم/ موقع ecowoman.ru/arabic ١١- ٢- ٢٠١٥

– نص الصورة بين التخييل القصصي والتوليف البصري/ رمزي حسن/ ملاحق جریدة المدی/ ٢/ ١١/ ٢٠١١.

فه‌رهاد موسته‌فا

پارادیمی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان و دۆخی باشووری كوردستان

                                                                   

پارادیمی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان و

دۆخی باشووری كوردستان

                                                                         به‌شی یه‌كه‌م

                                                                       حه‌سه‌ن جودی

                                                                        وا بێنه‌ به‌رچاوت كه:

رووبار ره‌خنه‌یه‌ و كانیش ره‌خنه‌دانه‌،

زه‌ڵكاویش گۆڕی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانه‌.

-1-

ماهییه‌تی شۆڕشگێڕانه‌ی

ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان

به‌ر له‌هه‌موو شتێك وا باشه‌ به‌وه‌ ده‌ستپێبكه‌ین كه‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان پارادیم (جیهانبینی، مه‌تۆد)ێكی دیالیكتیكی ژیانی سروشتی مرۆڤ و كۆمه‌ڵگایه‌ و بۆخۆی كرده‌یه‌كی سه‌رله‌نوێ واتادانه‌وه‌یه‌ به‌ هه‌موو شتێك و هێشتنه‌وه‌ی هه‌موو شتێكه‌ به‌ سروشتی زیندووی خۆی. بۆیه‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان وه‌ك پارادیمێكی شۆڕشگێڕانه‌ په‌سنی ده‌ده‌م.

ئه‌گه‌ر به‌ جیاواز له‌ هه‌ر یه‌ك له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان بڕوانین ئه‌وا دوو كرده‌ی ئاوێته‌بووی یه‌كترن. له‌یه‌كتر جیاناكرێنه‌وه‌ و به‌یه‌كه‌وه‌ واتادارن. ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان كرده‌ (پرۆسه‌)ی شۆڕشگێڕبوون و شۆڕشگێڕبووونی به‌رده‌وامن، هێزی به‌رده‌وامبوونی ژیانن به‌ گه‌شه‌سه‌ندوویی و گۆڕانكاری به‌رده‌وام، دینامیكی به‌سروشتی مانه‌وه‌ و پێشكه‌وتن و وه‌رچه‌رخانی هه‌میشه‌یی هه‌ر مرۆڤ و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌كه. هه‌ڵه‌یه‌كی كوشنده‌یه‌ وا تێبگه‌ین كه‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان ته‌نیا بریتییه‌ له‌ میكانیزمێك بۆ خستنه‌ڕووی كه‌موكوڕی و هه‌ڵه‌كان، به‌ڵكو له‌ بنه‌ڕه‌تدا دینامیكی دۆزینه‌وه‌ و خستنه‌ڕووی ماته‌وزه‌ی مرۆڤ و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌. ته‌نانه‌ت نهێنی سه‌ركه‌وتن و سه‌رنه‌كه‌وتنی هه‌ر مرۆڤ و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌كیش به‌نده‌ به‌وه‌ی چه‌نده‌ ئه‌و دوو كرده‌یه‌ (ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان) به‌یه‌كه‌وه‌ جێبه‌جێ ده‌كات. ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان بوێرییه له‌به‌رامبه‌ر به‌ هه‌ڵه‌ و كه‌موكوڕییه‌كان‌، دڵسۆزییه به‌رامبه‌ر به‌و ئه‌رك و به‌رپرسیارێتییه‌ی له‌ئه‌ستۆ دایه‌‌، وه‌فادارییه به‌رامبه‌ر به‌وانه‌ی ‌‌وه‌فادارت ده‌بینن… ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان رێگای خستنه‌ڕووی راستییه‌كان و ئاشكراكردنی وه‌هم و درۆ و چه‌واشه‌كارییه‌كانه‌، رێگای ئافراندنی چاره‌سه‌ریی كێشه‌ و گرفته‌كانه‌.

ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان چه‌نده‌ به‌یه‌كه‌وه هاوواتان ئه‌وه‌نده‌ش هه‌ریه‌كه‌یان كرده‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆن. له‌بنچینه‌دا له‌ قوڵایی هه‌ر ره‌خنه‌گرتنێكدا ره‌خنه‌دانێك هه‌یه‌، له‌ قوڵایی هه‌ر ره‌خنه‌دانێكیش ره‌خنه‌گرتنێك هه‌یه‌. ئه‌گه‌ر ره‌خنه‌گرتن به ‌ڕووی ده‌ره‌وه‌یه، به ‌ڕووی بونیاده‌كانی ده‌ره‌وه‌یه‌،‌ ئه‌وا ره‌خنه‌دان به ‌ڕووی ناوه‌وه‌یه و به ‌ڕووی بونیاده‌كانی ناوه‌وه‌یه.

كێشه‌ی مرۆڤێك، رێكخستنێك و كۆمه‌ڵگایه‌ك له‌وه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات كه‌ ره‌خنه‌ ناكات و ره‌خنه‌دان نادات، ئاماده‌گیی بۆ ره‌خنه‌ وه‌رگرتن و ره‌خنه‌گرتن و ره‌خنه‌دان نییه‌. هه‌ر مرۆڤێك، رێكخستنێك و كۆمه‌ڵگایه‌ك بوێری ئه‌وه‌ی نه‌بێ ره‌خنه‌دان بدات، بوێری ئه‌وه‌یشی نییه‌ ره‌خنه‌ بگرێت، پێچه‌وانه‌كه‌یشی هه‌ر راسته‌ و ئه‌وه‌ی بوێری ره‌خنه‌گرتنی نه‌بێت بوێری ره‌خنه‌دانیشی نییه.

بێگومان جورئه‌تی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌ له‌خۆگرتن له‌و په‌روه‌رده‌یه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێ كه‌ ئاسۆی بیركردنه‌وه‌ی مرۆڤ فراوان و فراوانتر ده‌كه‌ن، بیركردنه‌وه‌ی مرۆڤ قووڵتر ده‌كاته‌وه‌ و به‌ ئاقاری گه‌یشتن به‌ بڕی هه‌ره‌ زۆر له‌ حه‌قیقه‌ت ئاراسته‌گیر ده‌بێت. دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان دوور كه‌وتنه‌وه‌یه‌ له‌ ژیان و ئافراندن، نوێبوونه‌وه‌ و گۆڕانكاری، راستییه‌كان و رێگاكانی چاره‌سه‌ری.

مسۆگه‌ر سه‌ره‌تای هه‌موو گۆڕانكاری و وه‌رچه‌رخانێك به‌ ره‌خنه و ره‌خنه‌دان ده‌ستپێده‌كات، بنه‌مای هوشیاری تاك و كۆمه‌ڵگا له‌وه‌وه‌ ده‌ستپێده‌كات كاتێك ئاماده‌یه‌ ره‌خنه‌ له‌ رابردووی خۆی بگرێت، ‌ئه‌م‌ ره‌خنه‌گرتنه‌ له‌ ڕابردوو بۆخۆی ره‌خنه‌دانێكیشه‌ به‌رامبه‌ر به ئێستا و داهاتووش. چونكه‌ ئه‌وه‌ی ره‌خنه‌ی لێده‌گیرێت نابێت به‌رده‌وامی پێبدرێت، ده‌بێت له‌بری ئه‌وه‌ شتی نوێتر بێته‌ پێشه‌وه‌ و بئافرێنرێت. ‌به‌بێ ره‌خنه‌ له‌ مێژوو(به‌ هه‌موو بویه‌ر و هه‌ڵوێست و كه‌سێتییه‌كانیه‌وه‌) ناتوانرێت له‌ ئێستادا بوێری ئه‌وه‌ بخرێته‌ڕوو كه‌ هه‌وڵی گۆڕانكاری و وه‌رچه‌رخانی مێژوویی ده‌درێت. ره‌خنه‌گرتن له‌ مێژوو و رابردوو، ره‌تكردنه‌وه‌ی مێژوو و رابردوو نییه‌، به‌ڵكو خستنه‌ڕووی راستییه‌كانیه‌تی به‌ جوان و ناشیرینییه‌كانیه‌وه‌، به‌ لایه‌نه‌ باش خراپ و خراپه‌كانییه‌وه‌. هه‌روه‌ها ده‌بێ له‌وه‌ش به‌ ئاگابین كه‌ هه‌ر ره‌خنه‌كردنێكی مێژوو به‌واتای به‌دیهێنانێكی نوێی ئایینده‌ نییه‌. به‌واتای ئه‌وه‌ نییه‌ ئیدی پرۆژه‌ی بۆ گۆڕان و وه‌رچه‌رخانیی بنچینه‌یی پێیه‌ به‌ ئاراسته‌ی جیاوازتری باشتر‌. هه‌ندێكجار؛ وه‌ك له‌ لایه‌ن خاوه‌ن ئایدیۆلۆژییه‌ دۆگما و سه‌له‌فییه‌كانه‌وه هه‌یه‌،‌ ره‌خنه‌یان له‌ مێژوو و ئێستا بۆ به‌دیهێنانی ژیانێكی جیاوازتری باشتر نییه،‌ به‌ڵكو بۆ به‌دۆزه‌خكردنی ئێستا و ئایینده‌شه‌. هه‌ر ره‌خنه‌یه‌ك ئاوێته‌گیر بوو به‌ توندوتیژییه‌وه‌ ئه‌وا بۆ هێنانه‌كایه‌ی دۆزه‌خێكه‌. كه‌واته‌ ره‌خنه‌یان‌ له‌ مێژوو بۆ شێواندنی جوانییه‌كانی مێژووه‌. ئه‌گه‌رنا ره‌خنه‌كردن له‌ مێژوو خۆی به‌شێكه‌ له‌ رابوون و هه‌ڵسانه‌وه‌ له‌ ئه‌مڕۆدا و بونیادنانه‌وه‌ له‌ داهاتوودا. به‌ واتایه‌كی دیكه‌؛ به‌رپابوونی شۆڕش، جا هه‌ر شۆڕشێك بێت، سه‌ره‌تا به‌ ره‌خنه‌گرتنی رابردوو و ره‌خنه‌دان له‌ ئێستادا، كه‌ به‌رده‌وامی به‌ رابردوو ده‌درێت، ده‌ستپێده‌كات. به‌رپاكردنی شۆڕش له‌بنه‌مادا كرده‌ی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانی به‌رده‌وامه‌، تا ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان وه‌ك كرده‌ و دینامیك و رێگای دیتنی راستیه‌كان و چاره‌سه‌ری هه‌بێت، تا ئه‌و كاته‌ش شۆڕش وه‌ك كرده‌یه‌ك، دینامیكێك، رێگایه‌ك بۆ دۆزینه‌وه‌ی حه‌قیقه‌ت و ده‌ستنیشانكردنی رێگاچاره‌ی كێشه‌ و گرفت و قه‌یرانه‌كان به‌رده‌وامه‌. بۆیه‌ شۆڕشگێڕیش له‌ بنچینه‌دا به‌رده‌وامبوونه‌ له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان، تا ئه‌وكاته‌ی له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان به‌رده‌وامبیت، تا ئه‌وكاته‌ی به‌گوێره‌ی ئه‌و ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانه‌ش بیربكه‌یته‌وه‌ و بژیت و تێكۆشان بكه‌یت، تا ئه‌وكاته‌ شۆڕشگێڕییشت به‌رده‌وامه.

‌ بۆ نموونه‌؛ په‌كه‌كه‌ ته‌ڤگه‌رێكی شۆڕشگێڕی نوێیه‌‌، به‌ ره‌خنه‌گرتن له‌ مێژوو ده‌ستیپێكرد و گه‌یشته‌ ئێستا، ئێستای شیكرده‌وه‌ و تاك و رێكخستن و كۆمه‌ڵگای به‌ر ره‌خنه‌ دا و وه‌كو هه‌ن و باون په‌سندی نه‌كردن، بۆیه‌ به‌دوای ئه‌لته‌رناتیڤی تاك و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌كی دیكه‌دا گه‌ڕا. خۆی بووه‌ كه‌شتی ئه‌و لێگه‌ڕینه‌ و بووه‌ ئه‌و ئه‌لته‌رناتیڤه. تاكێكی ئازاد، رێكخستنێكی شۆڕشگێڕ و كۆمه‌ڵگایه‌كی دیموكراتی كرده‌ بنه‌ما و ته‌وه‌ری تێكۆشانی هه‌میشه‌یی خۆی. مسۆگه‌ر له‌دایكبوونی په‌كه‌كه‌ له‌دایكبوونێكی ره‌خنه‌گرانه‌ بوو، بۆیه‌ بووه‌ پلاتفۆرمێكی نوێی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانیش. له‌ڕاستیدا په‌كه‌كه‌ ته‌ڤگه‌رێكی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانه‌، نهێنی گه‌نج مانه‌وه‌ی په‌كه‌كه‌ و پێشكه‌وتن و گه‌شه‌سه‌ندنیشی تاڕاده‌یه‌كی زۆر په‌یوه‌ندیداره‌ به‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ ده‌ستلێبه‌رنه‌دراوه‌ی خۆی. كه‌واته‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان، وه‌ك پارادیمی شۆڕشگێڕبوون، بریتییه‌ له‌ به‌رده‌وامیدان‌ به‌ پرۆسه‌ی مرۆڤبوون و كۆمه‌ڵگابوون، زیندوو هێشتنه‌وه‌ی دینامیكی پێشكه‌وتن و گۆڕانكاری، تێكدان و بونیادنانه‌وه‌ی هه‌میشه‌یی.

هه‌ڵبه‌ته‌ ده‌بێ خۆ له‌و خه‌ڵه‌تاندن و خۆخه‌ڵه‌تاندنه‌ش به‌دوور بگرین كه‌ گوایه‌ “مادام له‌ناو ته‌ڤگه‌رێكی شۆڕشگێڕی دایت كه‌واته‌ تۆ شۆڕشگێڕیت و ئیدی ته‌واو بوویت به‌ شۆڕشگێڕ!!.” بێگومان ئه‌مه‌ خه‌ڵه‌تاندن و وه‌هه‌مێكه‌ و ئه‌وانه‌ی له‌ ماهییه‌تی شۆڕشگێڕانه‌ی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان تێنه‌گه‌یشتوون تێیده‌كه‌ون. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر شۆڕش بۆخۆی كرده‌یه‌كی به‌رده‌وامی ره‌خنه‌ و ره‌خنه ‌له‌خۆگرتنه‌ له‌بیر و گووته‌ و كرداردا، ئه‌وا شۆڕشگێرێتی ناو ئه‌و شۆڕشه‌ش هه‌ر بریتییه‌ له‌ به‌رده‌وامبوون له‌سه‌ر ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان له‌ بیر و گووته‌ و كرداردا. ئه‌گه‌رنا ئیدی هه‌رته‌نیا هه‌بوونت به‌ جه‌سته‌ له‌ناو بزاڤێكی شۆڕشگێڕییدا به‌ واتای ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئیدی تۆ شۆڕشگێڕیت و هه‌موو تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی شۆڕشگێڕیت تێدا به‌رجه‌سته‌ بووه‌. شۆڕشگێڕێتی وه‌ها نییه.‌ شۆڕشگێڕێتی بیر و گووته‌ و كرداره‌ به‌یه‌كه‌وه‌، رۆحێكی چالاك و ویژدانێكی زیندووه‌. كه‌سێتی شۆڕشگێڕ تا ئه‌وكاته‌ شۆڕشگێڕه‌ كه‌ ده‌ستبه‌رداری ئه‌و دینامیكه‌ شۆڕشگێڕییه‌ی خۆی نه‌بووه‌، كه‌ ره‌خنه‌ ره‌خنه‌دانه‌. له‌راستیدا كرۆك و ماهییه‌تی شۆڕشگێڕێتی بۆخۆی بریتییه‌ له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان‌. ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانیش له‌بنچینه‌دا بریتییه‌ له‌ هێنانه‌ كایه‌ی باوه‌ڕی، هیوا، بڕیاڕ، ئیراده و وزه‌ی تێكۆشانی به‌رده‌وام‌. هه‌روه‌ها بریتییه‌ له‌ جورئه‌ت، دڵسۆزی و وه‌فاداری.

