كێ له‌ نێوەندگه‌رایی سوودمه‌ند ده‌بێت ؟

كێ له‌ نێوەندگه‌رایی سوودمه‌ند ده‌بێت ؟

An Anarchist FAQ

وەرگێڕانی: زاھیر باھیر

 

 B.2.5 كێ له‌ نێوەندگه‌رایی سوودمه‌ند ده‌بێت ؟

‌هیچ سیسته‌مێكی كۆمه‌ڵایه‌تی بوونی نابێت، ئه‌گه‌ر سوود به‌ كه‌سێك یا گروپێك نه‌گه‌یه‌نێت. نێوەندگه‌رایی له‌ ده‌وڵه‌تدا یا له‌ كۆمپانیدا، جیاواز نییه‌ له‌وه‌ی كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ وترا. نێوەندگه‌رایی له‌ هه‌موو بواره‌كاندا، به‌ڕاسته‌وخۆ سوود به‌وانه‌ ده‌گه‌یه‌نێت، كه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ن، چونكه‌ ده‌یانپارێزێت له‌وانه‌ی كه‌ له‌ خواره‌وه‌ن، بەشێوەیەكی كاریگەرانەتر ڕێگە به‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌ له‌ كۆنترۆڵكردن و فه‌رمانڕه‌وایی ئه‌وانه‌ی خواره‌وه، ده‌دا. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش نێوەندگه‌رایی ڕاسته‌وخۆ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی بیرۆكراسییه‌كان و ڕامیاره‌كانه‌ كه‌ پشتگیری نێوەندگه‌رایی بكه‌ن.

له‌ سیسته‌می سەرمایەداریدا، به‌ هه‌ر شیوه‌یه‌ك بێت، تێكڕای به‌شه‌ جیاجیاكان له‌ چینی بزنس [بازرگانەكان] پشتگیری نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت ده‌كه‌ن. ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی سومبلیانه‌ی‌ نێوان سه‌رمایه‌ و ده‌وڵه‌ته‌، كه‌ دواتر له‌ بەشی ( F.8)دا قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌كه‌ین. ده‌وڵه‌ت ڕۆڵێكی گرنگ له‌ ” خۆماڵیكردنی ” بازاڕدا، گێڕاوه‌، وه‌کو سه‌پاندنی ‌ ” بازاڕی‌ ئازاد” به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌دا. به چركردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و‌ دانی ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ به‌ نوێنه‌ره‌كان و ئافراندنی ده‌وڵه‌تێكی بیرۆكراسی، كەسانی ئاسایی بێده‌سه‌ڵات ده‌كرێن، ئه‌مه‌ش وا ده‌‌كات، كه ئه‌و كەسانە‌ كه‌متر بتوانن له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی سامانداران و ده‌وڵه‌مه‌ندان، ده‌ستوه‌رده‌ن. باکونین سه‌باره‌ت به‌مه‌ له‌ پەرتووكی ‘ كۆماری ‘دا ده‌ڵێت ” ئه‌وه‌ی كه‌ پێیده‌ڵین خه‌ڵك ، كەسانی یاسایی، كه‌ گوایه‌ نوێنه‌رایه‌تییان له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ ده‌كرێت و سوودمه‌ندیان ده‌كات، ده‌وڵه‌ت ناهێڵێت هه‌ناسه‌ بده‌ن و به‌م بارەشه‌وه‌ له‌لایه‌ن “جیهانێكی بیرۆكراسیانه‌وه‌” بۆ ” به‌رژه‌وه‌ندێكی گه‌وره‌تری چینی خاوه‌نزه‌وی و خاوه‌ن موڵكی بەرتەریدار له‌پاڵ به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خۆشیدا، (به‌رژه‌وندی ده‌وڵه‌ت)، به‌رده‌وامی به‌و شێوه‌یه‌ی ژیانیان ده‌درێت ” [Op. Cit., p. 211]

نموونه‌كانی زیادبوونی نێوەندگه‌رایی ڕامیاریی‌، ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌مه‌ند و‌ بزنسمان [بازرگان/ تاجر]ە‌ سامانداره‌كانه‌وه‌ بره‌وی پێده‌درێت، له‌ ته‌واوی مێژووی سه‌رمایه‌داریدا، ده‌بینرێت. ” له‌ ئه‌مه‌ریكای شۆڕشگێڕدا ‘ سروشتی فه‌رمانڕه‌وایی شار بووه‌ مایه‌ی مشتومڕێكی گه‌رم’.  ‘Merril Jensen سەبارەت بە كۆبوونه‌وه‌كانی ناوجەرگەی شار تێبینی ئەوە دەكات، كە … ‘خاڵی نێوكۆییی سەرنجدان (وردبوونەوە) بوو له چالاكی شۆڕشگێڕانه’.  پاش ئه‌وه‌ی كه‌ شۆڕشی ئه‌مه‌ریكا هێڵی خۆی ئاشكراكرد، كاردانه‌وه‌ی دژە دیمۆكراسییه‌كان خۆڕێكخستن بوو، بەو هەوڵەی كە له‌لایه‌ن كه‌سانی كۆنه‌پارێزه‌وه‌ درا، تاكو‌ فۆرمێكی یه‌كگرتوی بزنس [بازرگانی] ئاسا ‘ فۆرمی كۆمپانیا’ له‌نێو (شاره‌وانییه‌كانی حكومه‌تدا) ……. له‌و شوێنانه‌ی كه‌ شاره‌كان له‌لایه‌ن سه‌رۆكی شاره‌وانی و لیژنه‌ی هه‌ڵبژێرراوی شاره‌وانی له‌ دانیشتوانی گه‌ڕه‌كه‌كان، كه‌ كاروباره‌كانی شاریان به‌ڕێوه‌ده‌برد، دروستبكرێت … بازرگانه‌كان، بۆ ڕزگاربوون له‌ كۆبونەوەكانی شار، یەكسەر هاریكاری و پشتگیرییان لەم هه‌نگاوه‌ كرد” [Murray Bookchin, Towards an Ecological Society, p. 182]

ئالێره‌دا ده‌بینین كه‌ ڕامیاری و بڕیاره‌ لۆكاڵییه‌كان له‌ چنگی زۆربه‌ ده‌رهێنراون ‌و خراونه‌‌ته چنگی كه‌مایه‌تییه‌كه‌وه ‌و له‌وێدا چه‌قی به‌ستوه‌ ( ئه‌وانه‌ش هه‌میشه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانن). فه‌ره‌نسا نموونه‌یه‌كی دیكەیه‌:

له‌ فه‌ره‌نسا “حكومه‌ت بۆی ده‌ركه‌وت … ئه‌نجومه‌نه‌كانی شار [ كه‌ له‌ هه‌موو خێزانه‌كان پێكهاتووه‌] زۆر دەمدرێژن، ناڕه‌زایی ده‌رده‌بڕن، هیچ گوێڕایه‌ڵ نین، له‌به‌رئه‌وه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ی 1787 لیژنه‌ی شاره‌وانی  له‌ سه‌رۆكی شاره‌وانی و 3 تا 6 كه‌س له‌ نوێنه‌ران، كه‌ له‌ هه‌ره‌ جوتیاره‌ سامانداره‌كان بوون، هه‌ڵبژێرران . ئه‌م لیژنه‌یه‌ له‌ جێگەی ئەنجومەنەكانی‌ شار، كه‌ له‌ هه‌موو خێزانه‌كان پێكهاتبوو، بوونه‌‌ لیژنه‌ی شاره‌وانی.” [Peter Kropotkin, Mutual Aid, pp. 185-186]

ئه‌مه‌ به‌شێك بوو له‌و بزووتنەوە گشتییه‌ بۆ داماڵینی چینی كرێكاران له‌ ده‌سه‌ڵاتیان و چه‌قبه‌ستنی دانی بڕیاره گرنگه‌كان‌ له‌لایه‌ن كه‌مینه‌وه‌‌ ( هه‌روه‌كو له‌ شۆڕشی ئه‌مه‌ریكادا ڕویدا). كرۆپتیكین په‌نجه‌ بۆ ئه‌م پرۆسێسه وه‌كو خۆی ڕاده‌كێشێت و ده‌ڵێت:‌

” چینی نێوەنجی كه‌ تا ئه‌و كاته‌ وێڵی سه‌پۆرتی خه‌ڵكی بوون بۆ ئه‌وه‌ی یاسا ده‌ستوورییه‌كان‌ به‌ده‌ستبهێننه‌وه، هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ پاوانخوازی نۆبڵایه‌تییان كه‌ به‌سه‌رچووبوو، بگێڕنه‌وه‌، كه‌چی ئێستا هه‌ست به‌ هێز و وزه‌‌ی خه‌ڵكی ده‌كه‌ن و ئه‌و هێزه‌ ده‌یبینن، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ بۆ زاڵبوون و بۆ له‌ چه‌كداماڵینیان و گێڕانه‌وه‌یان بۆ بارودۆخی سه‌ردانه‌واندن و كڕنووشبردن، ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌توانن بیكه‌ن، دەبێت بیكەن.

   [. . . ]

” ئه‌وان له‌ دانانی یاسا و ڕوڵه‌كان به‌شێوه‌یه‌ك په‌له‌یانه،‌ تاكو‌ ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی كه‌ له‌ ده‌ستی دادگە ده‌رده‌چێت، نه‌كه‌وێته‌ ده‌ستی خه‌ڵكی. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش …. پێشنیاری ئه‌وه‌ (كرابوو) فه‌ره‌نسییه‌كان دابه‌شبكه‌ن به‌سەر دوو چیندا‌، له‌وانه‌ تەنیا یه‌كێكیان، هاووڵاتییه‌ چالاكه‌كانن، كه‌ ده‌بێت به‌شداری له‌ حكومه‌تدا بكه‌ن، له‌ كاتێكدا، ئه‌وی دیكەیان لەژێر ناوی هاووڵاتی ناچالاكدا ده‌خزێننه نێو جەماوەره‌ زۆره‌كه‌ی خه‌ڵكی. ئه‌مانه‌  ده‌بێت له‌ هه‌موو مافه‌ ڕامیارییه‌كان، بێبەش بن. ئەم [ ئه‌نجومونه ‌نه‌ته‌وه‌ییە]‌ فه‌ره‌نسای به‌ش به‌ش كردووه‌ … هه‌میشه‌ش به‌رده‌وامی به‌ بنەمای دوورخستنه‌وه‌ یا بێبه‌شكردنی چینه‌ هه‌ره‌ هه‌ژاره‌كان له‌ حكومه‌ت، ده‌دا … ئه‌م چینە هەژارانە له‌ ئه‌نجومه‌نه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی جەماوەره‌كه، بەدەر دەكات،‌….. ئیدی‌ چیتر ناتوانن به‌شداری له‌ ئه‌نجومه‌نه‌ سه‌ره‌تاییه‌كاندا بكه‌ن، هەر بەو شێوەیەش مافی ده‌ستنیشانكردنی یا دیاریكردنی هەڵبژێردراوانیان، نییه‌ [ ئه‌وانه‌ی نوێنه‌ره‌كان بۆ ئه‌نجومه‌نی نه‌ته‌وه‌یی هه‌ڵده‌بژێرن)، یا بۆ ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی ، یا بۆ هه‌ر یه‌كێك له‌ شاره‌وانییه‌كان.

” له‌ كۆتاییدا، به‌رده‌وامی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنی ئه‌نجوومه‌نه‌كان بۆ كۆنترۆڵكردن و وه‌ستانی چالاكییه‌كان بوو. كاتێك فه‌رمانڕه‌وا‌كان، به‌رپرسه‌كان له‌ چینی نێوەنجی دانران، ئه‌م ئه‌نجوومه‌نانه‌ جارێكی دیكە كۆبوونه‌وه‌یان نه‌كرده‌وه‌ . كاتێك كه‌ به‌رپرسه‌كانی چینی نێوەنجی دانران، نه‌دە‌بوو‌ كۆنترۆڵێكی ئاوایان هه‌بووایه‌. چونكه‌ هه‌ر به‌ زوویی هه‌تا مافی واژۆكۆكردنه‌وه و بڕیار و پێشنیاره‌كانیش ڕێگەیان پێنەدەدرا…. ‘ده‌نگ بده‌و زمانی خۆت بگره‌’

” سه‌باره‌ت به‌ گوندییه‌‌كانیش ….. ئه‌نجوومه‌نی گشتی دانیشتووان ……[ ئه‌وانه‌ی] كه‌ كاروباره‌كانی كۆمۆنیان بەڕێوەده‌برد …. بەپێی یاسا قه‌‌ده‌خه‌كران‌. له‌و كاته‌وه‌ تەنیا جوتیاره‌ گوزه‌ران باشه‌كان، هاوڵاتییه‌ چالاكه‌كان، مافی یه‌كگرتن (كۆبوونه‌وه‌)یان له‌ ساڵێكدا یه‌كجار بۆ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی شاره‌وانی و لیژنه‌ی شاره‌وانی هه‌یه‌، كه‌ تێكه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌ 3 یا 4 پیاوی چینی نێوەنجی له‌ گونده‌كه‌دا.

” جۆرێكی ئاواش له‌ ڕێكخراوی شاره‌وانی، به‌ شاره‌كانیش دراوه ‌… له‌به‌رئه‌مه‌ چینه‌ نێوەنجییەكان به‌ هه‌موو ھوشیارییەكه‌وه‌ خۆیان ئامادە كردووە،‌ تاكو ده‌سه‌ڵاتی شاره‌وانی له‌ ده‌ستی ئه‌ندامه‌ ژیانباشه‌كانی ناو كۆمۆنێتیه‌كه‌دا‌ بمێنێته‌وه‌.” [The Great French Revolution, vol. 1, pp. 179-186]

به‌م شێوه‌یه‌ ئامانجی نێوەندگه‌رایی، وه‌رگرتنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ جەماوەره‌كه ‌و بیخاته‌وه‌ ده‌ستی ده‌وڵه‌مه‌ندان و سامانداران. ده‌سه‌ڵاتی خه‌ڵكه‌كه‌ش له‌ ئه‌نجوومه‌نه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كاندا خۆیده‌بینێته‌وه‌، وه‌كو هی ” به‌شه‌كان” و ” ده‌ڤه‌ره‌كان” كه‌ له‌ پاریسدا هه‌ڵقووڵان، وه‌كو كرۆپتیكین ده‌ڵێت ” پرنسپڵه‌كانی ئەناركیزم” و ” پراكتیزه‌كردنی … حكومه‌تی خۆیی ڕاسته‌وخۆ ” [Op. Cit., p. 204 and p. 203]) بە ئه‌نجوومه‌نه‌كانی گون‌ده‌كانیشەوە . به‌هه‌رحاڵ، ئه‌نجوومه‌نی نه‌ته‌وه‌یی ” ئەوەی لە توانایدا بوو، بۆ كەمكردنەوەی دەسەڵاتی دە‌ڤه‌ره‌كان ‌…. و كۆتاییهێنان بە‌ لانكه‌كانی شۆڕش، كردی… ئەویش به‌تەنیا ڕێگه‌دان بوو به‌ هاووڵاتییه‌ چالاكه‌كان‌ …كه‌ به‌شداری له‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن و بەڕێوەبردنی ئه‌نجوومه‌نه‌كاندا، بكەن ” [Op. Cit., p. 211].  به‌م شێوه‌یه‌ ” حكومه‌تی نێوەندی به‌هێواشی هه‌وڵیده‌دا، كه‌ به‌شه‌كان بخاته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆی” و ده‌وڵه‌تیش ” هه‌وڵی ده‌دا هه‌موو شتێك لە دەستی خۆیدا نێوەندگه‌رایی بكا…… ئه‌مه‌ش بێبەشكردنی ڕێكخراوه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كانه‌ .. و .. تاكو هه‌موو … ئەركە‌ ئیدارییه‌كان…. له‌ شێوه‌یه‌كی پۆلیسییانه‌دا ‌بخاته‌‌ ژێر ڕكێفی بیرۆكراسی خۆی، به‌مه‌ش واتە مردنی به‌شه‌كان ” [Op. Cit., vol. 2, p. 549 and p. 552]

هه‌ر وه‌كو ده‌بینرێت، هه‌ر دوو شۆڕشه‌كه‌، فه‌ره‌نسییه‌كان و ئه‌مه‌ریكییه‌كان دوور یا نزیك هه‌مان پرۆسه‌یان بینی، له‌ ڕووی ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندان و سامانداران نێوەندێتی ده‌سه‌ڵاتیان خسته‌ ده‌ستی خۆیان ( بەرگی یه‌كەم لە Murray Bookchin’s The Third Revolution  به‌درێژی هه‌ندێك لێدوان له‌سه‌ر شۆڕشی فه‌ره‌نسییه‌كان و ئه‌مه‌ریكییه‌كان ده‌كات). ئه‌مه‌ش ئەوەی مسۆگەرکردووە، كه‌ چینی كرێكاران (زۆربەیان) له‌ پرۆسه‌ی بڕیاردانه‌كان و‌ ملكەچكران  بۆ یاساكان و ده‌سه‌ڵاتی كه‌مینەیەك له‌ خه‌ڵك، به‌ده‌ر بوون. بێگومان ئه‌مه‌ش، به‌ چینی كه‌مایه‌تی، كه‌ نوێنه‌ره‌كانیان ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌یان هه‌یه، سوود ده‌گه‌یه‌نێت . دیاره‌ هۆی بناخە‌یی بۆ نێوەندگه‌رایی ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌موو شۆڕشێكدا، هەبووە، ئیدی شۆڕشی ئه‌مه‌ریكییه‌كان بووبێت، یا ڕوسییه‌كان یا هی فه‌ره‌نسییه‌كان. ئه‌م نێوەندگه‌رایه‌ی ده‌سه‌ڵاتیش، دوور‌خستنه‌وه‌ی زۆربه‌ بوو‌ له‌ به‌شداریكردن له‌ بڕیاره‌كاندا، كه‌ كاریگه‌ریی له‌سه‌ر خۆیان و كۆمۆنێتییه‌كانیشیان ، هەبوو‌.

