ئایا ڕەتکردنەوەی هەڵمەتی هەڵبژاردن ئەوە دەگەیێنێت کە ئه‌نارکیستەکان ناڕامیارین؟

J.2.10  ئایا ڕەتکردنەوەی هەڵمەتی هەڵبژاردن ئەوە دەگەیێنێت کە ئه‌نارکیستەکان ناڕامیارین؟

An Anarchist FAQ

و. لە فەرەنسییەوە : سەلام عارف

ئه‌وه‌ که‌ ئه‌نارکیسته‌کان ناڕامیارین دووره‌ له‌ ڕاستییه‌وه،‌ ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ ئه‌نارکیسته‌کان ڕامیاری نین به‌ پێناسه‌ مارکسیسته‌که.‌ بۆ ڕامیاری ئه‌نارکیست ته‌نها ڕامیاری نییه‌ و به‌س، ئه‌نارکیست له‌گه‌ڵ گۆڕانی بنه‌ڕه‌تیدایه‌، ئه‌نارکیست به‌ پێناسه‌کردنی مارکسیسته‌کان ته‌نها نه‌خشه‌یه‌کی ئابووریه‌ ده‌رباره‌ی هه‌قده‌ست و هه‌لومه‌رجی کارکردن….هتد، دوای ئه‌وه‌ مه‌سه‌له‌کانی تر واز لێ ده‌هێنن بۆ ده‌سه‌ڵاتی کاپیتالیزم، ئه‌وه‌ش ماڵوێرانییه‌ بۆ چینی کارگه‌ران.

ده‌رباره‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ باکۆنین وتویه‌تی کارگه‌ران ناتوانن خۆیان له‌ سیاسه‌ت لاده‌ن و وه‌لاوه‌ی بنێن و خۆیان نه‌ده‌ن له‌ قه‌ره‌ی، به‌وه‌ش کاپیتالیزم ده‌توانێت به‌باشی کۆنترۆڵی بکات. باکۆنین بڕوای وا بووه‌ ئه‌نارکیست گرنگی تایبه‌ت به ‌بیروباوه‌ڕی ڕامیاری و خه‌باتکردن ده‌دات، به‌و مه‌رجه‌ی له‌ناو دنیای کارکردنی چینه‌کانه‌وه‌ بێت و ببێت، بڕواشی وا بووه‌ که‌ ئینته‌رناسێۆنالیزم ناتوانێت تێکه‌ڵ به‌ سیاسه‌ت نه‌بێت، ئه‌وه‌ش خه‌باتکردن دژی بۆرژوازی ده‌یسه‌پێنێت، ئه‌نارکیست سیاسه‌تی بۆرژوازی ڕه‌تده‌کاته‌وه‌la philosophie politique de baconine .p.313 ڕه‌تکردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردن له‌ دژایه‌تیکردنی سیاسه‌تی بۆرژوازییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، ئێمه‌ ئاگاداری سیاسه‌تین و لێی غافڵ نین، هه‌روه‌ها ئاگاداری موباره‌زه‌ی ڕامیارین، ئه‌نارکیسته‌کان هه‌موو کات سه‌نگیان بۆ موباره‌زه‌ی ڕامیاری داناوه ‌و هه‌ڵیانسگاندووه‌، به‌ڵام باکۆنین دژی ئه‌وه‌ بووه‌ زیادله‌پێویست گرنگی بدرێته‌ ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌. ئه‌وه‌ش له‌وه‌وه‌ بووه‌ که‌ ئه‌و بڕوای وا بووه‌ و وتویه‌تی ئینته‌رناسیوناڵ ڕێکخستنێکی ئینته‌رناسیوناڵی چینی کارگه‌رانه‌-سه‌ندیکا و گرووپه‌کانه‌- ئیتر به‌سه‌ سه‌رقاڵبوون به‌ مه‌سه‌له‌ی ڕامیاریی فه‌لسه‌فییه‌وه‌.

ئێمه‌ ده‌ڵێین ناکرێت مه‌سه‌له‌ ڕامیاری و فه‌لسه‌فییه‌کان پشت گوێ بخرێن و له‌ مه‌سه‌له‌ ئابوورییه‌کان جیا بکرێنه‌وه‌، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌مه‌ ده‌بێته‌ گرفتێکی گه‌وره‌ بۆ پرۆلیتاریا ڕه‌تکردنه‌وه‌ و خۆدوورخستنه‌وه‌ له‌ هێزی فکری و ئه‌خلاقی ئه‌وانه‌ هه‌ردووکیان پێویستن بۆ کرانه‌وه‌ به‌ ڕووی مافه‌ ئابووریته‌کاندا. bakuin sur anarchisme.p.301 ئه‌نارکیسته‌کان هه‌ڵبژاردنه‌کان له‌ بیر ناکه‌ن وه‌ک چۆن ڤێرنۆن ڕیکاردس vernon richards ده‌ڵێت ئه‌نارکیسته‌کان ناتوانن بێلایه‌ن بن. تێڕوانینی ئه‌نارکیسته‌کان هه‌رچییه‌ک و هه‌رچۆنێک بێت ده‌رباره‌ی ئه‌نجامه‌کانی هه‌ڵبژاردنه‌کان، هیچ له ‌هه‌ڵوێستیان ناگۆڕێت به‌رامبه‌ر خراپه‌کاریی حزبه‌کان. بزووتنه‌وه‌ی ئه‌نارکیست له ‌هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه‌ که‌ جه‌ماوه‌ر مافی ده‌نگدان به‌ کار بهێنن بۆ به‌رژه‌وه‌ندتی خۆیان، ده‌بێت ئه‌نجامه‌کان باش هه‌ڵبسه‌نگێنرێن. گریمان له ‌ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنێکدا ئه‌گه‌ر له‌ 60% ده‌نگی دابوو وا تێنه‌گه‌ین له‌ 40%که‌ی تر که ‌ده‌نگی نه‌داوه ‌و ئه‌و ئه‌نجامه‌ بکه‌ینه‌ سه‌کۆی گه‌ڕانمان به ‌دوای چاره‌سه‌ره‌کان و ئامرازه‌کاندا.l ;impossibilité de la démocratie social.p.141

ئه‌نارکیسته‌کان گرنگی به‌ سیاسه‌ت ده‌ده‌ن و مه‌سه‌له‌کان پشتگوێ ناخه‌ن و بێلایه‌ن نین به‌رامبه‌ر خه‌رافاتی کاپیتالیزم. ئێمه‌ بۆشایی نێوان حکومه‌ته‌کانمان هه‌ڵنه‌بژاردووه‌، ئه‌وه‌مان هه‌ڵبژاردووه‌ که‌ کارێکی وا بکه‌ین حکومه‌ته‌کان کاریان مه‌یسه‌ر نه‌بێت.

ئێمه‌ خۆمان ڕێک ده‌خه‌ین له‌سه‌ر ئاستی شاره‌کان، هه‌رێمه‌کان، ناسێۆنال، ئینته‌رناسیۆنال بۆ به‌ته‌نگه‌وه‌هاتنی هه‌ڵکشان و هه‌ناسه‌دانی کۆمیونه‌کان له‌ شوێنی کارکردن له‌و جۆره‌ که‌ باکۆنین باسیکردووه‌ و پاڵپشتیان بووه‌ له‌ خه‌باتی ڕامیاری و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری و چاکسازتی ڕیفۆرمی خێرا به‌ به‌کاربردنی خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و سۆلیداریتی.

هه‌ر له‌و ڕوانگه‌یه‌وه‌ ڕۆدۆڵف ڕۆکه‌ر rudolf roker ده‌ڵێت خه‌باتی ڕامیاری و ئابووری لێک جیاناکرێنه‌وه‌.

ئه‌نارکیسته‌کان بیروبۆچوونی جه‌نگێک ده‌رده‌بڕن دژی کاپیتالیزم که‌ خۆی له‌ خۆیدا جه‌نگێکه‌ دژی هه‌موو دامه‌زراوه‌کانی ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاری. وه‌کو وتمان له‌ مێژوودا چه‌وسانه‌وه‌ی ئابووری و ڕامیاری و کۆمه‌ڵایه‌تی هاوتا بوون و هه‌ر هاوتاشن، چه‌وسانه‌وه ‌و زاڵبوونی مرۆڤ به‌سه‌ر مرۆڤدا ئاڵۆز و تێکه‌ڵی یه‌کتر بوون به ‌جۆرێک لێک جیاناکرێنه‌وه‌، هه‌ر کامیان وه‌ربگریت ته‌واوکه‌ری ئه‌وانی تره ‌و بۆته‌ پاساو و هه‌لومه‌رجی بوونی ئه‌وانی تر.

Anarcho syndicalisme.p.15 ئه‌و یه‌کگرتنه‌ له‌نێوان مه‌یدانی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تیدایه‌ نه‌ک سیاسه‌تدا، هه‌ربۆیه‌ خه‌باتی کارگه‌ران و ئه‌نارکیسته‌کانیش شێوازی خه‌باتی ڕاسته‌وخۆی له‌خۆگرتووه‌، ئه‌نارکیسته‌کان ته‌نها خه‌باتی ڕامیاری ناگێڕن، هه‌موو بابه‌ت و مه‌سه‌له‌کانی تر که‌ ژیانیان هه‌راسان و بۆگه‌ن کردووه،‌ سیفه‌تی ڕامیاریان هه‌یه‌ و به‌و لۆجیکه‌ هه‌موو خه‌باتێکی ئابووری یا کۆمه‌ڵایه‌تی خه‌باتێکی ڕامیارییه‌ که‌ ناچێته‌ خانه‌ی کاری په‌رله‌مانکاریه‌وه‌. rudolf roker.op.cit.pp.65.66

ئایا هه‌مووان ده‌زانن که‌ ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت به‌شداری ژیانی ڕامیاری بکه‌ین؟ ئایا هه‌مووان ده‌زانن که‌ ئێمه‌ هه‌موو کات ویستومانه‌ ئه‌و به‌شدارییه‌ بکه‌ین؟ ئێمه‌ ده‌ڵێین به‌ڵێ، ئێمه‌ له ‌ڕێگه‌ی ڕێکخستنه‌کانمانه‌وه‌ ده‌مانه‌وێت به‌شداریی ڕامیاری بکه‌ین، ڕاسته‌وخۆ نه‌ک به‌ تێپه‌ڕبوون به‌م و به‌ودا، واته‌ نوێنه‌ره‌کان، ئێمه‌ ئاواته‌خوازی ئه‌وه ‌نین بگه‌ینه‌ شاره‌وانییه‌کان نه‌ له‌ شارۆچکه‌کان نه‌ له‌ پایته‌خت و نه‌ عه‌وداڵی په‌رله‌مانه‌کانیشین. cité par josé piertas anarchist dans la révoulition espanole.p173

هه‌روه‌ها ئه‌نارکیسته‌کان دابه‌شکردن و جیاکردنه‌وه‌ی خه‌باتی ڕامیاری و خه‌باتی ئابووری ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌، چونکه‌ ئه‌و ئامرازه‌ ده‌ستکرده ‌و به‌چکه‌ی دابه‌شکردنی کاره‌ به‌سه‌ر کاری فکری وکاری بازوودا، کارێکی کاپیتالیستانه‌یه‌ له‌ناو ڕیزه‌کانی چینی کارگه‌ران و ڕێکخستنه‌کان و بزووتنه‌وه‌ی دژه‌ کاپیتالیزمدا ئه‌نجام ده‌درێت. ئێمه‌ وه‌ڵاممان ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و جیاکردنه‌وه‌یه‌ ڕه‌فز بکرێت و کار و خه‌باتی ڕامیاری بکرێته‌ موڵکی هه‌ندێک پسپۆڕ؛ واته‌ نوێنه‌ر و به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان.