له‌كاتێكدا شۆڕشگێڕێتی لێگه‌ڕی حه‌قیقه‌ت و ئه‌شقی ژیانی ئازاده‌، ئه‌گه‌ر ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان نه‌بێته‌ به‌رهه‌مهێنی كه‌سێتییه‌ك كه‌ رێبواری رێی گه‌یشتن به‌ حه‌قیقه‌ت و ژیانی ئازاد بێت، ئه‌وا دیاره‌ له‌ كرۆك و ماهییه‌تی خۆی ڤاڵا كراوه‌. هه‌ر كاتێك فه‌لسه‌فه‌ی شۆڕش و شۆڕشگێڕێتی له‌سه‌ر بنه‌مای ره‌خنه‌ له‌ مێژوو و ئێستادا له‌دایكبوو و پێشكه‌وت، هه‌روه‌ها له‌ناواخنی خۆیشیدا پرۆژه‌ی گۆڕان و وه‌رچه‌رخانی بنچینه‌یی پێبوو، ئه‌وا ئه‌وكاته‌ ده‌توانرێ به‌ فه‌لسه‌فه‌یه‌كی ره‌خنه‌گرانه‌ی رادیكاڵ و ئایینده‌ئامێز له‌قه‌ڵه‌می بده‌ین. ئه‌گه‌رنا ره‌خنه‌ی په‌نا دیواری ریفۆرمیستی و پاسڤیستانه‌ ناتوانێت رۆحی شۆڕشگێڕی بنوێنێت. بێگومان بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ تێنه‌گه‌ین ئه‌وا ده‌بێ ئه‌وه‌ بخه‌ینه‌ڕوو كه‌ رادیكاڵبوون به‌واتای توندوتیژبوون نایه‌ت و هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ زه‌بروزه‌نگ و توندوتیژخوازییه‌وه‌ نییه‌. هه‌روه‌ها شۆڕشیش له‌ كرۆكی خۆیدا هه‌رچه‌نده‌ تێكدان و بونیادنانه‌وه‌یه‌، هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ زه‌بروزه‌نگ و توندوتیژخوازییه‌وه ‌نییه‌، ته‌نانه‌ت له‌بنه‌ڕه‌تدا زه‌بروزه‌نگ بۆخۆی دۆخێكی دژه‌ شۆڕشییه و شۆڕشی چه‌واشه‌ یان سیسته‌مه‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتییه‌كان په‌ره‌ی پێده‌ده‌ن. به‌ڵكو شۆڕشگێڕێتی ئه‌وه‌یه‌ چه‌نده‌ ره‌خنه‌ له‌ مێژوو و ئێستای كۆمه‌ڵگا و سیسته‌می باڵاده‌ست ده‌گریت، چه‌نده‌ خاوه‌ن پرۆژه‌یت بۆ گۆڕانی دۆخی هه‌نووكه‌یی و كردنه‌وه‌ی ده‌روازه‌ به‌ ڕووی داهاتووێكی جیاوازتری باشتر؟! بۆیه‌ توند ره‌خنه‌كردن به‌واتای رادیكاڵبوون نایه‌ت. به‌ڵكو به‌واتای سه‌ره‌ڕۆیی دێت. هه‌روه‌ها توندوتیژخوازی به‌واتای به‌رپاكردنی شۆڕش و شۆڕشگێڕێتیش نایه‌ت.  ئه‌مه‌ وه‌هم و خۆخه‌ڵه‌تاندنێكی مه‌زنه‌ و باشووری كوردستانی تێدا نغرۆ بووه‌.

بێگومان وه‌ك چۆن ره‌خنه‌ گله‌یی و گازانده‌ نییه‌، سكاڵا و شكاندنه‌وه‌ نییه‌، ئاوه‌هاش ره‌خنه‌دان كڕوزانه‌وه‌ و پاڕانه‌وه نییه‌، خۆتاوانباردیتنی به‌رده‌وامیش نییه. هه‌روه‌ها چه‌مكی “هه‌زار گوناح و یه‌ك تۆبه”‌ش نییه. بۆیه‌ له‌كاتێكدا ره‌خنه‌ بۆ پێشكه‌وتن و گۆڕانكارییه‌، بۆ جوان دیتنی ره‌خنه‌لێگیراو و جوان هێشتنه‌وه‌یه‌تی، ئه‌وا ره‌خنه‌دانیش بۆ خستنه‌ڕووی باوه‌ڕییه‌ به‌ پێشكه‌وتن و گۆڕانكاری‌، بۆ پێداگری بڕیاڕده‌ر‌انه‌یه‌ له‌سه‌ر مانه‌وه‌ به‌ جوانی و ئیراده‌ی جوانی هه‌ر تاك و رێكخستن و كۆمه‌ڵگایه‌ك‌. كه‌واته‌ وه‌ك چۆن ره‌خنه‌گرتن پێویستی به‌ باوه‌ڕی و بڕیار و ئیراده‌ و هێزی ره‌خنه‌گرتن هه‌یه‌، ئه‌وا مسۆگه‌ر ره‌خنه‌دانیش بۆخۆی خستنه‌ڕووی ئه‌و باوه‌ڕی و بڕیاڕ و ئیراده‌ و هێزه‌یه‌. بۆیه‌ كه‌سێتی شۆڕشگێڕ كه‌سێتییه‌كی گله‌ییكار و گازانده‌كار نییه‌ له‌ ده‌وربه‌ره‌كه‌ی و به‌رامبه‌ره‌كه‌یشی ناشكێنێته‌وه‌، هه‌روه‌ها خۆ ناخاته‌ دۆخی كڕوزانه‌وه‌ و پاڕانه‌وه‌ و خۆتاوانبار دیتنی به‌رده‌وام. به‌ڵكو هه‌میشه‌ له‌ دۆخی جوانكردنی بیر و گووته‌ و كرداریدا ده‌ژیت و له‌هه‌وڵی ئه‌وه‌ دایه‌ هه‌مان دۆخیش بۆ ده‌وروبه‌ره‌كه‌یشی بێنێته‌دی. بۆیه‌ ره‌خنه ‌و ره‌خنه‌دان وه‌ك دۆخێكی شۆڕشگێڕی به‌رده‌وام پێچه‌وانه‌ی دۆخی نه‌رگسییه‌ت و له‌خۆرازیبوون و فوو له‌خۆكردنه‌.

به‌ پێچه‌وانه‌ی كه‌سێتی شۆڕشگێڕ، دوو جۆره‌ كه‌سێتی تر هه‌ن كه‌ هه‌رگیز ئاماده‌نین نه‌ ره‌خنه‌ بگرن و نه‌ ره‌خنه‌دانیش بده‌ن، ئه‌وانیش كه‌سێتی دۆگماتیك و كه‌سێتی لومپه‌نن. ئه‌و دوو جۆره‌ كه‌سێتیییه‌ هۆكاری دۆگماتیكبوون و لومپه‌نبوونیشیان هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كه‌سێتییه‌كی ره‌خنه‌گر و ره‌خنه‌ له‌خۆگر نیین.‌‌

كه‌سێتی دۆگماتیك (چه‌قبه‌ستوو) كه‌سێتییه‌كی داخراوه‌، قاڵبداره‌، ئه‌زبه‌ره‌جییه‌، ره‌هاگه‌را و ره‌شبین و مه‌رگدۆست و تاكڕه‌وه‌‌. مه‌رگی خۆی له‌ ره‌خنه‌گرتنی ئه‌و و ره‌خنه‌دانی خۆیدا ده‌بینێت، كه‌سی ئه‌قڵداخراو پێی وایه‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی ئه‌و بیری لێده‌كاته‌وه‌ و ده‌یڵێت و ده‌یكات راست و ره‌وانن و جێی مشتومڕ نین، له‌وه‌همێكی كوشنده‌ی وه‌ها دایه‌ كه‌ حه‌قیقه‌ته‌كان هه‌مووی ته‌نیا لای ئه‌وه‌، ئه‌و خۆی له‌ كانزایه‌كی پیرۆز و خوداییه‌وه‌ دروستبووه‌ و قابیلی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان نییه‌. هه‌میشه‌ خۆی راستبین و راستگۆ و راستبێژ و هه‌ڵگری راستییه‌كان ده‌بینێت و باوه‌ڕیشی وایه‌ كه‌ هه‌روایه و یه‌قینه‌كانیش هه‌ر لای ئه‌ون‌. خۆی له‌ جه‌هلێكی تێكچڕژاو(مركب)دا ده‌ژی، كه‌چی خۆی زۆر پێ زانا و دانایه‌ و هه‌ر نازانێ كه‌ نازانێ و ئاماده‌ش نییه‌ ده‌ستبه‌رداری ئه‌و جه‌هله‌ موڕه‌كه‌به‌ی خۆی ببێت. بێگومان دۆگماتیزم دووژمنی سه‌رسه‌ختی ره‌خنه‌ و رای جیاواز و خوێندنه‌وه‌ی جیاوازه‌. بۆیه‌ كه‌سێتی دۆگماتیك كه‌سێتییه‌كی ترسنۆكه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان. فۆبیای ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانی هه‌یه‌.

كه‌سێتی دۆگماتیك هه‌ر ته‌نیا له‌وانه‌ پێكنه‌هاتووه‌ كه‌ ئایینگه‌رایی و ئایینزاگه‌رایی و ته‌ریقه‌تگه‌رایین و ده‌مارگیرییه‌كی زۆریان به‌رامبه‌ر به‌ ئایین و ئایینزا و ته‌ریقه‌ته‌كه‌یان هه‌یه‌، به‌ڵكو ئه‌وانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ ده‌مارگیرن بۆ زانست، یان بۆ ئایدیۆلۆژیا و فیكر و فه‌لسه‌فه‌یه‌ك، كه‌ پێی وایه‌ حه‌قیقه‌ته‌كان هه‌مووی لای زانست یان لای ئه‌م ئایدیۆلۆژیا یان ئه‌و ئایدیۆلۆژیا و فه‌لسه‌فه‌ دایه‌. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا خودی زانست، بانگه‌شه‌ی دژه‌ دۆگمایی (دژه‌ چه‌قبه‌ستوویی) ده‌كات، له‌وانه‌یه‌ ئه‌و ئایدیۆلۆژیا یان ئه‌و فیكر و فه‌لسه‌فه‌یه‌ی به‌ دۆگما كراوه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا بانگه‌شه‌ی دژایه‌تیكردنی دۆگماتیزمیش بكات.

ئه‌م كه‌سێتییه‌ له‌ باشووردا مه‌ترسیدارترین كه‌سێتیین و هه‌ر كاتێك بتوانن له‌ ئاستی زیهنی، یان سیاسی یان كۆمه‌ڵایه‌تیدا زاڵ ببن ئه‌وا دۆزه‌خێكی بێ ئامانی ئه‌وتۆ بۆ مرۆڤ و كۆمه‌ڵگاكان دێننه‌كایه‌وه‌، كه‌ له‌ دۆزه‌خه‌كه‌ی ناو كتێبه‌ پیرۆزه‌كان زۆر مه‌ترسیدارتر بێت. ئێستا له‌ باشووری كوردستاندا ئه‌و كه‌سێتییه‌ وه‌ك تارماییه‌ك به‌ ئاسمانی كۆمه‌ڵگادا ده‌سوڕێته‌وه‌ و ئه‌و گه‌رایانه‌ی داینابوون وا خه‌ریكه‌ جوكه‌جوكیان پێكه‌وتووه‌ و جار جاریش خۆ گیڤ ده‌كه‌نه‌وه‌ و ئیدی به‌ زمانی هه‌ڕه‌شه‌ئامێز گووتاره‌ دۆزه‌خییه‌كانیان په‌رش و به‌خش ده‌كه‌ن.

كه‌سێتی لومپه‌ن (خوێڕی – یان- سه‌رسه‌ری)یش كه‌سێتییه‌كی ته‌واو بێباكه‌ له‌خۆی و له‌ ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی، بێباكه‌ له‌ مێژوو و ئێستا و داهاتووی، بۆیه‌ بێباكه‌ له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانیش و لای لومپه‌نه‌كان بێ واتاترین شتی دونیا ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دانه‌. بۆیه‌ كه‌سێتییه‌كی ملهوڕه‌، توندوتیژخوازه‌ و ماددیپه‌رست و ره‌مه‌كبازه‌، له‌به‌رامبه‌ر له‌خۆی به‌هێزتردا كۆیله‌یه‌ و له‌به‌رامبه‌ر له‌خۆی لاوازتریشدا ئاغایه‌، نه‌رگسی و تاكگه‌را و فووله‌خۆكه‌ره. كاتێك كه‌سێتی لومپه‌ن له‌ ئاستی زیهنی‌، یان سیاسی یان كۆمه‌ڵایه‌تی ببنه‌ كه‌سێتی زاڵ و باو، ئه‌وا له‌و كۆمه‌ڵگایه‌دا هیچ شتێك نامێنێ ناوی به‌ها و جوانی و ئافراندن و رێز و خۆشه‌ویستی و به‌یه‌كه‌وه ژیان و زباره‌یی بێت. هه‌موو شتێك له‌ قاوخی بێباكی و چڵێسی و نه‌وسنی و مشه‌خۆریی لومپه‌نه‌كاندا دێت و ده‌چێت. ئه‌وه‌ی له‌ باشووردا ئێستا تاك و كۆمه‌ڵگا به‌ده‌ستیه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت گه‌یشتنی ئه‌و كه‌سێتییه‌ لومپه‌نه‌یه‌ به‌ ئاستی حوكمڕانی و خاوه‌ن ده‌ستڕۆیی و باڵاده‌ستیی گشتگیردا.

له‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی سروشتیدا؛ كه‌سێتی شۆڕشگێڕی ئافرێنه‌ری هه‌میشه‌ ره‌خنه‌گر و ره‌خنه‌ده‌ر كه‌سێتییه‌كی نموونه‌یی و به‌هاداره‌. به‌ڵام جێی كه‌سێتییه‌ دۆگمایی و لومپه‌نه‌كان له‌و كۆمه‌ڵگایانه‌دا له‌ په‌راوێزی تاریكی دان و ته‌نانه‌ت جێیان پێ جێ نییه‌ به‌ده‌ست راستینه‌ی تاك و كۆمه‌ڵگایه‌كی ره‌خنه‌گر و ره‌خنه‌ده‌ردا.‌ هه‌میشه‌ خه‌ریكی خۆشاردنه‌وه‌ی راستییه‌كانی خۆیانن و به‌ پۆشینی ده‌مامكی جیاواز جیاواز هه‌وڵده‌ده‌ن خۆ به‌ په‌سندكردن بده‌ن..!!.

-2-

باشوور؛

گۆڕستانی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان

كێشه‌ی ئه‌مڕۆی باشووری كوردستان له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت كه‌س ئاماده‌ی ره‌خنه‌ له‌خۆگرتن (ره‌خنه‌دان) نییه‌. بۆیه‌ هه‌رچی ره‌خنه‌یه‌كیش ده‌كرێت بێ ناوه‌رۆك و بێواتا و بێكاریگه‌ره‌. ره‌خنه‌گرتن كاتێك بارگاوی نه‌بێ به‌ ره‌خنه‌دانێكی قووڵ ئه‌وا له‌ قسه‌ی زبر و تاوانباركردنی به‌رامبه‌ر و هه‌وڵی ریسواكردنی به‌رامبه‌ر هیچی دیكه‌ نییه‌. ئه‌وكاته‌ ر‌خنه‌گرتنه‌كان زیاتر ده‌چنه‌ قاڵبی خۆ رزگاركرن و خۆ بێتاوان ده‌رخستن و خۆ بێبه‌ریكردن‌ له‌و كه‌موكوڕی و هه‌ڵانه‌ی كراون و ده‌كرێن. نه‌ك بۆ ئه‌وه‌ی راستییه‌كان بخاته‌ڕوو و رێگه‌ی چاره‌سه‌ری بئافرێنێت. له‌ باشووری كوردستاندا نه‌ك هه‌ر سه‌ركرده‌ و پارت و لایه‌نه‌كان ره‌خنه‌دان بۆ هیچ یه‌كێك له‌ كه‌موكوڕی و هه‌ڵه‌ و خیانه‌ته‌كانیان ناده‌ن و ره‌خنه‌ له‌ خۆ ناگرن و له‌و وه‌همه‌ دان كه‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی بیریان لێكردۆته‌وه‌ و گووتوویانه‌ و كردوویانه‌ هه‌مووی راست و باش و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی گشتی دابووه‌ و هیچ نه‌نگییه‌كی تیدا نییه‌. ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا مرۆڤ ناتوانێ بۆ ده‌رمانیش راستی و باشییه‌ك بۆ به‌رژه‌وه‌ندی گشتی له‌ بیر و گووته‌ و كرداریاندا بدۆزێته‌وه‌.!! ته‌نانه‌ت ئه‌و په‌تای ره‌خنه‌نه‌كردن‌ و ره‌خنه‌ له‌خۆنه‌گرتنه‌ سه‌رتاپای كۆمه‌ڵگایشی ته‌نیوه‌ته‌وه‌. بێگومان نه‌بوونی ره‌خنه‌گرتن و ره‌خنه‌ له‌خۆگرتن سه‌ره‌تا مرۆڤ و رێكخستن و ته‌نانه‌ت كۆمه‌ڵگاكانیش به‌ره‌و غه‌فڵه‌ت ده‌بات، دواتر به‌ره‌و تاوانباری و له‌ دواجاریشدا به‌ره‌و خیانه‌تی ده‌بات. بۆیه‌ ئاكامی ترسنۆكی و خۆبه‌دوورگرتن له‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان غه‌فڵه‌ت و تاوانباری و خیانه‌تی لێده‌كه‌وێته‌وه.