بۆ نموونه‌ باوكانی دامەزرێنەر‌ی ده‌وڵه‌تی ئه‌مەریكا به‌ئاشكرا ئه‌وه‌یان ده‌ربڕیوه‌، كه‌ نێوەندگه‌راییان بۆ ئه‌و هۆكار و بیانووانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌پێویست زانیوه. خاڵی دڵه‌ڕاوكێی لای James Madison ئه‌وه‌ بووه،‌ كاتێك كه‌ “زۆربه‌” كۆنترۆڵی “حكومه‌تێكی جه‌ماوه‌ریی‌”یانكرد و له‌ بارودۆخێكدا بوون، كه‌ ” قوربانی  به ‌سۆز و شەیدایی فه‌‌رمانڕه‌وایان، یا ئاره‌زوویان بۆ ھەر دووكیان: به‌رژه‌وندی گشتی و مافه‌كانی هاووڵاتیانی دیكە” دا . له‌به‌رئه‌وه‌ی كه‌ ” به‌رژه‌وندی گشتی ” خۆی له‌ “زۆربه”‌ ڕاپساندووە … هه‌ر وه‌كو هه‌ستده‌كه‌یت، كه خەڵك چۆن بیرده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ باشه‌ ( له‌به‌ر چه‌ند هۆیه‌كی ناڕۆشن و بێپاساو، Madison ئه‌وه‌ی له‌به‌رچاوگرتووه‌، زۆربه‌ توانانی ھەڵبژاردنی ئەوانەی ھەیە، كه ده‌توانن به‌رژه‌وه‌ندی گشتی دەستنیشانبكەن ). بۆ خۆپاراستن له‌ دژی ئه‌مه، ‌ئه‌و پشتیوانی له‌ كۆماری ده‌كات، لەجیاتی دیمۆكراسی، كه‌ هاووڵاتیان ” كۆكردنەوە و  بەڕێوەبەرایەتی‌ حكومه‌ت لە تاكەكەسدا ده‌كه‌ن… وەك زانراوه‌، كه‌ ئەمەش لەتەك ئاساییشی كەسیی یا مافی خاوەندارێتی ناگونجێت.” بێگومان، ئه‌و، ئه‌وه‌ی قۆستۆته‌وه‌ كه‌ ” ئه‌وانه‌ی كه‌ داراییان هه‌یه‌ و ئه‌وانه‌ی كه‌ نییانه ‌هه‌میشه‌  به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا، جیایه‌”.  ڕۆڵ و پلانی ئه‌و بۆ دڵنیابوونه‌وه‌ بووه،‌ كه‌ خاوندارێتی تایبه‌تی به‌رگری لێبكرێت،  سه‌رئه‌نجامیش به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی داراكانیش پارێزراون‌. هه‌ر بۆ ئه‌مه‌شه‌‌، كه‌ پێویست به‌ “نوێنه‌رانی حكومه‌ت …. ژماره‌یه‌كی كه‌م له‌ هاووڵاتیانی هه‌ڵ‌بژێردراو له‌لایه‌نی ئه‌وانی دیكە‌وه‌ ” هه‌یه‌ . ئه‌مە نێوەندگه‌رایی ده‌سه‌ڵات له‌ چه‌ند ده‌ستێكی كه‌می خۆجێیدا لەتەك نێوەندگه‌رایی ناوچه‌كه‌دا به‌ هه‌مان هۆ، یەكانگیر ده‌كاته‌وه‌‌.  Madison حه‌زی ” به‌ كۆمارێكی گه‌وره‌ تاكو كۆمارێكی بچووك، بووه ‌” وه‌كو لە ڕقبوونەوە بۆ‌ پاره‌ی كاغه‌ز، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی قه‌رز، بۆ دابه‌شكرنێكی به‌ یه‌كسانیانه‌ی دارایی، یا بۆ هه‌ر پرۆژه‌یه‌كی ناته‌واوی زۆر خراپ، كه‌متر ده‌بێت له‌وه‌ی كه‌ توانای بڵاوبوونه‌وه‌ی به‌ هه‌موو جەستەی نەقابه‌دا تاكو ئه‌ندامێكی ئاسایی نەقابه‌”‌‌ [contained in Voices of a People’s History of the United States, Howard Zinn and Anthony Arnove (eds.), pp. 109-113]  ئەم حەزوو ئارەزووكردنە بۆ دیمۆكراسییەكی فه‌رمیە، كە لەوێدا‌ جەماوەره‌كه‌ تەنیا ته‌ماشاكه‌ری ڕوداوه‌كانن، لەو جۆرەی كە له‌ سەرمایەداریدا ڕوودەدات، تاكو به‌شداریكردن له‌ پرۆسه‌كه‌دا ( بۆ ئه‌مه‌ به‌شی “Force and Opinion” in Noam Chomsky’s Deterring Democracy چۆمسكی ، ببینه‌ تاكو زیاترت بۆ ده‌ركه‌وێت.

پاش پرۆسه‌ی شۆڕش له‌ ئه‌مه‌ریكادا، له‌سه‌ر ئاستی فێدێراڵ و ده‌وڵه‌ت، نێوەندگه‌رایی ده‌سه‌ڵات هانده‌درا “هه‌ر له‌و كاته‌وه‌ زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ی ده‌ستوریان داده‌نا، چه‌ند به‌رژه‌وه‌ندییەكی ئابووریی ڕاسته‌وخۆیان، له‌ پێكهێنانی حكومه‌تێكی فیدراڵی به‌هێزدا، هه‌بووه‌”، پێویست به‌وه‌ ناكات، كه‌ بڵێین لەو باره‌دا ده‌سته‌بژێره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌كه‌ به‌باشی نوێنه‌رایه‌تی له‌ لیژنه‌ی داڕشتنی بنەماکانی نه‌زمی نوێدا، ده‌كرد. دیسانه‌وه‌ بە پێویستیشی نازانین،‌ كه‌ بڵێین ده‌وڵه‌ته‌ تازه‌كه ‌و ده‌ستووره‌كه‌ی ڕه‌نگدانه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌م چوار گروپه‌ ” كۆیله‌كان، خزمه‌تکاران، ژنان، پیاوانێك كه‌ داراییان نییه ” نه‌بوون. ده‌ستوره‌كه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی نوێدا ڕه‌نگدانه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌مانه‌ی تیادانه‌بوو، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا كه‌ئه‌مان زۆربه بوون. ئه‌وه‌ش ئاشكرایه‌ ” پێویستبوون به‌ فەرمانڕەوایەتییەكی نێوەندیی به‌هێز هه‌ر له‌به‌ر پارێزگاریكردنی زۆر له‌ به‌رژه‌وندی ئابووریی، نه‌بوو، به‌ڵكو ترسێكی كوتووپڕی زۆر له‌ یاخیبووان و ڕاپه‌ڕیوان له‌لایه‌ن كێڵگەداره‌‌‌ بێزار و ناڕازییه‌كانیشه‌وه‌، هه‌بوو”. [Howard Zinn, A People’s History of the United States, p. 90] . ڕووداوی سه‌ره‌كی، ڕاپه‌ڕینه‌كه‌ی Shay بوو له‌ ڕۆژئاوای Massachusetts . له‌وێ، له‌ ده‌ستووری تازه‌دا بۆ ده‌نگدان بەڵگەنامە (سەنەد)ی هه‌بوونی دارایی (موڵکیەت)، دانرابوو، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ هیچ كه‌سێك نه‌یده‌توانی  پله‌و پایه‌یه‌كی ده‌وڵه‌تی هه‌بێت، ئەگەر دەوڵەمەند نەبێت. ده‌وڵه‌تی تازه‌ بۆ به‌گژاچوونه‌وه ‌و شه‌ڕكردن لەتەك ئه‌م جۆره‌ ڕاپه‌ڕینانه‌دا، بۆ پاراستنی كه‌مینه‌یه‌ك له‌ سامانداران دژی زۆربه، پێكهاتبوو .

له‌مه‌ش زیاتر، له‌ ده‌وڵه‌تی نێوەندگه‌راییدا، دوورخستنه‌وه‌ی به‌شداریكردنی جه‌ماوه‌ریی‌، بناخە‌یه‌ك بوو‌‌ بۆ ڕووپۆشكردنی كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌مه‌ریكی، تاكو ببێتە‌ یه‌كێك له‌و كۆمه‌ڵگه‌یانه‌ی كە له‌لایەن سەرمایەدارییەوە‌ پاوه‌نخواز بكرێت ‌:

” له‌ ماوه‌ی 30 ساڵی پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مه‌ریكا به‌ره‌و جه‌نگی نێوخۆیی [سڤیلی] ملبنێت ، له‌ دادگەدا به‌رده‌وام یاسا ئاوا لێكده‌د‌رایه‌وه، كه‌ لەتەك پێشه‌وه‌چوون و ته‌شه‌نه‌كردنی سه‌رمایه‌دارییدا، بڕوات. ئه‌و‌ توێژینه‌وه‌ی كه‌‌ Morton Horwitz (The Transformation of American Law)‌ كردوویه‌تی، له‌وێدا،‌ په‌نجه‌ی بۆ ئه‌وه‌ ڕاكێشاوه‌، كه‌ یاسای نێوکۆیی ئینگلیز كاتێك كه‌ له‌به‌رده‌م گەشەكردنی بازرگانیدا ڕێگربوو، چیدی، پیرۆز نەبوو…. هه‌ر له‌به‌رئه‌مه‌ش بردنی كێشه‌ی زیانه‌كان بۆ دادگە دژی بازرگانەکان، له‌ده‌ستی دەستەی لێكۆڵینەوە و دادگەییكردن، كه‌ چاوه‌ڕواننه‌ده‌كرا، سه‌ندرایه‌وه ‌و درا به‌ دادوه‌ره‌كان …… ئه‌م بیرۆکەیە‌ی سه‌رده‌مه‌ كۆنه‌كان سه‌باره‌ت به‌ بەهای داپەروەرانە‌ له‌سه‌ر شمه‌كه‌كان له‌ دادگەدا، له‌ مامه‌ڵه‌ی كڕیندا، كرا به‌ بیرۆکەی ئاگاداركردنه‌وه‌، یا [به‌ئاگاكردنه‌وه‌ی كڕیار] …. یاسای گۆڕینەوە و كۆنتراكته‌كان ئاوای لێكرا، كه‌ هەڵاواردن و ستەم له‌ كەسانی كارگه‌ر بۆ‌ به‌رژه‌وه‌ندی بازرگانییەكان، بكات ….. پیشاندانی درۆینانه‌ی یاسا، كه‌ گوایه‌ كرێكاران و خاوه‌نی بەڕێوەبەرایەتی ‌هێلەكانی شه‌مه‌نه‌فه‌ر له‌ كۆنتراكتی نێواناندا له‌به‌رامبه‌ر‌ مامه‌ڵه ‌و دەسەڵاتدا، یه‌كسانبوون…. ” ئەم سەردەمانە، ئه‌م پرۆسه ‌و پلانانە ته‌واوكران، یاساش هه‌روا به‌ئاسانی ئه‌و شێوازه‌ نایه‌كسانیانه‌ی، كه‌ سیسته‌می بازاڕ به‌رهه‌می هێنابوون، پشتڕاستكردنه‌وه‌” [Zinn, Op. Cit., p. 234]

ئه‌مه‌ریكا له‌سەر بناخەی باوەڕ و بنچینەی ده‌سته‌بژێره‌ لیبراڵه‌كان دروستكراو پێكهێنرا و چالاكانه‌ ئامانجی كه‌مكردنه‌وه‌ی ئاراستە دیمۆكراسییه‌كانی، له‌ژێر ناوی ” ئازادی تاك” گرته‌به‌ر. ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ کەتواردا ڕوویدا، (بەبێ سه‌رسوڕمان) ئه‌وه‌ بوو، كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندانی ده‌سته‌بژێر ده‌وڵه‌تیان بۆ به‌كه‌مگرتنی كولتووری‌ جه‌ماوه‌ریی‌ ‌و مافی‌ باو، له‌ به‌رژه‌وه‌ندی پاراستن و فراونكردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیان و ده‌سه‌ڵاتیان، به‌كارهێنا. له‌و پرۆسه‌یه‌دا كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌مه‌ریكا، وەكو ئەوەی كە خواسترا ڕیفۆرمكرا:

” له‌ نێوه‌ڕاستی چه‌رخی نۆزده‌دا سیسته‌می یاسایی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی پیاوانی بازرگان و پیشه‌سازی، له‌سه‌ر بژاردن (حساب)ی كێڵگەداره‌کان، كرێكاران، كڕیاران و ئه‌و گروپانه‌ی دیکە کە له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا‌ ده‌سه‌ڵاتیان كه‌متر بوو‌، خۆیگرت …. زۆر چالاكانه‌ بره‌وی به‌ دابه‌شكردنی یاساییانه‌ی سامان دژی گروپه‌ لاواز و بێده‌سه‌ڵاته‌كانی نێو كۆمه‌ڵگه، دا‌” [Morton Horwitz, quoted by Zinn, Op. Cit., p. 235]