ئه‌نارکیسته‌کان وای بۆ ده‌چن که‌ ناتوانرێت خه‌باته‌ ڕامیارییه‌کان و فکرییه‌کان ناوکێشی بزووتنه‌وه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌مان بکرێت و گفتوگۆ و ململانێی له‌ لایه‌ن هه‌رکه‌سێک لای خۆیه‌وه‌ چۆن بۆی ده‌ڕه‌خسێت و چۆن ئه‌یه‌وێت له‌سه‌ر بکرێت.

خه‌باتی ڕامیاری و ئابووری و گۆڕانکاری ‌هاوتان.

له‌ section.j.6دا باسی پرۆسه‌ی هاتن و بوون به‌ سۆسیالیستی ڕیفۆرمیستمان کرد، پێویست ناکات جارێکی تر باسی بکه‌ینه‌وه‌. ئه‌وه‌ی لێره‌دا سه‌ره‌کی و گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ له‌ پرۆسه‌ی ئه‌و دابه‌شکردنه‌دا ئێمه‌ به‌وه‌فا بین له‌گه‌ڵ بیرکردنه‌وه‌کانمان -ئازادی-یه‌کسانی- هاوکاری و پشت نه‌به‌سترێت به‌وه‌ که‌ ڕێکخستنه‌کانی ده‌وڵه‌ت به‌ کار بهێنرێت بۆ له‌ناوبردنی ئیمتیازه‌کانی ئه‌وان.pierre kropotkin révoulutionnaire brochures.p.170

وه‌ک باکۆنین باسیکردووه ‌و وتویه‌تی هه‌موو ڕادیکاله‌کان که‌ ویستویانه‌ ده‌وڵه‌ت به‌ کار بهێنن بۆ گۆڕانکاری به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بووه‌ و سیستمه‌که‌ ئه‌وانی گۆڕیوه،‌ ئه‌وه‌ش وایکردووه‌ پرۆلیتاریا ببه‌سترێته‌وه‌ به‌ لۆکۆمۆتیڤی بۆرژوازییه‌وه‌. به‌ واتایه‌کی تر، وه‌های کردوه‌ فکری کاپیتالیست زاڵتر و ئه‌کتیڤتر بێت به‌سه‌ر بزووتنه‌وه‌ی کارگه‌رانه‌وه‌ و بیکاته‌ -ڕیالیست- و -پراکتیک- واته‌ بیکاته‌ خاوه‌ن فکری به‌کارهێنانی دامه‌زراوه‌کانی ده‌وڵه‌ت بۆ گۆڕانکاری.

هه‌روه‌ها ئه‌نارکیست ئه‌وه‌ دووپات ده‌کاته‌وه‌ که‌ گرێدانی سیاسه‌ت به‌ ڕێکخستنه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه‌ هانده‌ر و هۆی سه‌ره‌کییه‌ بۆ هه‌ڕاجکردنی سیاسه‌تی ڕادیکالی و ده‌بێته‌ هۆی ده‌رپه‌ڕاندن و دوورخستنه‌وه‌ی پرۆلیتاریا له‌ ئۆتۆجموجووڵ و پشتبه‌خۆبه‌ستن، هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ وا ده‌کات پرۆلیتاریا دژی خۆی بوه‌ستێته‌وه‌ و دژایه‌تی بزووتنه‌وه‌ی سه‌ندیکالی بکات، به‌و جۆره‌ دژایه‌تیکردنی بنیاتنانی دنیایه‌کی تازه‌، دنیای یه‌کێتیی پرۆلیتاریا بکات. michael bakunin ;op.cit.p303-305

له‌سه‌ر ئاستی ئابووری خه‌باتکردن له‌ بۆشایدا دروست نابێت، خه‌بات له‌ جه‌ره‌یانێکی ڕامیاری و کۆمه‌ڵایه‌تیدا بوونی هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ جیاکردنه‌وه‌ی خه‌باتی ئابووری و خه‌باتی ڕامیاری زاده‌ی ئه‌قڵه‌ مانگرتووه‌کان و جه‌نگاوه‌ره‌ ئێکۆلیجسته‌کان کاتێک به‌ره‌نگاری ده‌وڵه‌ت ده‌بنه‌وه،‌ ده‌وڵه‌تێک که‌ سه‌رقاڵی جێبه‌جێکردنی یاساکانه‌ بۆ خاوه‌نکاره‌کان و خه‌ریکی پیسبوونی ژینگه‌یه‌‌، بێگومان ئه‌و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌یه‌ کاره‌کته‌رێکی ڕامیاری هه‌یه‌ و کاریگه‌ریی خۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر خه‌باتکه‌ران خۆیان وه‌ک باکۆنین باسی ده‌کات و وتویه‌تی خه‌باتی خۆخۆیی و خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و نه‌شونماکردنی فه‌لسه‌فی و سیۆسۆلۆجیی ئینته‌رناسێۆنال ئه‌نجامه‌کانی خه‌باتی کۆمه‌ڵایه‌تین. به ‌واتایه‌کی تر یه‌کێتیی بزووتنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی و بیروبۆچوونه‌کان که‌ بێگومان شانبه‌شانی یه‌کتر نه‌شونما ده‌که‌ن خۆیان به‌رهه‌می مانگرتنه‌کانن، سه‌ندیکالیزمن. op.cit.p.304 خه‌باتی ڕامیاریش له‌وانه‌ که‌وتۆته‌وه‌، ته‌نانه‌ت خه‌باتی ڕامیاریی هه‌ڵبژاردنه‌کانیش که‌ له‌ دواجاردا خه‌باتێکی پووچ و هه‌ڵه‌یه‌ له‌ سیستمی ئێسته‌دا کاریگه‌ریی خراپی ده‌بێت له‌سه‌ر خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و خه‌باتی ڕادیکالی بێهێز ده‌کات.

ئه‌نارکیسته‌کان هه‌ڵبژاردنه‌کان ڕه‌ت ناکه‌نه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و هه‌ڵبژاردنانه‌ ڕامیاریین، به‌ڵکو له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ نایانه‌وێت ئه‌وه‌ ببینن که‌ ڕامیای ساده‌ و ساکاره‌ و هه‌ر ده‌بێت له‌ ده‌ست سیاسه‌تمه‌داران و پسپۆڕاندا بێت و لایان وایه‌ سیاسه‌ت زۆر له‌وه‌ گه‌وره‌تر و سه‌نگینتره‌ که‌ له‌ ده‌ستی ئه‌و جۆره‌ که‌سانه‌دا بێت، ده‌بێت به ‌ده‌ست خواره‌وه‌ی ساده ‌و ساکاره‌وه‌ بێت به‌ پشتبه‌ستن به‌ خۆ گۆڕانکاری بکرێت. ئا به‌و پێوانه‌یه‌ ئه‌نارکیسته‌کان ڕامیارین، پڕۆسه‌ی ڕزگاریی تاکی و کۆمه‌ڵایه‌تی زۆر له‌وه‌ ڕامیارییتره‌ که‌ هه‌ندێک خه‌یاڵیان بۆی ده‌چێت.

 

 

******************************

بۆ خوێندنەوەی بابەتی زیاتر لەو بارەوە :

https://afaqkurdish.wordpress.com

سەرچاوەی دەقە فەرەنسییەكەی

http://faqanarchiste.free.fr/secJ2.php3#secj210

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكەی

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj210

گه‌ڕان به‌دوای کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوودا*

گەڕان به‌دوای کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوودا*

 

(12) فێدرالیزم **

ن. دانییل گیرین

و. له‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌: سه‌لام عارف

 

به‌کورتی دەبێت بنه‌مای کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوو، تێکه‌ڵه‌یه‌ك بێت له‌ فیدریاڵییه‌ هاوبه‌شییه‌ کرێکارییه‌کان و به‌ڕێوه‌بردنی فیدراڵییه‌کانی (کۆمیونه‌کان- شاره‌وانیه‌کان)، پێویستە ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ به‌رده‌وام گه‌شه‌بکات، تا ده‌گاته‌ ئه‌و پله‌یه‌، که‌ واتایه‌کی  فراواتر ببه‌خشێت و سه‌رتاسەری دونیا بگرێته‌وه‌‌‌‌‌.

 

چه‌نده‌ هزری (پرۆدۆن) زیاتر پێبگه‌یشتایه‌، بیرۆکه‌ی فیدراڵیی زیاتر بەرجەستەتر ده‌بوو، ئه‌و له‌ پەرتووكه‌که‌یدا (بیروباوه‌ری فیدراڵیی) ده‌ریده‌خات، که‌ خۆی به‌ فیدراڵییخوازتر ده‌زانێت، له‌وه‌ی که‌ ئازادیخوازبێت. هه‌رچه‌نده‌ شارۆچکه‌ دێرینه‌کان ناوبه‌ناو له‌نێوان خۆیاندا له‌ په‌یوه‌ندییه‌کی فێدراڵییدا یه‌کیانگرتووه‌، به‌ڵام ئه‌و چه‌رخه‌ به‌سه‌رچوو، گیروگرفتی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ به‌ڕێوه‌بردنی وڵاته‌ زه‌به‌لاحه‌کانه‌. (پرۆدۆن) ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ تێبینی داوه‌ “گه‌ر ڕووبه‌ری وڵاتێك له‌ ڕووبه‌ری شارێك زیاتر نه‌بوو، ئه‌وا له‌و بارە‌دا به‌ ئازادی چاری ئه‌و پرسە‌ له ‌ده‌ستی خۆتاندایه‌‌، به‌ڵام دەبێت ئه‌وه‌ له‌یادنه‌که‌ین، که‌ ئه‌و پرسە پابه‌ندی ئه‌وه‌یه‌، که‌ ئێستا میلونه‌ها دێهاتوو شارۆچکه ‌و شار هه‌ن، پێویستناکات کۆمه‌ڵگه‌ به‌سه‌ر چه‌ند دونیایه‌کی گچکه‌ گچکه‌دا دابه‌شبکه‌ین،چونکه‌ یه‌کێتی پێویسته‌.