له‌ باشووردا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌ك هه‌ر ره‌خنه‌دانێك به‌رامبه‌ر به‌ لایه‌نه‌ ره‌ش و كرێته‌كانی مێژووی بزووتنه‌وه‌ی كوردی نییه‌، ته‌نانه‌ت رێگه‌ به‌ سووكه‌ ره‌خنه‌یه‌كیش نادرێت. هه‌رچی هاتووه‌ به‌ ره‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی رابردوو هه‌وڵیداوه‌ نوێبوونه‌وه‌یه‌ك ئه‌نجام بدات و خۆی ببێته‌ سه‌ره‌تایه‌كی نوێ. به‌ڵام بێ ئه‌وه‌ی ره‌خنه‌یه‌كی جددیی له‌ رابردوو هه‌بێت، ئه‌وه‌ی هه‌و‌ڵیشی دابێت به‌ ره‌خنه‌ له‌رابردوو و ره‌خنه‌ی به‌رله‌خۆی ده‌ستپێبكات، دوایی خۆیشی هه‌مان ئه‌و كه‌موكوڕی و هه‌ڵانه‌ی كردۆته‌وه‌ كه‌ پێشتر گوایه‌ ره‌خنه‌ی له‌وه‌ی پێشه‌وه‌ی خۆی گرتووه‌. واتا ره‌خنه‌كانی كرچ و كاڵ و بێ بنه‌مای فیكری بووه‌، ره‌خنه‌گرتنه‌كانی له‌ رابردوو نه‌بۆته‌ پرۆژه‌ بۆ ئێستا و داهاتوو، بۆیه‌ ره‌خنه‌كان زیاتر بۆ خۆ پاك نیشاندان و  كرێت نیشاندانی به‌رامبه‌ر و خۆ باش نیشاندان و خراپ نیشاندانی به‌رامبه‌ر بووه‌. له‌ ئه‌نجامیشدا نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ی ره‌خنه‌ی گرتووه‌ دووباره‌ی كردۆته‌وه، ‌ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌یشی تێپه‌ڕاندووه‌ كه‌ پێشتر ره‌خنه‌ی كردوون. ئه‌مه‌ تراژیكۆمیدی دۆخی ره‌خنه‌یه‌ له‌ بزووتنه‌وه‌ی كوردیدا. بۆیه‌ هه‌موویان له‌یه‌كدی ده‌چن. ناكۆكی و شه‌ڕه‌كانیان به‌درێژایی زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌ی رابردوو له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ له‌یه‌كتر جیاوازن، به‌ڵكو له‌وه‌دایه‌ كه‌ ته‌واو له‌یه‌كتر ده‌چن. بۆیه‌ شه‌ڕی یه‌كتریان له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌ڵێن: مادام من هه‌م و هه‌ر له‌ تۆ ده‌چم و تۆش له‌ من ده‌چی، كه‌واته‌ تۆ بۆ هه‌یت؟ و ده‌بێ نه‌مێنیت. ئیدی هه‌ر یه‌كێكیان به‌وه‌ی دیكه‌ ده‌ڵێت؛ بۆ ئه‌وه‌ی من هه‌بم ده‌بێ تۆ نه‌بیت.

ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان نه‌ وه‌ك فه‌لسه‌فه‌ و هزر، نه‌ وه‌ك هه‌ڵوێست و كردار، نه‌ وه‌ك میكانیزم و نه‌ وه‌ك دینامیزم له‌ باشووردا له‌ئارادا نییه‌. واتا ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان نه‌بۆته‌ فه‌رهه‌نگ و چاندی تاك و كۆمه‌ڵگا. بۆیه‌ نه‌بوونی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان هۆكاری بنچینه‌یی گه‌نده‌ڵییه‌، گه‌نده‌ڵبوونیش بۆخۆی بۆگه‌نبوونه‌، زه‌ڵكاوبوونه‌. ئه‌وه‌ی ئێستا گه‌نده‌ڵبووه‌ هه‌ر ته‌نیا ده‌سه‌ڵاتدارێتی نییه‌، كه‌ خۆی سروشتێكی گه‌نده‌ڵیانه‌ی هه‌یه‌ و كرۆكی ده‌سه‌ڵات كرۆكێكی گه‌نده‌ڵه‌، به‌ڵكو كه‌سێتی و كۆمه‌ڵگا به‌هه‌موو پێكهاته‌ و جومگه‌ و په‌یوه‌ندی و به‌هاكانییه‌وه‌ گه‌نده‌ڵ بووه یان بڕێكی زۆر گه‌نده‌ڵی به‌ركه‌وتووه‌‌. ئه‌وه‌ی نا ئاساییه‌ ئه‌مه‌یه‌. ئه‌گه‌رنا خودی ده‌سه‌ڵات، جا هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێك بێت، بۆخۆی واتا گه‌نده‌ڵی، سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارێتی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای له‌دایكبوونییه‌وه‌، كه‌ زێده‌بایی و قۆرخكاری زێده‌به‌رهه‌‌م سه‌رچاوه‌كه‌یه‌تی، له‌سه‌ر بنه‌مای گه‌نده‌ڵی په‌یدابووه‌ و نه‌ له‌ رابردوو و نه‌ له‌ ئێستا و نه‌ له‌ داهاتووشدا ناتوانرێت ده‌سه‌ڵاتدارێتی له‌ گه‌نده‌ڵی پاكبكرێته‌وه.‌ چونكه‌ خۆی به‌رهه‌می گه‌نده‌ڵییه‌. له‌ كاتێكدا له‌نێو سیسته‌می كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌كدا كه‌ دینامیكی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان به‌ پێوانه‌ی به‌ها ئه‌خلاقییه‌كان تێكشكێنرا و ئیفلیج كرا، ئه‌وا ئیدی خودی كۆمه‌ڵگاكه‌ ده‌بێته‌ به‌رهه‌مهێن و درێژه‌پێده‌ری سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتدارێتی گه‌نده‌ڵكار و مانه‌وه‌ی به‌رده‌وامی ئه‌و سیسته‌مه‌. ئیدی كه‌ ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان له‌ باشووردا نه‌ك هه‌ر وه‌ك دینامیك و هه‌ڵوێست و كردار له‌ئارادا نه‌بوو‌، ته‌نانه‌ت وه‌‌ك هزر و فه‌لسه‌فه‌ی ژیانی كۆمه‌ڵگاش له‌ئارادا نه‌بوو، ئه‌وا دوو هرز و فه‌لسه‌فه‌ی دیكه‌ په‌ره‌ده‌سێنن كه‌ ئه‌ویش دۆگماتیزم و لومپه‌نیزمه‌. بۆیه‌ له‌ ئاكامدا دوو كه‌سێتی هه‌ره‌ به‌رچاو و باو و باڵاده‌ست له‌ باشووردا كه‌سێتی دۆگماتیك و كه‌سێتی لومپه‌نێتییه‌‌. ئێستا كولتوور و نه‌ریتی دۆگماتیزم و لومپه‌نیزم له‌ بره‌و دایه‌ و گه‌شه ‌ده‌سێنێت. له‌لاتان سه‌یر نه‌بێ، هونه‌رمه‌ندی لومپه‌ن، شاعیری لومپه‌ن، رۆژنامه‌وانی لومپه‌ن، سه‌ركرده‌ و سیاسه‌تمه‌داری لومپه‌ن، حزب و رێكخستن و بزووتنه‌وه‌ی لومپه‌ن، گه‌نجی لومپه‌ن، ژنی لومپه‌ن، مه‌لای لومپه‌ن….. تا ده‌گاته‌ ده‌سه‌ڵاتێكی لومپه‌ن تا دێت گه‌شه‌ ده‌سه‌نن. له‌به‌رامبه‌ریشدا به‌هه‌مان شێوه‌ بۆ كه‌سێتی دۆگماییش هه‌ر راسته‌ و ئیدی له‌ بره‌و دایه.

به‌ مسۆگه‌رییه‌وه‌ ده‌ڵێم؛ ده‌سه‌ڵاتی باشوور ده‌سه‌ڵاتێكی لومپه‌نه ‌(خوێڕییه‌) و ئایدیۆلۆژیاكه‌یشی لومپه‌نیزمه‌. چونكه‌ ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ خاوه‌ن كه‌سێتییه‌كی لومپه‌نێتییه‌ و به‌ كولتووری لومپه‌نیزم گه‌وره‌ بووه‌. بۆیه‌ هیچ به‌هایه‌كی بۆ مرۆڤ و كۆمه‌ڵگا، چاند و هونه‌ر، به‌ها ئه‌خلاقی و مرۆییه‌كان نییه‌. ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارێتی لومپه‌نێتی باشوور له‌ زۆرێك له‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانی تر جیا ده‌كاته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گه‌نده‌ڵێتی ده‌سه‌ڵاتداری گه‌یاندۆته‌ ئاستی تاڵانكاری. تاڵانكاریش بۆخۆی دوا قۆناخ و لوتكه‌ی هه‌موو جۆره‌ گه‌نده‌ڵییه‌كه‌. ئه‌مه‌ش به‌بێ له‌دایكبوونی كه‌سێتییه‌كی شۆڕشگێر و بزووتنه‌وه‌یه‌كی شۆڕشگێڕی رادیكاڵی له‌ناو جه‌ماوه‌ردا ئه‌وا به‌لاوه‌نانی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ لومپه‌نه‌ی كه‌ كه‌سێتییه‌ دۆگماتیكه‌كان پشتیوانی له‌ مانه‌وه‌ی ده‌كه‌ن، زۆر ئه‌سته‌م و دژوار ده‌بێت.

له‌ به‌شی داهاتوودا هه‌وڵده‌ده‌م له‌ ئاستی باشووردا زیاتر قسه‌ له‌سه‌ر تایبه‌تمه‌ندی هه‌ر سێ كه‌سێتییه‌كه‌ (شۆڕشگێڕ، دۆگمایی، لومپه‌ن) و هه‌وڵدان بۆ زیندووكردنه‌وه‌ و په‌ره‌دان به‌ فه‌لسه‌فه‌ و پارادایمی ره‌خنه‌ و ره‌خنه‌دان بكه‌م.

 

 

چه می توان از سوگواری مارکسیست های ایرانی برای کاسترو آموخت؟

نادر تیف
١۷ آذر ١٣٩۵- ۷ دسامبر ۲٠١۶

ما [آنارشیست ها] می گوییم که سرمایه داری دولتی از سرمایه داری خصوصی بدتر است، چرا که علاوه بر استثمار، آزادی را نیز می کشد و امکان هر گونه دفاعی را می گیرد… خلع مالکیت از سرمایه داران خصوصی و زمینداران بزرگ کافی نیست. مسلح کردن مردم به تنهایی به استقرار سوسیالیسم نمی انجامد. این هم کافی نیست که مردم را پشت سر خود داشت …

مرگ «فرمانده» فیدل کاستروی نود ساله روز ۲۵ نوامبر ۲٠١۶ فرصتی به گروه های مختلف مارکسیست ایرانی داد تا با صدور اطلاعیه و نگارش مقاله نظر خود را درباره او که رسماً نزدیک به پنج دهه رهبر بی چون و چرای کوبا بود، اعلام کنند.

جالب این جاست که این فقط گروهی همچون حزب توده ایران نبود که به سوگواری مرگ کاسترو نشست، بلکه مائویست های سابق و کنونی و همه ی گروه های طیف «فدایی» که بالغ بر هفت دسته هستند با واژه های متفاوت مرگ کاسترو را دست مایه ی تعریف و تمجید از وی و دستاوردهای «رهبری»اش نمودند. هر چند این گروه ها چندین دهه است که در خارج از ایران فعالیت می کنند، هر چند برخی از این گروه ها حتا در خارج حضوری عمدتاً مجازی دارند و فعالیت هایشان به صفحات فیس بوکی و اینترنتی محدود می شوند، اما از آن جایی که همگی خود را مدافع آزادی و برابری می دانند و برای آینده مردم ایران برنامه می نویسند، جا دارد که در رابطه با مرگ کاسترو ادعاهایشان راستی آزمایی شود و اشتراکات و افتراقات موضع گیری هایشان در قد و قواره ی یک مقاله بررسی گردد تا بتوان تلاش کرد پاسخی کوتاه به عنوان آن داد.

در طیف «فدایی» دو گروهی که نام سازمان چریک های فدایی خلق ایران را یدک می کشند اما در واقع دو گروه متفاوت هستند (جناح های حسین زُهَری و مهدی سامع)، چریکهای فدایی خلق ایران، سازمان اتحاد فداییان کمونیست، سازمان فداییان (اقلیت)، سازمان اتحاد فداییان خلق ایران و سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) را داریم. واژه «رفیق» کاسترو فقط در اعلامیه های گروه های سامع و زهری مانند حزب توده و سازمان فداییان (اکثریت) به چشم می خورد.

مائویست هایی همچون حزب کمونیست کارگری ایران، دو جناح حزب کمونیست کارگری – حکمتیست، حزب کار ایران (توفان) و حزب کمونیست ایران از جمله گروه های دیگر هستند که در رابطه با مرگ کاسترو موضع گیری کرده اند. در میان این دو طیف بد نیست به دو جناح سازمان راه کارگر نیز اشاره شود.

آن چه بیش از همه در نوشته ها به چشم می خورد سیستم تأمین اجتماعی در کوباست. آقای محمدرضا شالگونی، رهبر یکی از دو جناح راه کارگر در این زمینه می نویسد:«ارزشمندترین دست آورد انقلاب و نظم سیاسی – اجتماعی کوبا (که علیرغم شکست عمومی الگوی سوسیالیسم قرن بیستم) همچنان الهام بخش مانده، سیستم تأمین اجتماعی است.» در این جا می بینیم که نویسنده به شیوه ای زیرکانه این سیستم تأمین اجتماعی را نه فقط دست آورد انقلاب کوبا که نظم سیاسی – اجتماعی آن قرار می دهد. او در هیچ کجای نوشته به این موضوع اشاره نمی کند که انقلاب کوبا فقط ماحصل مبارزات کاسترو و همفکرانش نبود، بلکه در این انقلاب مانند دیگر انقلاب های جهان افرادی با تفکرات گوناگون شرکت داشتند که اتفاقاً یکی از مشهورترین آنان کامیلو سینفوئگوس بود که به همراه کاسترو و چه گوارا به جنبش ۲۶ ژوئیه پیوست. او که یک آنارشیست بود به طرز «مشکوکی» پس از آن که کاسترو قدرت را قبضه کرد مُرد یا شاید خودکشی شد!

شالگونی در بخش دیگری از نوشته اش ادعا می کند که یکی دیگر از دست آوردهای «دولت انقلابی»، که مانند جمهوری اسلامی درکنارهم گذاشتن اسم و صفتی متضاد است، همانا مقابله با نابرابری ها نژادی در کوبا بوده است. ظاهراً او نمی داند که سیاه پوستان و دو رگه ها در میان جمعیت یازده میلیونی کوبا دارای اکثریت هستند، اما تعدادشان در عالی ترین نهادهای دولت و دفتر سیاسی حزب کمونیست کوبا، که یگانه حزب مجاز است، از انگشتان یک دست فراتر نمی رود. با این حال واقعیت این است که سیاهان و دو رگه ها در زمینه ی موسیقی و تحصیلات عالی امکانات کافی برای بروز و ظهور دارند و در آن ها خوش می درخشند. البته این بدان معنا نیست که بتوان دولت کوبا را نژادپرست توصیف کرد.