له‌سه‌رده‌می هاوچەرخ (مۆدێرنە)‌دا، نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت و واڵابوونه‌وه‌ی، ده‌ستی له‌نێو ده‌ستی جموجوڵی خێرا‌ی پیشه‌سازی و هه‌روه‌ها گەشەكردنی بازرگانیدا، بووه‌. هه‌روه‌كو Edward Herman په‌نجه‌ی بۆ ڕاكێشاوه‌ ” تاڕاده‌یه‌كی زۆر‌‌ ئه‌وه‌ گه‌شه‌سه‌ندنی قه‌باره‌ی بازرگانی و ده‌سه‌ڵات بوو، كه توانی دژه‌ هێزێك له‌ فریاگوزاری و له‌ یه‌كگرتن، له‌پاڵ گه‌شه‌كردنی حكومه‌ت پێكبهێنێت. گه‌وره‌بوونی زیاتری لەڕادەبەدەری‌ بازرگانی تا ڕاده‌یه‌كی زۆر وه‌ڵامێك بوو له‌ گه‌وره‌بوونه‌وه‌ی خودی بازرگانیدا”. [Corporate Control, Corporate Power, p. 188 هه‌روه‌ها بڕاونه‌ Stephen Skowronek, Building A New American State: The Expansion of National Administrative Capacities, 1877-1920]. نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت داوای به‌رهه‌می گه‌وره‌تر و بازاڕگه‌لێكی باش و ڕێکخراو، كە له‌لایه‌ن بازرگانییه‌وه‌ پشتیوانی لێبكرێت و چالاكییه‌كانی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی بازرگانیدا بن، لێده‌كرا‌. (وه‌كو چۆن بازاڕه‌كان گه‌وره‌ و زیاتر بوون، ده‌وڵه‌تیش به‌هه‌مان شێوە گه‌وره‌تر بوو، تاكو بتوانێت یاساكانی دارایی و دارابوون و ستاندارد و پیادەبكات … ئا له‌م چه‌شنه كارانه‌‌) . له‌لایه‌كی دیکەشه‌وه‌، ئه‌م پێشه‌وه‌چوونه‌ به‌ره‌ و ” حكومه‌تێكی گه‌وره‌”، كه‌ش و هه‌وایه‌كی ئافراند، تیایدا بازرگانی گه‌وره‌ توانیویەتی گه‌شه‌بکات، ‌(كه زۆربه‌ی كات له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه پارێزراون و هاندراون به‌ پێدانی کۆمەك و دەستگیرۆییکردنیان، هه‌ر وه‌كو ‌چۆن كاتێك كه‌ ده‌وڵه‌ت له‌لایه‌ن ساماندارانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ده‌برێت، ڕوودانی ئه‌م كاره‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌) هه‌روه‌ها سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ش‌، لابردنی كاریگه‌ریی جەماوەره‌كه‌ له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت و جێگیركردنی باشتری ده‌وڵه‌ت له‌ده‌ستی ده‌وڵه‌مه‌نداندا، مه‌به‌ستێكی دیکە بوو. تەنیا كه‌مێك هیچ سەیرنییە، كاتێك كه‌  ده‌بینین ئه‌و گەشەكردنە له ‌”پێکهاتەی فه‌رمانڕه‌وایی (حکومەت) لە چەند سەدەی ڕابوردوودا ڕوویداوه‌ لە یەکخستنی ده‌سه‌ڵاتە نێوخۆییەکانە لە ده‌سه‌ڵاتی ئابورییدا  ” [Noam Chomsky, World Orders, Old and New, p. 178]

نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت كۆنترۆڵكردنی فەرمانڕەوایەتی بۆ بازرگانی ئاسانترده‌كات، ئه‌وه‌ مسۆگەر ده‌كاته‌وه‌، كه‌ فەرمانڕەوایەتی وه‌كو بەکرێگیراویان بمێنێته‌وه، تاكو‌ كاراییان له‌سه‌ر پرۆسه‌ی ڕامیاریی، هه‌بێت. بۆ نموونه‌ ، مێزگردی ئەوروپاthe European Round Table (ERT) دەستەبژێرێکی گروپی لۆبیگەرانە کە له‌ بەڕێوەبەران و به‌ڕێوه‌به‌ره‌ گه‌وره‌كانی (chairmen or chief executives) كۆمپانییه‌ فره‌نه‌ته‌وه‌ییه‌ گه‌وره‌كانن، كه‌ به‌ زۆری له‌ ئه‌وروپادان …. و 11 له‌ 20 گه‌وره‌ كۆمپانیای ئه‌وروپی پێكدەهێنن، كه‌ سه‌رجه‌می فرۆشیاریی نێوانیان له‌ ساڵی 1991دا … له‌ 500 ملیار دۆلار تێپه‌ڕیوه‌ ….ئه‌مه‌ش نزیكه‌ی له‌ %60 ی به‌رهه‌می پیشه‌سازی ئه‌وروپا بووه، ” ئه‌م بڕه‌ش به‌زۆری له‌ ئه‌وروپادا به‌كاربراوه‌. هه‌ر وه‌كو 2 توێژه‌ره‌وه‌ لێکۆڵینەوەی تێبینییه‌كانی ئه‌م گروپه‌یان، ERT ” كردووه‌ ئه‌مانه‌ له‌ لۆبیكردندا، پرۆفێشنا‌ڵن …. هه‌ر به‌و هۆیه‌ش گه‌لێك له‌ پێشنیاره‌كانی ERT و ‘ سه‌رنجیان’ ‌له‌ باسكردن و تێگەیشتنیاندا، كه‌ له‌نێو دۆكۆمێنته‌كانی لوتكه‌ی كۆمیسۆندا، هاتوون،‌ ناڕۆشنن “. ERT ” داوای ئه‌وه‌ ده‌كات، كه‌ بازاڕی كار ده‌بێت زۆر نه‌رمونیانتر بێت ، پێ له‌سه‌ر گونجاوی زیاتر له‌ كاتژمێرەکانی كار، گرێبەسته‌ وەرزیی و کاتییه‌كان، دابەشکاریی و کارگۆڕینەوە (Share) و نیوەكاركردن ( پارت- تایم) داده‌گرێت.  له‌ دیسه‌مبه‌ری ساڵی 1993 دا 7 ساڵ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ ERT  پێشنیارەکەی خۆی كرد و [ پاش ئه‌وه‌ی كه‌ زۆربه‌ی ده‌وڵه‌ته‌كان له‌سه‌ر پەیمانی ماستریخت Maastricht ڕێككه‌وتن و هه‌روه‌ها له‌سه‌ر  بەشی كۆمه‌ڵایه‌تی ” Social Chapter “]یش، كۆمیسۆنی ئه‌وروپی دۆكۆمێنتێكی سپی … بڵاوكرده‌وه‌ [ پێشنیاری] ئه‌وه‌ی ده‌كرد، كه‌ بازاڕه‌كانی كار له‌ ئه‌وروپادا زیاتر نه‌رمونیانیان هه‌بێت .” [Doherty and Hoedeman, “Knights of the Road,” New Statesman, 4/11/94, p. 27]

قسه‌كردنی ئێستا له‌سه‌ر جیهانگیریی ڕێککەوتنامەی بازرگانیی ئازادی باکووری ئەمەریکا NAFTA (North American Free Trade Agreement ) و تاكبازاڕی ئه‌وروپی، ئه‌وه‌ نیشانده‌دات و جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و گۆڕانكارییانه‌‌‌ ده‌كاته‌وه، كه‌ گه‌شه‌كردنی ده‌وڵه‌ت به‌ ڕێگه‌یه‌كی قه‌دبڕ دوای گەشەکردنی ئابووریی بكه‌وێت، تاكو به‌ئاسانی ئاوا بكات، لەتەك بره‌وی گۆڕانكارییه‌كانی كۆمپانییه‌ زه‌به‌لاحه‌كان و بازاره‌ دراوییەكانی جیهاندا، بڕوات. سنووره‌كانی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی له‌ ڕووی ئابوورییه‌وه‌ به‌ ده‌ردێك چوون،‌ كه‌ فه‌رامۆش بكرێن، یا نه‌مێنێن. وه‌كو چۆن كۆمپانییەكان گه‌وره‌بوون و خۆیان له‌ فره‌نه‌ته‌وە و فره‌ده‌وڵه‌تیدا گرتۆته‌وه، ئاواش به ‌به‌رزی شاخێك فشار بۆ ده‌وڵه‌ته‌كانیش دروستبووه، كه‌ دوای بكه‌ون، بۆ ئه‌وه‌ی بازاڕه‌كانیان له‌مپه‌ڕ و ئه‌وپه‌ڕی “نه‌ته‌وه‌كاندا”، بە پێكهێنانی ڕێككەوتن له‌نێوان چه‌ند ده‌وڵه‌تێك و دروستكردنی یه‌كێتییه‌كان، فراوانتر بكه‌ن.

وه‌كو نائوم چۆمسكی تێبینیكرده‌وه‌، G7 ( گروپی وڵاتانی 7) ، سندوقی دراوی نێوده‌وڵه‌تی ، بانکی جیهانی و .. هتد، كە لە ڕاستیدا ئەمانە به‌كرده‌وه‌ “دە‌زگەیه‌‌كی فرەنەتەوەیی فەرمانڕەوایی جیهانین و دەزگەیه‌كی ده‌وڵه‌تین و‌ سنووری نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانییان به‌زاندووه‌، به‌فراوانی خزمه‌تی سەرانی دیکە ده‌كه‌ن [ تاكو خزمەتی خەڵكی]، هه‌روه‌كو چۆن دەسەڵاتی ده‌وڵه‌ت بەئاسایی دەیكات. ئا له‌م باره‌دا ده‌بینیت، كه‌ چۆن گه‌شه‌كردنی كۆمپانییە سەروونەتەوەییەکان لەم بارەدا پاوانی دارایی و به‌شه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان و بەرهەمهێنان و میدیا و ڕاگه‌یاندن و پەیوەندییەکان، دەکەن‌. [Op. Cit., p. 179]

  ‌

  كاتێك كه‌ فره‌نه‌ته‌وه‌یی گه‌شه‌ده‌كات و پێشده‌كه‌وێت، سنووری نەتەوەیی تێده‌په‌ڕێنێت، هاوكاتیش پێویست به‌ گه‌شه‌كردنی چڕبوونه‌وه‌ی كۆنترۆڵی ڕامیارییه‌ سه‌ره‌كییه‌كان و ئابوریی له‌ ده‌وڵه‌تدا، ده‌كات. له‌وه‌ش زیاتر “به‌تایبه‌تی ڕاده‌ی په‌ره‌سه‌ندن و به‌نرخبوونی ئه‌و ده‌زگایانه‌ی كه‌ لە سەرەوە باسكران، كه‌ به‌كرده‌وه‌ ڕۆڵی فه‌رمانڕه‌وایی ده‌بینن، له‌ هه‌بوونی خۆپارێزیی له  كارایی و هوشیاریی جەماوەریی له‌سه‌ریان و شاردنه‌وه ‌و به‌نهێنی كاركردنیان تاكو بتوانن بۆ دروستكردنی جیهانێك كار بكه‌ن، كه‌ ملكه‌چ بێت و پێویستی بەوانە بێت، كه‌ پاره‌ ده‌خه‌نه‌گه‌ڕ، لەتەك ‘ دامركاندنەوی خه‌ڵكی و خستنه‌وه‌ شوێنی خۆیان ‘ ئه‌مه‌ش بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی هه‌ڕه‌شه‌ له‌ دیمۆكراسی‌”  [Chomsky, Op. Cit., p. 178].

دیاره‌ ئه‌مه ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت، كه‌ سه‌رمایه‌داره‌كان حه‌زیان به‌ نێوەندگه‌رایی له‌ هه‌موو شتێكدا هه‌بێت. زۆر جار، به‌تایبه‌تی له‌ كاروباره‌‌ كۆمەڵایەتیییه‌كاندا، چه‌شنێك له‌ نانێوەندگه‌رایی حه‌زپێده‌كرێت، ( وه‌كو: ده‌سه‌ڵاتدان به‌ بیرۆكراته‌ خۆجێییه‌كان) تاكو بازرگانی كۆنترۆڵی به‌سه‌ریاندا هه‌بێت، به‌شكردنی كۆنترۆڵ له‌ شوێنه‌ خۆجێییه‌كاندا، هه‌بوونی ده‌سه‌ڵاتی‌ كۆمپانییە هه‌ره‌ گه‌وره‌كان، کۆمپانییەکانی سەرمایەگوزاری و هیدیکەی لەو جۆرە، تاكو ده‌سه‌ڵاتیان به‌سه‌ر شاراوانییه‌ خۆجێییه‌كاندا زیاتر ببێت، یا ئه‌و قه‌باره‌ی كه‌ هه‌یه‌تی و كاراییه‌كه‌ی، زیاتر بێت. له‌مه‌ش گرنگتر‌، هه‌تا سەرمایەگوزارییەکی نێوەنجیش ده‌توانێت وه‌كو ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌، ناڕاسته‌وخۆ یا ‌ڕاسته‌وخۆ لە كۆنترۆڵی ڕامیارییه‌ خۆجێییه‌كان و بەگژداكردنی به‌شێك له‌ هێزی كار دژی ئه‌وانی دیکە، بەشداربی بكات. ده‌سه‌ڵاتی تایبه‌تی ده‌توانێت ئەوە مسۆگەربکات  کە‌‌ ” ئازادی” پارێزراوه‌، دیاره‌ ئازادی ئه‌وان.‌ ‌

گرنگ نیییه‌ چ ده‌سته‌یه‌ك له‌ بیرۆكراته‌كان هه‌ڵده‌بژێردرێن، چونكه‌ پێویستی به‌ نێوەندگه‌رایی ده‌سه‌ڵاتی كۆمەڵایەتی هەیە، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی كه‌ دانیشتووان په‌راوێزده‌خرێن، ئه‌مه‌ له‌ سه‌ره‌تادا بۆ چینی بازرگان گرنگه‌. دیسانه‌وه‌ گرنگە ئه‌وه‌ش لەبیرنەکرێت، كه‌ نەیاریی سه‌رمایه‌داری به‌‌ ” فەرمانڕەوایە‌تی گه‌وره‌”، زۆرجار كێشه‌ی داراییه‌‌، كه‌ ده‌وڵه‌ت به‌شێك له‌و زیاده‌ كۆمەڵایەتییه، به‌‌ ده‌می خه‌ڵكییه‌وه‌ ده‌كات. به‌مه‌ش ئەو به‌شه‌ی كه‌ له‌ بازاڕدا بۆ دابه‌شكردنی به‌سه‌ر نێوەندە جیا جیاکانی کێبڕکێی سه‌رمایه‌دا، دانراوە، كه‌میده‌كاته‌وه‌.