 

(ده‌سه‌ڵاتگه‌را)کان خوازیاری ئه‌وه‌ن، که‌ به‌ پێی یاسای (سه‌روه‌ری) کۆمه‌که‌ ناوچه‌ییه‌کان به‌ڕێوەبەر‌ن.‌ (پرۆدۆن) دژی ئه‌وه‌یه‌ و ناڕازییه‌، چونکه‌ به‌ بیروبۆچوونی ئه‌و به‌ پێی خودی هه‌مان  یاسای یه‌کگرتن، ئه‌و جۆره‌ به‌ڕێوه‌بردنه‌ ئەستەمه ‌” ناتوانرێت ئه‌و کۆمه‌کانه‌‌ (…) که‌رت که‌رت بکرێن، چۆن ناشێت که‌سێکی نێوشار هاونیشتمانیی سه‌ربه‌خۆیی خۆی له‌ده‌ستبدات، ئاوه‌هاش، هیچ کام له‌و کۆمه‌کانه‌ نایانه‌وێت ڕێز و گه‌وره‌ییان لێزه‌وتبکرێت، زه‌وتکردن ده‌بێته‌ مایه‌ی دروستبوونی دژایه‌تییه‌کی بێچاره‌ی نێوان گه‌وره‌یی گشتییه‌کان و گه‌وره‌یی تایبه‌تییه‌کان، به‌واته‌یه‌کی دی ده‌بێته‌ مایه‌ی به‌گژاچون و ناته‌بایی نێوان دوو ده‌سه‌ڵات، له‌و باره‌شدا ڕه‌وه‌که‌ ده‌بێته‌ ڕه‌وی دژ به‌ پێشکه‌وتنی یه‌کێتی، له‌ كەتواردا ئه‌و خواسته‌ی (ده‌سه‌ڵاتخواز)ان ده‌بێته‌ خواستی ڕێکخستنی دابه‌شبوون، نه‌ك ڕێکخستنی یه‌کێتی.

سیستمی ( یه‌کێتی قوتدان) به‌پێویست شاره‌کان و کۆمه‌ڵه‌ سروشتییه‌کان له‌ مه‌نگه‌نه‌ی ڕێکخستنی پله‌به‌رزی ده‌ستکرد ده‌دات، بۆ نموونه‌ (ده‌وڵه‌ت)، ئه‌وه‌ش به‌مه‌به‌ستی به‌نێوه‌ندیکردنیان له‌ کۆمونیزمی میرایەتی (حکومه‌تی)دا، ئه‌وه‌ش سته‌مکارییه‌کی ڕاسته‌قینه‌یه ‌و دژی ویسته‌ سروشتییه‌که‌ی ئه‌و کۆمه‌ڵانه‌یه ‌و ده‌چێته‌ خانه‌ی سیستمی ئیمپریالیزمی کۆمونیسته‌وه‌.

 

به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌و سیسته‌مه‌وه‌، یه‌کێتی و نێوه‌ندە ڕاسته‌قینه‌كان، له‌ گرێبه‌ستێکی ئازادی  هه‌ره‌وه‌زی فیدراڵیی ناوچه‌کان و هه‌رێمه‌کانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ده‌گرن، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ ئه‌و چه‌شنه‌ یه‌کێتی و نێوه‌ندییه‌ ئازاده‌، کارێکی ئەستەمه‌ “تاکه‌ ئازاده‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ وه‌ستای نێوه‌ندیین (…) واته‌ ئه‌و نێوه‌ندییه‌ ڕێکه‌وتنێك و یه‌کێتییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تییه ‌(…) بۆئه‌وه‌ی یه‌کێتی نیشتمانی له‌ گومان به‌دووربێت، دەبێت ئه‌و یه‌کێتییه‌  له‌ توانا و فه‌رمانه‌کاندا نێوه‌ندی بێت، به‌و مه‌رجه‌ له‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ره‌وه‌ بێت، له‌ بازنه‌وه‌ ڕوه‌ و چه‌ق بێت و خۆی فەرمانڕەوایی خۆی بکات، له‌و باره‌دا چه‌نده‌ نێوه‌نده‌کان زۆرتر بن، نێوه‌ندێتی به‌هێزتر و توندووتۆڵتر ده‌بێت “.

 

سیستمه فیدراڵییەكان ته‌واو به‌ پێچه‌وانه‌ی سیستمه‌ میرایەتییه‌کانه‌وه‌یه‌ و دژیانه‌، هه‌رچه‌نده‌ بیروباوه‌ڕی ئازادیخوازیی و بیروباوه‌ڕی ده‌سه‌ڵاتخوازیی له‌ ململانێیه‌کی به‌رده‌وامدان، به‌ڵام له‌وه‌ زیاتر هیچ چاره‌یه‌کی دیكە نییه‌، که‌ دەبێت ئازادی و ده‌سه‌ڵات ئاشتبنه‌وه ‌و ته‌بابن، هه‌رچی گیروگرفتێکیش له‌و ته‌باییبوون و ‌ئاشتبونه‌وه‌یە بکه‌وێته‌وه‌، فیدراڵی ده‌بێته‌ به‌ربه‌ستی ئه‌و گیروگرفتانه‌ و بواریاننادات و چاره‌یانده‌کات، شۆڕشی فه‌ره‌نسی چه‌ند  سه‌ره‌تای ڕژێمێکی نوێی هێنایه‌گۆڕێ، میراتگری ئه‌و شۆڕشه‌، واته‌ چینی کرێکار، ئاگاداری سه‌ره‌تاكانی ڕژێمە نوێیهكە‌یه‌، ئه‌ویش (یه‌کگرتن)ی هه‌موو گه‌لانه‌، واته‌ دروستبوونی (کۆنفیدڕاڵی کۆنفدراڵییه‌کان) ئه‌و چەمك و واژەیە له‌ خۆڕا و به‌ ڕێکه‌وت به‌کارنه‌هێنراوه‌، میراتگری ئه‌و شۆڕشه‌ لێیان به‌ ئاگایه‌‌‌‌.

 

(پرۆدۆن) پێشبینی ئه‌وه‌یکردووه‌، که ‌”سه‌ده‌ی بیست‌ ده‌بێته‌ چه‌رخی دروستبوونی فێدراڵییه‌کان”.

 

پاشان (باکۆنین) له‌و بواره‌دا تێڕوانینی (پرۆدۆن) به‌رزده‌نرخێنێت و هه‌وڵی پێشخستن و قوڵکردنه‌وه‌ی ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆی خۆی و دژی (یه‌کێتی ده‌سه‌ڵاتخواز) ده‌وه‌ستێته‌وه ‌و لایه‌نی (یه‌کێتی فیدراڵی) ده‌گرێتەوە، ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ وتوویه‌تی ” کاتێك ده‌وڵه‌ت له‌نێودەبرێت و سته‌مکاری به‌سه‌ر تاکه‌کانه‌وە له‌نێوده‌چێت، ئه‌و کاته‌ هاوبه‌شییه‌کان و شاره‌وانییه‌کانی ناوچه‌کان و هه‌رێمه‌کان گورجوگۆڵتر و كوتوارییترو به‌هێزتر ده‌بن، (ده‌سه‌ڵاتخوازان) هه‌میشه‌ یه‌کێتی ڕوخساری دۆگماتیستی میرایەتی و یه‌کێتی زیندووی كەتواریی تێه‌ڵوپێکه‌ڵده‌که‌ن، یه‌کێتی زیندوو و كەتواریی زاده‌ی ورده‌کارییه‌کانی تاکه‌کان و په‌یمانێکی ئازادانەی (…) هاوبه‌شییه‌ کرێکارییه‌کانی شاره‌وانییه‌کانی هه‌رێمه‌کان و وڵاتەكانە.

 

(باکۆنین) جه‌ختی له‌سه‌رئه‌وه‌ کردووەته‌وه‌، که‌ دەبێت له‌ نێوان شاره‌وانییه‌کانی ناوچه‌کان و هه‌رێمه‌ سه‌ربه‌خۆکاندا بازنه‌یه‌کی په‌یوه‌ندیی هه‌بێت، چونکه‌ هاریکاری له‌ ئازادی جیاناکرێته‌وه‌، با  شاره‌وانییه‌کانیش سه‌ربه‌خۆبن، ئێمه‌ ناتوانین ئه‌وه‌ بهێنینه‌ پێشچاومان، که‌ فیدرالی ده‌بێتە مایه‌ی دروستبوونی گۆشه‌گیری و خۆپهر‌ستی، چونکه‌ ئه‌و شاره‌وانییانه‌ هه‌ست (…)  به ‌گرنگی هاریکاری نێوان خۆیان ده‌که‌ن و توندوتۆڵ یه‌کده‌گرن، به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌و یه‌کگرتنه‌ کاربکاته‌ سه‌ر ئازادی هیچکامێکیان.

 

له‌ دونیای  نوێدا له‌ هه‌مان وڵاتدا و له‌نێوان هه‌موو پارچه‌کانیدا، هه‌روه‌ها له‌نێوان وڵاته‌ جۆراوجۆره‌کانیشدا، چه‌نده‌ها په‌رژه‌وه‌ندی مادی و هزریی و وره‌یی هه‌ن، که‌ دروستبوونی یه‌کێتی به‌چه‌شنێك كەتواریی بێت، گه‌ر ده‌وڵه‌تیش له‌نێوببرێت ئه‌و  هه‌ر بتوانێت بژی.