مسئله دیگری که در نوشته های گروه های مارکسیست ایرانی بارها مطرح شده است سیستم آموزش و پرورش کوباست. برای مثال کمیته مرکزی سازمان اتحاد فدائیان خلق ایران که اطلاعیه اش را با واژه های «یاد این انقلابی بزرگ گرامی باد» به پایان می برد به رایگانی آموزش و پرورش و همچنین بهداشت اشاره می کند. هیئت سیاسی – اجرایی سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت) نیز در اطلاعیه گرامیداشت کاسترو بر همین موضوع انگشت تأکید می گذارد. کمیته مرکزی سازمان راه کارگر ضمن اشاره به رایگانی آموزش و پرورش در کوبا نکته ی دیگری به نام برچیدن بیسوادی را یادآوری می کند. چریکهای فدایی خلق ایران که همچنان مبارزه مسلحانه را «هم تاکتیک و هم استراتژی» می دانند و آن را «تنها راه رسیدن به آزادی» تبلیغ می کنند در اطلاعیه اشان می نویسند:«امروز به طور مثال ما می بینیم در کوبا آموزش رایگان تا سطح تحصیلات عالی و از جمله آموزش های عالی یک حق شهروندی شمرده می شود و برای تحقق این حق دولت کوبا در مقایسه با دیگر کشورها در جهان، بخش قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش و پرورش شهروندان کوبایی می کند.» ای کاش چریکهای فدایی خلق ایران به خواننده اطلاع می دادند که این «بخش قابل توجه» چه اندازه از بودجه ی سرمایه داری دولتی کوبا را در خود می گنجاند هر چند اطلاعیه اشان با شعارهای نابود باد نظام سرمایه داری در سراسر جهان و زنده باد انقلاب و زنده باد کمونیسم پایان می یابد!

حزب کمونیست کارگری ایران حزبی است که خود را بسیار مدرن و امروزی می داند به طوری که با توجه به بار منفی که رهبر و رهبر معظم پیدا کرده از واژه «لیدر» برای توصیف رهبر خود استفاده می کند. گویی واژه ی لیدر قبح کمتری از هم معنای فارسی خود دارد. باری، آقای حمید تقوایی «لیدر» حزب کمونیست کارگری نوشته است:«حکومت کوبا به دنیا نشان داد که حتا تحت فشار شدیدترین تحریم های اقتصادی می توان به دست آوردهایی در زمینه ریشه کن کردن بی سوادی، کاهش مرگ و میر میان کودکان، درمان، بهداشت، تحصیل رایگان و تأمین بسیاری از خدمات اجتماعی دست یافت که حتا دولت های رفاه در کشورهای غربی قادر به تحقق آن ها نیستند.» از آن جایی که لیدر درها را برای تمجید از حکومت کوبا باز کرد، طبیعی بود که آقای کاظم نیکخواه، که در سلسله مراتب حزبی پایین تر از لیدر قرار دارد، در گفت و گو با نشریه حزب به همین نکات مجدداً تأکید کند. البته تقوایی و نیکخواه همچون تمام مارکسیست ها به دگم های خود پایبندند و فراموش نکرده اند که بنیانگذار حزب، منصور حکمت پیش از درگذشتش از کوبا به نام کشوری نام برده بود که «نسیمی از سوسیالیسم» در آن وزیدن گرفت.

حزب کمونیست ایران در نوشته ای با عنوان «درگذشت فیدل کاسترو و تبلیغات رسانه های سرمایه داری» مانند اکثر گروه های دیگر که در بالا ذکر شدند به سیستم تأمین اجتماعی اشاره کرده و در پایان نوشته است که «یاد و خاطره کاسترو و همرزمش چه گوارا برای همیشه به عنوان نماد مبارزه و انقلاب علیه قدرت های سرمایه داری زنده خواهد ماند و در تاریخ مبارزه طبقاتی ثبت خواهد شد.»
خانم سگولن رویال، وزیر محیط زیست فرانسه روز ۴ دسامبر ۲٠١۶ به عنوان نماینده دولت کنونی در مراسم تدفین خاکسترهای فیدل کاسترو در شهر سانتیاگوی کوبا شرکت کرد. او گفت ادعا می شود که در کوبا زندانی سیاسی وجود دارد، اما کسی قادر نیست فهرستی از نامشان منتشر کند. این گفته ی او جنجالی در رسانه ها به پا کرد و مخالفان سیاست های کوبا علیه اش موضع گیری کردند. اما هدف از مطرح کردن نام سگولن رویال، شرکتش در مراسم تدفین کاسترو و سخنانش این است که به گروه های مارکسیست ایرانی یادآوری گردد که اگر آن ها سیستم تأمین اجتماعی، مبارزه با بیسوادی یا نژادپرستی را این همه بزرگ می کنند و آن را لااقل «نسیمی از وزیدن سوسیالیسم» می دانند از این پس باید نه فقط از کوبا که از فرانسه هم، صرف از نظر از این که کدام جناح راست یا چپ بورژوازی قدرت را در دست دارد، حمایت و پشتیبانی کنند. در فرانسه مدت هاست که بیسوادی برچیده شده است. بر اساس قوانین این کشور هر گونه گفتار و کردار نژادپرستانه و انسان هراسانه جرم محسوب می گردد و قابل پیگرد قضایی است. گفتار و کردار انسان هراسانه به آن هایی گفته می شود که علیه همجنسگرایان باشند، این در حالی ست که در کوبا دگرباشان جنسی همواره با سرکوب روبه رو بوده اند. در فرانسه بهداشت و درمان رایگان است و همه ی افراد جامعه حق معالجه و استفاده از داروهای مورد نیازشان را دارند در حالی که در کوبا مراجعه به پزشک رایگان است نه داروها. نگارنده این سطور اخیراً سفری به کوبا داشت و گواهی می کند که در داروخانه ای در هاوانا به دارویی علیه سرطان برخورد که بیش از پنچ هزار پزوتای کوبا بهایش بود در حالی که حداقل دستمزد دویست و حداکثر آن هشتصد بود.
اخیراً با توجه به ورشکستگی دولت های چپ و راست که نوبتی و پس از سیرک های انتخاباتی قدرت را به دست می گیرند، بیمارستان ها و درمانگاه های فرانسه اجازه ی معالجه ی پولی کسانی را که در خارج از فرانسه زندگی می کنند، گرفته اند. اما همین موضوع موجب شده است که بخشی از جامعه علیه این تصمیم موضع گیری کند و بیم خود را از گسترش چنین سیاستی به بقیه اعلام نماید.

اگر کسی در نوشته های گروه های مارکسیست ایرانی به دنبال انتقاد هر چند جزیی به رژیم کاستریست است لزومی ندارد وقتش را با خواندن ادبیات حزب توده ی ایران تلف کند. حزب توده ایران را می توان پیگیرترین گروه مارکسیست در حفظ سنت های هفتاد و چند ساله اش دانست. این حزب تا آخرین لحظه ای که اتحاد جماهیر شوروی فرونپاشیده بود و پرچم سرخ منقوش به داس و چکش و ستاره با پرچم سه رنگ پیش از انقلاب ١۹١٧ جایگزین نشده بود این کشور را بهشت برین سوسیالیسم معرفی می کرد. حزب توده ایران در رابطه با کوبا هم چنین می کند. «نامه ی مردم» در شماره ی ١٠١٣ که تاریخ ۸ آذر ١٣٩۵ را دارد می نویسد:«یادگار رفیق فیدل و یاران او، کشور و ملت آزاد کوباست که خودش درباره ی توسعه و تحکیم سوسیالیسم و ادای سهم در به وجود آوردن دنیایی فارغ از استثمار و ستم و تبعیض تصمیم می گیرد.» معلوم نیست منظور نویسنده مقاله نامه مردم از«ملت آزاد» چیست؟ آن چه من از آزادی در کوبا دیدم این بود که فقط روزنامه ی گرانما، ارگان حزب کمونیست کوبا در خیابان ها فروخته می شود. مردمی که در فقر مطلق روزگار می گذرانند قادر به خریداری کارت های گران بها برای اتصال به اینترنت نیستند که دارای سرعتی فوق العاده پایین است. یک کوبایی به من گفت که دولت مأموران شهرداری را برای مبارزه با بیماری های واگیردار که از آب و هوای مردابی و طبیعی کوبا می آیند به خانه ها می فرستد تا آن ها با دود کروزن ضدعفونی شوند، اما اغلب اتفاق می افتد که چند روز بعد آتش نشانان به این خانه یا آن خانه فرستاده می شوند تا همه ی سیم ها به جز برق و تلفن را که مأموران به اصطلاح شهرداری دیده اند، قطع کنند. منظور او این بود که بیش تر مأموران شهرداری که برای ضدعفونی کردن خانه ها می آیند خبرچین دولت هم هستند و سیم های دیگر، به جز برق و تلفن که قطع می شوند، سیم های تلویزیون های ماهواره ای اند که کوباییان حق ندارند نگاه کنند. در کوبا نه فقط یگانه حزب مجاز حزب کمونیست است بلکه یگانه اتحادیه مجاز کارگری نیز CTC یا کانون زحمتکشان کوباست که در واقع مانند خانه کارگر و شورای اسلامی کار در ایران بله قربان گوی دولت است. این هم در حالی است که جنبش سندیکایی قدرتمندی از اوایل سده ی بیستم میلادی در کوبا وجود داشت. رژیم کاسترو پس از گرفتن قدرت با ایجاد اتحادیه ی واحد همه ی اتحادیه های مستقل کارگری را یا برچید یا ممنوع کرد. این رژیم همچنین فوراً کارگران آنارکو- سندیکالیست را از CTC اخراج نمود.

آقای محمدرضا شالگونی در نوشته اش با عنوان «فیدل کاسترو، کسی که تا آخرین نفس به عدالت اجتماعی وفادار ماند» می نویسد که نظام سیاسی کوبا «ضعف بزرگی» داشت که نبود دمکراسی و آزادی بود وسپس فوراً اضافه می کند «دشمنی امپریالیسم آمریکا» این نظام را به سوی نظام تک حزبی راند. پس ما اکنون می دانیم که نبود آزادی و دمکراسی تنها ضعف است و در ثانی این دشمن است که نظام کوبا را ضعیف می کند و قدرت حاکم چاره ای ندارد که به این ضعف تن دردهد. کسی هم در این شش دهه پیدا نشده که دست کم چند لیوان آب پرتقال به این رژیم بدهد تا ضعفش مرتفع گردد! البته خود فیدل کاسترو بیش از شالگونی جدی بود و زمانی در پاسخ به یک روزنامه نگار خارجی گفته بود که اگر در کوبا فقط یک حزب وجود دارد علت این است که نظام تک حزبی در این کشور سُنت است!
شالگونی در بخش دیگری از مقاله اش می نویسد که رابطه کوبا با جمهوری اسلامی ایران «اشتباهی» از مجموعه اشتباهات کاسترو بوده است. اشتباه معمولاً در یک لحظه صورت می گیرد و تکرار نمی شود. اشتباهی که سی و هفت سال ادامه دارد، دیگر اشتباه نیست و سیاست است و باید از این جنبه واکاوی گردد. جناح دیگر راه کارگر موضوع رابطه کوبا با جمهوری اسلامی را نه اشتباه که «کج فهمی بزرگ» دولت کوبا نه فقط از الفاظ ضدامپریالیستی جمهوری اسلامی که دیکتاتورهای دیگر نظیر صدام حسین و معمر قذافی ارزیابی می کند. چریکهای فدایی خلق ایران که کماکان قاطعانه از مبارزه مسلحانه دفاع می کنند می نویسند که کسانی که روابط دولت کوبا با جمهوری اسلامی ایران را «بزرگ» می کنند، قصدشان «ساختن چهره ای کاملاً منفی» از فیدل کاستروست و می خواهند با این کار انقلاب کوبا و کمونیست ها را تخطئه کنند.

حزب کار ایران (توفان) به فیدل کاسترو تنها از این جنبه خرده می گیرد که از نظرات «رفیق استالین» دور شد و به «جبهه ضداستالینی ورویزیونیستی خروشچف» نزدیک! با این حال این حزب که همچنان همه ساله مراسم جشن و شادی برای تولد استالین برپا می کند و مجلس عزا برای مرگش، فیدل کاسترو را مبارزی برای دفاع از «تمامیت ارضی» کوبا می داند. مسئله تمامیت ارضی برای حزب توفان چنان مهم است که حتا در نظر دارد در صورت حمله نظامی آمریکا به ایران برای دفاع از تمامیت ارضی خاک پاک میهن در کنار جمهور اسلامی بجنگد. اما حزب کمونیست کارگری ایران مخالف حزب کار ایران (توفان) است، چرا که آقای کاظم نیکخواه در مصاحبه با نشریه حزبی اش می گوید:«نباید کاسترو و کاستریست ها را در صف ناسیونالیست ها قرار داد.» شاید نیکخواه فراموش کرده است که کاسترو زمانی شعار «یا مرگ یا میهن» را سر می داد.

سازمان فداییان (اقلیت) در نشریه کار در مقاله ای با عنوان «فیدل کاسترو، چهره ماندگار تاریخ» کمی دست و دل بازتر از حزب کار است و می نویسد:«گرچه فیدل کاسترو و چه گوارا هر دو به درجات مختلف از انحرافاتی که اردوگاه سوسیالیستی شوروی درگیر آن بود، آگاهی داشتند و تلاش می کردند با آن ها مرزبندی کنند و فاصله بگیرند، اما جبر شرایط انقلاب کوبا در جزیره ای از جهات مختلف در محاصره امپریالیسم، سرانجام راهی برای آن باقی نگذاشت که وارد مدار و الگوی سوسیالیسم روسیه شود.» چنین است که نویسنده مقاله فقط با استفاده از یک واژه – جبر – مسئله ای اساسی را در یک جمله حل و فصل می کند. این دیگر ایجاز نیست، معجزه است! البته این بار نخستی نیست که سازمان اقلیت با «جبر» تاریخی مسائل را در جمله ای کوتاه توضیح می دهد و تبیین می کند.

رژیم کاستریست به مراتب از گروه های مارکسیست ایرانی پیگیرتر و جدی تر بود و هست و برای حفظ قدرت مطلقه اش دست به هر کاری زده است. از همان ابتدایی که رژیم کاستریست تصمیم گرفت خود را در بلوک شرق حل کند هر اقدامی که بود در این زمینه کرد. این چنین بود که مشاورانی از شوروی، آلمان شرقی و چکسلواکی به کوبا آمدند تا دولت و اقتصاد آن را سر و سامان دهند. سیستم تأمین اجتماعی که گروه های مارکسیست ایرانی این همه به آن علاقه مند هستند را یک پزشک چکسلواک به نام فرانتیزک کریگل سامان داد. او به سازمان دادن دانشکده ی پزشکی نیز بسیار کمک کرد. اما چرا عکس های او از موزه انقلاب کوبا برداشته شد؟ به این دلیل ساده که در اوت ١۹۶۸، کاسترو بی چون و چرا از له کردن بهار پراگ با تانک های برژنف، رهبر وقت شوروی، پشتیبانی کرد و کریگل جزو کمونیست های چکسلواکی بود که از اصلاحات الکساندر دوبچک حمایت کرده بود.

بررسی نوشته ها و اعلامیه های گروه های مارکسیست ایران در تبعید را با خبری پایان دهیم که در تارنمای اخبار روز ١٠ آذر ١٣٩۵ منتشر شد. این خبر مبنی بر این بود که آقای ناصر زرافشان به همراه عده ای دیگر از دوستداران با دسته های گل سرخ در سفارت کوبا در تهران حضور پیدا کرده اند و او پس از سفیر کوبا سخنرانی کرده است. از سخنان او خبری منتشر نشده است، اما با توجه به آن چه گروه های متفاوت مارکسیست ایرانی در خارج منتشر کردند می توان رئوس آن را حدس زد. تارنمای محمود احمدی نژاد هم متن کامل پنج صفحه ای را که او در وصف فیدل کاسترو با حضور در اقامتگاه سفیر کوبا نوشته است به صورت متن و عکس منتشر کرد. او در پایان متنش برای فیدل کاسترو «آمرزش» مسئلت کرد. به جز احمدی نژاد چهار تن از انصارش هم متن را امضا کرده و یکی نوشته است:«جاودان باد روح بلند آقای فیدل کاسترو رهبر فقید کوبا».

راستی آزمایی گروه های مارکسیست ایرانی را که از افق های متفاوتی هستند می توان در این جا پایان داد. بر ما معلوم شد که سوسیالیسم، عدالت اجتماعی و برابری که آن ها در تارنماها، رادیوها و تلویزیون ها و دیگر امکاناتی که دارند تبلیغ می کنند می توان در سیستم تأمین اجتماعی، ریشه کنی بی سوادی، مبارزه با نژادپرستی و یکی دو مورد دیگر خلاصه کرد. بنابراین سوسیالیسم آن ها سوسیالیسم سر و دم بریده ای است که می توان حتا در چارچوب دولتی مانند دولت فرانسه عملی کرد. اگر برخی از این گروه ها نبود آزادی و دمکراسی در کوبا را می پذیرند اما آن را «ضعف» می نامند که تقصیرش هم به گردن دشمن خارجی ست می توان انتظار داشت که به فرض محال اگر همینان در ایران به قدرت برسند آش همان خواهد بود که در کوبا هست و در دیگر کشورهای بلوک شرق بود. چرا که پس از هر انقلاب یا تغییر ریشه ای قطعاً عوامل درونی و بیرونی علیه آن به پا خواهند خاست و اگر قرار باشد شوراهای مردمی و کارگری جایشان را به این دولت و آن حزب واگذار کنند یا آن ها جایشان را بگیرند، همانطور که بلشویک ها در روسیه چنین کردند، ما نباید انتظار داشته باشیم که خبری از آزادی خواهد بود.