له‌ ڕاستیدا ئه‌وه‌ی كه‌ بۆچی سه‌رمایاداران ” حكومه‌تی گه‌وره‌” ڕه‌تده‌كه‌نه‌وه‌، به‌كاربردنی پاره‌یه‌‌ له‌ به‌رنامه‌ كۆمەڵایەتیییه‌كاندا، كه‌ بۆ سوودی هه‌ژاران و چینی كرێكاران نه‌خشه‌یكێشراوه، ئەركێکی ” ناڕەوایە‌” یه،‌ كه‌ به‌شێك له‌و زیادەیە‌‌ كە ڕەنگە بۆ سەرمایە بڕوات، كه‌ به‌ ” فیڕۆ‌” ده‌درێت ( گه‌ر ئاوا نه‌بووایه‌ خه‌‌ڵك كه‌متر بێچاره‌ ده‌بوون و كه‌متر ئاره‌زووی كاركردن و به‌ هه‌رزان كاركردنیان ده‌بوو).  ئا لێره‌دا به‌رده‌وامی پاڵپێوه‌نان و هه‌وڵدانێك بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی بچوككردنه‌وه‌ی ڕۆڵه‌‌ “كلاسیكییه‌كه‌ی” ده‌وڵه‌ت، هه‌یه‌، وه‌كو پارێزه‌رێكی خاوه‌ندارێتی تایبه‌تی و سیسته‌مه‌كه‌، شتێكی دیکەی كه‌متر له‌م چه‌شنه‌. بێجگە‌ له‌ کینەدۆزی فریودەرانەی بەرامبەر ‌ ده‌وڵه‌تی خۆشگوزەرانی، كه‌ ده‌سگرۆیی بێكاران و نه‌داران دەکات، سه‌رمایه‌داران كۆمه‌ككا‌رێكی پشت و په‌نادارن بۆ حكومه‌ت (هه‌روه‌هاش بۆ فۆرمێكی” له‌باری ” ده‌ستتێوه‌ردانی ده‌وڵه‌ت وه‌كو خەرجكردنی پاره‌ له‌ به‌رگریدا)، كه‌ ئه‌مه‌ش خۆی به‌ڵگه‌یه‌كه،‌ كه‌ هه‌میشه‌ ده‌توانرێت پاره‌ بۆ دروستكردنی زیندانی زیاتر و ناردنی هێزی سه‌ربازی بۆ ده‌ره‌وه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی چینی فه‌رمانڕه‌وا و پێشه‌وه‌چوونیان په‌یدابكرێت، هاوكاتیش ڕامیاران ده‌كوڕوزێنه‌وه ‌و ده‌ڵێن بۆ دەستگیرۆیی خوێندکاران و بۆ چاودێریی ته‌ندروستی گشتی ‌و به‌ته‌نگه‌وه‌ هاتنیان، یا بیمه ‌بۆ هه‌ژاران، لە خەزێنەدا ” پاره‌ نییه‌”.‌‌

نێوەندگه‌رایی ده‌وڵه‌ت، پێداگریی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ ” بەو ڕادەیەی کە بنەماکانی یەکسانی له‌ ده‌ستووره‌ ڕامیارییەكاندا بەرجەستە بوون، ئەوە بۆرجوازییە کە فەرمانڕەوایەتیدەکات و ئەوە خەڵكە بە كرێكاران و جوتیارانیشەوە، كه‌‌ ملكه‌چی یاساگەلێک دەبن، کە‌ له‌لایه‌ن بورجوازییه‌وه‌، دانراون‌”. کە بورجوازی‌ ” له‌ ڕاستیدا ئەوە مافی خۆیان نییه‌، كه‌ بەرتەریی فه‌رمانڕه‌واییان، پێدراوه‌”‌ كه‌ له‌م باره‌شدا ” یه‌كسانی ڕامیاریی‌ ….. تەنیا خەیاڵێکی خۆشباوەڕانە و درۆیه‌كی بێپەردەیە‌.” زۆر ده‌خایه‌نێت بۆ ئه‌وه‌ی باوه‌ڕ به‌وه ‌بهێنرێت، كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندان ” تا هەنووکەش له‌ خه‌ڵكی جیاكراونه‌ته‌وه‌ و‌ بەپێی هەل و مەرجی  ئابووریی و كۆمه‌ڵایه‌تییان” ده‌توانن ” مافی دەربڕینی بۆچوونیان له‌ فەرمانڕەوایەتی و یاساكاندا هه‌بێت، هه‌روه‌ها لە بەرامبەر هه‌ست و بیرۆکە‌ و ویست و ئاره‌زووەکانی خه‌ڵكیشدا. ” هیچ شیاوی سه‌رسوڕمان نییه‌، كه‌ ده‌بینین ” له‌ ڕۆڵ و یاساكاندا و هه‌روه‌ها لە بەڕێوەبردنی حكومه‌تیشدا، بۆرجوازی به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆی و سروشتی خۆی ده‌ڕوات، بێئه‌وه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خه‌ڵك له‌به‌رچاو بگرێت” كه‌چی‌‌ له‌ سات و كاتی ” ڕۆژانی هه‌ڵبژاردندا هه‌تا ئه‌و بورجوازیانه‌شی كه‌ شانازی به‌خۆیانه‌وه‌ ده‌كه‌ن و خۆیان به‌ شکۆدار ده‌زانن، ته‌ماحێكی ڕامیاریانه‌یان هەیە، دەكرێت بەرەو دادگە، ڕاپێچبکرێن… سەروەریی خەڵك.. ‌” بەڵام له‌ ڕۆژی پاش هه‌ڵبژاردنه‌كانه‌وه‌، هه‌موو كه‌سێك ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌ر كاروباری خۆی ” و ڕامیاره‌‌كانیش دەستڕۆییەکی ڕەهایان پێدەدرێت، تاكو به‌ناوی گەلەوە فه‌رمانره‌وایی بكه‌ن، بەناوی ئەوانەوە گوایه‌ نوێنه‌رایه‌تیان ده‌كه‌ن”‌ [Bakunin, The Political Philosophy of Bakunin, p. 218 and p. 219]

*******************************************

بۆ خوێندنەوەی بەشەكانی پێشوو،  كرتە لەسەر ئەم بەستەرانەی خوارەوە بكە

بەشی B.2

http://wp.me/pu7aS-1bW

بەشی B.2.1

http://wp.me/pu7aS-1aZ

بەشی B.2.2

http://wp.me/pu7aS-1an

بەشی B.2.3

http://wp.me/pu7aS-1cH

بەشی B.2.4

http://wp.me/pu7aS-1dj

بۆ خوێندنەوەی بابەتی دیكە بە كوردی سەردانی ئەم بەستەرە بكە

www.afaqkurdish.wordpress.com

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكە

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secB2.html#secb24

برضد دوسویه نگری اوضاع سوریه در گفت و گو با یک آنارشیست سوری

برضد دوسویه نگری اوضاع سوریه در گفت و گو با یک آنارشیست سوری

 

علیه یورش نظامی غرب در سوریه و برضد رژیم خون آشام اسد و همچنین بخش بزرگی از مخالفان مسلح که دارای گرایش های مختلف ارتجاعی اسلام سیاسی هستند، مبارزان دیگری هستند که تلاش می کنند آلترناتیوی متفاوت را ترسیم نمایند. آلترناتیوی سیاسی و اجتماعی در محلات و مناطق سوریه، در حلب و حومه ی دمشق و در کردستان، یعنی هر مکانی که ظرفیت های خودسازمان دهی مردم فرای تعلقات شان وجود دارد. این مبارزان می خواهند واقعیت موجود را عمیقاً تغییر دهند تا بتوانند «از پایین» نظم نوینی ایجاد کنند.

به نظر ما باید با توجه به توانایی هایمان چنین تلاش هایی را شناساند.

جوشا استفنز (*)

۶ / ۹ / ٢٠١۳ (برگردان به فارسی ٢۹ / ۶ / ١۳٩٢ توسط ن. تیف)

در حالی که آمریکا فشار را برای حمله ی نظامی به سوریه تشدید می کند، یگانه تحلیل موجودی که ارائه می گردد انتخاب بین رژیم خشن بشار اسد و تحرکات اسلامگرایان مخالف آن است. زمانی که نظری علیه دخالت نظامی آمریکا مطرح می گردد، چنین القاء می شود که از گروه های وابسته به القاعده پشتیبانی صورت می گیرد که می خواهند رژیم اسد را سرنگون کنند، گویا آن ها تنها نیروهای مخالف اسد هستند. اما همانگونه که جی کاسانو اخیراً در مجله ی Fast Company نوشته است، یک شبکه ی غیرمسلح مقاومت دمکراتیک علیه رژیم اسد وجود دارد که غنی و گوناگون است. این شبکه دارای اشکال گسترده ای ست که شامل ابتکارات سیاسی محلی، جمع های هنری، سازمان های دفاع از حقوق بشر، گروهای غیرخشونت گرا و غیره است. (جنبش غیرخشونت گرای سوریه نقشه ی آن لاینی را تهیه نموده است که نشانگر شبکه ی پیچیده گروه ها و روابط آن هست.) (١)

 

اخبار و اطلاعاتی که آنارشیست های سوریه منتشر نموده اند تأثیرات فراوانی در مبارزات کشورهای دیگر عربی داشته است. برای مثال، پس از انتشار مطالبی در مورد آنارشیست هایی که به قصد مرگ در زندان های اسد شکنجه شدند، فلسطینیان یادواره ی آنان را برگزار کردند یا در مبارزه برای آزادی زندانیان سیاسی فلسطینی در اسرائیل از آنان نیز پشتیبانی نمودند.  بایستی به دو نکته ی اصلی به آن چه می گذرد تأکید ویژه نمود: نخست روشی ست که آنارشیست های جهان عرب برای ابراز انتقادات و نظرات خود پیش می برند که موجب برهم خوردن تضادهایی ست که برای توجیه سیاست خارجی آمریکا ارائه می گردند و سپس گفت و گوهایی ست که میان جنبش های ضد استبدادی در جهان عرب وجود دارند و که بیرون و فرای مرجع های غربی صورت می گیرند.

 

آگاهی یافتن به این مهم که پافشاری آنارشیست های سوریه ای برای خودگردانی به عنوان پرنسیپ سازمانده اصلی می تواند در برابر واقعیت خشونت موجود مقاومت کند یا این که این روش اهرمی در خدمت منافع خارجی می گردد، پرسشی ست که باز می ماند.

 

نادر عطسی یک محقق و نویسنده ی سوری و زاده شده در شهر حُمص است. او اکنون در آمریکا و بیروت زندگی می کند. وی وبلاگی به نام Darth Nader (٢) دارد که حاوی تحلیل هایی در باره ی انقلاب سوریه است. من با او گفت و گویی در مورد نشان های آنارشیسم در جنبش موجود و چشم انداز یک دخالت نظامی آمریکا در سوریه انجام دادم.

 

ج. ا: آنارشیست ها در انقلاب سوریه فعال هستند و از ابتداء مطالبی در مورد آن می نویسند. آیا تو اطلاعی از نوع فعالیت هایی که قبلاً انجام می شدند داری؟ آیا عنصرهای تأثیرگذاری برای وجود آنارشیسم در سوریه وجود دارند؟

 

ن. ع. : پیش از وقوع انقلاب و به علت ماهیت استبدادی رژیم سوریه، فضای محدودی برای ابراز نظرات آنارشیستی بود. با این حال در جهان عرب، بیش ترین صداهای آنارشیستی که شنیده می شد سوریه ای بود. هر چند آنارشیست ها به وضوح به این نام فعالیت نمی کنند، اما در دهه ی اخیر وبلاگ نویسان و نویسندگان سوری که دارای گرایش های آنارشیستی هستند بیش از پیش در «صحنه» هستند. معظن کمال معز (۳) یک آنارشیست سوری ست که در سال های اخیر مطالب فراوانی منتشر نموده است. مطالب وی دارای نظریه های آنارشیستی ست که با وضعیت های معاصر پیوند دارند. او یکی از فعالان آنارشیسم عرب است که پیش از قیام اخیر در سوریه نیز دارای اهمیت بود. وی به عربی می نویسد و اخیراً کنفرانسی را در یک قهوه خانه ی قاهره به عنوان «آنارشیسم چیست؟» برگزار نمود.

 

وضعیت سازمان یابی آنارشیست ها متفاوت است. آنارشیست ها در سوریه مجبور شدند تا در فضای سیاسی بسیار سخت یک رژیم استبدادی از ابتکارات گوناگونی استفاده نمایند تا یک جنبش را سازماندهی نمایند که به هر حال می بایستی یک سازمان غیرتمرکزگرا باشد. برای مثال در دانشگاه های سوریه چندین جنبش دانشجویی در طی انتفاضه دوم فلسطین و جنگ در عراق شکل گرفتند. رژیم این جنبش ها را به عنوان نارضایتی توده ای تحمل کرد. راهپیمایی هایی علیه جنگ در عراق و در پشتیبانی از انتفاضه صورت گرفتند. هر چند تعداد زیادی از مأموران مخابرات [پلیس سیاسی سوریه] به این جنبش ها نفوذ کردند و آن ها را زیر نظر گرفتند، اما این ها جنبش های خودجوش دانشجویی باقی ماندند. دانشجویان می دانستند که به شدت تحت نظر مأموران مخابرات هستند که با دفترچه هایی در دست، شعارها را یادداشت می کردند. این جنبش های دانشجویی توانستند در جنب اعتراضات خود به تدریج پرسش هایی را در مورد وضعیت داخلی و بین المللی مطرح نمایند. یک حرکت شجاعانه ی دانشجویان که من از آن اطلاع یافتم این بود که دانشجویان دانشگاه شهر حلب در یک تظاهرات علیه جنگ در عراق پارچه نوشته ای را با شعار «نه به وضعیت اضطراری» بلند کردند (سوریه از سال ١٩۶٣ در وضعیت اضطراری قرار دارد.) این حرکات در آن زمان بی سابقه بودند. بسیاری از دانشجویانی که به صورتی خودجوش سازمانده اعتراضات آن زمان بودند پس از آغاز قیام کنونی ناپدید شدند. رژیم به شبکه های فعالان که در این جنبش ها ایجاد شدند شک کرد و به آزار فعالان صلح طلب همّت گماشت. این در حالی بود که رژیم در پایان سال ٢٠١١ صدها زندانی اسلامگرا را آزاد نمود. دانشگاه حلب برای جنبش دانشجویی که از آن آغاز شد بسیار شهرت یافت به گونه ای که نام آن را «دانشگاه انقلاب» گذاشتند. رژیم پس از آن، دانشگاه را هدف قرار داد و چندین دانشجوی مدرسه ی معماری را به قتل رساند.

 

ج. ا. : تو اخیراً در وبلاگت مطلبی در باره ی حمله ی احتمالی آمریکا به سوریه و رابطه اش با دخالت ایران و روسیه به نفع اسد و همچنین نقش اسلامگرایان در جنبش کنونی نوشتی. صدای آنارشیست ها در سوریه مانند مصر، صدایی متفاوت است که در رسانه های بزرگ شنیده نمی شود. این صدا خواهان خودگردانی است، آیا درست می گویم؟

 

ن. ع. : بله، من گمان می کنم، اما می خواهم به چند نکته اشاره کنم. رسانه های بزرگ نه فقط در سوریه صدای آنارشیست ها را نمی شنوند بلکه صدای تروتسکیست ها، مارکسیست ها، چپ گرایان و حتا برخی از لیبرال ها را نیز بازتاب نمی دهند. به هر حال مطرح کردن خودگردانی بر اساس خودمختاری و عدم تمرکزگرایی ریخته شده است، اما این موضوع ربطی به مفهوم ویلسونی آن ندارد که خواهان خودگردانی «یک ملّت» بر پایه ی نوعی از خودمختاری ملی گرای متمرکز بود. ما خواهان این هستیم که سوریه ای ها بتوانند در فرای ناسیونالیسم امور خود را به صورت خرده سیاسی به دست بگیرند. این بدان معناست که خودگردانی نباید یک راه برای همه ی سوریه ای ها باشد و به هر فردی امکان داده شود که راه خود را برگزیند بدون آن که مزاحم دیگران باشد. به همین جهت است که برای مثال کُردهای سوریه باید حق خودمختاری کامل داشته باشند و نباید به آنان یک تابعیت سوری اجباری را تحمیل نمود. این خودگردانی که ما به همه ی سوریه ای ها پیشنهاد می کنیم بدین معنا نیست که همه ی اشخاصی که بدین نام هستند سرنوشت مشترکی دارند.

 

هنگامی که ما از احزاب و حتا رژیم و حامیان خارجی اش و همچنین اسلامگرایان جهادی سخن می گوییم که مخالف خودگردانی سوریه هستند منظور ما این نیست که فقط یک نسخه از خودگردانی وجود دارد که اسلامگرایان مخالفش هستند، برعکس همانان هستند که می خواهند یک سیاست را به همه تحمیل نمایند. رژیم اسد همواره علیه خودگردانی سوریه ای ها عمل کرده است و تمام قدرت را قبضه نموده و نمی خواهد آن را تقسیم نماید. اسلامگرایان نیز مخالف خودگردانی هستند. البته مخالفت آنان به این علت نیست که اسلامگرا هستند (دلیلی که بسیاری از لیبرال ها را علیه آنان به جنب و جوش انداخته است)، بلکه به این علت است که می خواهند دید خود را به همه تحمیل نمایند.