 

فیدرالی چه‌کێکی دوولایەنەیە، باشتر بڵێین دوو جۆره‌ جگه ‌له‌وه‌ی که‌ باسمانکرد، جۆرێکی دی هه‌یه، كە بە‌ ‌ فیدراڵی (الجیرندیة girondin) ناسراوه‌ *** ئه‌م جۆره‌یان سه‌رده‌می شۆڕشی فه‌ره‌نسی دژی شۆڕشخوازیی بووه‌، ته‌وژمی پاشایی (شارل مۆراس) **** بووه‌، داوای پراکتیزه‌کردنی (ناوچه‌گه‌ریی le régionalisme)ی کردووه‌، ئه‌و جۆره‌ فێدراڵییه‌ له‌ هه‌ندێك وڵاتدا پیاده‌ده‌کرێت، بۆ نموونه‌ له‌ ده‌وڵه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا و سروشتێکی ده‌ستووریی پێدەبه‌خشرێت، به‌بێئه‌وه‌ی ئه‌و به‌خشینه‌، هه‌موو مافه‌ شارستانییه‌کانی *******، تاکه‌کانی له‌به‌رچاوبگرێت، بۆ نموونه‌ مافه‌کانی (پێستڕه‌شه‌کان)

 

(باکۆنین) له‌و بڕوایه‌دا بووه‌، که‌ ته‌نها سۆسیالیزم ده‌توانێت خۆراکبه‌خشی نێوه‌ڕۆکه‌ شۆڕشگێڕه‌کەی‌ فێدرالیزم بێت، هه‌ر له‌و بڕوایه‌شه‌وه‌ بووه‌، که‌ لایه‌نگره‌کانی ئه‌و له ئیسپانیا  پارتی فیدراڵیی بۆرجوازیان ڕه‌تکردەوە، ئه‌و پارتە (پی ی مارگال Pi y Margall) پێشڕه‌ویی ده‌کرد، ئه‌و زه‌لامه‌ خۆی به‌ (پرۆدۆن)ی زانیوه‌، لایه‌نگره‌کانی (باکۆنین) ته‌نها هه‌ر ئه‌و حزبه‌یان ڕيتنه‌کردەوه‌، به‌ڵکو ساڵی 1873 ***** سه‌رده‌می کۆمارییه‌ ته‌مه‌ن کورته‌ له ‌باربراوه‌که‌‌،باڵی چه‌پی (کانتونیان)یشیان ****** ڕەتکردەوە

********************************

په‌ڕاوێز

* پەرتووكی – من العقیدة الی الممارسة،  دانییل گیرین

** بابه‌تی (12) له‌ (گه‌ڕان به‌دوای کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتوودا)ی په‌رتووکی ناوبراو، به‌ بیروبۆچوونی من کارێکی خراپناکه‌ین، گه‌ر ئه‌و جۆره‌ فێدراڵییه‌ی (پرۆدن) و (باکۆنین) به‌راوردبکه‌ین به‌ ده‌ستخستنه‌ نێوده‌ست و ماچوموچه‌ ڕامیارییه‌کانی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ بۆ نموونه له ‌‌(عێراق)-و-ك

*** les girondins کۆمه‌ڵه‌یه‌کی ڕامیاریی بووه‌، سه‌رده‌می شۆڕشی فه‌ره‌نسی دژی باڵاده‌ستی پاریس بووه‌. و.ع

**** نووسه‌رێکی فه‌ره‌نسی 1868-1952 نه‌ته‌وه‌خوازی توندڕه‌و بووه‌، بیروڕاکانی کاریگه‌رییه‌کی زۆریان  له‌سه‌ر باڵی کۆنەپارێزی بۆرجوازی فه‌ره‌نسی داناوه‌. و.ع

***** مافی تاك له‌وه‌ زیاتر، که‌ وێردی سه‌رزمانی سیاسه‌تبازه‌ ده‌مقه‌ڵه‌باڵغه‌کانه ‌و هیچیتر نییه‌، بۆچی؟ چونکه‌ مافی تاك له‌وێدا به‌ربه‌ستده‌کرێت، که‌ مافی ڕه‌های ده‌وڵه‌ت ده‌سپێده‌کات، مافی ڕه‌های ده‌وڵه‌تیش هه‌موو کونوقوژبنه‌کانی نێو کۆمه‌ڵگه‌ی ته‌نیوه‌ . و.كـ

****** له‌ (کانتون)ه‌وه‌ هاتووه‌، جۆرێکه‌ له‌ دابه‌شکردنی به‌ڕێوه‌بردن، له‌و چه‌شنه‌ی ئێستای سویسرا. و.ع

ئه‌نارکیستەکان لەبری دەنگدان چی دەکەن؟

ئه‌نارکیستەکان لەبری دەنگدان چی دەکەن؟

J.2.9 ئه‌نارکیستەکان لەبری دەنگدان چی دەکەن؟

An Anarchist FAQ

و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

به ‌ڕه‌تکردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کان و ده‌نگدان ئه‌نارکیسته‌کان له‌ ڕووی ڕامیاریته‌وه‌ نابن به‌ خه‌منه‌خۆره‌کان، نابن به‌وانه‌ که‌ خۆیان له‌ مه‌سه‌له‌ سه‌ره‌کییه‌ گرنگه‌کان بدزنه‌وه ‌و گوێیان پێ نه‌ده‌ن. هۆی سه‌ره‌کی که‌ وای له‌ ئه‌نارکیسته‌کان کردووه‌ ده‌نگدان ڕه‌ت بکه‌نه‌وه،‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌نگدان به‌ چاره‌سه‌ر نازانن. ئه‌نارکیسته‌کان هێنده‌ لاموبالات نین به لای مه‌سه‌له‌ گرنگه‌کاندا گوزه‌ر بکه‌ن و گوێیان پێ نه‌ده‌ن. وه‌کو باسمانکرد ئه‌نارکیسته‌کان ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردن به ‌چاره‌سه‌ر نازانن،. پاساوێکی تریش هه‌یه‌ وایان لێ ده‌کات ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردنه‌کان ڕه‌ت بکه‌نه‌وه،‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان وامان لێ ده‌که‌ن وا بیر بکه‌ینه‌وه‌ که ‌ئه‌وانه‌ی هه‌مان هه‌ڵوێست و بیروبۆچوونیان نییه‌ کۆسپ و ته‌گه‌ره‌ن له ‌به‌رده‌م دروسبوونی –ئۆتۆکارکردن-دا له‌ شۆێنی کاره‌کانمان، کارگه‌کان، کێڵگه‌کان و گه‌ڕه‌که‌کان؛ واته‌ ده‌بێته‌ هۆی چاندنی ڕکوکینه‌ له‌ ناوماندا، که‌ ئه‌وه‌ خۆی ده‌بێته‌ هۆیه‌کی سه‌ره‌کی بۆ دروستنه‌بوونی ئه‌لته‌رنه‌تیڤێکی ئه‌کتیڤ، به‌و جۆره‌ ده‌نگدان سه‌رچاوه‌ی گوێپێنه‌دان و گه‌ڕه‌لاوژێ و کارتێکردنه‌.

په‌نجا ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له ‌وڵاته‌ جیاوازه‌کانی دنیادا حزبه‌ کرێکاری وڕادیکاله‌کان خاوه‌نی هێز و گوڕێکی بێهاوتا بوون، له‌وانه‌یه‌ لای هه‌ندێک سه‌یروسه‌مه‌ره‌ بێت گه‌ر ئێمه‌ بڵێن به‌ دامه‌زراندنی سۆسیالیستی ڕژێمی دووریان خستینه‌وه‌ له‌ سۆسیالیزم و گه‌ڕاندیانینه‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می پێش سه‌رهه‌ڵدان، به‌تایبه‌تی له‌ کۆمیون و جێگه‌ی کارکردنه‌کاندا. ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ بۆ سه‌لماندنی ئه‌وه‌ که‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان نه‌ک هه‌ر حاڵه‌تی گوێپێنه‌دان له‌ناو نابات، به‌ڵکو دروستکه‌ریشێتی. ئه‌وه‌ی ماوه‌ته‌وه‌ ئه‌نارکیسته‌کان جه‌ختی له‌سه‌ر بکه‌نه‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ بڵێین ئێمه‌ له‌ ڕووی ڕامیارییه‌وه‌ پارتیزانی ئه‌و بزووتنه‌وه‌ین که‌ بڕوای وایه‌ ده‌نگدان هیچ ناگۆڕێت. ئێمه‌ ده‌بێت خۆمان خۆمان بین و کاری جیدی ڕاسته‌وخۆ بکه‌ین دژی سیسته‌م و پیاده‌کردنی و خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ به‌ چاره‌سه‌ری گرنگ بزانین بۆ مایه‌پووچکردنی گوێپێنه‌دان و به‌ره‌ڵایی و ده‌ستخستنی ئه‌نجامه‌کان و هه‌نگاونان به‌ره‌و ئازادیی ڕاسته‌قینه‌ و کۆمه‌ڵگای ئازاد و دادپه‌روه‌ر.

لای ئه‌نارکیسته‌کان ئازادیی ڕامیاری و ده‌ستخستنی مافی ده‌نگدان گرنگییه‌کی تایبه‌تیان هه‌یه‌. لێره‌دا پێویسته‌ ئه‌و پرسیاره‌ له‌ خۆمان بکه‌ین، ئایا ده‌نگدان و مافی ده‌نگدان شایسته‌ی ئه‌وه‌یه‌ ڕێزیان بگیرێت که‌ به‌رهه‌می خه‌بات و قوربانی ملیۆنان مرۆڤه‌ که ‌ئیسته‌ به‌ کار ده‌هێنرێت و سه‌رکه‌وتنه‌کان ده‌یسه‌لمێنن که‌ سیستمێکی ناعادیلانه‌ به‌ کاری ده‌هێنێت وه‌ک ئامرازێک له‌ ئامرازه‌کان و داماڵێراوه‌ له‌ مانا ڕاستییه‌که‌ی خۆی.

له‌بریی ده‌نگدان ئه‌نارکیسته‌کان زیاتر خه‌مخۆری ڕێکخست و په‌روه‌رده‌یی و ڕێزگرتن له‌ حه‌ز و ئاره‌زووه‌کانی جه‌ماوه‌رن، گه‌ر حکومه‌تێک یا خاوه‌نکارێک سنووری دانا بۆ ئازادیی قسه‌کردن و بیروڕاده‌ربڕین ده‌بێت ئه‌نارکیسته‌کان پێ له‌سه‌ر مافی ڕاده‌ربڕین دابگرن و خه‌بات بکه‌ن بۆ شکاندنی یاساکان و پووچه‌ڵکردنه‌وه‌یان، یا ئه‌گه‌ر حکومه‌تێک، خاوه‌نموڵکێک، به‌رده‌وام کرێی خانووبه‌ره‌یان زیاد کرد، ده‌بێت خه‌باتی ڕاسته‌وخۆی داگیرکردنیان بگرنه‌ به‌ر یا نه‌دانی کرێدان تاو بدرێت، ده‌بێت دژی پیسکردنی ژینگه‌ هاتوچۆکردنی ڕێگاکان به‌ربه‌ست بکرێن و کۆڕی هاتنه‌ مه‌یدانه‌وه‌ گه‌رم بکرێت. ئه‌نارکیسته‌کان خه‌بات ده‌که‌ن بۆ به‌ڕێخستی خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ بۆ دروستکردنی ئه‌لته‌رنه‌تیڤه‌کان له‌و شوێنانه‌دا که ‌لێی ده‌ژین و کار ده‌که‌ن.