گروه های مارکسیست ایرانی تلاش می کنند سیاست خارجی رژیم کاستریست را لااقل در مورد ایران «اشتباه» جا بزنند تا نپذیرند که سیاست خارجی هر دولتی ادامه سیاست داخلی آن است. اگر این رژیم سی و هفت سال است از رژیم جنایتکار اسلامی ایران حمایت می کند، این فقط یک اشتباه نیست، بلکه ادامه سیاست داخلی اش است که نه عدالت اجتماعی برای مردم به ارمغان آورده و نه آزادی سیاسی. از سوی دیگر حمایت رژیم کاستریست از جمهوری اسلامی نشان می دهد که تبلیغات مارکسیست ها در رابطه با انترناسیونالیسم پوچ است، چرا که حزب کمونیست کوبا ترجیح می دهد با دولت هایی مانند جمهوری اسلامی روابط بسیار مستحکم داشته باشد تا این که لااقل علیه سرکوب هایی که این رژیم بر اعضای حزب برادر، حزب توده، روا داشته است برخیزد.

گروه های مارکسیست ایرانی بیش از حد محاصره اقتصادی آمریکا علیه کوبا را بزرگ می کنند. چرا که هر چند کوبا در این محاصره بود و بیش ترین رنجش هم نصیب مردم شد و نه دولت، بلوک شرق به ویژه شوروی، آلمان شرقی، چکسلواکی و حتا چین از کوبا هر گونه حمایت مادی و اقتصادی را کرد و این آخری هنوز هم می کند. در ثانی اگر سوسیالیسم در یک کشور اجراشدنی ست دیگر چه لزومی داردکه چشم به راه امپریالیست ها و آن هم هارترین شان که آمریکا باشد، بود؟

اکنون رژیم کاستریست قصد دارد که سرمایه داری دولتی حاکم بر این کشور را با الهام از مدل چین به سرمایه داری خصوصی تبدیل کند. به همین دلیل شرکت فرانسوی پرنو – ریکار که در سال ۲٠١۵ نزدیک به ٩ میلیارد یورو گردش مالی داشته است نوشابه معروف الکلی کوبا را که رام نام دارد و از نیشکر گرفته می شود به بازارها ارائه می دهد. توزیع سیگار برگ کوبا به دست شرکت های اروپایی افتاده است. شرکت های اسپانیایی جای پای محکمی در توریسم کوبا باز کرده اند و چه بسا در آینده نزدیک با توجه به آشتی با آمریکا و بازگشایی سفارتش در هاوانا کازینوهای آنان هم به این جزیره بازگردند.

فیدل کاسترو ۲۵ نوامبر گذشته مرد اما انقلاب کوبا که با جانفشانی ها و از خود گذشتگی های فراوانی همراه بود سال ها پیش از او مرده بود و همو نقش مهمی در مرگ انقلاب داشت. این موضوع را برخی در همان دوران تشخیص داده بودند. از جمله آنان می توان به گاستون لووال، کارگر آنارشیستی اشاره کرد که عمر کاری اش را در فلزکاری، ساختمان و سپس چاپخانه گذراند و بین سال های ١۸٩۵ تا ١٩۷٨ زیست. گاستون لووال در شماره ی ۷١ نشریه لوموند لیبرتر، ارگان فدراسیون آنارشیست (فرانسه) که در ماه ژوئن ١٩۶١ منتشر شد، یعنی فقط دو سال پس از قبضه قدرت توسط کاسترو نوشت:
[چرا] باید پذیرفت که همه روزنامه ها که به رژیم تمامیت خواه جدید گردن نمی گذارند تعطیل گردند؟ آزار و اذیت کسانی که از آزادی، حق تجمع، حق تشکل و حق آزادی اندیشه دفاع می کنند با بستن مراکز فرهنگی آزاد و هجوم به اتحادیه ها و تعاونی های واقعی به خطر افتاده است… حزب کمونیست اکنون با مشاوره هایی که از «تکنسین» های روس، چکسلواک، چینی و آلمانی شرقی می گیرد بر همه چیز مستولی شده است…ما [آنارشیست ها] می گوییم که سرمایه داری دولتی از سرمایه داری خصوصی بدتر است، چرا که علاوه بر استثمار، آزادی را نیز می کشد و امکان هر گونه دفاعی را می گیرد… خلع مالکیت از سرمایه داران خصوصی و زمینداران بزرگ کافی نیست. مسلح کردن مردم به تنهایی به استقرار سوسیالیسم نمی انجامد. این هم کافی نیست که مردم را پشت سر خود داشت. پرون مردم آرژانتین را پشت سر خود داشت و هنوز هم دارد. هر عوام فریبی می تواند مردم را پشت سر خود ردیف کند. آن چه باید دانست این است که او مردم را به کجا می برد. در حال حاضر مردم کوبا را به سوی یک حکومت تمامیت خواه می برند و ما نمی پذیریم که این راه به سوی آزادی انسان پایان یابد.

چه می توان بیش از این به نوشته ی گاستون لووال افزود؟

Where the revolution is more likely to happen, in developed or non-developing countries?

Where the revolution is more likely to happen, in developed or non-developing countries?

 

By: Zaher Baher

Nov 2016

 

Opposite to the communists and other leftists, I understand revolution as a socialist/anarchist one and its outcome is a classless and non-hierarchically society.

Developing capitalism, reaching globalization, the fast increase in the number of working class and  apparent economic crisis that has often been mistaken for capitalist  crisis – it all makes old theories about revolution obsolete. It’s not just that the revolution has not happened. In fact, if the revolution in advanced industrialized countries has not aborted, certainly it has been postponed for a long time.

Capitalism on its own managed to create many groups among leftists, socialists, libertarians and feminists who are serving the system instead of fighting it.  It also managed to find gaps, places as a cheap market, using issues of nationalism, terrorism, racism, fascism and religion to create different types of war between the human beings.  By doing this it has expanded and managed to renew itself.  This has proved that capitalism is not “digging a grave for itself” in fact it is digging it for us, and was able to create a crisis often to make our movement weaker and weaker.

In addition, capitalism in very industrialized countries long time ago has managed to defuse all the tools like strikes, demonstrations, protests that have been used by the working class and the rest as the tools of struggle.  These tactics in fact are now playing in the hands of the system instead to be against it.

Previously I have written quite a lot about that, I’m therefore trying to avoid repeating myself here and prefer to get straight to the subject.

 

There are a couple of views about the way revolution happens and its victory:

 

First: Revolution through vanguard party, the military coup or through the election of parliamentary system.  This means the revolution happens from the top of the society and the outcome of either one is more or less the same.  History proved that these revolutions wherever they have happened has not just failed but in fact, brought disasters and disappointment to people.  They also proved that imposing the theory over realities is wrong and brings catastrophe.

Second: preparation for happening revolution through self-organizing in radical independent non-hierarchal groups, committees, assemblies in all realms: politics, economic, culture, education, social and climate and ecology.  Self-organizing in factories, farms, public services, markets, schools, universities, and in other work place is crucial.  These groups in the beginning are working to achieve daily necessities and empowering the role and independence of the individuals.  Then to work on building a movement on a local level, nationwide through the social networks and the people’s assemblies in the neighborhoods, villages, cities and towns. They link together to launch their activities through direct action by using direct democracy.  After empowering themselves and establishing self-administration they can challenge the state and its entire administrations and getting closer to its main strategy.

 

In my opinion while we see the state as a main center of the entire power in the country, in this case it is practical and sensible to have the same view to the most advanced industrialized countries  like US, Canada, Australia, Russia, Japan and the western countries   as a center for the world.  This center with its financial institutions has an enormous political and economical power over the rest of the world, especially the not or less developed countries as they are main bases for them.  In this case collapsing this center with the theory “the revolution must be bottom up” should start from the countries which are protecting and preserving the interests of the advanced industrialized countries.  This does not mean the demonstrations, protests, strikes, occupations and riots do not happen in the industrialized countries.  On the contrary, while there has been exploitation, work slavery, inequality and no social justice, they certainly caused the backslash.  However, when people have  no intention to organize themselves, do not have a long-term plan, these tools of struggles are just temporary ways to  achieving  the current goals – even if all these actions are for maintaining what we have achieved previously. So these activities do not just achieve major changes; in fact they bring disappointment for people.

 

What made this Center so strong is the existence of not or less developed countries where they preserve the rich ground in providing cheap labors, cheap materials also they are lucrative markets for them.  When the political and economic dependency of the Center to these countries and vice versa ends, in other words when the bases are destroyed, then the top will collapse as well.

There are some social areas in less developed societies, which do not exist in advanced industrialized countries, being rich soil for a revolution. These grounds are::

 

  • Social Relationship

 

In these countries capitalism has not reached every corner of the individual’s life who are living in a very good social relationship and their contacts are more human and less on the basis of goods and materials.  The State’s agencies designated to help and support the poor or unemployed either do not exist or offer very little help.  And also in the situation of the natural and man-made disasters, in both cases, whole burden falls on the shoulders of the people themselves and their communities.  They help each other morally, financially, collecting stuff and showing solidarity.  In short, people in those societies rely completely on themselves in the community rather than on the government to fulfill their needs, when they face the disasters or in having happiness times.  In those countries there are still some simple bases of old community remained.   To certain extent still in some places these people are living and working collectively.  Their conversations are about politics and the problems are going on in their communities and outside, are concerning them.  In a society like this the contacts and making relationships between individuals in their workplaces, in neighborhood, in villages, in universities and other places are very easy.  People there talk about their daily needs; they debate and discuss the concerning issues, making decisions about them.   They trust one another so that it is easy for them to come together in doing the common work, activities and can commit themselves to do so.  Of course these can be much easier for the people to organize themselves for different issues, making decisions and delivering them.  Certainly this is easier to be done   in remote villages than very big villages, in towns than the cities.  The self-organization through building local groups and people’s assemblies, make people working and living collectively in convenient and more practical.

There are more positive points in addition to the above in the societies of those countries while  in an advanced industrialized countries it either does not exist or very little.

 

  • The weak points of the capitalism

 

It is quite clear that achieving easy target and easy victory always happen from the weakest point of the system. It is also clear the weakest point here are the none or lesser industrialized countries and their communities because of the grounds that I described above.  While in these societies the majority of their people have not become robot, their talks and conversation are still not about the latest fashions, models of the different consuming, they have still remained human being. In these places effort and preparation for building cooperatives, trying to live together, desiring to share their social and economic necessities is easy.  In such places the villages, the countryside and the small towns are less dependent to big towns and free-market.

In those countries and their societies, if the people are ruling themselves, they are able to obtain all the necessities of life, and also simple tools, means of agricultural and ecological economy.  If they cannot obtain some of their needs, they can get them through exchanging process via social network or their assemblies.  There is no doubt to believe there are countries in the world where people remain poor, if the people rule themselves. What made those countries and their society are poor is greedy rich and elites, the state, corruption, the society  structures  that set up on the basis of class and hierarchy and implementing polices and plan of neo-liberal economy.

 

The process of defeating the capitalism, the process of ending up the dependency of one another is slow, long way but very solid.  Its entire victory and expanding the experiment rely on the international solidarity of libertarians and anti-authoritarians and also happening the same process at least in a few countries…

Existing hierarchical and class society, inequality, injustice, poverty, war and more, have left us with just a few options: sitting down and doing nothing, or waiting for the vanguard party, the military coup, election (the biggest lie in history).  This way is more dangerous than the sitting back and doing nothing because most of the time intensify the disasters.  Or simply fighting back the system through building the independent radical non-hierarchal local groups. These are the real basis and the real hope for the future revolution.

 

Zaherbaher.com

 

 

سوودو قازانجی کۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌کان و په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیانه‌ی ده‌وڵه‌تان ، هیچ وه‌خت باکی به‌ مافی مرۆڤ نییه‌ :

سوودو قازانجی کۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌کان و په‌یوه‌ندی دیبلۆماسیانه‌ی ده‌وڵه‌تان ، هیچ وه‌خت باکی به‌ مافی مرۆڤ نییه‌ :

                                                                        زاهیر باهیر – له‌نده‌ن

                                                                                      10/12/2016

ئه‌و کاره‌ساتانه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوین-دا و له‌ ئه‌فگانستان و ڵاتانی دیکه‌ ده‌گوزه‌رێ ، ‌ ملێونه‌ها خه‌ڵکی بێچاره‌ی کردۆته‌ قوربانی،  که‌ به‌شی زۆریان منداڵان و ئافره‌ت و پیر و په‌ککه‌وتوانن.  ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئێستادا به‌ به‌رچاوه‌وه‌یه‌ و ڕۆژانه‌ میدیاکان ده‌یانهێننه‌وه‌ یادمان ، سوریا و یه‌مه‌نن.

ماوه‌ی چه‌ند ڕۆژێکه‌ له‌ بریتانیا به‌هۆی ئه‌و ڕاپۆرت و ده‌نگوباسانه‌ که‌ له‌سه‌ر یه‌مه‌ن ده‌گوترێت و کوشتنی خه‌ڵکانێکی زۆر و قوربانیبوونی  ژماره‌یه‌کی زۆر  له‌ منداڵان که‌ زۆرێکی ئه‌م قوربانیانه‌ به‌ فڕۆکه‌ و چه‌کی عه‌ره‌بی سعوودییه‌ .  ئاماره‌کانی ڕۆژنامه‌ی  گاردیان که‌ له‌ ده‌وڵه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی وه‌رگرتووه‌ نیشانی ده‌ده‌ن ، له‌ سه‌دا 60 ی ئه‌و2067  ی که‌ بوونه‌ته‌ قوربانی له‌یه‌مه‌ن له‌ مانگی ته‌موزی پاره‌که‌وه‌، خه‌ڵکانی سیڤلن. ( که‌ ئه‌م ئاماره‌ زۆر که‌متره‌ له‌ ئاماری حه‌قیقی )  بۆ ئه‌مه‌ش سعوودییه‌ به‌رپرسیاره‌.  هه‌روه‌ها له‌ مانگی جێنیوه‌ری ئه‌مساڵدا هه‌ر ڕاپۆرتی ده‌وڵه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان ده‌ڵێت،  که‌ 119 هێڕشی ئاسمانی کراوه‌ته‌ سه‌ر یه‌مه‌ن هه‌ر هه‌موویان مافی مرۆڤی نێوده‌وڵه‌تی به‌زاندووه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌  زیاتر له‌ یه‌ك ملێون که‌س ده‌ربه‌ده‌ربوون .  ‌ هه‌موو ئه‌م هێڕشانه ‌و هۆکاری خه‌ستکردنه‌وه‌ی شه‌ڕه‌که‌ و کوژرانی خه‌ڵکانی زیاتر ، خودیی سعوودییه‌‌ ، چه‌که‌کانی سعودییه‌ش بریتانین ،  سعودییه‌ به‌ تایبه‌تی و که‌نداو به‌ گشتی بازاڕێکی گه‌وره‌ی فرۆشتنی چه‌کن بۆ بریتانیا .

ئه‌مانه‌ هه‌مووی ده‌نگوباسێكی گه‌وره‌ی  له‌ لایه‌ن میدیای ئێره‌وه‌ ( بریتانی) دروستکردووه‌ هاوکاتیش بوووه‌ته‌ سه‌ریه‌شه‌یه‌کی گه‌وره‌ بۆ حکومه‌تی ئێره‌ که‌ له‌م هه‌فته‌یه‌دا ‘ تیرێزه‌ مه‌ی ‘ سه‌ره‌کوه‌زیرانی ئێره‌  چوو بۆ سه‌ردانی که‌نداو و له‌وێ پاشای سعودییه‌ و ئه‌میری به‌حره‌ینی دیت  و وه‌لای بریتانیای بۆیان دووباره‌ کرده‌وه‌ .