 

حامیان رژیم اسد که ایران، روسیه و دیگر چریک های خارجی هستند علیه خودگردانی سوریه ای هستند، چرا که اگر چنین امری به واقعیت بپیوندد دیگر منافع ژئوپلیتیک آنان تأمین نمی گردد. پس حامیان اسد نیز علیه آن مداخله می کنند.

 

بله این رسانه های بزرگ هستند که همواره تلاش می کنند تا اوضاع سوریه را دو سویه نشان دهند. اما مردم سوریه به پاخاستند تا علیه رژیمی مبارزه کنند که مخالف خودگردانی و به دست گرفتن امور آنان به دست خودشان است. از زمانی که قیام آغاز شده است، گروه های دیگری که حتا برخی اشان علیه رژیم مبارزه کردند نیز به جمع مخالفان خودگردانی مردم سوریه پیوسته اند. اما موضع آن ها فقط این نبوده است که باید ضدرژیم بود تا نشان داد که فقط ضدرژیم هستند. ما آنارشیست ها در سوریه مانند رفقایمان در مصر که علیه اخوان المسلمین هستند نه فقط به این خاطر که مخالف آنان باشند، مخالف بشار اسد نیستیم. ما مخالف رژیم بشار اسد هستیم چرا که با خودگردانی مردم مخالف است. حال اگر این رژیم سقوط کند و رژیم دیگری جایش را بگیرد که بخواهد بر مردم سوریه سلطه گری کند، ما آن را موفقیت ارزیابی نخواهیم کرد. کسانی بودند که به قدرت رسیدن اخوان المسلمین را توهین به انقلاب ارزیابی کردند و فریاد برآوردند «انقلاب ادامه دارد». اگر در سوریه هم رژیمی ساقط گردد و حزب و گروه دیگری به قدرت برسد که بخواهد جلوی مردم را برای به دست گرفتن امور خود بگیرد، در این جا نیز وضعیت تغییر نخواهد کرد.

 

ج.ا. : هنگامی که من امسال با محمد بامیه مصاحبه کردم، او می گفت که سوریه مثال جالبی ست که می تواند آنارشیسم را در صحنه ی عملی محک بزند. وی اظهار داشت که وقتی در سوریه از سازماندهی سخن گفته می شود منظور کمیته ها و اشکالی هستند که کاملاً افقی و خودگردان هستند. حرف هایی که وی می زد با آن چه افرادی مانند بدور حسن در باره ی زندگی و فعالیت های عمر عزیز (۴) منتشر نمودند همخوانی نشان می دهند. آیا تو اثری از آن چه دیگر رفقای آنارشیست سوریه در حال انجام دادن هستند، می بینی؟

 

ن.ع. : بله. این بدان معناست که آنارشیسم را باید بیش از آن که یک ایدئولوژی باشد به مجموعه ای از عمل تبدیل نمود. یک بخش بزرگ سازماندهی در بطن قیام سوریه به آنارشیسم نزدیکی دارد بی آن که آن را به روشنی مطرح نماید. فعالیت های رفیق جانفشان عمر عزیز منجر به فرارویی شوراهای محله شد که حسن بدور و شبکه ی بین المللی تحریر اطلاعات فراوانی درباره اشان منتشر نموده اند. عمر عزیز شوراهای محلات را مانند سازمان های خودحاکم می دانست که می توانند به یک دیگر در پیشبرد امور یاری رسانند. به نظر من، دیدی که عمر عزیز از این شوراها داشت توانست به آن ها نفسی بدهد که به حیات خود ادامه دهند، هر چند که باید یادآوری نمود که کمیته های محله که شکل گرفتند از حالت خودحاکمی خارج شدند و فعالیت خود را روی اطلاع رسانی و کمک رسانی متمرکز نمودند. اما این کمیته ها همچنان بر اساس اصول کمک متقابل، همکاری و اجماع نظرات فعالیت می کنند.

 

شهر یبرود بین دمشق و حمص قرار دارد و یکی از شهرهای اصلی قیام علیه رژیم اسد است. این شهر به نمادی از همزیستی اعتقادات مذهبی تبدیل شده است. این شهر دارای تعداد زیادی اهالی مسیحی ست. یبرود به شهری الگو برای خودگردانی و خودحاکمی تبدیل شده است. همین که نیروهای سرکوب گر اسد از شهر یبرود خارج شدند تا نیروی خود را در جای دیگری به کار ببرند، مردم شهر تصمیم گرفتند خود به رتق و فتق امورشان بپردازند. آنان گفتند:«ما اکنون در حال سازماندهی جنبه های گوناگون زندگی شهر هستیم.» از تمیزکاری شهر گرفته تا تغییر نام مدرسه به نام «مدرسه ی آزادی»، یبرود یقیناً شهری ست که بسیاری از سوریه ای ها و از جمله خود من آرزو می کنیم که سوریه پس از اسد به آن شبیه باشد. این در حالی ست که در شهرهایی که به دست اسلامگرایان جهادی افتاده است وضعیت بسیار تیره و تار است، هر چند نباید فراموش کرد که آلترناتیوهای دیگری وجود دارند. یک شبکه ی گسترده در تمام سطح کشور و به ویژه در دمشق به وجود آمده است که «جوانان انقلابی سوریه» نام دارد. این تشکلی مخفی ست که اعتراضات شجاعانه ای را اغلب در مرکز دمشق سازماندهی می کند که در کنترل رژیم است. شرکت کنندگان در اعتراضات نقاب بر چهره دارند و شعارها و پرچم های انقلاب سوریه و از جمله پرچم کُردها را حمل می کنند.

 

رژیم در شهر داریا در حومه ی دمشق عملیات سختی را برضد شورشیان در نوامبر ٢٠١٢ انجام داد. برخی از اهالی شهر تصمیم گرفتند بدون دخالت در درگیری های مسلحانه دو طرف، نشریه ای را به نام عنب بلدی منتشر نمایند. نشریه اهالی در باره ی وقایع داریا و دیگر مناطق سوریه مطلب دارد. این نشریه در تمام شهر رایگان پخش می گردد. اصول خودمختاری، کمک متقابل و همکاری در تعداد زیادی از تشکلاتی که از دل قیام بیرون آمده اند، وجود دارند. حتا تشکلاتی موجود هستند که با همین اصول فعالیت می کنند بی آن که نظر جامعی در باره ی کلّ جنبش در سوریه داشته باشند. در این تشکلات کسانی هم هستند که مرتجع، فرقه گرا و سلطه جو هستند و البته ما پیش تر هم چنین چیزهایی را شنیده بودیم، مگر نه؟ با این حال کسانی هستند که فعالیت های بسیار خوبی می کنند و ما باید از آنان پشتیبانی نماییم.

 

ج.ا. : به نظر تو حمله ی نظامی آمریکا به سوریه چگونه اثری بر انقلاب می گذارد؟

 

ن. ع. : به گمان من دخالت های نظامی کلاً اثری منفی بر قیام ها دارند و یورش نظامی آمریکا به سوریه نیز مستثناء نیست. اما به نظر من روش هایی که برای مداخله ی نظامی آمریکا استفاده می شود، می توانند تأثیرات گوناگونی به جای بگذارند. اگر آمریکاییان آن گونه که خود می گویند برای «تنبیه»، «محدود»، «نقطه ای» یا «نمادین» به سوریه حمله کنند، در این صورت در میدان های جنگ تغییر بزرگی به وجود نخواهد آمد و رژیم اسد را از نظر تبلیغاتی هم که شده تقویت خواهد نمود. چرا که او خواهد گفت:«من در برابر امپریالیسم آمریکا از جایم تکان نخوردم.» خودکامگانی که در برابر جنگ های علیه خود زنده می مانند فقط همین زنده ماندن را پیروزی جلوه می دهند، حتا اگر در کنار شکست خوردگان باشند. آمریکا، عربستان سعودی و چند کشور دیگر صدام حسین را از کویت بیرون کردند، اما وی ١٢ سال دیگر در قدرت باقی ماند و در طی تمام این سال ها برای مقاومت در طی «مادر تمام نبردها» برای خود تبلیغات راه انداخت.

 

اگر ضربات نظامی که آمریکا اکنون در حال بررسی اشان است سخت تر از حملات پیش گفته باشند در این صورت در میدان های نبرد تغییرات مهمی صورت خواهند گرفت و رژیم اسد را شدیداً تضعیف خواهند نمود. اما در این صورت نیز به گمان من اثرات منفی دیگری به بار خواهند آمد. در چنین صورتی هر گونه احتمالی که سوریه ای ها بتوانند در آینده بر سرنوشت خود حاکم باشند از میان خواهد رفت.

 

آمریکا می تواند اسد را نپسندد، اما بارها گفته است که نهادهای دولتی باید حفظ شوند تا ثبات سوریه آینده برهم نخورد. به عبارت دیگر آمریکا سوریه اسدیست را بدون اسد می خواهد. آمریکا خواهان حفظ رژیم بدون اسد است. همان گونه که در مصر چنین شد. حسنی مبارک کنار رفت اما رژیم دست نخورده و ارتش سر جای خودش باقی ماند. در یمن هم همین اتفاق افتاد. آمریکا با رئیس جمهور این کشور به گفت و گو نشست تا وی استعفاء دهد بی آن که تغییری در رژیم حاصل آید. اما مسئله در سوریه این است که اتفاقاً مردم از همان ابتداء این شعار را مطرح کردند:«مردم خواهان سقوط رژیم هستند» و فقط به کناره گیری اسد رضایت نمی دهند.

 

هنگامی که از حفظ رژیم سخن می رود آن گاه بین حامیان و مخالفان اسد اتفاق نظر وجود دارد، یعنی آمریکا، روسیه و ایران هم نظر می شوند. اما این رژیمی ست که تمام نهادهایش با خودکامگی ساخته شده است، نهادهایی که کشور را چپاول و غارت کرده اند، نهادهایی که نارضایتی و سپس قیام مردمی را موجب شدند و سرانجام نهادهایی که پایه های اصلی اشان را استعمار فرانسه در این کشور ریخته است. تقریباً همه در سوریه می دانند که نامزدان برگزیده ی آمریکا برای سوریه آینده در رژیم کنونی نقش ایفاء کرده اند و آنان کسانی نیستند به جز بوروکرات ها و بعثی هایی که به تکنوکرات های نئولیبرال «بریده از مرکز» تبدیل شده اند. اینان کسانی هستند که آمریکا برای سوریه آینده در نظر گرفته است.

 

سوریه ای ها تاکنون قربانیان زیادی داده اند. آنان بهای زیادی برای مطالبات خود پرداخته اند. من مایل نیستم که تمام این ها به زباله دانی انداخته شود. نباید در شتاب برای کنار زدن اسد به عنوان نماد رژیم، خود رژیم را حفظ کرد. سوریه شایسته ی آینده ی دیگری به جز مشتی نهاد ساخته شده از هیچ و همه چیز و بوروکراسی پی ریزی شده از سوی خودکامگانی ست که خواهان ادامه ی سلطه گری علیه مردم این کشور هستند. هیچ علتی نمی تواند حفظ نهادهای دولتی را توجیه کنند که به چپاول کشور پرداخته و مردم را کشتار کرده اند. با توجه به این که آمریکا چیز دیگری به جز حفظ این نهادهای دولتی نمی خواهد، من هر گونه دخالت آن را در امور سوریه نادرست می دانم. اگر آمریکا واقعاً می خواهد به سوریه کمک کند بهتر است از اهرم های دیپلماتیک استفاده نماید تا روسیه و ایران را از دخالت در جنگ برحذر دارد. این چنین است که سوریه ای ها خواهند توانست به مرحله ی بعدی اقدامات خود بیاندیشند. اما اگر آمریکا به سوریه حمله کند این دیگر خودبه خود آمریکا خواهد بود که برای مرحله ی بعدی تصمیم خواهد گرفت و به همین جهت من با این حمله مخالفم.

 

ج.ا. : کسانی که در خارج از سوریه هستند برای پشتیبانی از مبارزات چه می توانند بکنند؟

 

ن. ع. : برای مردمی که در خارج کشور زندگی می کنند، حمایت عملی کار مشکلی ست. من فقط می توانم به یک نکته اشاره کنم و آن هم حمایت فکری – سخنی از مبارزات است. چپ تاکنون بسیار موضع بدی علیه قیام در سوریه داشته است، چرا که گمان می کند که ارتجاعی ترین عناصر ضدرژیم اسد یگانه کسانی هستند که علیه او مبارزه می کنند و در این زمینه بیش تر همراه با رژیم بوده است. من از کسانی که در خارج هستند می خواهم که به تمام واقعیت بنگرند و به دیگران نشان دهند که در سوریه کسان دیگری هم هستند که می توانند حمایت گردند. باید این دوسویه نگری به اوضاع سوریه که در یک طرفش رژیم و در طرف دیگرش القاعده یا در یک سویش رژیم اسد و در طرف دیگرش امپریالیسم آمریکاست، پایان یابد. باید یاری کرد تا تاریخ فداکاری های مردم سوریه برای خواسته هایشان بهتر بازگو گردد. شاید دیگر برای این کار دیر شده باشد چرا که مطالب هژمونیک در حال حاضر بسیار قدرت مندتر هستند تا بتوان علیه آن ها پیروز شد. شاید کتاب های تاریخ بتوانند درست تر وضعیت کنونی سوریه را مطرح نمایند.

 

پانویس ها:

اصل مطلب ترجمه شده ی بالا در این نشانی ست: http://truth-out.org/news/item/18617-syrian-anarchist-challenges-the-rebel-regime-binary-view-of-resistance

* Joshua Stephens عضو شورای انستیتوی مطالعات آنارشیست است. او در دهه های اخیر در جنبش های ضد سرمایه داری و همبستگی بین المللی فعالیت کرده است. او در رسانه های گوناگون در مورد جنبش های ضداستبدادی مطلب می نویسد و اوقاتش را بین کشورهای مدیترانه و بروکلین در نیویورک می گذراند.

١) نقشه ی آن لاین تهیه شده در این نشانی ست:  http://www.fastcolabs.com/3016532/this-interactive-infographic-shows-the-depth-of-the-syrian-resistance

٢) نشانی وبلاگ نادر عطسی: http://darthnader.net

۳) نشانی وبلاگ معظن کمال معز: http://libcom.org/tags/mazen-kamalmaz

۴) در باره ی عمر عزیز، مبارز آنارشیست سوری، به زودی مطلب مفصل تری به دوستداران فارسی زبان ارائه می گردد. (یادداشت مترجم)

من ناچم بۆ ده‌نگدان، ئه‌ی تۆ؟

من ناچم بۆ ده‌نگدان، ئه‌ی تۆ؟

سه‌لام عارف

١٦ی سێپتەمبەری ٢٠١٣

چه‌ند که‌س بێکار و برسیتر کران ؟ چه‌ند که‌س ده‌ربه‌ده‌ری وڵاتان کران ؟ چه‌ند مێینە به‌ گوێزانی ژه‌نگاوی خه‌ته‌نه‌ کران ؟ چه‌ندیش به‌ردباران و تیڕۆرکران ؟ چه‌ند ئه‌ندامی مافیای پارت و بنه‌ماڵه‌ ده‌وڵه‌تمه‌ندکران ؟ چه‌ند پله‌وپایه ‌و ئیمتیاز خه‌ڵاتکران ؟ چه‌ند زەوی و ئاو داگیر کران ؟ چه‌ند ماڵ بێئاو و کاره‌با کران ؟ باوکی چه‌ند مناڵ تیرۆرکران؟ چه‌ند (سه‌رده‌شت) و (سۆران) تیرۆرکران ؟ چه‌ند ڕۆژنامه ‌و نووسه‌ری خۆفرۆش کڕدران ؟ چه‌ند ناوچه‌ بۆ فیدراڵی دەسەڵاتداران و کورسی سه‌روه‌ری وازلێهێنران ؟ چه‌ند  سێ ده‌وامی خوێندگاکان دروسکران ؟ چه‌ند مزگه‌وت دروستکران ؟ چه‌ند هاونیشمانی به‌ ئه‌نفاکردن دران ؟ جه‌رگی چه‌ند دایك  سوتێنران ؟ چه‌ند شایی و سەیرانی خه‌ڵکی کرانه‌ قوزه‌ڵقورت ؟ چه‌ندە چڵکاوخۆری بۆ ئه‌م ده‌وڵه‌ت و ئه‌و ده‌وڵه‌تکرا ؟ چه‌ند ئاوەزی داهێنه‌ر شێوێنران ؟ چه‌ند ده‌ستی دروستکار گەوجکران ؟ چه‌ندە سامانی کۆمه‌ڵایه‌تیی دزرا ؟ چه‌ند  داوێن و ده‌ست و دەمپیس خوڵقێنران و کرانه‌ ئۆپۆزیسێون ؟ چه‌ند ئاژه‌ڵ کرانه‌ قوربانی بەدەسەڵاتگەییشتن و تەندروستی مشه‌خۆران؟ چه‌ند سكاڵای هاونیشتمانان فڕێدرانە سەبەتەی زبڵ، چه‌ندە ژینگه‌ ژه‌هراوی و وێرانکرا ؟

گه‌ر به‌هه‌ڵه‌دا نه‌چووبم زیاتر له‌ سێ سه‌ده‌یه‌ له‌ دونیادا هه‌ڵبژاردن ده‌کرێت، كەچی هیچ شتێك نه‌گۆڕا، گه‌ر هه‌ڵبژاردن شتێکی بگۆڕایه‌، ئەوا ھەنووكە سەردەمێك بوو، لەبەر پاراستنی بەرژەوەندی سەرمایەداران و سەروەران قه‌ده‌خه‌ ده‌کرا !