باشتر وایه‌ بواری خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ وه‌ربگرین. ئێمه‌ ده‌توانین سیاسه‌تمه‌داران ناچار بکه‌ین ڕێز له‌و ده‌سکه‌وته‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ بگرن که‌ به‌ خه‌بات به‌ ده‌ست هێنراون، نه‌هێڵین ده‌سکارییان بکه‌ن و بیانگونجێنن له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیاندا. بۆ نموونه‌ گه‌ر ده‌ستدرێژی کرایه‌ سه‌ر کارکردنی 8 سه‌عاتی کارکردنی ڕۆژانه‌، سه‌عاته‌ زیاده‌کانی دوای 8 سه‌عات ڕه‌فز بکرێن و فشار زیاد بکرێت له‌و بواره‌دا، سه‌ندیکایه‌ک دروست بکرێت و فشارێکی زیاتر بخرێته‌ سه‌ر ده‌وڵه‌ت بۆ ده‌رکردنی یاسایه‌ک بۆ چاری ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌، یان مانگرتنه‌کان گرێ بدرێن به ‌ناڕه‌زاییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانه‌وه‌ تا نه‌توانرێت یاساکان تۆتالیتر بکرێن، به ‌تایبه‌تی یاساکان که‌ ڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ندیان هه‌یه‌ به‌ کۆمه‌ڵه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و سه‌ندیکاکانه‌وه‌ ‌و کارکردنی کۆمه‌ک بۆ نه‌دانی سه‌رانه‌ و باجه‌کان به‌ ده‌سه‌ڵات؛ وه‌ک یاخیبوونه‌که‌ی به‌ریتانیا له‌ دانی باجه‌کان له ‌ساڵه‌کانی1980 که‌ تین و گه‌رموگوڕیی ئه‌و یاخیبوونه‌ بووه‌ هۆی هه‌ڵاتن و په‌ڕه‌وازه‌بوونیان که‌ حکومه‌ت لێیان خۆش بێت و بگه‌ڕێنه‌وه‌ به‌ مه‌رجێک باجه‌کانیان بده‌ن.rebillon dans la royme-uni ئه‌و کاته‌ قسه‌کردن به‌ ڕه‌سمی به‌ ده‌ست به‌ره‌ی به‌رهه‌ڵستکاره‌وه‌ بوو، ئه‌و کاره‌ ڕاسته‌وخۆیه‌ کارێکی وایکرد به‌رهه‌ڵستانی حکومه‌ت نه‌یانتوانی خۆیان گێل بکه‌ن و باس و پشتگیری نه‌که‌ن.

نووام چۆمسکی Noman chomsky ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ وتویه‌تی که‌ دامه‌زراوه‌کانی ده‌وڵه‌ت و سیاسه‌تمه‌داران له ‌چه‌قی ده‌سه‌ڵات و ئابووری و خاوه‌نێتیی تایبه‌تیدان و بڕیار بڕیاری خۆیانه‌ بڕی باجه‌کان خۆیان دیاری ده‌که‌ن، جا که‌ ئه‌وان به‌و جۆره‌ دیاری ده‌که‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ پیاوخراپن نه‌ء له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌ستوور هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ ڕێگه‌ی پێداون و هه‌ر ئه‌وه‌نده‌شیان داوا لێده‌کات. چۆمسکی درێژه‌ به باسه‌که‌ ده‌دات و ده‌ڵێت به‌ڕێوه‌به‌رانی کۆمه‌ڵگه‌ ده‌یانه‌وێت دیسپلین و گوێپێنه‌دان و به‌ره‌ڵایی بڵاو بکه‌نه‌وه‌ له‌ لایه‌کی تره‌وه‌ مل به‌ جه‌ماوه‌ر که‌چ بکه‌ن و نه‌وێرێت و نه‌خه‌ڵه‌تابێت ناڕازی بێت به‌ ئیمتیازاته‌کانی ئه‌وان؛ واته‌ به‌ڕێوه‌رانی کۆمه‌ڵگه‌، یا ناڕازی ‌بێت به‌ پله‌وپایه‌کانیان له‌سه‌ر ئاستی جیهانی؛ گه‌ر ناڕازیش بێت نه‌توانت ده‌ریبڕێت و ڕازی بێت به‌وه‌ی که‌ دراوه و هه‌یه‌ و نابێت خه‌ڵکی ساده‌ و ساکار گڕی ئه‌و بوحرانه‌ خۆش بکه‌ن که ‌دیموکراتیه‌ت و جۆری ڕێکخستنی ڕامیاری و ئابووری تێکه‌وتووه‌ و ببێته‌ مه‌ترسییه‌ک له‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات و پاشان هه‌نگاوه‌کان بکرێنه‌ هه‌نگاوی سه‌ره‌تایی بۆ گۆڕانکاریی کۆمه‌ڵایه‌تی. turing the tide.p.251-2 ئا به‌و جۆره‌ دوای بیرکردنه‌وه‌یه‌کی زۆر حکومه‌ته‌کان دروستکه‌ری هه‌موو هه‌لومه‌رجه‌کانی ناڕه‌زاییه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانن و پاشان به‌کاریشیان ده‌هێنن بۆ درێژه‌دان به‌ ئۆتۆریتێی خۆیان. anarcho syndicalist :anarchistes

له‌ زمانی ئه‌نارکیستێکی ئیسپانیه‌وه‌ که‌ وتویه‌تی: ناکه‌وینه‌ سه‌ر چۆک و داوای هیچ دیارییه‌ک له‌ حکومه‌ت ناکه‌ین، ئێمه‌ له‌ جاده‌کانه‌وه‌ داواکانمان فه‌رز ده‌که‌ین، داواکانمان ئه‌و داوایانه‌ن که‌ په‌رله‌مانکاران و نوێنه‌ره‌کان ناتوانن ئه‌نجامیان بده‌ن له ‌په‌رله‌مانه‌کانیاندا. grahman ketsy له ‌کتێبیanarcho syndicalst ; le communist libertaire et l ;état p.79 ئه‌و وته‌یه‌ ستراتیژی دروستکردنی چاره‌سه‌ره‌کانن بۆ گۆڕانکاریی سروشتی، ئه‌و ستراتیژه‌ له‌ ستراتیژی یه‌که‌مه‌وه‌ دێت واته‌ له ‌ڕێکخستنه‌ ئه‌نارکییه‌کانه‌وه‌ دێت که‌ تۆوی ژیانی کۆمه‌ڵگه‌ی داهاتووه‌ که‌ جێگه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێستا ده‌گرێته‌وه‌ وه‌ک باکۆنین وتویه‌تی به‌ خۆڕێکخستنمان له‌ شوێنی کاره‌کانمان و کۆمیونه‌کانمان ده‌توانرێت تۆڕێک له‌ خه‌باتگێڕان و سه‌ندیکالیست دروست ببن بتوانن پشتگیریی ڕاپه‌ڕین و هه‌ڵچوون بکه‌ن دژی ئۆتۆری، هه‌روه‌ها پشتگیری مانگرتنه‌کان و کۆمیونه‌کان -گه‌ڕه‌که‌کانمان- ده‌توانین خه‌باتی ڕاسته‌قینه‌ بکه‌ین دژی ده‌وڵه‌ت و کاپیتال. له‌ جۆری یه‌کێتییه‌ ئه‌نارکییه‌کانی ئیسپانیا و ئیتالیا سه‌لماندیان ده‌توانین زۆر شت بکه‌ین تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ خۆێندگاکانمان، ناوه‌نده‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کانمان دروست بکه‌ین، شانبه‌شانی هه‌ره‌وه‌زییه‌ ناوچه‌ییه‌کان که ‌ته‌واو خاوه‌نی سه‌ربه‌ستی خۆیان بن و -ئۆتۆ جه‌ستێۆن- ئۆتۆ ڕێکخستن- پیاده‌ بکه‌ن، که‌ڵک له‌ هه‌موو سه‌رچاوه‌کان وه‌ربگرن له ‌به‌رهه‌مهێنانی کۆمه‌کیدا و بتوانن به‌رهه‌مه‌کانیان بهێننه‌ هه‌ره‌وه‌زییه‌کان و هه‌ر له‌وێ پێویستییه‌کانیان وه‌ربگرن به‌ پشتبه‌ستن به‌ خۆیان له‌و پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێنان و دابه‌شکردن و ئاڵوگۆڕه‌دا، به‌بێ پشتبه‌ستن به‌ کاپیتالیست و حکومه‌ته‌کان. به‌ واتایه‌کی تر جموجووڵه‌کان ئه‌نارکی بن وه‌کو تێکۆشه‌رێکی CNT وتویه‌تی ئێمه‌ ده‌توانین به‌شێک له‌و شیوعیه‌ته‌ ئازادیخوازییه‌communiste libertaire دابمه‌زرێنین له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی بۆرژوازیدا و دژی کۆمه‌ڵگه‌ی بۆرژوازی بجه‌نگێن به‌ چه‌که‌کانی خۆمان -لێره‌دا مه‌به‌ست له‌ چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی نییه‌. op.cité.cit.p.79 ئێمه‌ بڕوامان وا نییه‌ دووره‌په‌رێز بوه‌ستین و بڵێین هیچ ناکرێت، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌نارکیسته‌کان به ‌وره‌یه‌کی به‌رزه‌وه‌ به‌رده‌وام چاره‌سه‌ره‌کان ده‌خه‌نه‌ ڕوو و خه‌بات ده‌که‌ن له‌ پێناویاندا. جۆن تورنه‌ر jon turner به‌ریتانی باسی ده‌کات و ده‌ڵێت ئه‌نارکیست خاوه‌نی هێڵێکه‌، ئه‌ویش ڕێنوێنیی خه‌ڵک ده‌کات بۆ ئۆتۆنۆمی و نه‌فره‌ت له‌ سیاسه‌ت کردن، به ‌واتایه‌کی تر ڕه‌تکردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کان و ده‌ستگرتن به‌ بزووتنه‌وه‌که‌ی خۆیانه‌وه‌ به‌ مه‌به‌ستی له‌ده‌ستنه‌دانی سه‌ربه‌خۆیی خۆیان، هه‌روه‌ها ده‌ڵێت کاتێک خه‌ڵک له‌وه‌ گه‌یشتن پشت به‌ خۆیان ببه‌ستن، کاریش بۆخۆیان ده‌که‌ن. ئێمه‌ خۆمان له‌سه‌ر ڕێگه‌ی-پشتبه‌خۆبه‌ستن- ده‌دۆزینه‌وه‌ و ڕێنوێنییان ده‌که‌ین سوور بن له‌سه‌ر ڕێکخستنی کۆمیته‌کانیانی خۆیان و نه‌فره‌ت له‌ سه‌روه‌ری و سه‌رکردایه‌تی کردن و قێزکردنه‌وه‌ له‌ یاسا نیشتمانییه‌کان.cité par john qual ;the slow burning ;p.87 ئێمه‌ به‌و جۆره‌ هانی-ئۆتۆجموجووڵ- ئۆتۆڕێکخستن-پشتبه‌خۆبه‌ستن- ناده‌ین که‌ گوێپێنه‌دان و خه‌باتنه‌کردن باڵی کێشابێت به‌سه‌ر لایه‌نه‌کانی جموجووڵکردنه‌کاندا.