هه‌ر له‌م کاته‌شدا وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی بریتانیا ، ‘ بۆریس جۆنسۆن’ هه‌فته‌ی ڕابوردوو له‌  کۆنفرانسه‌که‌ی ‘ڕۆم ‘ پایته‌ختی ئیتالیا، باسی له‌ هه‌ڵسوکه‌وتی سعودییه‌و و ئێران کرد ، که‌ له‌وێدا شتێكی جاوه‌ڕوانننه‌کراو  و نه‌شیاو ، بوو، که‌ بۆ که‌سێکی وه‌کو ئه‌و که‌ نوێنه‌رایه‌تی حکومه‌ته‌که‌ی ده‌کات.  وتی ”  سیاسیی هه‌ن که‌ دین ده‌شێوێنن و به‌خراپ به‌کاری ده‌هینن، په‌ڵه‌ی جیاوازی هه‌مان دین به‌کارده‌هێنن تاکو ئامانجه‌ سیاسییه‌کانیان فراوانتر بکه‌ن .  ئه‌وه‌ش یه‌کێکه‌ له‌ گه‌وره‌ترین گرفته‌ سیاسییه‌که‌ی هه‌ر هه‌موو ناوچه‌که‌ ، تراژیدیاکه‌ش بۆ من ئه‌وه‌یه‌ که‌ لێره‌دا  تۆ ئه‌م شه‌ڕانه‌ت به‌ وه‌کاله‌ت هه‌یه و هه‌موو وه‌ختێکیش  هه‌ر شه‌ڕه‌ له‌و ناوچه‌یه‌دا –  ئایا ئه‌مه‌ش له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ که‌ سه‌رکردایه‌تییه‌کی به‌هێز له‌ناو خودی ئه‌و وڵاتانانه‌دا نییه.”  درێژه‌ به‌ قسه‌کانی ده‌داو ده‌لێت ”  هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ که‌ سعوودییه‌ و  ئێران و هه‌موو که‌سێک ده‌چنه‌ ناوه‌وه‌ و هه‌روه‌ها چه‌واشه‌کاریی ده‌که‌‌ن و کێشه‌کان ده‌شێوێنن و ڕۆڵی شه‌ڕه‌کان به‌ وه‌کاله‌ت ده‌گێڕن” ‌ ‌

گه‌رچی ‘بۆری جۆنسۆن’  ئه‌م قسانه‌ی کرد به‌ڵام نه‌ دانی به‌وه‌دا نا که‌ چۆن و سعوودییه‌ ئه‌و ئاگره‌ خۆش ده‌کات و به‌ چه‌کی کێش؟ نه‌ حه‌لێكیشی هه‌بوو و هه‌یه‌ بۆ ئه‌و کێشه‌یه‌ ، ته‌نها وه‌کو قسه‌ ده‌رپه‌ڕاندنێك بوو، نه‌ شتێکی دیکه‌.  بێ گومان ئه‌م قسانه‌ پێچه‌وانه‌ی سیاسه‌تی حکومه‌تی بریتانی بوو که‌ هه‌رگیز ناخوازن به‌ ئاشکرا ڕه‌خنه‌ی هاوپه‌پیمانه‌کانیان بکه‌ن ، چونکه‌ ئه‌وه‌ی به‌لای ئه‌وانه‌وه‌ گرنگه‌  ” بزنس به‌رده‌وام بێت و بۆ ئه‌مه‌ش په‌یوه‌دنی له‌ ته‌کیانا ئاسایی بێت”  ئیدی ئه‌وه‌ گرنگ نییه‌ چه‌ندێك له‌ دانیشتوانی بێتاوانی وڵاتان ده‌کوژرێت.  ئه‌وه‌ی گرنگه‌ ده‌روازه‌ی کۆمپانیا چه‌كفرۆشه‌کان دانه‌خرێن و کرێکاره‌کانمان بێ کار نه‌بن تاکو سه‌ریه‌شه‌ بۆ حکومه‌ت دروستنه‌که‌ن و جارێکی دیکه‌ش ده‌نگیان بۆ بده‌نه‌وه‌ بییانکه‌نه‌وه‌ به‌مڵۆزمی گیانی خۆیان.

ئه‌وه‌ی گرنگه‌ لێره‌دا که‌ تێبینی بکرێت ، هه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ که‌ ده‌سه‌ڵات  و کۆمپانیاکان بێ باك و بێ منه‌ت بن له‌ کوژرانی خه‌ڵکانێکی زۆر و وێرانکردنی وڵاتانی دیکه‌ و ژینگه‌که‌شیان ، به‌ڵکو هاوڕێ کرێکاره‌کانیشمان ده‌ستیان هه‌ر به‌و خوێنه‌ ، له‌ پێناوی بژێوی خۆیاندا و له‌ده‌ستنه‌دانی کاره‌کانیانا ، هه‌ر سووره‌.

کرێکاره‌کانمان که‌ له‌ ‌لایه‌ن چه‌پ و کۆمۆنیسته‌کانه‌وه‌‌ ده‌په‌رسترێن و ده‌یانه‌وێت جڵه‌وی شؤڕشیان بده‌نه‌ ده‌ست و بیانکه‌نه‌ مڵۆزمێکی دیکه‌ به‌سه‌رمانه‌وه‌ ، کاتێك که‌ ده‌سه‌ڵات ده‌گرنه‌ ده‌ست ، هه‌میشه‌ له‌ دامێنی  بێ کاران و قوتابیان و خانه‌نشینکراوان و پیر و په‌كکه‌وتوانه‌وه‌ن له‌ هه‌ڵوێستی شؤڕشگێڕییانا و په‌رۆشییان و  بایاخیان بۆ شۆڕش.‌.  نه‌‌ك هه‌ر ئه‌مه‌ش ، به‌ڵکو جاری وا هه‌یه‌ ، به‌ چه‌ند میلێکیش له‌ دوای سه‌رکرده‌ و هه‌ندێك له‌ په‌ڕله‌مانتاره‌ ‌ چه‌په‌کانیشه‌وه‌ن.

نموونه‌ لێره‌دا، له‌ بریتانیا،  زۆرن،  به‌ڵام من ته‌نها هه‌ر دوو نموونه‌ ده‌هێنمه‌وه‌‌.  یه‌که‌م: ئه‌مساڵ له‌ کۆنفرانسی پارتی کرێکارانی بریتانیا که‌ ‘جێرمی کۆربن’ سه‌رۆکێتی و کابرایه‌که‌ که‌ ڕابوردوویه‌کی زۆر پاك و پڕ له‌ خه‌بات و تێکۆشانی هه‌یه‌ و زۆریش دژی چه‌کی نوه‌وی و ئوستوله‌ حه‌ربییه‌کانی بریتانییه‌‌  و هاوکاتیش دۆستی ژینگه‌یه هه‌ر وه‌کو هه‌موو وه‌ختێکی دیکه‌ی دژی نوژه‌نکردنه‌وه‌ و چالاککردنه‌وه‌ی ئه‌وانه‌، وه‌ستایه‌وه‌.

له‌ کۆنفرانسه‌که‌ پێشنیازێکی پێشکه‌ش، کرد تاکو ‌ په‌ڕله‌مانتاره‌کانی حیزبه‌که‌ی دژ به‌و نۆژه‌نکردنه‌وه‌ ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ده‌نگبده‌ن که‌ نزیکه‌ی 37 ملیار پاوه‌ندی تێده‌چێت و گه‌ر‌ ئه‌م پاره‌یه‌ش له‌ پرۆژه‌ی باشتردا سه‌رف بکرێت باشتره‌ .  جێرمی کۆربن ویستی ئه‌مه‌ بکاته‌ بڕیارێك و یه‌که‌م: له‌ په‌ڕله‌ماندا ده‌رنه‌چێت ، دووهه‌میش:  گه‌ر ده‌رچوو و جارێکی دیکه‌ که‌ حیزبه‌که‌ی ( حیزبی کرێکاران)  هاته‌ سه‌ر حوکم په‌یوه‌ستی ئه‌م بڕیاره‌ بێت.  به‌ڵام مه‌خابن، له‌بری پشتگیریکردنی، ‌ هێڕشێکی گه‌وره‌ی کرایه‌ سه‌ر، چونکه‌ گه‌وره‌ترین  نقابه‌ی کرێکاران Unite له‌ بریتانیا، دژی وه‌ستایه‌وه‌ و که‌ گوایه‌ کرێکاره‌کانیان، ئه‌ندامه‌کانیان، بێ کار ده‌بن .  دوای ئه‌وه‌ش زۆرێك له‌ په‌ڕله‌مانتاره‌کانیش به‌ جێگره‌که‌ی خۆشییه‌وه‌ ، دژی ‘جێرمی’ وه‌ستانه‌وه‌ ،  له‌م حاڵه‌ته‌دا جێرمی ناچارکرا که‌ ئه‌ندامانی په‌ڕله‌مان ئازاد بکرێت له‌ ده‌نگدانا له‌سه‌ر ئه‌و‌ کێشه‌یه‌ له‌ په‌ڕله‌ماندا و هاوکاتیش بابه‌ته‌که‌ بۆ کۆنفرانسێکی دیکه، هه‌ڵبگیرێت تاکو‌ قسه‌ی له‌سه‌ر بکرێت.

دووهه‌م : ماوه‌یه‌کی زۆره‌ که‌ حکومه‌ت ده‌یه‌وێ پلاتفۆرمێكی دیکه‌ی هه‌ڵفڕین و نیشتنه‌وه‌ی فڕۆکه‌ له‌ گه‌وره‌ترین فڕۆکه‌خانه‌ی بریتانیا، هیسرۆ (  Heathrow ) بکرێته‌وه‌ ، که‌ ئێستا هه‌ر دوانه‌ و بزنس پێویستی به‌ زیاتر ‌ هه‌یه‌.  له‌گه‌ڵ هه‌بوونی ئه‌م پێشنیاره‌شدا  چه‌نده‌ گروپی  خۆجێی له‌ دانیشتوانی ده‌و‌رو به‌ری فڕۆکه‌خانه‌که‌ دروستبوون بۆ دژایه‌تیکردنی کردنه‌وه‌ی پلاتفۆرمی نوێ، هه‌م له‌به‌ر پیسکردنی زیاتری ژینگه‌ و‌ هه‌م ده‌نگه‌ ده‌نگی زیاتری فڕۆکه‌کان، ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا له‌ لایه‌ن ژینگه‌ دۆستان و ‌ چه‌پ و سۆشیالیست و ئه‌نارکیسته‌کانیشه‌وه‌ ‌ پشتگیرییان لێده‌کرێت.

له‌م کێشه‌یه‌شدا ‘جێرمی کۆربن’ هه‌ر وه‌کو هه‌میشه‌ دژ به‌م جۆره‌ کارانه، ڕاوه‌ستایه‌وه‌  و ویستی ئه‌مه‌ش ببێته‌ بڕیارێك تاکو ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌کانی پارتی کرێکاران ده‌نگ دژ به‌و پێشنیاره‌ بده‌ن و نه‌بێت به‌ یاساو جێبه‌جێ بکرێت.  به‌ڵام دیسانه‌وه‌ له‌ لایه‌ن هه‌مان نقابه ‌و نقابه‌یه‌کی دیکه‌ و به‌هاوکاریی هه‌ندێك له‌ ئه‌ندام په‌ڕله‌مانه‌کان دژایه‌تی بڕیاره‌که‌ی سه‌رکرده‌ی پارته‌که‌یان کرا.  ماوه‌یه‌ک له‌مه‌و پێش که‌  پێشنیاره‌که‌  چووه‌ وتووێژی نێو په‌ڕله‌مان  و ده‌نگی له‌سه‌ر درا و بوو به‌ بڕیار و جێبه‌جێ ده‌کرێت .  هۆکاری ئه‌وه‌ش که‌ نقابه‌کان  له‌گه‌ڵ ئه‌م بڕیاره‌دا بوون چونکه‌ وتیان ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ هۆی زه‌مانه‌تی پاراستنی کاری کرێکاره‌کان و دانانی کرێکاری دیکه‌ش‌ .  ته‌نانه‌ت له‌م کێشه‌یه‌دا هه‌ڵوێستی ئه‌ندام په‌ڕله‌مانتاره‌‌که‌ی ئه‌و‌ گه‌ڕه‌که‌ که‌ خۆی له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌وه‌ هاتووه‌ و سه‌ر به‌ حیزبی موحافیزینیشه‌ ، چاکتر بوو له‌ نقابه‌کان ، که‌ ئه‌و له‌ دژی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و پێشنیاره‌ بوو به‌ بڕیار و جێبه‌جێده‌کرێت ، ده‌ستی له‌کار له‌ وه‌زیفه‌که‌ی کێشایه‌وه‌.

 

 

خۆڕێکخستن [١] ئەلف و بای هەر تێکۆشانێکی سەربەخۆی جەماوەریی و کۆمەڵایەتییە

ھەژێن*

٧ی دێسەمبەری ٢٠١٦

ئەگەر ساڵی ١٩٩١ دەسبەجێ لەنێو ڕاپەڕین و پاش ڕاپەڕین و شکستی [٢] ڕاپەڕینی ١٩٩١ ھوشیاریی تاك و کۆمەڵ لە ئاستی ئێستا بووایە و دەستبەجێ بۆ پێکھێنانی گروپە خۆجییەکان و ڕێکخراوە جەماوەرییە سەربەخۆکان کۆششبکرایە، بەدڵنیاییەوە ئێستا ھەم کۆمەڵ ئازاد دەبوو و ھەم لە ڕووی ئابوورییەوە کۆمەڵێکی خۆبەسێ و سەربەخۆ دەبوو و ھەم کارایی پۆزەتیڤی لەسەر کۆمەڵەکانی دەوروبەری دادەنا؛ بۆ نموونە، هەرچەندە خۆبەڕێوەبەریی کۆمەڵی “ڕۆژاوا” ئەو نموونە باڵایە نییە، کە من لەبارەیەوە دەدوێم، بەڵام سەرباری ئەوەش کارایی پۆزەتیڤی لەسەر هەموو جیهان داناوە و زۆر زۆر لە بەڕێوەبەرایەتی پارلەمانیی هەرێمی کوردستان باشترە.[٣]

ئێستا کە ڕوداوەکانی بیست و پێنج ساڵی ڕابوردوو خۆشباوەڕیی ناسیونالیستیی بە “خۆییبوونی فەرمانداریی و پارلەمان و دەوڵەت” و پارتییەکان و ڕامیاران تاکو ڕادەکەی باش ڕەویوەتەوە و لە هەر کات زیاتر خەڵك لەسەر شەقامە و بەراورد بە دوو دەهە و نیوی ڕابوردوو جیاوازی نێوان ئامانج و بەرژەوەندی و خەونی چەوسێنەتان (دەسەڵاتداران) و چەوساوان (خەڵك) لەنێو هۆوشمەندیی گشتیی کۆمەڵ ئاشکراتر و بەرجەستەتر بووە و بەڵگەهێنانەوە و سەلماندنی ناوێت، لە بارێکی ئاوادا خۆڕێکخستنی چین و توێژە نەدار و بێدەسەڵاتەکان لە هەر کاتێکی دیکە ئاسانتر و پێویستتر و چارەنووسازترە و هەنگاونەنان و گرنگینەدان بۆ دروستکردنی و جێخستنی، دەبێتە خۆکوژیی بەرەی چەوساوان و ڕەدووکەوتنەوەی دەسەڵاتخوازێکی دیکە و پارتییەکی دیکە و درێژبوونەوەی تەمەنی نەهامەتییەکان.

بە دیتنی من و بە گوێرەی ئەزموونی من، هەر کات ئێمە وەك زۆرینەی کۆمەڵ بۆ خۆڕزگارکردن و بەدیهێنانی ئازادی و یەکسانی و دادپەروەریی هەنگاوبنێین، هەر دەبێت لەم خاڵە و بەم هەنگاوە دەستبەکاربین؛ واتە خۆڕێکخستن و خۆڕێکخستن و خۆڕێکخستنی سەربەخۆی جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی. ئەگەرنا هەر کات، ئەگەر سەدەیەکی دیکەش بێت، هەر دەبێت بەم هەنگاوە دەستپێبکەین و بەبێ خۆڕێکخستنی جەماوەریی و کۆمەڵایەتیی ڕزگاربوون و ئازادی و یەکسانی و دادپەروەریی کۆمەڵایەتی تەنیا وەك خەیاڵێکی ئەستەم دەمێننەوە و هەموو کۆششێکی خەڵك دەبێتە سەرمایەگوزاریی ڕامیاریی بۆ پارتیی و سەرکردەیەکەی دیکە، هەر ئاوا کە ناڕەزایەتییەکانی ٢٠٠٦-٢٠١٣ بوونە سەرمایەگوزاریی ڕامیاریی بۆ لیستی نیئۆجەلالییەکانی دەوروبەری نەوشیروان موستەفا و گەییشتە پارلەمان و دەسەڵات و بە کردەوە دیتمان کە ئەوانیش لە دزین و دارابوونی نەوت و چیمەنتۆ و زەوی و گرد و کۆمپانییەوە لە پارتییەکان و دەسەڵاتدارەکانی دیکە خراپترن و کڵاویان لەسەری خەڵك کردووە.