ئه‌وی ڕاستیبێت، من ئاوا هه‌ڵبژاردن ده‌بینم، که‌ کوتومت له‌وه‌ ده‌چێت، (مه‌ڕ)ێك لە جه‌ژنی قووربانیدا ده‌نگ بە قەسابێك بدات، یان (قه‌ل)ێك ده‌نگ به‌ جه‌ژنی نۆئیل و سه‌ری ساڵ بدات، ئیدی هه‌ڵبژاردنی چی و ته‌ڕه‌ماشی چی؟ من وه‌ك مامۆستا (گۆران) هاوارده‌که‌م، “حكومه‌ت نامانه‌وێت ئینتخاباتت” ئه‌ی تۆ؟

پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن گه‌وره‌ترین درۆیه‌که‌‌ له‌ مێژوودا، كه‌ له‌ بەرامبەر خه‌ڵكانی ئاسایی بێده‌سه‌ڵات ئەنجامدراوە‌

پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن گه‌وره‌ترین درۆیه‌که‌‌ له‌ مێژوودا، كه‌ له‌ بەرامبەر خه‌ڵكانی ئاسایی بێده‌سه‌ڵات ئەنجامدراوە‌

 

   زاهیر باهیر/ له‌نده‌ن/ 17/09/2013

 

ئه‌وه‌ته‌ی مێژووی ململانێی چینایه‌تی سه‌ریهه‌ڵداوه‌‌، له‌و كاته‌وه‌ی كه‌ توێژاڵی ده‌سته‌بژێر و چینی سه‌روه‌ر خوڵقاوه‌، له‌و سه‌رده‌مه‌وه‌‌ی كه‌ سیسته‌می فه‌رمانڕه‌وایی، جا ئیدی له‌ هه‌ر شێوە‌یه‌كیدا بووبێت سه‌پێنراوه‌ ، هه‌رچییه‌ك له‌لایه‌ن ئه‌م ده‌سته‌ و چینه‌ داپڵۆسێنه‌رانه‌وه‌ بۆ سه‌ركوتكردنی فه‌رمانپێكراوان و له‌ خشته‌بردنیان كرابێت، ئه‌وه‌نده‌ی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن له‌ مێژوودا، كارایی خۆی بۆ ماوه‌یه‌كی ئاوا دوورودرێژ له‌سه‌ریان، دانه‌ناوه‌. تا ئێستاش وه‌كو چه‌كێكی كۆمه‌ڵكوژ له‌لایه‌ن سه‌روه‌ران و ده‌سته‌بژێره‌وه‌، چه‌كێكی خۆكوژیش له‌لایه‌ن بێده‌سه‌ڵاتانه‌وه‌، له‌ گه‌لێك شوێنی ئه‌م جیهانه‌دا به‌كارده‌برێت.

 

مێژووی ڕه‌شی گه‌مه‌ی هه‌ڵبژارندن له‌ هه‌ر شوێنێكی ئه‌م جیهانه‌دا به‌تایبه‌ت ئه‌مه‌ریكا و خۆراوا و وڵاتانی دیكەی گه‌شه‌كردوو، نه‌وه‌ یه‌ك به‌دووایه‌كه‌كان گه‌ر ژیان مۆڵه‌تی دابێتن، لایەنیكه‌م نۆ تا ده‌ جارێك بینیوویانه ‌و چه‌ندجارێكیش خۆیان له‌م یارییه‌دا به‌شدارییانكردووە‌، كه‌ گوایه‌ ئه‌مه‌ ته‌نها ڕێگەیه‌كه ‌و ڕێگەیه‌كی مه‌ده‌نیانه ‌و ئاشتیانه‌یه‌، ڕێگه‌یه‌كه‌ كه‌ خه‌ڵكی مافی خه‌ڵكانی دیكه‌ ده‌بینێت و ده‌ناسێت، كه‌ ئیدی له‌وێوه‌ گۆڕانكارییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كان له‌ژێر “فه‌رمانڕه‌وایی گه‌ل بۆ گه‌ل” دا ، سه‌رچاوه‌ ده‌گرن.

 

ده‌ردی كوشنده‌ی ئه‌م خۆره‌یه، ئه‌م چه‌كی خۆكوژییه‌، ماوه‌ی چه‌ند ده‌یه‌یه‌ك‌ زیاتره‌‌ له‌ سایەی ڕامیاره‌كان [سیاسییەكان] و نوێنه‌ران و كۆمه‌كارانی لیبراڵ و ئابووری لیبراڵ و بازاڕی ئازاددا وه‌كو خه‌ڵاتێك ، له‌لایه‌ن ئه‌مانه‌وه‌ به‌ هه‌ندێك وڵات كه‌ له‌ ڕێگه‌ی میلیته‌رییه‌وه‌ یا ئابورییه‌وه‌ به‌ پاڵپشتی كۆمپانیا و ده‌زگه‌ دراوییه‌كانیانه‌وه‌، داگیریانكردوون، دراوه‌‌ . له‌نێو ئه‌و وڵاتانه‌شدا‌ عێراقه‌ و له‌نێو عێراقیشدا كوردستانه‌.

 

هات و هاواری هه‌ڵبژاردن و شه‌ڕه‌په‌ڕۆو شه‌ڕه‌ده‌ست و هه‌تا شه‌ڕه‌چه‌كیش، ئه‌مڕۆ له‌ كوردستاندا، هه‌موو هاووڵاتییه‌كی له‌م پرۆسه‌ شوومه‌ به‌ ئاگاهێناوه‌ته‌وه. ڕێكلامه‌ی یه‌كێتی و پارتی و گۆڕان و ئیسلامییه‌كان و زیاتر له‌ 30 پارت و ڕێكخراوی دیكە، به‌ڵێنی فشه ‌و پێشبینیكردنی باشتری ژیانی ڕه‌شه‌خه‌ڵكه‌كه‌ و بنه‌بڕكردنی گه‌نده‌ڵی و گه‌لێكی تر له‌وانه‌، له‌كاتی گرتنه‌ده‌ستی ده‌سه‌ڵات لای هه‌ر كامێكیان، گوێی هه‌مووانی پڕكردووه‌ و ئومێدەواری كردوون، به‌تایبه‌ت له‌لایه‌ن گۆڕان و ئیسلامییكانه‌وه‌، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا كه‌ ئه‌وه‌ی هه‌ر لایه‌كیان ده‌یانه‌وێت، ته‌نها ئاڵوگۆڕكردنی ده‌سه‌ڵاتی ڕامیارییه [سیاسییە]‌ نه‌ك سیسته‌مه‌كه‌، گۆڕینی ده‌م و چاوه‌كان و پڕكردنی گیرفانی تاكه‌ جیا جیاكانه‌، نه‌ك گۆڕینی ژیانی خه‌ڵكه‌ ئاساییه‌كه‌. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی كه‌ گۆڕانكارییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كان نه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌واندا ده‌كرێن و نه‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ش دەتوانرێت بكرێن، به‌ڵام له‌تەك ئه‌وه‌شدا هیچكام له‌م لایه‌نانه‌ به‌رنامه‌یه‌كی ئاوایان پێنییه،‌ كه‌ به‌ژیانی خه‌ڵكییه‌وه، په‌یوه‌ستبێت‌ ، ئیدی له‌وه‌ی گه‌ڕێ كه‌ بۆیانده‌كرێت، یا خۆیان وته‌نی بۆیانده‌گۆڕدرێت.

 

ئیمه‌ی ده‌نگده‌ر هه‌رگیز نابێت بڕوا به‌ ڕامیاره‌كان بكه‌ین، چونكه‌ ئه‌وان ته‌نها به‌ ته‌نها دوای به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی خۆیان و خێزانه‌كانیان ده‌كه‌ون، ئه‌وان درۆزن و ساخته‌چی و ڕامكارن [سیاسه‌تبازن]. من ئێستاش پاش 50 ساڵ، ھێشتاكە ده‌نگی هه‌ندێك له‌ پیره‌كانی هاوته‌مه‌نی باپیره‌م، له‌ گوێمدا ده‌زرنگێته‌وه‌، كه‌ له‌ كوێره‌ دێیه‌كدا ده‌ژیاین، ئەگه‌ر باسی كەسێكی ساخته‌چی و فێڵبازیان بكردایه‌، ده‌یانوت “به‌خوا سیاسه‌تبازه ! ‌”.

 

سه‌ره‌ڕای ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ش، ئێمه‌ له‌ پرۆسهی‌ دیمۆكراسی پارلەمانییدا، به‌باشی ده‌یبینین هه‌ر كه‌س جڵه‌وی ده‌سه‌ڵات بگرێته‌ده‌ست، نه‌ك هه‌ر له‌ كوردستاندا، به‌ڵكو له‌ هه‌موو جیهانیشدا، ناتوانێت گۆڕانكارییه‌كی بنه‌ڕه‌تی، له‌ ڕێگەی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ بكات، بۆیه‌ هه‌ر كه‌سێك و هه‌ر پارتێك له‌و ‌پله‌و پایه‌یه‌دا بێت، ناتوانێت له‌ بازنه‌ی وابه‌سته‌یی بۆ بازاڕی ئازاد، بۆ ڕامیاری [سیاسه‌تی] نیو-لیبراڵ و كۆمپانییه‌ گه‌وره‌كان و بانكه‌كان و ده‌زگه‌ دراوییه‌كانی سه‌رده‌م، ده‌ربچێت، كه‌ له‌ ئێستا‌دا له‌ هه‌موو كونجێكی ئه‌م دونیایه‌دا به‌ئاشكرا دیاره‌ ڕامیارییە‌كانیان شكستیانهێناوه‌ و جگه‌ له‌ بێكاری و هه‌ژاری و نه‌بوونی و بێخانووبه‌ره‌یی و وێرانكردنی ژینگه‌ و جه‌نگ و كوشتوبڕ، نه‌ك هه‌ر مرۆڤ، به‌ڵكو له‌نێوبردنی ئاژه‌ڵ و ته‌واوی گیانله‌به‌رانیش و زۆری دیكە له‌مانه،‌ زیاتر شتێكی دیكه‌ی بەرھەمنه‌هێناوه‌.

 

جێگەی به‌زه‌یی و داخه،‌ كه‌ خه‌ڵكانی چه‌وساوه ‌و زه‌حمه‌تكێش، له‌ كوردستانێكدا، له‌ گه‌نده‌ڵستانێكدا، له‌ وڵاتێكدا كه‌ نه‌ك خۆیان ئه‌زموونێكی چه‌ند ساڵه‌ی مێژووی ڕه‌شی ئه‌م گه‌مه‌ ڕامیارییه‌یان هه‌یه‌، بگره‌ خه‌ڵكانێكی زۆریش له‌ نێویاندا ئەزموونی وڵاتانی دیكەشیان، به‌تایبه‌ت ئه‌و وڵاتانه‌ی كه‌ ئه‌م گه‌مه ‌و كایه‌یان به‌ ئێمه‌ ناساندوه ‌و هه‌نارده‌ كردووه‌، بینیوه‌. ته‌نها به‌ تێڕامانێكی كه‌م له‌ مێژووی چه‌ند ساڵێكی ئه‌و پرۆسه‌ شوومه‌ له‌ وڵاتانی خۆراوا و ئه‌مه‌ریكا و وڵاتانی دیكەی گه‌شه‌كردوودا، ده‌بینرێت، گؤرانكارییه‌كی ئه‌وتۆی نه‌كردووه‌، ئیدی ده‌بێت چۆن له‌ كوردستان و شوێنه‌كانی دیكەدا چاوەڕوانیمان ھەبێت ئه‌و گۆڕانكارییه‌ به‌ ئه‌نجام بگه‌یه‌نرێت، له‌ كاتێكدا كه‌ بنەڕەتی پرۆسه‌كه‌ له‌و‌ وڵاتانه‌ی كه‌ به‌رهه‌میان هێناوه ‌و بۆ ماوه‌یه‌كی دوورودرێژه‌ به‌كاریده‌هێنن،‌ شتێكی ئاوای نه‌گۆڕییه‌وه‌، ئه‌ی ئێستا چۆن كۆپییه‌كی خراپی ئه‌و پرۆسه‌یه‌ ده‌توانێت له‌ كوردستانێكی وه‌كو ئه‌وه‌ی ده‌یبینین، كاربكات و شتێك بگۆڕێت؟!!! به‌ ڕاستی جێگەی سه‌رسوڕمانه !!!!.

 

دیاره‌ ئه‌مه‌ش كه‌ من سه‌باره‌ت به‌ پرسی هه‌ڵبژاردن ده‌یڵێم، خه‌ڵكانێك هه‌ن له‌ تاك و له‌لایه‌ن و ڕێكخراو و پارته‌ ڕامیارییە‌كان ده‌یڵێن و نه‌ك هه‌ر بایكۆتی ئه‌م پرۆسه‌یه‌شیانكردوه‌، به‌ڵكو داواش له‌ هاووڵاتیان ده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌وانیش بایكۆتی بكه‌ن. بایكۆت و ڕێكلامه‌ له‌ تۆره‌ كۆمه‌ڵایه‌تیییه‌كاندا و كه‌مپه‌ینی گه‌وره‌ی ‘نا’ بۆ هه‌ڵبژاردن كارێكی له‌به‌رچاوه‌ و بووه‌ته‌ ڕێڕه‌وێك و شه‌پۆلێك له‌ جه‌ره‌یانی خودی پرسی هه‌ڵبژاردن و ده‌نگداندا.

 

بێگومان بایكۆتكردن و كه‌مپه‌ینی بایكۆتكردن جێگەی دڵخۆشییه‌ و لای من دەربڕی چوونه‌پێشه‌وه‌ی هوشیاری و بۆچوونی خه‌ڵك و تێگه‌یشتنیانه‌ له‌م ساڵانه‌ی دوواییدا،‌ دەربارەی ئەو پرۆسه‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌رانهیە‌. ئه‌م پێشه‌وه‌چوونه‌ش به‌ ئاشكرا ده‌بیبین به‌ به‌راوردكردن به‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی پێشتر، كه‌ ئه‌وانه‌مان ‌له‌گه‌ڵ بایكۆتی هه‌ڵبژاردندا بووین ، كه‌مینەیەكی زۆر زۆر كەم بووین.