له‌ سیاسه‌تی حکومه‌ته‌کاندا به‌ هیچ کلۆجێک یارمه‌تیدانی خه‌ڵک هه‌ست پێ ناکه‌ین و نابینین. ئه‌نارکیسته‌کان ڕاڕا نین له‌ دژایه‌تیکردنی ئه‌و سیاسه‌ته‌دار و تاوانباری ده‌که‌ن و سیاسه‌تی چاره‌سه‌رکردنی حکومه‌ت ده‌خه‌نه‌ ڕوو که‌ ته‌نها حکومه‌ت خۆی تیایدا سوودمه‌نده ‌و سوود له‌ جه‌ماوه‌ر وه‌رده‌گرێت، حکومه‌ته‌کان ته‌نها له‌وه‌دا سوودمه‌ند نین که‌ خۆمان بۆ خۆمانی ئه‌نجام ده‌ده‌ین، ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ش وا ده‌رده‌خه‌ن که‌ خۆیان تیایاندا سوودمه‌ند بن.

له‌ شیکردنه‌وه‌ی کۆتایدا ئه‌وه‌ی ده‌وڵه‌ت و کاپیتالیست ئه‌نجامی ده‌ده‌ن ئێمه ‌خۆمان ده‌توانین ئه‌نجامی بده‌ین، به‌ جموجووڵی خۆمان و ده‌توانرێت به‌رده‌وام په‌ره‌ی پێ بدرێت و کاربکه‌ین بۆ پاراستنی.

ئه‌نارکیسته‌کان بڕوایان وایه‌ داهاتوو هی ئه‌وانه‌یه‌ که‌ به‌رده‌وام چاونه‌ترسن و هاوکارن له‌ خه‌باتکردندا دژی ده‌سه‌ڵات و ئۆتۆریتێی حکومه‌ت. داهاتوو هیی ئێمه و فه‌لسه‌فه‌ سۆسیاله‌که‌مانه‌، که‌ تاکه‌ ئایدیالی سۆسیاله‌ که‌ ڕێنوێنی سه‌ربه‌خۆبوون و ئه‌قڵی به‌شداریکردنی ڕاسته‌وخۆی کارگه‌ران ده‌کات. پێشکه‌وتنی ئابووری و خه‌بات ده‌کات له‌ناو خه‌باتکردنی سۆسیالی چینی کارگه‌راندا، به‌ڵام خه‌باتێکی خواروخێچ نا که‌ لاڕێی گرتبێت، به‌ڵکو خه‌باتێکی ڕێکخراوی ئابووری و سۆسیالیی زۆرینه‌ که ‌بیه‌وێت و بتوانێت سیستمی کاپیتالیست و هه‌موو ئه‌و نه‌گبه‌تییانه‌ که‌ دروستی کردوون له‌ ناو به‌رێت، هه‌روه‌ها ڕاماڵینی هه‌موو ئه‌و هه‌ڵوێستانه‌ که‌ بوون به‌ مایه‌ی دواخستنی بزووتنه‌وه‌که‌مان؛ له‌وانه‌ هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنه‌ره‌کان که‌ خۆیان نووساندووه‌ و هه‌ڵواسیوه‌ به‌ بزوتنه‌وه‌که‌وه.emma goldman ;lavison sur le feu.p.92

***************************************************

بۆ خوێندنەوەی بابەتی زیاتر بە كوردی

https://afaqkurdish.wordpress.com/

سەرچاوەی دەقە فەرەنسییەكەی

http://faqanarchiste.free.fr/secJ2.php3#secj29

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكەی

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj29

ئایا دەنگنەدان دەبێتە هۆی سەرکەوتنی راستڕه‌وه‌کان لە هەڵبژاردندا؟

J.2.8 ئایا دەنگنەدان دەبێتە هۆی سەرکەوتنی راستڕه‌وه‌کان لە هەڵبژاردندا؟

An Anarchist FAQ

و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

 

له‌و بواره‌دا ئه‌نارکیسته‌کان هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ ناڵێن که‌ ده‌نگ مه‌ده‌ن، به‌ڵکو پشتگیری خۆڕێکخستنیش ده‌کات. ئه‌نارکیسته‌کان هیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌کیان نییه‌ که‌ له‌گه‌ڵ خاووخلیچکی و گوێپێنه‌دان بگونجێت، گه‌ر بێت و ئه‌نارکیسته‌کان بتوانن کارێکی وا بکه‌ن نیوه‌ی ده‌نگده‌ران ده‌نگ نه‌ده‌ن و بڕوایان به‌ حکومه‌ته‌کان نه‌بێت و ئه‌وه‌ش ببێته‌ مایه‌ی سه‌رکه‌وتنی ڕاست ئه‌وا ئه‌وه‌ نه‌ک ‌هه‌ر مه‌قبول نییه‌، به‌ڵکو خۆی له‌ خۆیدا خه‌یاڵ و داڵغه‌یه‌ به‌ لای ئه‌نارکیسته‌کانه‌وه.vrnon richards l ;imposiblité de la démocratie social.p142 به‌ واتایه‌کی تر گه‌ر حزبێکی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات له‌سه‌ر ئاستی وڵاتێک زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵک حکومه‌تێکیان ڕه‌ت کرده‌وه‌ و به‌ ده‌نگه‌کانیان متمانه‌ی خۆیان نه‌دایه‌، ئه‌وه‌ ده‌بێته‌ مایه‌ی شه‌رمه‌زاری و ملکه‌چی بۆ سیاسه‌تمه‌داران که‌ ته‌نها بڕوایان به‌ توانا و ده‌سه‌ڵاتی خۆیان هه‌یه‌ ناچار دان به‌و شه‌رمه‌زاری و ملکه‌چییه‌ی خۆیاندا ده‌نێن. له‌و کاته‌شدا که‌ سیاسه‌تمه‌داران حزبه‌که‌یان تڕۆ و مایه‌پووچ ده‌بێت، ئه‌نارکیسته‌کان هه‌ر جه‌خت له‌سه‌ر کاری ده‌نگنه‌دان ده‌که‌نه‌وه ‌و به‌رده‌وام ده‌بن و سوورن له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی بڕوابوون به‌ هێز و وزه‌ی خۆ و به ‌یه‌کگرتنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ تاکه‌کانی تر به‌ هوشیاری و هۆشمه‌ندیه‌کی به‌رزه‌وه‌ بۆ ڕێگه‌به‌ستن له‌ فڕوفێڵ و ته‌ڵه‌بازیی سیاسه‌تمه‌داران به‌ ڕادیکال و ڕیفۆرمیسته‌کانیشه‌وه. ئێمما گۆڵدمان ‌emma golman ده‌ڵێت گه‌ر ئه‌نارکیسته‌کان هێنده‌ به‌هێز و به‌توانا بن تای ته‌رازووی هه‌ڵبژاردنه‌کان بگۆڕن به‌ جۆرێک چه‌پ بتوانێت هێزی کارگه‌ران گرێ بدات به‌ مانگرتنێکی گشتیه‌وه‌، یا به‌زنجیره‌یه‌ک مانگرتنه‌وه،‌ ته‌نانه‌ت له‌و حاڵه‌ته‌شدا کاپیتالیست خافڵ نییه‌ و ده‌زانێت ده‌توانێت فه‌رمانبه‌ره‌کانی به‌ره‌ی ڕاست و به‌ره‌ی چه‌پ بکڕێت یا هیچ نه‌بێت وایان لێ بکات کاریگه‌رییان نه‌بێت له‌سه‌ر ئه‌نجامه‌کان و به‌شداریکردنه‌کان. vison sur le feu .p.90 به‌ڵام له‌و حاڵه‌ته‌دا، واته‌ حاڵه‌تی کڕینی فه‌رمانبه‌ره‌کاندا، ناتوانێت زۆربه‌ی زۆری جه‌ماوه‌ر بکڕێت؛ گه‌ر جه‌ماوه‌ر خۆی ئاماده‌ نه‌بێت و به‌رگری بکات، ده‌توانن ببنه‌ هێزێکی مه‌زن و ڕێکخستنی خه‌بات له‌ پشت ئه‌و پراکتیکه‌وه‌ که‌ باسمانکرد به‌ هاوکاری و کۆمه‌ک بژین و کار بکه‌ن و شته‌کان بگۆڕن، هێزیشمان هه‌ر له‌وێوه‌ له‌وه‌دایه‌، چونکه‌ به‌وه‌ ده‌توانین ئه‌لته‌رنه‌تیڤێکی توندوتۆڵ بنیات بنێین و ببینه‌ خاوه‌نی تۆڕێکی-ئۆتۆبه‌ڕێوه‌بردن-ی کۆمیته‌یی ڕێکخراو تا بتوانین به‌ خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ ببینه‌ به‌ربه‌ستی یاسا و ڕێسای ئۆتۆرێتی.

لۆجیکی حزب ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌ڵێت ئێمه‌ له‌وی تر و له‌وانی تر باشترین. بوونی ڕاستڕه‌وی ئه‌وپه‌ڕگرتوو له‌ ده‌سه‌ڵاتدا و یا هه‌وڵی بۆ گه‌یشتن به‌ ده‌سه‌ڵات مه‌ترسیته‌کی گه‌وره‌یه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌ حاڵه‌تی وادا پێویسته‌ ده‌نگ بدرێت به‌و حزبانه‌ که‌ وه‌ک ئه‌و مه‌ترسیدار نین‌، به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه‌مان له ‌بیر نه‌چێت کاتێک باسه‌که‌ باسی که‌مێ مه‌ترسیدارتر و خراپیتره‌.