ئەوەی تاکو ئێستا ئێمە ژێردەست و دەستەمۆ و ناکارا ماوینتەوە، بەرەنجامی ئەوە بووە، کە چاوەڕێبووین کەسێك بێت و ئێمە ڕێکبخات و بەخۆی ببێتە شوانەی ئێمە و وەك میگەڵ ئێمە بە بەربدات و بە ئێمە بڵێت چی باشە و چی خراپە و چی و چی ..تد. ئەوەش خۆشباوەڕییەکە کە ئایدیۆلۆجییەکان لەنێو هۆشی ئێمەی چەوساوان دروستیدەکەن و لە بڕوابوون بە خۆ و متمانە بە پەرجووی هێزی یەکگرتووی خۆمان خاڵێدەکەنەوە و هێزی چەوساوان دەخاتە خزمەت سەروەرمانەوەی پاوانگەران و چەپاوڵگەران.

لەبەرئەوە، کەی کۆمەڵ بوو بە خاوەنی ڕێکخستن و ڕێکخراوەی سەربەخۆی جەماوەریی کرێکاران، فەرمانبەران، مامۆستایان، بێکاران، خوێندکاران، پەککەوتان، کەمئەندامان و خانەنشینان و …تد، ئەوسا بڕیاردان و هەستان بە مانگرتنی گشتی و سەرتاسەری دەبێتە کار و چالاکییەکی زۆر ئاسایی و ئاسانی بەرەی گەل و ئەو کات دەبینین، کە چۆن دەسەڵاتدارانی هەرێم و زلهێزە پشتیوانەکانیان و کۆمپانییە جیهانخۆرەکان لەبەردەم داخوازییەکانی خەڵك بەچۆکدادێن و نەك هەر بە پێدانی مووچەی تەواو و دواخراوی خەڵكی ڕازیدەبن، بەڵکو ئامادەشدەبن مووچەکانمان لە جارانیش زیاتربکەن و داخوازی دیکەش جێبەجێبکەن، چونکە سەروەرمانەوە و ملهوڕیی ئەوان بە ناهوشیاریی و ناڕێکخراوبوون و خۆشباوەڕمانەوەی ئێمەی نەدار و بێدەسەڵات بەندە و جێگیربووە.

——————————————-

[١] خۆڕێکخستن، مەبەست لە ڕێکخستنی خۆبەخۆیی چین و توێژە نەدار و بێدەسەڵاتەکانە بە پشتبەستن بە ڕێکخستنی ئاسۆیی و پەیڕەوکردنی دێمکۆکراسی ڕاستەوخۆ و خۆبەڕێوەبەریی و سەرپەرشتیکردنی بە کۆمەڵی ڕێکخراوەکان و تێکۆشان و چالاکی ڕاستەوخۆ.

[٢] بە بۆچوونی من، جێگرتنەوەی فەرمانداریی پارتییەکانی بەرەی کوردستانی لەجێگەی فەرمانداریی بەعس بە بەرەنجامی شکستی ڕاپەڕینی جەماوەریی ئازاری ١٩٩١ و ئەوەی ئیستا ڕودەدات، درێژەی ئەو شکستەیە.

[٣] ڕەخنەی من لە خۆبەڕێوەبەریی “ڕۆژاوا” هەبوونی ڕۆڵی پەیەدە و  شێوە فەرمانداریی/دەوڵەتییبوونی دەزگەکانە و کەمتر کۆمونەیی/ شوراییە و بەرنامەڕێژیی نێوەندیی بڕیادەرە.

*  www.hejeen.wordpress.com ….. http://www.facebook.com/hejen.pze

پەرتووکخانەی ئەنارکیزم لە تێلەگرام

بەم زووانە پەرتووکخانەی ئەنارکیزم کۆمەڵێك پەرتووك بە زمانی کوردی-سۆرانی، فارسی و عەرەبی دەخاتە بەرچاوی خوێنەرانی تێلەگرام

نامەکانتان گەییشتوون [١]

هەژێن*

٠٤ی دێسەمبەری ٢٠١٦

ئەی ئەوانەی کۆشتاری شیوعیەکانی کانی ماسی ١٩٦٤ و پیاسەی تاڵەبانی  لە بەکرەجۆ ١٩٦٦ و  ئاشبەتاڵەکەی ١٩٧٤ بازرانی و بەرلەشکریی ١٩٧٩ قیادە موەقەتە لە سنە و مەریوان و دزلی و شاکارەکەی یەکی ئایاری ١٩٨٣ قڕناکا و پشتئاشانی نەوشیروان موستەفا و بردنی پاسدار بۆ باباگوڕگوڕ ساڵی ١٩٨٥ (ینک) و پێشلەشکریی بۆ سەر ھەڵەبجە ١٩٨٨ (بەرەی کوردستانی) و بە ئەنفالدانی سەدان ھەزار گوندنشینی قەرەداخ و گەرمیان و بادینان ١٩٨٨ و پێشکەشکردنی پێشمەرگەکانی (حشع) بە بەعس پاش ئەنفال لەلایەن پێشمەرگەکانی (ینک) و خولی سێییەمی جەنگی نێوخۆ ١٩٩٤-١٩٩٨ و گوللەبارانکردنی خۆنیشاندانی دژی شەڕ لە ھەولێر ١٩٩٤ و بێسەروشوێنکردنی گیراوانی جەنگی نێوخۆ لە ئاکرێ و ڕایات و قەڵاچوالان و ھێنانەوەی حەرەس جمھوری٣١ی ئاب و ھێنانی پاسدار بۆ کۆیەی ١٩٩٦ و ھێنانەوەی سەدان جارەی جەندرمە بۆ نێو ھەرێم و جیابوونەوەی نەشیروان بە دە (١٠) ملیۆن دۆلار و گردەکەی تاڵەبانی ٢٠٠٦ و ھێنانی داعش و پێشکەشکردنی زومار و بەعشیقە و شەنگال و مەخموور و بازرگانی نەوت و گاز و لەتەك داعش ٢٠١٤ و پیاسەکردنی داعش لە کەرکووك ٢٠١٦ و ھەوڵی تەقاندنەوە و ئاژاوەنانەوە لە “ڕۆژاوا” ٢٠١٢-٢٠١٦ و تیرۆرکردنی نەزیر عومەر ١٩٩٣و ڕەئوف کامیل ١٩٩٣ و ئەلی بۆسکانی ١٩٩٢ و حەمەحەلاج ١٩٩٤و بەکر عەلی ١٩٩٦ و سۆرانی مامە حەمە و سەردەشت و عەبدولستار تاھیر شەریف و کاوە گەرمیانی و ویدات حوسەین و ھەزاران و ملیۆنان تیرۆر و ڕاونان و  شتی دیکە، ئەی ئەوانەی کە پاش چەند چرکە ئەو گشتەتان لەبیرچووەتەوە.

نامەکانتان بە سەری ڕەش و قەڵاچوالان گەییشتوون و ئەگەر دڵنیانین، وەرن لەنێو خاشاکی کۆشکەکان بگەرێن، ئیدی بەسە و چیدی نامانەوێت وڕێنە و دەبەنگیی ئێوە بخوێنینەوە؛ ئێوەی نووسەر و ڕۆژنامەگەر و  “ڕوناکبیر”، مەگەر تێناگەن و دەبەنگن و نازانن، کە دەسەڵات لەپێناو مسۆگەرکردنی مشەخۆرییە و سیستەمی مشەخۆریی و مەرجەکانی سندووقی نێودەوڵەتی دراو و  بانکی جیھانی و بانکی نێوەندیی ئەوروپا و ناتۆ و دەوڵەتانی زلهێز بواری بەدیھێنانی داخوازییەکانی ئێوە نادەن و ئێمە بە بارمتەگیراوین و ئەگەر مووچەی ئێوە نەبڕین و ئەگەر نرخی کاڵا و پێداویستییەکان چەند قات بەرزنەکەینەوە و ئەگەر ڕێکەوتننامەکان واژۆنەکەین، بە حەب و دەرزییەك، بە خواردنێك ئێمە ژاراوکوژدەکەن و ھەزار و یەك بەڵگەی پزیشکی دەکەنە پاساوی مردنمان؛ ئێوە چین و بۆچی تێناگەن، ئەوە داخوازی و مەرجی نەزمی نوێی بازارە (نیئۆلیبرالیزمە) و ڕاگرتنی جەنگیش تەنیا لە توانای کۆمپانییەکانی ئۆتۆمەبیلسازی و چەکسازی هەیە و تاکو کارخانە و بازارەکانی چەکسازی هەبن، جەنگەکان بەردەوام دەبن و تاکو سەروەری هەبێت، چەك پێویستە و تاکو ئێوەی نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیر” و سەرانی “پارتییە پێشرەوەکان” لەسەر کڕینی نوێترین مۆدێلی ئۆتۆمەبیل کێبڕکێبکەن، (داعش) و جەنگ پێویستدەبن و دەبێت نرخی بەنزین و سووتەمەنی هەرزان بێت، تاکو دەبەنگانی دونیا  وەك ئێوە بتوانن زۆرترین بەنزین بکڕن و ئۆتۆمەبێلە پانوپۆڕەکانیان لێخوڕن. [٢]

نامەکانتان گەییشتوون، ئەی نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیران”ی دەبەنگ، ئەی ئەوانەی کە لە واتای بێدەنگمانەوەی ئێمە تێناگەن و بە ھەزاران “ئەلف” تێناگەن، ئیدی لەوژە لەوژ بەسە، دەبەنگبێژی بەسە، تەرسەقولبێژی بەسە، نامەنووسین و پاڕانەوە بەسە و تێبگەن، ھەر ئاوا ئێوە لە ئاستی ئێمە بێدەسەڵاتن، ھەر ئاوا ئێمەش لە ئاستی مەرجی نێو ڕێکەوتننامەکانی دەوڵەتانی زلھێز و سندووقی نێو دەوڵەتی دراو و بانکی جیھانی بێدەسەڵاتین و بە فیکەیەکی ئەوان تەخت و تاراجمان نامێنێت.

نامەکانتان گەییشتوون و ئێوە ناخوازن لە وەڵامنەدانەوەی ئێمە بگەن، کە ئێمەش بێدەسەڵاتین و دەسەڵاتی ئێمە لە تیرۆرکردنی ناڕازییان و ڕاگرتنی جەماوەر و پاسەوانی بیرەنەوتەکان و جێبەجێکردنی پلانەکان و کڕینی چەك و واژۆکردنی ڕێکەوتننامەکان و قەرزکردن، هیچی یدکە نییە و ژییان و منداڵ و ھاوسەرانمان بەبارمتەگیراون. ئێوە ناتانەوێت تێبگەن؛ ئەگەر ئێمە فزەبکەین، وەك (جۆن پاوڵی یەکەم John Paul I) [٣] نیوەشەوێك دەماکوژن. دەبەنگینە گوێرادێرن ، مەگەر سەری ئێوە تەپاڵەی تێدایە، ئاوا تێناگەن و زۆرینەی خەڵکی ناڕازیشتان وەك خۆتان دەبەنگکردووە؛ تێناگەن کە ئێمە ناتوانین و مافی وەڵامدانەوەمان نییە و ئەگەر وەڵامبدەینەوە، لە دوو شت زیاتر نییە، یان هەر وەك ئێوە تەنیا دەتوانین خەڵك خۆشباوەڕتربکەین، یان فیشەکێك لەنێو دەمی ناڕازییانی سەرکێش بتەقێنینەوە. دەبەنگینە ئێوە بەو نامە دەبەنگانەی خۆتان تەنەکەی خۆڵی ئێمەتان پڕکردووە و ناهێڵن خەڵکی ناڕازای بەخۆی بیربکاتەوە و لەوە تێبگات، کە ئەگەر ئێمە ڕاستگۆیانە وەڵامی پرسیار و داخوازییەکانی خەڵك بدەینەوە، تەمەنمان چەند چرکەیەك زیاتر نابێت و بارمتەگیراوێکی دیکەی وەك ئێمە دەخەنە شوێنمان و باری خەڵکیش وەك ئێستا هەر “چل مەن” دەبێت. بەڵام ئەگەر خەڵکی بەخۆی خۆی ڕێکبخات و ڕێکخستن و بەڕێوەبردنی خۆی بکاتە ئەڵتەرناتیڤی ئێمە، هەم ئێمە لەم بارمتەبوونە ڕزگاردەبین و هەم سندووقی نێو دەوڵەتی دراو و بانکی جیهانی و بانکی نێوەندیی ئەوروپا و دەوڵەتانی زلهێز ناتوانن بارمتەگیراوێکی دیکە بخەنەوە شوێنی ئێمە. ئیدی بەسە و چیدیکە نامە ئاراستەی ئێمە مەکەن و بە دەبەنگی خۆتان خەڵك خۆشباوەڕ و چاوەڕوان مە‌هێڵنەوە، با چیدیکە خەڵکی چاوەڕوانی سۆزداریی ڕۆبۆتێکی وەك ئێمە نەکات و بە تەرسەقولبێژیی ئێوەش وڕ و گێژ نەبێت؛ با خەڵکی بەخۆی بیربکاتەوە و لە بێوەڵامی ئێمە تێبگات، تکایە چیدیکە نامەی تەرسەقولاوی بۆ ئێمە مەنێرن!

بۆ دوا جار لێرەدا جارێکی دیکە هەزاربارەی دەکەینەوە، ئەی دەبەنگانی نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیر”، گشت نامە خۆشباوەڕکەرەکانتان گەییشتوون و ئەمەش دوا وەڵامە و ئیدی بەسە و تێبگەن، ئەی بێهۆشترین بوونەوەرانی سەر گۆی زەمین، ئەی چڵکاوخۆرانی بەردەم کۆشكی سەر ڕەش و قەڵاچوالان و پارلەمان و گردەکانی ئۆپۆزسیۆن، دەبەنگی بەسە و کڕبکەون، تاکو خەڵك بەخۆی بیربکاتەوە و چارەنووسی خۆی دیاریبکات، ئەگەرنا هەمان چارەنووسی فلیپین و ئەرجەنتین و کۆڵۆنییەکانی ئەفریکا لە پێشتان دەبێت و کاتێك کە نەوت نەما، ئیدی تەنیا باجی لەشفرۆشییەکانی “نیشتمان” دەتوانێت “ئاڵای نەتەوە” بشەکێنێتەوە. [٤]

————————————————————

[١] وەڵامێك بۆ ئەو نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕۆناکبیر”انەی کە پاش چارەکە سەدەیەك تاڵانی و گەندەڵی و سەرکوتکاریی دەسەڵاتی بۆرجوازی کورد، هێشتا دەبەنگانە نامە بۆ دەسەڵاتداران دەنووسن و خەریکی بزواندنی سۆزی ڕۆبۆتەکانی نەزمی نوێی بازار (نیئۆلیبرالیزم) و ختووکەدانی خۆشباوەڕیی خەڵکی نەدار و بێدەسەڵات و چاوڕێهێشتنەوەی ناڕازیانن و بە نەتەوەگەرایی (ناسیونالیزم) هۆشی ناڕازییان بەنگدەکەن. لێرەدا مەبەستی من نووسەران و ڕۆژنامەگەران و “ڕوناکبیران”ی دەرباری دەسەڵات و پارتییەکان نییە، چونکە ئەوان  لە خۆشباوەڕییەوە  دەربارنین و ھوشیارانە لە پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی دەسەڵاتداران داکۆکیدەکەن؛ مەبەستم نووسەر و ڕۆژنامەگەر و “ڕوناکبیران”ێکن، کە خۆشباوەڕانە بە “نەتەوە” و “وڵات” و “ھاووڵاتی” و “سەرۆکی باش” و “پارتیی باش” و “پارلەمان و پارلەمانتاری باش” و “فەرمانداریی و  دەوڵەتی باش”  ھۆشی نەداران و بێدەسەڵاتانی ناڕازی ژاراویدەکەن و ڕۆژانە لەنێو کاناڵەکانی مێدیا نامە ئاراستەی دەسەڵاتدارانی بۆرجوازی کورد دەکەن و خەریکی ئامۆژگاریکردنی دەسەڵاتدارانن، بۆ ئەوەی “سەرکوتگەرێکی دڵسۆز و بەسۆزی خەڵك” بن.