 

له‌م بایكۆتكردنه‌دا كۆمه‌ڵێكیش له‌ خه‌ڵك هه‌م وه‌ك تاك و هه‌م وه‌كو ڕێكخراو و پارت به‌تایبه‌ت هه‌ندێك له‌ چه‌په‌كان، ده‌بینین، كه‌ له‌ ڕوانگه‌ی ناپاكیی [نا نەزیھی] خودی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌وه‌، به‌شداریناكه‌ن، گوایه‌ به‌شداریكردنێكی ئاوا له‌ كوردستاندا دادپەروەرانە ئەنجامنادرێت و پڕ ده‌بێت له‌ ساخته‌ به‌ هه‌موو چه‌شنه‌كانییه‌وه‌، بۆیه‌، به‌ قه‌ولی ئه‌وان، هه‌رچی بكرێت پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كه‌، پاك و ڕەوا [شەرعی] نابێت، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌ش ئه‌وان له‌ هه‌ڵبژاردن بەشداریناكەن و ده‌كشێنە و بایكۆتیده‌كه‌ن.

 

ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی ئه‌م خه‌ڵك و لایه‌نانه‌، جێگەی داخێكی زۆره،‌ چونكه‌ ئه‌وان ئه‌وه‌ نابینین كه‌ خودی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن ساخته‌یه‌، فێڵێكی ئاشكرایه‌ و بۆ له‌باربردن و خاوكردنه‌وه‌ی بزوتنه‌وه‌ی خه‌ڵكی داهێنراوه‌، ئیدی گرنگ نییه،‌ كه له‌‌ هه‌ڵبژاردندا دزی و ساخته‌ هه‌بێت یا نه‌بێت، بكرێت یا نه‌كرێت. پرۆسه‌ی هه‌ڵبژارندن و ده‌نگدان داوێكه‌، ته‌ڵه‌یه‌كه‌ بۆ خه‌ڵكی، تاكو له‌جیاتی به‌كارهێنانی چالاكی ڕاسته‌وخۆ ، چالاكی ناراستەوخۆ [ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردن] هه‌ڵبژێرن، له‌جیاتی نوێنه‌رایه‌تی ڕاسته‌وخۆ، ڕەدووی سیسته‌می نوێنه‌رایه‌تی په‌ڕلمانته‌ری بكه‌ون، لەجیاتی بڕواكردن به‌ خۆیان و پشتگرتنی یه‌كتری، بڕوا بكه‌نه‌ سه‌ر نوێنه‌ره‌كان و پشتی ئه‌وان بگرن، له‌جیاتی لاوازكردنی سیسته‌مه‌كه ‌و به‌لاوه‌خستنی، به‌هێزیبكه‌ن و به‌رده‌وامی پێب‌د‌ین، لەجیاتی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌ و شێواندنی پێكھاتەكەی ” نوێنەرایەتی ڕامیارەكان بۆ گه‌ل” ، كه‌ له‌خشته‌بردنی گه‌له‌ به‌ناوی خودی گەلەوە، به‌ڕێده‌كرێت، كاری ئێمه‌ ده‌رخستنی ڕووی‌ ڕاستینه‌ی سیسته‌مه‌كه ‌و فریوكاریی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌ و دروستی تێگه‌یشتنمانه‌ له‌ پێكھاتەی فه‌رمانڕه‌وایی گه‌ل بۆ گه‌ل واته‌ خۆ به‌ڕێوه‌بردنی گەلیی.

 

فه‌رمانڕه‌وایی گه‌ل یا خۆبه‌ڕێوه‌بردنی گەلیی واتە هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی خودی فه‌رمانڕه‌وایه‌تیی سەرووخەڵكی‌، پێكه‌وه‌ژیانه‌ له‌نێو كۆمۆنێتییه‌كه‌دا، بڕیاردانه‌ به‌ هه‌ره‌وه‌زیانه‌ و كاركردنی هه‌ره‌وه‌زیانه‌ ‌و ژیانی هه‌ره‌وه‌زیانه‌یه‌، كه‌ له‌م جۆره‌ ژیانه‌دا فه‌رمانڕه‌وایی، سه‌ره‌وه‌ بۆ خواره‌وه‌ ، خاوەندارێتی تایبەت، سیاسه‌تبازێتی، كاركردن بۆ به‌ئه‌نجامدانی سوود و قازانج له‌تەك هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ بێسووده‌ بۆ خود و به‌های مرۆڤ، هه‌ر هه‌موویان، له‌نێوده‌چن. كه‌ سه‌رجه‌می ئه‌وانه‌ش له‌سایەی هه‌موو چه‌شنه‌ فه‌رمانڕه‌وایه‌تییه‌كی سەرووخەڵكیدا، هه‌موو جۆره‌ نوێنه‌رایه‌تییه‌كدا، ھەموو جۆره‌ په‌ڕله‌مانتارییه‌كدا، نه‌ك هه‌ر له‌نێو ناچن، به‌ڵكو له‌ گه‌شه‌و بره‌ویشدا ده‌بن.

 

بەكورتی، تێگه‌یشتنی ئێمه‌ سۆشیالیسته‌ ئازادیخوازه‌كان بۆ پرسی هه‌ڵبژاردن و ده‌نگدان، ئه‌مه‌یه‌ و له‌و هه‌ڵوێسته‌ی سه‌ره‌وه‌ بایكۆت و دژایه‌تی هه‌ڵبژارندن ده‌كه‌ین، نه‌ك له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردن له‌ جیهاندا به‌ گشتی و له‌ كوردستانیشدا به‌تایبه‌تی، ساخته‌یه‌ و له‌ پاكی و ڕەوایییه‌وه ‌دووره‌. ‌

بۆچی پێویستە دەنگدانەكان بایكۆتبكەین ؟

بۆچی پێویستە دەنگدانەكان بایكۆتبكەین ؟

ھەژێن

١١ی سێپتەمبەری ٢٠١٣

دێمۆكراسی چ بەواتا كلاسیكەكەی و چ بەواتای ئازادی تاك لە سایەی سەروەریی چینایەتیدا، تەنیا درۆیەكی پیرۆزكراوە و بەس، چونكە دێمۆكراسی بەواتای خۆبەڕێوەبەرایەتی گەل، جەماوەر، ھەموو تاكەكانی كۆمەڵ، تەنیا ڕاستەوخۆ دەتوانێت بوونی ھەبێت و ناڕاستەوخۆكردنی و ئاوەژووكردنەوەی بە نوێنەرایەتی دەستەبژێرێكی ڕامیار و ئەكادێمی و سەرمایەدار، تەنیا دیكتاتۆری كەمینەی سەروەر دەستەبەردەكات !

لەبەرئەوە ھەڵبژاردن بۆ دەنگدەر، جۆرە قومارێكە و تێیدا دەنگدەر  ھەر چوار ساڵ جارێك، مافی ڕاكێشانی كارتێكی ھەر دوو دیو وەكیەكی ھەیە، بۆ ئەوەی ڕامیارێك [دەسەڵاتخوازێك] بكاتە سەروەری خۆی، بەختی بردنەوەی ئەو قومارە لە بەختی بردنەوەی یاری بەخت (لۆتۆری) كە لە چەند ملیۆندا یەكە، كەمتر و لاوازترە، بەڵام بۆ دەنگپێدراو میكانیزمی مسۆگەركردنی بەدەستھێنانی كورسی پارلەمان [دیواخانی مشەخۆران] و دەسەڵات و مشەخۆرییە.

ئەوی خوازیاری دێمۆكراسییە، پێویستە ئەرك و خەباتی وەرگێڕانەوەی دێمۆكراسی لنگەوقوچكراو بۆ سەر لاقەكانی لە ئەستۆبگرێت و ھەوڵی پیادەكردن و بە كولتووركردنی دێمۆكراسی ڕاستەوخۆ لە شوێنی كار و ژیان، لە ھەموو بوارەكانی ڕێكخستن و بەرێوەبردن و بەرھەمھێنان و دابەشكردن و بڕیارداندا بدات، بەواتایەكی دیكە خەبات بۆ بەدیھێنان و جێكەوتەبوونی دێمۆكراسی ڕاستەوخۆ (بەڕێوەبەرایەتی گەلیی) وەك كولتوورێك، بكات.

ئەگەر خۆمان لە گێڵی بدەین و نادەربەستانە بڕوا بەخۆمان بھێنین، كە ھەڵبژێردراوانی پارلەمانتار خزمەتكاری كۆمەڵگەن و بۆ ئەو مەبەستە خۆیان كاندیدكردووە و دەكەن، ئەوا پێویستە ئەوە لەبەرچاوبگرین، كە خزمەتكردن كار و چالاكییەكی كۆمەڵایەتیی بێپاداشت [بێبەرامبەر]ە و واتای كاری خۆبەخشانەی تاك بۆ ھاوەڵ و ھاوكاران و كۆمەڵگە دەگەیێنێت و لەو بارەدا دەبێت پارلەمانتاران وەك خۆكاندیدكەران بۆ خزمەتی كۆمەڵگە بەبێ مووچە وەك كاری خۆبەخش و خۆكۆمەكی، دەستبەكارببن. ئەگەر وەك ھەر كارێكی ئاسایی كۆمەڵایەتیش بۆی دەستبەكاردەبن، ئەوا ھیچ كات نابێت پاداشتی وەھا كارێك لە كارە كۆمەڵایەتییەكانی دیكە زیاتر بێت . بەڵام ئایا ھیچ پارتێك، ھیچ كاندیدێك، ھیچ ڕامكارێك، ھیچ دەسەڵاتدارێك، ئامادەیە خۆبەخشانە و بەبێ پاداشت و مووچەی پاشایانە و خانەنشینی، مشە كار بۆ كۆمەڵگە بكات، یا ئایا ھیچ یەك لەوانەی كە پاگەندەی خزمەتكردنی كۆمەڵگە دەكەن، ئامادەن [بە مووچەشەوە] یەك خولەك [نەك چوار ساڵ] كرێكاری شارەوانی بن و كۆڵان و شەقام و باخچە و ئاوەڕۆكانی گوند و شار خاوێنبكەنەوە، ئایا ئامادەن لە فێرگە و نەخۆشخانە و نشینگەی پیرساڵان و باخچەی ساوایان و كەمئەندامان و لێقەوماواندا خاوێنكردنەوە و سەرپەرشتی و ئاشپەزیی بكەن ؟ ئیدی مەبەستییان لە خزمەتكردن چییە و  بۆچی دەبێت چەنەبازیی و باوێشكدانی ئەوان لە پارلەماندا دوو ملیۆن دینار مووچە و خانەنشینیی ھەتاھەتایی بێت ؟

ھەڵبەتە ئەمە دیوێكی پرسەكەیە و ئەوانەی كە ئەمڕۆكە بە ھەندێ وردەگیریی دەسەڵاتخوازانەوە بایكۆتی خۆھەڵبژاردن و دەنگدان دەكەن و ئەگەر بوارییان ھەبووایە و سنگەكوتانیان بۆ دەكرد، ھیچ كات پورتوبۆڵەیان لە ناپاكیی ھەڵبژاردنەكان، نایانخاتە ڕیزی ناڕازییانی شۆڕشگێڕەوە، ئەوان ڕەخنەیان لە دەسەڵاتی سەرووخەڵكی نییە، بەڵكو خۆیان بە شیاوترین دیكتاتۆر بۆ بەرێوەبردنی كۆمەڵگە دەبینن. لەبەرئەوە پێویستە ڕیز و شێوازی بایكۆتی خۆمان لە بۆڵەبۆڵی دەسەڵاتخوازانەی ئەوان جیابكەینەوە !

ھەرچەندە لە سایەی سەروەریی ھەندێك بەسەر ھەندێكی دیكەدا، ماف و ئازادی و سەربەخۆیی و یەكسانی و دادپەروەریی  پووچترین و كەوڵكراوترین و دێوجامەترین واژەن، بەڵام ئەگەر لەوە بگوزەرێین و بە گریمانە وەریبگرین، كە دەنگدان و ھەڵبژاردنی مشەخۆران و سەروەران مافی تاك بێت، ئەوا بە ھەمان لۆجیك پێویستە بایكۆتكردنی ھەڵبژاردنیش، مافی ڕەوا و بێچەندوچوونی تاك ھەر كۆمەڵگەیەك بێت !

ھەر بەپێی ئازادی ڕواڵەتییانەی دەنگدان و ھەڵبژاردن و ئەوەی كە بەپێی ھەژماری دانیشتووان، سندووقەكانی دەنگدان دیاریدەكرێن و ھەژماری نوێنەران [پارلەمانتاران] دیاریدەكرێت، ئەوا ھەروا كە دەنگدەران مافی ئەوەیان ھەیە، كۆمەڵێك دەسەڵاتخواز و مشەخۆر بخەنە سەر كورسییەكانی پارلەمان، ھەرواش دەنگنەدەران مافی ئەوەیان ھەیە، ئەو كورسییانەی، كە بە ھەژماری دەنگی ئەوانەوە پەیوەستن و دەنگیان پێنەدراوە، بە خاڵی بھێڵنەوە و بۆشایی لە دەسەڵاتی سەرووخەڵكیدا دروستبكەن ! ئایا دێمۆكراسی پارلەمانی لە لانكەیەوە تا دوا وڵاتی پارلەمانیكراو، بواری پەیڕەوكردنی مافی دەنگنەدەران دەدات؟ ئەگەر وەڵامی لایەنگرانی دێمۆكراسی پارلەمانی ئەوەیە، كە ھەر كەس بەشدارینەكات و ئەو ھەلە لەدەستبدات و مافی بڕیاردانی نییە، ئەوا ئەو وەڵامە ئەوە دەسەلمێنێت، كە دێمۆكراسی پارلەمانی لە باشترین باردا پووچترین خەونی مرۆڤی ناھوشیارە و لە خراپترین باریشدا ئامرازی بەدەسەڵاتگەییشتنی كۆمەڵێك [دەستەبژێری ڕامیار] مشەخۆر و دەسەڵاتخوازە و مافی دەنگدان، ھەمان ڕۆڵی ئێسقانێكی ڕوتاوەی ھەیە، كە قەسابێك فڕێیدەدداتە بەردەم سەگێك بۆ پاسەوانیكردنی خۆی !

تا ئێرە، نە سیستەمی سەروەریی و مشەخۆریی دەستەبژێری ڕامیار دەتوانێت دێمۆكراسی [فەرمانڕەوایەتی گەل] بێت و نە دەنگدان؛ ماف و ئازادییە و نە پارلەمانتاران؛ خزمەتكاری كۆمەڵگەن و نە ھەموو تاكەكان؛ دەنگنەدەران لە بەرامبەر دەنگدەران یەكسانن و نە دەنگدەران؛ كار و فەرمانڕەوایەتی پاش ھەڵبژاردن دیاریدەكەن !