ئێمه‌ نابێت چاوه‌ڕێی باشتر له‌ که‌سێک یا له‌ گرووپێک بکه‌ین، چونکه‌ هه‌موو ئه‌و به‌ڕێوبه‌ره‌ ڕامیارییانه‌ له‌ژێر کاریگه‌ریی زروفی ئابووریی ڕامیاریدان. هاتنی ڕێگان ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێت، ده‌نگدان به‌ که‌سێک یا کۆڕ و کۆمه‌ڵێکی تر له‌ که‌مێک گۆڕانکاری زیاتر هیچی تر له‌گه‌ڵ خۆی ناهێنێت. سیاسه‌تمه‌داره‌کان بووکه‌سه‌ماکه‌ره‌ن، له ‌section j.2.2 باسی ئه‌وه‌مان کردووه‌ که‌ له‌ ڕاستیدا ده‌سه‌ڵاتی ڕامیاریی ده‌وڵه‌ت به‌ ده‌ست سیاسه‌تمه‌داره‌کانه‌وه‌ نییه‌ و وا له‌ هه‌ناو و ناوجه‌رگی بیرۆکراتیه‌تی ده‌وڵه‌ت و کارگه‌ و کۆمپانیا‌ گه‌وره‌کاندا. ده‌سه‌ڵاتی چه‌په‌کانمان بینی له‌ ئیسپانیا و نیوزله‌ند له‌ ده‌ست ڕامیارییه‌کاندا له‌ جێگه‌ی ڕاستڕه‌وه‌ ئه‌وپه‌ڕگرتووه‌کان، که‌واته‌ ئه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت که‌ حزبێکی ڕادیکالمان هه‌ڵبژارد یا هه‌ڵبژێرین توانای ئه‌وه‌ی نییه ‌و نابێت هیچ گۆڕانێکی گرنگ ئه‌نجام بدات و دواتریش ناچار ده‌بێت به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی کاپیتالیزم لێمان بدات. ڕامیاریته‌کان دێن و ده‌ڕۆن، به‌ڵام بیرۆکراته‌کان و کارگه‌ و کۆمپانیاکان هه‌ر ماون و له‌ جێگه‌ی خۆیانن. ده‌نگنه‌دان نابێت ببێته‌ یاریده‌ری سه‌رکه‌وتنی ڕاستڕه‌وی ئه‌وپه‌ڕگرتوو، چونکه‌ هه‌رچییه‌ک ئێمه ‌و جه‌ماوه‌ر ئاواته‌خوازی بووین به‌ فیڕۆ ده‌ڕوات. بۆ نموونه‌ ئازادی له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی هێتلر و فرانکۆ و ئه‌وانی تریشدا که ‌ده‌بێته‌ هۆی که‌مکردنه‌وه‌ی به‌شداریکردنی فراوانی جه‌ماوه‌ر له‌ ژیانی ڕامیاریدا، که‌ ده‌بێته‌ که‌مکردنه‌وه‌ی فشار له‌سه‌ر حکومه‌ت errico malatesta ;de la vie et des idées.p.196 ansi.vernon richard

شێوازی حکومڕانی هێتله‌ری فرانکۆی و ئه‌وانی تریش نه‌به‌ستراوه‌ به‌ مافی ده‌نگدانه‌‌وه‌ و نه‌به‌ستراوه‌ به‌ که‌می و زۆریی ده‌نگهێنانی کاندیده‌کانه‌وه،‌ زیاتر په‌یوه‌ندی به‌ نه‌شونماکردنی ئه‌و ڕێکخستنه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕامیارییانه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ ڕۆڵی کاریگه‌ریان هه‌یه‌ له‌سه‌ر به‌شداریکردنی ڕاسته‌خۆی جه‌ماوه‌ر، هه‌روه‌ها کاریگه‌رییان له‌سه‌ریان هه‌یه‌ له‌سه‌ر لاوازکردنی ڕۆڵی حکومه‌ت له ‌ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی و ژیانی کۆمیونه‌کاندا. the revan n.14.p.p-8 بۆ زیاتر باسی ئه‌و ڕێکخستنه‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕامیارییانه‌ و هاندانی ئه‌نارکی، بڕوانه:section.j.5

 

*****************************************

 

بۆ خوێنندەوەی بابەتی دیكە سەردانی ئەم بەستەرە بكە

https://afaqkurdish.wordpress.com/

سەرچاوەی دەقە فەرەنسییەكە

http://faqanarchiste.free.fr/secJ2.php3#secj28

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكە ؛

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj28

ئایا بەدڵنیاییەوە پێویستە لەسەرمان دەنگ بە پارتە ڕیفۆرمیستەکان بدەین، بۆ ئەوەی ڕاستییان دەرکەوێت؟

J.2.7 ئایا بەدڵنیاییەوە پێویستە لەسەرمان  دەنگ بە پارتە ڕیفۆرمیستەکان بدەین، بۆ ئەوەی ڕاستییان دەرکەوێت؟

 

An Anarchist FAQ

و. لە فەرەنسییەوە : سەلام عارف

هه‌ندێک له ‌حزبه‌ سۆسیالیسته‌ لینینیه‌کان وه‌ک b.s.p و بێچووه‌کانی وه‌ک ISO له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان وای بۆ ده‌چن که‌ ده‌بێت هانده‌ری خه‌ڵک بین بۆ ده‌نگدان بۆ کار و حزبه‌ سۆسیال دیموکراته‌کانی تر، له‌به‌ر دوو هۆی سه‌ره‌کی:

یه‌که‌م/ له‌به‌ر ئه‌وه‌ پاڵپشتی ئه‌و حزب و سه‌ندیکایانه‌ جه‌ماوه‌ره‌ و گه‌ر بێت و جه‌ماوه‌ر پاڵپشتی خۆی ده‌رنه‌خات به‌ ده‌نگدان بۆیان وا ده‌رده‌که‌وێت ئه‌و حزبانه‌ گۆڕاون له‌ که‌مپی چینی کارگه‌راندا و وه‌رچه‌رخاون به ‌لای کاپیتالیزمدا و نزیکن له‌ که‌پیتالیسته‌وه‌.

دووه‌م/ گه‌ر جه‌ماوه‌ر ده‌نگ نه‌دات به‌و حزبه‌ سۆسیالیسته‌ ڕیفۆرمیستانه‌ ته‌واو ناسنامه‌ خیانه‌تکارییه‌که‌یان لای ئه‌ندام و پارتیزانه‌کانیان ده‌رده‌که‌وێت و نائومێد ده‌بن له‌ حزبه‌کانیان ناچار ده‌بن به دوای حزبه‌ سۆسیالیسته‌ ڕاسته‌قینه‌کاندا بگه‌ڕێن. a savoir les amies swp et ISO

ئه‌نارکیسته‌کان ئه‌و بیانووانه‌ ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه‌ له‌به‌ر چه‌ند هۆیه‌ک، له‌به‌ر نێتپیسیی ئه‌وانه‌ که‌ ڕاستییه‌کان له‌ جه‌ماوه‌ر و پارتیزانه‌کانی خۆیان ده‌شارنه‌وه‌، وتن و ده‌رخستنی ڕاستییه‌کان کارێکی شۆڕشگێڕانه‌یه‌، سیاسه‌تمه‌داره‌ ڕادیکاله‌کان ڕه‌دووی میدیای کاپیتالیزم که‌وتوون و هه‌مان مێتۆد به‌ کار ده‌هێنن، ڕاستییه‌کان ده‌شێوێنن یا به‌ نیوه‌ناچڵی ده‌یانخه‌نه‌ ڕوو تا پاڵپشتیکردنی حزبێک بۆ سیسته‌م په‌رده‌پۆش بکه‌ن و تا به‌وه‌ش بتوانن جه‌ماوه‌ر بکه‌نه‌ مه‌یدانی پشتگیریکردن و خزمه‌تکردنی سیسته‌مێکی ڕامیاری، که ‌به‌بێ کاریگه‌ریی ئه‌و خراپه‌کارییه‌ی ئه‌وان جه‌ماوه‌ر خۆی دژی ئه‌و سیسته‌مه‌ ڕامیارییه‌یه‌‌، ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ هه‌لپه‌رستییه‌ی حزبه‌ ڕامیاریه‌کان قه‌ڵاچۆڵکردنه‌ به‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی جه‌ماوه‌ری، له‌بریی دژایه‌تیکردنی گه‌نده‌ڵیی سیستمی ڕامیاری.

ئه‌نارکیسته‌کان ئه‌وه‌ ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه‌ که‌ له‌ ڕه‌گوڕیشه‌ی گیروگرفته‌کان نه‌درێت و جه‌ماوه‌ر سه‌رقاڵ و چه‌واشه‌ بکرێت به‌ ڕووکه‌شی مه‌سه‌له‌ گرنگه‌کانی ژیانه‌وه‌، هه‌روا نایانه‌وێت جه‌ماوه‌ر پشت ببه‌ستێت به‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌ باشتره‌کان leader ship ده‌یانه‌وێت جه‌ماوه‌ر خاوه‌نی خۆی بێت –ئۆتۆجموجۆڵ.

چه‌نده‌ها جار ده‌رکه‌وت که‌ ئه‌و سیاسه‌ت و تاکتیکه‌ مایه‌پووچه‌ و کاریگه‌ری له‌سه‌ر گۆڕانکاری نییه‌، چه‌ندین جار پاڵپشتیکردن و ده‌نگدان بووه‌ هۆی سه‌رکه‌وتنی حزبه‌ ڕادیکاله‌ ڕیفۆرمیسته‌کان، بۆ نموونه‌ بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی حزبی کرێکاران حه‌وت جار پێی بێته‌ سه‌ر حوکم، حزبی کرێکارانی به‌ریتانیای مه‌زن حه‌فتا ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ئه‌و تاکتیکه‌ی داهێنا که‌چی نه‌بووه‌ هۆی ڕادیکالترکردنی ده‌نگدانی گشتیی جه‌ماوه‌ر، نه‌ک هه‌ر نه‌بووه‌ هۆی ئه‌و ڕادیکالکردنه‌،واشیکرد زۆر له ‌ئه‌ندامانی ئه‌و حزبانه‌ واز بهێنن و حزبه‌کانیش تووشی نوشستی بوون. ئه‌وجۆره‌ تێکشکانه‌ لای ئه‌نارکیسته‌کان سه‌رسووڕهێنه‌ر نییه‌، هه‌ربۆیه‌ ئه‌و تاکتیکه‌ ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه‌ دژی هه‌ره‌میه‌ت و لایه‌نگیریکردنی پێشڕه‌وه‌کان و ئایدلۆژیای پرۆسه‌ی ده‌نگدانه‌، ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا باش ده‌زانن که‌ نابێته‌ ئه‌لته‌رنه‌تیڤێک و ده‌نگدان له ‌تۆڕی ئه‌لته‌رنه‌تیڤه‌کانی تره‌وه‌ ده‌ئاڵێنێت، ئه‌مه‌ به‌ مه‌رجێک که‌ هێشتا ده‌نگدان و هه‌ڵبژاردنه‌کان نه‌یانتوانیوه‌ کاریگه‌ریی کاری ڕسته‌وخۆ که‌م بکه‌نه‌وه ‌و ته‌نگی پێ هه‌ڵبچنن.