[٢]لەو کاتەوە کە (داعش) هاتووەتە نێو عیراق تاکو ئێستا لە وڵاتانی ڕۆژاوا نرخی بەنزین و گازوایل و گاز هەرزان بووە.

[٣] (جۆن پاوڵی یەکەم John Paul I)  ٢٦ی ئۆگوست تاکو ٢٨ی سێپتەمبەری ١٩٧٨ پاپای ڤاتیکان بوو و ماوەی پاپابوونی تەنیا سی و سێ (٣٣) ڕۆژ بوو و نیوەشەوێك ناڕۆشنانە مرد. بۆ زانیاریی زیاتر سەردانی ئەم لینکە بکەن : https://en.wikipedia.org/wiki/Pope_John_Paul_I

[٤]ساڵی دوو هەزار، لە گەرمەی شانازیکردنی خۆشباوەڕان و دەسکەلاکانی دەسەڵات بە ئاڵای بۆرجوای کوردستان لەنێو ژوورەکانی پاڵتۆك بەدیاریکراوی لەنێو ژووری “ئازادیخوازان” کە ژووری چەپ و نەتەوەگەراکان بوو، گوتم “ڕۆژێك دێت، کە ئاڵای نەتەوەیی ئێوەش وەك ئاڵای فلیپین بە باجی لەشفرۆشییەکانی نیشتمان دەشەکێتەوە”.

*  www.hejeen.wordpress.com ….. http://www.facebook.com/hejen.pze

گروپی خۆجێی؛ ڕێکخستن، شێوازی چالاکی و ئامانجەکانی

هەژێن

٢ی دێسەمبەری ٢٠١٦

گروپی خۆجێی چییە ؟

گروپی خۆجێی (لۆکاڵ گروپ) ڕێکخستن و ڕێکخراوەی شوێنی ژییان و کارکردن و خوێندن و بوارەکانی دیکەی ژیانە، دەکرێت گروپێکی بەرھەڵستکاری دژ بە دەسەڵاتداران و سەرمایەداران بێت، ھەر ئاوا دەکرێت گروپێکی تایبەت بە ھاریکاری و کۆمەك، کاری خۆبەخشی، ئاڵووێری زانیاریی، خۆکۆمەکیی نەخۆشان، دایکان، باوکان، کەمئەندامان، ھاوڕەگەزبازان، شارەزایانی بواری ئایتی، خۆکۆمەکیی خوێندکاران، پاکژکردنەوەی ژینگە، پاراستنی ئاساییشی کۆڵان و گەڕەك و گوند، فریاگوزاریی، ڕێنوێنی و گشت بوارەکانی دیکە ژییان …تد

ئامانج لە پێکهێنانی گروپی خۆجێی

گروپی خۆجێی بەخۆی ئامانج نییە، بەڵکو ئامرازی بەدیهێنانی حەز و داخوازییە کەسیی و گشتییەکان و بەرژەوەندی نێوکۆیی دانیشتوانی گەڕەکێك، کۆمەڵە کرێکار و فەرمانبەر و خوێندکارێك یان پێگە و سەکۆیەکە بۆ ئاڵووێرکردنی زانیاریی و کۆمەك و پێداویستییەکان لەنێو پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان، کە بەشێوەی بەردەوام کۆبوونەوەی گشتی ئەندامان یان بەشدارانی لەسەر پرسەکان و پێداویستییەکان و ئەرکەکان بڕیاردەدرێت.

هۆکاری پێداگریی و شەیدایی ئازادیخوازان بۆ گروپە خۆجێیەکان

وەك سەرەتا ئاماژەمدا، گروپە خۆجێیەکان بەخۆیان ئامانج نین، بەڵکو ئامرازی بەدیهێنانی ئامانجەکانن. بێجگە لەوەش هەر هەبوونی گروپە خۆجێیەکان بە تەنیا بۆ خۆی ناتوانێت وەڵام بە شەیدایی و پێداگریی ئازادیخوازان بداتەوە، بەڵکو ئەوە ئافەرێنەربوون و ڕادیکاڵبوونی مێکانیزمەکانن، کە ئازادیخوازان دەکەنە پێداگر و شەیدای پێکهێنانی گروپە خۆجێییەکان و بناخەیی لەبەرچاوگرتنیان لەنێو کۆڕی تێکۆشان و بەرەو پێشبردنی شۆڕشی کۆمەڵایەتیی؛ بە واتایەکی دیکە ئەوە کۆبوونەوە گشتییەکان و ڕێکخستنی ئاسۆیی و سەرپەرشتیکردنی بە کۆمەڵ و چالاکی ڕاستەوخۆن، کە وەك میکانیزمی ڕێگر لە پاشکۆبوون و پڕۆ-دەسەڵاتبوونی گروپە خۆجێییەکان و سەرھەڵدانی بیرۆکراسی و ئاریستۆکراسیی ڕابەران، گروپە خۆجێییە شۆڕشگێرەکان لە گروپە خۆجێیە ڕیفۆرمیست و سازشکارەکان جیادەکەنەوە و هەر ئەو هۆکارانەشن، کە بوونەتە هۆی ئەوەی ئازادیخوازان گرنگی و پێداویستی گروپە خۆجێیەکان بناخەیی وەربگرن و بۆ هەموو بواریك هەوڵی پێکهێنانیان بدەن.

جۆرەکانی گروپی خۆجێی

بەپێچەوانەی دابەشکردنی پرسەکان و شتەکان و کۆمەڵ بەسەر ڕەش و سپی، ئەوە تەنیا تێکۆشان و بەرەنگاریکردنی دەسەڵاتداران نین، کە گروپی خۆجێی دەکەنە پێداویستی، بەڵکو ئەوە وەڵامدانەوە بە هەموو لایەنەکانی ژییانەی ڕۆژانەی خەڵکە، پێداویستی ئەوان دەکاتە ناچاریی. جۆرەکانی گروپی خۆجێی بریتین لە : گروپە داخوازییکارەکان و بەرھەڵستکارەکان، گروپەکانی ئاڵووێری زانیاریی و خۆبەخشکاریی و خۆکۆمەکیی کۆمەڵایەتی، گروپەکانی پاراستنی ئاساییشی شوێنەکانی ژییان و کار و خوێندن، گروپەکانی پاراستنی ژینگە، گروپە تایبەتەکان بە پرسە تایبەتەکانی توێژە کۆمەڵایەتییەکانی وەك ئاڵووێری ئەزموون لەبارەی نەخۆشی، تەرککردنی سیگار و مەی و بەنگکەر و نەخۆشییە کۆمەڵایەتییەکانی دیکە.

شێوەی ڕێکخستنی گروپی خۆجێی

هەر وەك ڕێکخراوە جەماوەرییەکان، ئەوە ئامانجە کە شێوەی ڕێکخستنی گروپە خۆجێییەکان دیاریدەکات و ئاراستەی دەکات. کاتێك کە ئامانج لە پێکهێنانی گروپە خۆجێیەکان وابەستەکردنی خەڵك بێت بە پارتییەکان یان گوێڕایەڵکردنی خەڵك بێت بۆ بڕیارەکانی فەرمانداریی و دەوڵەت، ئەوا خۆبەخۆ گروپی خۆجێی شێوەی ڕێکخستنی نێوەندگەرا و قووچکەیی لەخۆدەگرێت و کەسانێکی دەسەڵاتخواز و هەلپەرست بۆ بەدەستهێنانی مشەخۆریی یا پلە و پایەی دەسەڵاتداریی و بەرتەری لە سەرووی گروپەکەوە جێدەگرن، لەو بارەوە دەتوانین وەك نموونە بە ئەنجومەنی گەڕەكەکان ئاماژەبدەین، کە ساڵی ١٩٩٢ (ینک) وەك ئەڵتەرناتیڤی (شورای گەڕەکەکان) دروستیکردن و بەسەر خەڵك سەپاندنی. هەر ئاوا (شورای گەڕەکەکان) کە بڕیاربوو ئامرازی خۆبەڕێوەبردن و بەدەستهێنانی داخوازییەکانی خەڵك بن، هەر زوو لەلایەن ڕێکخراوە چەکانی ئەو کات لە سەرەوە پاوانکراون و کرانە بڵندگۆی ئایدیۆلۆجیی ڕێکخراوە چەپەکان. هەر ئاواش گروپە خۆجێیەکانی شوێنی کار و خوێندنی وەك (یەکێتی) و (سەندیکا) زەردەکان لەنێو کارگەکان و فێرگەکان وەك تۆڕی هەواڵگریی و ئەندامگیریی بۆ پارتییەکان بەکاربران.

بەپێچەوانەی ئەوەش، کاتێك کە ئامانج لە پێکهێنانی گروپە خۆجێییەکان بەدەستهێنانی داخوازی و یەکگرتنی دانیشتووان و کرێکاران و فەرمانبەران و خوێندکاران بێت، ئیدی ناچار میکانیزم و شێوازی گونجاو و خوازراوی خۆی دەدۆزێتەوە و دادەهێنێت؛ گروپێك کە ئامانجی سەپاندنی داخوازییەکانی خەڵك بێت بەسەر دەسەڵاتداران و هەڵخڕاندنی یەکێتی و هاوپشتی کۆمەڵایەتیی و بەرەوپێشبردنی شۆڕشی کۆمەڵایەتیی بێت، ئیدی ناتوانێت لەتەك ڕێکخستنی قووچکەیی و نێوەندییانە و هەبوونی سەرۆك و وابەستەیی بە پارتییەکان و دەوڵەت بگونجێت و لە بەرانبەر ئەوانە کۆبوونەوەی گشتی و ڕێکخستنی ئاسۆیی و دەستەی سەرپەرشتیکردن و یەکسانی گشت ئەندامان لە ئەرك و بەرپرسیاریی و سەربەخۆیی لە هەر پارتیی و دەسەڵاتێك دەکاتە پێشمەرجی جەماوەرییبوون و سەربەخۆییبوونی خۆی؛ بە واتایەکی دیکە پێویستە ڕێکخستن و چالاکیکردن و میکانیزمەکانی تەواو دژ و پێچەوانەی ئەو گروپانە بن، کە لەپێناو بەدیھێنانی ئامانجی دەستەبژێرێك، پارتییەك یان فەرمانداریی و دەوڵەت و کۆمپانی و ئایین و ئایدیۆلۆجییەك پێکھێنراون.

میکانیزمەکانی سەربەخۆیی گروپی خۆجێی

وەك پێشتر ئاماژەمدا، میکانیزمەکانی گروپی خۆجێی سەربەخۆ تەواو پێچەوانە و دژی میکانیزمە باوەکانی ڕێکخستنە نێوەندگەرا و قووچکەییە پاشکۆکانی پارتییەکان و سەندیکا زەردەکانی سەر بە دەسەڵات دەبن لەوانە:

– کۆبوونەوە گشتییەکان

کۆبوونەوە گشتییەکان یەکەمین ھەنگاوی دێمۆکراسیی ڕاستەوخۆ و مەیدانی بڕیاردان و دیاریکردنی کەسانی خۆبەخشن بۆ ئەنجامدان و فێرگەی گێڕانەوە و پەروەردەکردنی گیانی بڕوابەخۆبوون و پشتبەستن بە یەکێتی و هاوپشتی کۆمەڵاتین؛ کۆبوونەوە گشتییەکان ھەم سەکۆی مشتومڕکردنی گشت ئەندامان/دانیشتووانن لەبارەی پرسە پەیوەستەکان بە ژییان و کاریی خۆیان، ھەم مەیدانی ھەڵخڕاندنی جەماوەرین و ھەم سەنگەری تێکۆشانن و ھەم فێرگەی ھوشیاربوونەوە و ئەزموونگیریی و یەکگرتن و ھاوپشتیی جەماوەرن، ھەم شوێنی بڕیاردانن و ھەم شوێنی ھەڵبژاردنی نوێنەران و زۆر شتی پۆزەتیڤی دیکە.

– ڕێکخستنی ئاسۆیی

ڕێکخستنی ئاسۆیی ڕێگە لە سەرهەڵدان و کۆپیکردنەوەی ڕێکخستنی قووچکەیی و نێوەندییانە دەگرێت، کە هەردەم ئەو دووانە [ڕێکخستنی قووچکەیی و نێوەندییانە] ئافەرێنەر و درێژەپێدەرەوەی پێکهاتەی چینایەتی سەر و خوارن، کە گروپ و ڕێکخراوەکان دەکەنە کۆمیتە و پاشکۆی پارتییەکان و بەشێك لە دەزگەکانی دەوڵەت؛ ڕێکخستنی ئاسۆیی واتە گشت ئەندامان ڕاستەوخۆ و پێکەوەیی یان زنجیرەیی یەکدەگرن و ھەمووان ڕابەری خۆیانن و کەس بەتەنیا ڕابەر و سەرکردەی ئەوانی دیکە نییە. ڕێکخستنی ئاسۆیی ڕەتکەرەوەی ھەموو پێکھاتە و ڕێکخراوەیەکی نێوەندیی و قووچکەییە و ھیچ بوارێك بۆ پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی کەسانی دەسەڵاتخواز و ناوبانگخواز و ھەڵپەکەر و ھەلپەرست ناھێڵێتەوە و لە بەرانبەر ئەوە گیانی خۆبەخشکاریی و ھەروەزیی و ھاریکاری و یەکسانی ئەرك و بەرپرسیاریی گەشەپێدەدات.

– سەرپەرشتی و ڕابەریی بەکۆمەڵ

سەرپەرشتیکردنی بە کۆمەڵ و بەردەوام گۆڕاو لەنێوان کۆبوونەوە گشتییەکان، ڕێگریی لە بەرتەریدان بە کەسەکان و پلە و پایەبەخشین و دروستکردنی پەیوەندی شوانە و مێگەل دەگرێت و گیانی بەرپرسیاریی و بڕوابەخۆبوون و بەشدارییکردن لە بڕیاردان و جێبەجێکردنی ئەرکەکان بۆ هەموو ئەندامان یان بەشدارانی کۆبوونەوە گشتییەکان دەگیڕێتەوە و ناهێڵێت گروپ و ڕێکخراوە جەماوەرییەکان ببنە ئامرازی دروستکردنی ئۆرۆستۆکرایی و مەشەخۆریی و ناوبانگخوازیی کەسانی هەڵپەرست و هەر ئاوا متانە بەخۆ و بە دەوروبەر بۆ نێو پەیوەندییەکانی کۆمەڵ دەگێڕێتەوە.

شێوازی چالاکی گروپە خۆجییەکان

چالاکی ڕاستەوخۆ یەکێکی دیکەیە لەو ئامرازانەی کە لە میانجیگەرایی و سازشکاریی کەسانی هەڵپەرست ڕێگەدەگرێت و ئەوە مسۆگەردەکات، کە هەموو ئەندامانی گروپەکان لەنێو کۆبوونەوە گشتییەکان لەسەر جۆر و ئەنجامدانی چالاکییەکان بڕیاربدەن و هەر بەخۆشیان ئەنجامدانی لە ئەستۆبگرن؛ ئەوەش دەبێتە ڕێگر لە دروستبوون و سەرهەڵدانی بیرۆکراسیی و ئاریستۆکراسیی ڕێکخراوەیی .

شێوازی یەکێتی و یەکگرتنی گروپە خۆجییەکان

بۆ ئەوەی هەر ئاوا کە لەنێو خودی گروپە خۆجێییەکان کۆبوونەوەی گشتی و ڕێکخستنی ئاسۆیی و سەرپەرشتیکردنی/ڕابەرییکردنی بەکۆمەڵ دەبنە ڕێگر لە سەرهەڵدانی وابەستەیی و پاشکۆبوون و بیرۆکراسی و ئاریستۆکراسی و پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی و هەلپەرستی، هەر ئاواش لە یەکگرتنی گروپە خۆجییەکان و چالاکی سەرتاسەیی گشت یان بەشێکی گروپەکان لە سەرهەڵدانەوە و زاڵبوونی وابەستەیی و پاشکۆبوون و بیرۆکراسی و ئاریستۆکراسی و پاوانگەریی و چەپاوڵگەریی و هەلپەرستیی کەس و گروپەکان ڕێگرییبکرێت، پێویستە شێوازی کۆبوونەوە و ڕێکخستن و بڕیاردان و جێبەجێکردن هەر بەو جۆرە بێت، کە لەنێو گروپە یەکگرتووەکان هەیە و پەیڕەودەکرێت؛ واتە یەکگرتنی نانێوەندیی و ناقووچکەیی، کە ئەوەش تەنیا بە یەکگرتنەوەی گروپە خۆجێیەکان لەنێو تۆڕی کۆمەڵایەتیی ناوچەیی  و هەرێمی و سەرتاسەریی مەیسەردەبێت.