سەرەنجام نە دێمۆكراسی پارلەمانی ئەوەیە، كە تاكی ژێردەست و بێبەش خەونی پێوەدەبینێت و  نە مافی دەنگدانیش دەستكەوتی مێژوویی چەوساوانە و نە دروشمی مافی دەنگدان بۆ ھەمووان لە ھیچ سەردەمێكدا شۆڕشگێڕانە بووە ! چونكە لە كاتێكدا كە دەنگدانی گشتی لێدانبووە لە شان و شكۆی ئاخاكان و بەگەكان و خانزادەكان، ھاوكاتیش ئامرازێك بووە بۆ سەركەوتنی بۆرجوا شارییەكان بەرەو دەسەڵات و بەرتەییی [ﺇمتیاز] بووە بۆ دەستەبژێرە ڕامیارەكان و لەو نێوەشدا ڕۆڵی تاكی جوتیار و كرێكار و زەحمەتكێش؛ ڕۆڵی مێگەل بووە بۆ ڕەوایەتییدان بە شوانەیی ڕامیارەكان و ھیچی دیكە ! بەداخەوە لەنێو بزاڤی سۆشیالیستییدا، وردەبۆرجوازی خۆشباوەڕ بە دێمۆكراسی پارلەمانی، لە پاش تێكشكانی ڕاپەڕینی پاریس [كۆمونە] و لەباربردنی ڕاپەڕینی ئۆكتۆبەری ١٩١٧ەوە، توانیوویەتی ھەژموونی ئایدیۆلۆجی خۆی لەسەر وێرانەی تێكشكانی بەرەی شۆڕش دابنێت و پووچگەرایی “مافی دەنگدانی گشتی” لە سایەی دێمۆكراسی پارلەمانیدا، بە دەستكەوتی مێژوویی ھەژماربكات ! بەبۆچوونی من، كاتی ئەوە ھاتووە، كە ئەو پووچگەراییە بخرێتە خانەی تەرسەقولی ڕامیارییەوە و ڕادیكاڵانە وەڵامی پاگەندەكەرانی بدرێتەوە.

ئەی چارە، ئایا بایكۆت بە تەنیا دەتوانێت چارەسەربێت ؟ ئایا ھەموو بایكۆتكردنەكان ھاوئامانج و ھاوڕەوت و ھاوئاراستەن؟

وەك دەزانین، لە سیستەمی ھەڵبژاردنی نوێنەرایەتییدا، ئەوەی كە بە “دێمۆكراسی” ناسێنراوە، سەرەتا دەنگدان و ھەڵبژرادنیش وەك خۆھەڵبژرادن، پابەندی بوونی پێگەی باڵای ئابووریی و كۆمەڵایەتی و بڕێكی دیاریكراو سامان و سەرمایە بووە، ھەروەك چۆن ئەمڕۆكە خۆھەڵبژاردن بۆ ھەمووان لەبار و بواردراو نییە، ھەرواش جاران، دەنگدان و ھەڵبژاردن، تەنیا مافی كەمایەتی خۆشگوزەران و ساماندار و سەرمایەداربووە .

ھەروا كە دەنگدان و دیاریكردنی سەروەرێك بەھۆی نەبوونی ھوشیاریی شۆڕشگێڕانەوە لەلایەن بندەستانی كۆمەڵگەوە وەك مافێك وێناكراوە و چەندین دەھە و تەنانەت سەدەش تێكۆشانی بۆ كراوە و سەرەنجامیش ئەو گاڵتەجاڕییەی بەرھەمھێناوە، كە ئەمڕۆكە كۆیلانی سەرمایەداری بۆ بەدەسەڵاتگەیاندنی سەروەرانیان سنگی یەكدی ھەڵدەدڕن، ھەرواش بایكۆتی ناھوشیارانە ناتوانێت ھەنگاوێك بەرەو پێشەوەمان بەرێت، چونكە بە یاساكانی سەروەریی ڕامیاران و سەرمایەداران، كورسییە دەنگپێنەدراوەكانی پارلەمان، بەسەر براوەكانی گاڵتەجاریی نوێنەرایەتییدا دابەشدەكرێن. لەبەرئەوە تەنیا بایكۆتكردنی ئازادیخوازانە تەنیا بە ئەڵتەرناتیڤەوە دەتوانێت گۆڕان دروستبكات و پایەكانی سیستەمی سەركوت و نایەكسانی و نادادوەریی مۆلەقبكات !

لەبەر ڕۆشنایی ئەو وانە مێژووییانەدا، كە بەرەنجامی خەبات و پێكدادانی چەند سەدەی ژێردەستان و سەروەران بوون ، ئەوڕۆكە بایكۆتكردنیش جۆر و ئامانجی جیاوازی بزووتنەوە كۆمەڵایەتی و ڕامیارییەكانی لەخۆگرتووە؛ بۆ نموونە چەپ بە گلەییكردن لە مەرجەكانی خۆكاندیدكردن، بۆ قۆستنەوەی دەنگی ناڕەزایەتی تاكە دەنگنەدەرەكان، دروشمی بایكۆتكردن بەرزدەكاتەوە، زۆرێك لە ناڕازییانی نائومێد وەك نادەربەستییەك بایكۆتی دەنگدان دەكەن، لە بەرامبەر دوو دەستەی یەكەم و دووەمدا، دەستەیەك لە ناڕازییانی ھوشیار و ئازادیخواز، ئامانجدارانە و بە ئەڵتەرناتیڤەوە بایكۆتی دەنگدان دەكەن؛ دەنگدان ڕەتدەكەنەوە، لەبەرئەوەی كە ھیچ ناگۆرێت، نەك لەبەرئەوەی كە خۆیان كاندیدناكەن یا بواری بەشداری كایەی پارلەمانیان پێنادرێت، كە ئەوڕۆكە چەپ بە ھەموو جۆر و ناو و پاگەندەكانییەوە، گلەیی لە جۆری كاندیدكردن و جۆری ھەڵمەتی ھەڵبژاردن و جۆری بەشداریكردنی دەسەڵات ھەیە، نەك لە خودی گاڵتەجاڕییەكە، كە ھەڵبژاردنی خراپە لە خراپتر !

ئەوەی ئەوڕۆكە لە ھەرێمی كوردستاندا دەگوزەرێت، ھەرسێ دەستەكەی لە ھەناوی خۆیدا پەروەراندووە و ھەر یەكە لە ڕوانگەی خۆیەوە خەریكە ھەڵوێستگیریی دەكات؛ ناسیونالیستانی ناڕازی، تەنیا گرفتیان لە بەرامبەر دەسەڵاتداران و ھەڵبژرادنەكاندا ئەوەیە، كە گەندەڵن و بواری ئەوان لە سەروەربووندا نەدراوە و پارتە زلھێزەكان، دەسەڵات و پارلەمانیان قۆرخكردووە و  ئەڵتەرناتیڤیان نوێنەرایەتی نیئۆلیبرالیزمە لە ھەرێمی كوردستاندا، كە لە باشترین باردا دەیانەوێت دێمۆكراسی پارلەمانی لە ھەرێمی كوردستاندا بگەیێنە ئاستی وڵاتانی ئەوروپا و ئەمەریكا.  لەبەرامبەر ئەوانیشدا چەپ و باڵەكانی لەسەر بنەمای ھەمان وردەگیریی ناسیونالیستەكان لە گەندەڵیی و قۆرخكردنی دەسەڵات و پارتە زلھێزەكان، لەو بڕوایەدان لە ھەڵبژرادنی [خۆیان واتەنی “عادیلانە”]دا ئەوان باشترین ئەڵتەرناتیڤ دەبن بۆ سەروەران و لە سایەی سەروەریی ئەواندا كۆیلەكانی كۆمەڵگە شاد و خۆشگوزەران دەبن و تەنیا دروشمێك كە چەپ لە دروشم و گلەیی ناسیونالیستەكان جیادەكاتەوە، دروشمی تەرسەقوڵاوی “جیایی ئایین لە دەوڵەت”ە [كاتێكی دیكە بە وردی دەگەڕێمەوە سەر ئەو پووچگەراییە ئایدیۆلۆجییە]، كە بێجگە لە كاوێژككردنەوەی ئایدیۆلۆجیی و دروسكردنی خۆشباوەڕیی لەتوانادابوونی (جیایی دەوڵەت لە ئایین) و نیشاندانی فریوكارانەی، ئەوەی كە گوایە ئەو دوو دوومەڵەی مێژووی مرۆڤایەتی [ئایین و دەوڵەت] لەتەك یەكدیدا ناكۆكن، ھیچی دیكەیان نەخستووەتە سەر پاگەندەی ناسیونالیستەكان و ھیچ جیاوازییەكان لەمەڕ چۆنیەتی ڕێكخستنی كۆمەڵگە و بنەمای ئابووریی و  پەیوەندییەكانی بەرھەمھێنان و دابەشكردن و بەرێوەبردن و ژیان و تەنانەت ئازادی تاكیش نییە !

بەبۆچوونی من، بایكۆتی ئازادیخوازانە لە ڕوانگەی ڕەتكردنەوەی دەسەڵاتی سەرووخەڵكییەوە، ناتوانێت ھەڵمەتێكی چەند ڕۆژەیی پێش دەنگدانەكان بێت و بەبێ ڕەتكردنەوەی سیستەمە چینایەتییەكە وەك گشتێك و میكانیزمەكانی و پایە سەرخانییەكانی كە پیرۆزیی ئایین و دوڵەت و دێمۆكراسی پارلەمانی و پایە ئابوورییەكانی؛ خاوەندارێتی تایبەت و كاریكرێگرتە، بایكۆتكردن ناتوانێت ھەنگاوێك كۆمەڵگە بەرەوپێشەوە بەرێت و خۆھوشیاریی تاك بۆ بایكۆتكردنی ھەڵبژاردنی خراپ لە خراپتر، لە ڕەوتی خەباتی شۆڕشگێڕانەی ڕێكخراو و سەربەخۆدا سەرھەڵدەدات. ھەروەھا كار و خەبات و چالاكی سۆشیالیستە ئازادیخوازەكان بۆ بایكۆتكردن و ڕەتكردنەوەی دێمۆكراسی پارلەمانی لە یەكەم ڕۆژی پاش بردنەوە و سەروەربوونی كۆمەڵێكی دیكە لە مشەخۆرانی ڕامیار تا دەگاتە ڕۆژی پێش خولی داھاتووی ھەڵبژاردن، دەستپێدەكات و ڕەتكردنە و بایكۆتكردنی ملدان بە سەروەریی چینایەتیی، تەنیا دەربڕین و ناڕەزایەتی زارەكی و دەنگنەدان نییە، بەڵكو یاخیبوونە لە سەراپای كۆیلەبوونمان؛ ھەر لە جۆری خواردن و پۆشاك و نیشتەجێبوون و كاركردن و پەیوەندی كۆمەڵایەتی و گوفتار و ڕەفتار و كولتوورمان تا دەگاتە بەرھەمھێنان و دابەشكردن و بەڕێوەبردن، دەگرێتەوە و بەبێ ھەنگاونانی كردەیی لە ھەموو بوارە ھونەریی و كولتووریی و ئابووریی و كۆمەڵایەتییەكان و پێشنیاركردن و جێخستنی ئەڵتەرناتیڤی سەربەخۆ و ئازادیخوازانە لەو بوارانەدا، پاگەندەی بایكۆتكردن دەچێتە خانەی فرەبڵێیی بێكردەوەی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و چەنەبازیی ڕامیاران بۆ خۆناساندن وەك سەروەری باش !

لەبەرئەوە، پێویستە سۆشیالیستە ئازادیخوازەكان بە پێشنیاركردن و جێخستنی دێمۆكراسیی ڕاستەوخۆ، [كە ھەر لە كۆنەوە ئەڵتەرناتیڤی چەوساوان بووە لە بەرامبەر دێمۆكراسی داراكان (دێمۆكراسی پارلەمانی)دا] ھەر ڕۆژە و لە نێوەندی ژیان و كار و  خەباتی ڕۆژانەدا لە كۆڕ و كۆمەڵە كۆمەڵایەتییەكانیاندا لە گوند و گەڕەك و كارخانە و فێرگە و فەرمانگە و شارەكاندا، ھەنگاو بە ھەنگاو پیادەبكەن، بەوەی بۆ چارەسەری پرسە كۆمەڵایەتیی و ئابوورییەكانیان لە شوێنی كار و ژیانیاندا كۆبوونەوەی گشتی ڕێكبخەن و ڕێكخراوەی سەربەخۆ پێكبھێنن و دەست بۆ پرۆژەی ھەرەوەزیی كۆمەڵایەتی و ئابووریی بەرن و گروپ و ڕێكخراوە خۆجێی و جەماوەرییە سەربەخۆكانی خۆیان دوور لە ھەژموون و پیلانی پارت و فەرمانڕەوایان پێكبھێنن و كەرتە كشتوكاڵیی و پیشەسازییەكان، زەوی بە زەوی و كارگە بە كارگە لە دەسەڵاتداران و سەرمایەداران بستێننەوە و بەكردەوە و لە كەتواری ژیانی ڕۆژانە و كۆمەڵایەتییدا پێویستنەبوون و زیانبخشبوونی دەسەڵات و فەرمانڕەوایی سەرووخەڵكی و دێمۆكراسی پارلەمانی و  گاڵتەجاڕیی ھەڵبژاردنی سەروەر و مشەخۆری باش، بخەنەڕوو  و بیسەلمێنن !

بەكورتی بایكۆتكردن بە مەبەستی پاگەندەی ڕامیاریی و قۆستنەوەی ھەلپەرستانەی ناڕەزایەتی جەماوەر بەرامبەر پارتەكان و دەسەڵاتداران نییە، بەڵكو بریتییە لە كاری بەردەوام و ڕاستەخۆ لەسەر ڕای گشتی بە ئامانجی گێڕانەوەی متمانەی تاك بە ھێز و توانای خۆی و كارایی یەكگرتنی ئەو ھێز و توانایە. بایكۆتكردن تەنیا كاری چەند ڕۆژێك نییە، بەڵكو كولتوورییكردنەوەی متمانەی كۆمەڵایەتی تاكە بەخۆی و یەكێتی چینایەتی و ھێزی ئازادیخوازانەی خۆی و ھاودەردەكانی، پرۆسێسێكی درێژخایەنی چەند ساڵەیە، كە لە دوای ھەڵبژاردنەكانەوە دەستپێدەكات و لە ھەڵمەتی ھەڵبژاردنەكاندا بە ھەڵمەتێكی دژەتەوژم، سەنگەربەندیی كۆمەڵایەتی ژێردەستان بەڕووی دەسەڵاتی ڕامیاریی و ھەوڵی دەسەڵاتخوازانەی ڕامیارەكاراندا ھەڵدەخرێنێت و  یەكدەخات. لەبەرئەوە بۆ بەئامانجگەییشتنی وەھا كار و چالاكییەك، پێویستە لە خۆمانەوە، لە نێوەندی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانمانەوە، لە شوێنی كار و خوێندن و ژیانمانەوە، لە خەبات و ناڕەزایەتی ھەر ڕۆژەمانەوە، لە دەركەوتنی ھەر ساتەی ڕووی ڕاستەقینەی درۆی پارلەمانتارەكانەوە، لە پیادەركردنی ھەر ڕۆژەی یاسا دژە جەماوەرییەكانەوە، ھەنگاوی ئامانجدارانە بۆ ھەڵخرانی ھێزی دژەتەوژم بۆ نۆرەی داھاتووی ھەڵبژاردنەكان بنێین و ھەر ساتە و لە ھەموو بوارێكی كۆمەڵایەتییدا، دێمۆكراسیی ڕاستەوخۆ (خۆبەڕێوەبەرایەتی گەلیی / ڕێكخستنی كاروبارەكانی ژیانمان بەخۆمان و لەنێو خۆمان و لەلایەن خۆمانەوە) پیادەبكەین و بیكەینە بەردی بناخەی كولتووری ھەرەوەزیی كۆمەڵایەتیی، بەمەبەستی بەرەنگاریی و ڕێگرییكردن لە تەشەنەی ڕامیاری [وەك نەخۆشییەكی ھاوچەرخی كۆمەڵایەتی] لە پەیوەندی و ژیانی كۆمەڵایەتییدا، بیكەینە بناخەی ڕێكخستنی ھەموو پەیوەندییە تاكەكەسیی و كۆمەڵییەكانمان، بەواتایەكی دیكە كۆمەڵایەتییكردنەوەی ھەموو ئەو پرسانەی، كە لەلایەن پارتەكان و دەسەڵاتدارانەوە بە پلانڕێژیی نێوەندە جیھانییەكانی نیئۆلیبرالیزمەوە، ڕامیاریی كراون و دەكرێن و دەخرێنە دەستی كەمینەیەكی سەرووخەڵكییەوە.