سیاسه‌تمه‌داره‌کان و حزبه‌ ڕادیکاله‌کان به‌ بیانووی ئه‌وه‌وه‌ که‌ حکومه‌ت سه‌ر به‌ ئێمه‌ نییه‌ هانمان ده‌ده‌ن ده‌نگ بده‌ین به‌ ڕیفۆرمیسته‌کان، به‌بێ ‌هیچ ڕاڕاییه‌ک ئه‌وه‌ش له‌ چه‌ککردنی خه‌ڵک زیاتر هیچی تر نییه‌ که‌ ده‌بێته‌ هۆی وازهێنان له‌ چینی کارگه‌ران و به‌جێهێشتنی به‌ تاک و ته‌نها، ئه‌وه‌ با کاری هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندن و به‌لاڕێگه‌دابردن و خیانه‌تکاری له‌ولاوه‌ بوه‌ستێت، بمانه‌وێت یا نا له‌م پرۆسه‌یه‌دا ئه‌و که‌مینه‌یه‌ش به‌شداره‌ که ‌سه‌ر به‌چینی کارگه‌رانه‌ و نایه‌وێت ده‌نگدان ڕه‌ت بکاته‌وه.‌
چه‌ندجار ده‌بێت ئێمه‌ هه‌مان هه‌ڵه ‌بکه‌ین و ده‌نگ به‌و ڕتفۆرمیستانه‌ بده‌ین و نائومێد ببین تا تێ بگه‌ین ئه‌و تاکتیکه‌ بێفه‌ڕه ‌و بڕ ناکات!

ئه‌نارکیسته‌کان بڕوایان وایه‌ که‌ ده‌توانرێت پێشه‌کی دیراسه‌ی قووڵ و فراوانی ئه‌و تاکتیکه‌ بکرێت و بڕیار بدرێت که‌ ئه‌و تاکتیکه‌ بڕ ناکات و له‌ پاشاگه‌ردانی زیاتر هیچی تری لێ ناکه‌وێته‌وه‌. ئه‌وه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ڕادیکال و ڕیفۆرمیسته‌کانه‌وه‌ که‌ بڕوایان وایه‌ ده‌بێت له‌ پێشدا له‌ مه‌سه‌له‌یه‌کدا بژین و ئه‌وسا بڕیاری ئه‌وه‌ بده‌ین بڕ ده‌کات یا بڕ ناکات، واته‌ تاقی بکه‌ینه‌وه‌ ئه‌وسا ڕه‌تی بکه‌ینه‌وه.‌ به‌ بۆچوونی ئه‌وان ده‌بێت هه‌موو جارێک دۆزه‌خی ستالینزم و فاشیزم و بازاری ئازاد تاقی بکه‌ینه‌وه‌ و ئه‌وسا ڕه‌تی بکه‌ینه‌وه.‌ ئه‌وان ده‌یانه‌وێت ئێمه‌ له ‌گۆشه‌ی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کان و بۆچوونه‌کانی ئه‌وانه‌وه‌ بڕوانینه‌ چینی کارگه‌ران.

ئه‌نارکیسته‌کان به‌ر له‌وه‌ی دوو خه‌تی ڕاست و چه‌پ به‌سه‌ر ئه‌و تاکتیکه‌دا بهێنن و بڵێن بڕ ناکات و بێفه‌ڕه،‌ ئاماده‌ن گفتوگۆ بکه‌ن دژی سیاسه‌تی ڕیفۆرمیسته‌کان و خیانه‌تکارییه‌کان. وه‌کو وتمان زۆر له‌ سۆسیالیسته‌کان تاقیکردنه‌وه‌ ده‌خه‌نه‌ پێش کاری ڕه‌تکردنه‌وه‌وه‌، ئێمه‌ گوێ به‌ تاقیکردنه‌وه‌کان ده‌ده‌ین به‌ جۆرێک که‌ ناهێڵین ده‌وڵه‌ت و سیاسه‌تمه‌داران وا ت ێبگه‌ن ئێمه‌ له‌و بواره‌دا هیچ گرنگییه‌ک ناده‌ین تا ئه‌وان به‌ هه‌ل بیقۆزنه‌وه ‌و به‌ کاری بهێنن بۆ مه‌رامه‌کانی خۆیان.

به‌ڵام ئه‌وه‌ی به ‌لای ئێمه‌وه‌ گرنگه‌ و پێویسته‌ هه‌ڵوه‌سته‌ی له‌سه‌ر بکرێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ که‌ ڕادیکاله‌کان و ڕیفۆرمیسته‌کان ته‌واوی چاره‌نووسی پرۆسه‌که‌ نه‌ده‌نه‌ ده‌س قه‌ده‌ری په‌رله‌مانکاری بۆ ئه‌نجامدانی گۆڕانکاری و ده‌ستبه‌رداری ئه‌و بیروبۆچوونه‌ش ببن که‌ ده‌بێت جه‌ماوه‌ر ببێته‌ خاوه‌نی جۆری بیرکردنه‌وه‌کانی ئێمه‌. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌نارکیست بڕوای به‌ خه‌باتی ڕاسته‌وخۆیه‌ و داهێنان و ده‌ستپێشخه‌ری خۆیی به‌ مه‌سه‌له‌یه‌کی گرنگ ده‌زانێت، واته‌ له‌ هاوکێشه‌که‌دا خه‌باتی جه‌ماوه‌ری سه‌رچاوه‌یه‌کی کاریگه‌ره‌ بۆ گۆڕانکاری، نه‌ک به‌ڕێوه‌به‌ره‌ سیاسه‌تمه‌داره‌کان.

 

سەرچاوەی دەقە ئینگلزییكەی

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj27

کاراییەکانی بەکاربردنی بنەڕەتییانەی هەڵمەتەکانی هەڵبژاردن چین؟

J.2.6 کاراییەکانی بەکاربردنی بنەڕەتییانەی هەڵمەتەکانی هەڵبژاردن چین؟

 

An Anarchist FAQ

و. لە فەرەنسییەوە : سەلام عارف

 

‌هه‌ندێک له‌ ڕادیکاله‌کان ده‌یانه‌وێت له‌گه‌ڵ شیکردنه‌وه‌کانی ئێمه‌دا ده‌رباره‌ی سنووری هه‌ڵبژاردنه‌کان و ده‌نگدان جووت و هاوڕا بن، به‌و مه‌رجه‌ ئێمه‌ -خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ- بگونجێنین له‌گه‌ڵ ‌هه‌ڵبژارنه‌کاندا.

 

ئه‌وان له‌و بواره‌دا بوونه‌ته‌ خاوه‌نی داهێنانێکی تر، لایان وایه‌ به‌زاندنی سنووری هه‌ڵبژاردنه‌کان –ئۆتۆجموجووڵ- به‌هێز ده‌کات، لای ئه‌وان به‌هێزبوونی ئۆتۆجموجووڵیش ‌هۆیه‌که‌ له‌ هۆیه‌کانی به‌هێزکردنی ده‌وڵه‌ت و وازلێهێنانیه‌تی، واته‌ ده‌وڵه‌ت که‌ هه‌ر له ‌ده‌ستی دوژمنانی کارگه‌راندا بمێنێته‌وه‌ ئه‌وه‌ش به‌ بیروبۆچونی ئه‌وان ناماقوڵه‌ و ده‌ڵێن ئه‌وه‌ی پیاوێکی ڕاستڕه‌و سڵی لێ ناکاته‌وه‌ ده‌رکردنی بڕیارێکه‌ دژی کارگه‌ران، به‌ڵام گه‌ر له‌ جێگه‌ی ئه‌و ڕاستڕه‌وه‌ ڕادیکالێک بێت سڵ ده‌کاته‌وه‌ و بڕیار ده‌رناکات دژی کارگه‌ران و دژی ئه‌و جۆره‌ بڕیار و فه‌رمانانه‌ ده‌وه‌ستێته‌وه‌، به‌ واتایه‌کی تر ئه‌وان به‌ ئێمه‌ ده‌ڵێن نابێت دووره‌په‌رێز بین له‌ ده‌وڵه‌ت و واز له‌ ئامێره‌کانی بهێنین تا هه‌ر به ‌ده‌ست دوژمنانی کارگه‌رانه‌وه‌ بن و به ‌ئاره‌زووی خۆیان ته‌راتێنیان تێدا بکه‌ن و به‌ کاریان بهێنن، ئه‌و بیروبۆچوونه‌ ئه‌نته‌رناسێۆنالی دووه‌م کاوتسکی، لینین پیاده‌یان کرد و هاوسه‌نگه‌ری بوون له‌ کۆنفرانسی190 ساڵی 1899بوو که‌ ئه‌لکسانده‌ر میله‌راند alexander milerandی سۆسیالیست چووه‌ کابینه‌ی حکومه‌تی فه‌ره‌نسیه‌وه‌ گوایه‌ بۆ پاڵپشتیکردنی کرێکارانی مانگرتوو هه‌وڵی دا و داوای له‌ حکومه‌ت کرد به‌ هانایانه‌وه‌ بچێت، که‌چی سه‌رباری ئه‌وه‌ش ئه‌و داواکردنه‌ کرێکاران و خۆشی ئه‌لێکسه‌ندر نائومێد بوون و حکومه‌ت نه‌ک هه‌ر یارمه‌تیی کرێکارانی نه‌دا، به‌ڵکو په‌یتا په‌یتا هێزی پۆلیس و سه‌ربازی ته‌مێکه‌ری ده‌نارده‌ سه‌ریان.peter neatrns syndicalisme révolutionair et du travail français p10 en1910

 

سه‌ره‌کوه‌زیرانی سۆسیالیست بریاند briand خۆی داوای شکاندنی مانگرتنی کرێکارانی شه‌مه‌ندنه‌فه‌ری فه‌ره‌نسی کرد، له‌و ماوه‌یه‌دا سۆسیالیسته‌کان به‌ پڕوپاگه‌نده‌کانیان دژی ئه‌نارکیسته‌ شۆڕشگێڕه‌کان گه‌رم و سه‌رسه‌خت بوون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌نارکیسته‌کان خه‌باتیان ده‌کرد تا کرێکاره‌کان ببنه‌ خاوه‌نی نوێنه‌ره‌کانیان له‌ خۆیان و خاوه‌نی هێزی خۆیان بن له‌ به‌رگریکردندا له ‌کاتی مانگرتنه‌کاندا و به‌ته‌مای که‌سانی تر نه‌بن نوێنه‌رایه‌تیان بکات.

 

کاتێک حکومه‌تی حزبی کرێکاران له‌ به‌ریتانیا به‌سه‌ر ده‌که‌ینه‌وه‌، ساڵانی1945-1951، هه‌مان ڕه‌فتار ده‌بینین که‌ چۆن ئه‌وانه‌یان که‌ سه‌ر به‌ باڵی چه‌پ بوون هێزیان به‌ کار ده‌هێنا دژی مانگرتنه‌کان، هه‌ر یه‌که‌م ڕۆژ که ‌ده‌سه‌ڵاتیان وه‌رگرت بۆ ڕۆژی دوایی ده‌ستیان کرد به‌ به‌کارهێنانی هێز به‌رانبه‌ر کرێکارانی مانگرتوو له ‌dokers. ئه‌و ڕه‌فتاڕانه‌ی حکومه‌تی حزبی کرێکاران به ‌کاری ده‌هێنان دژی کارگه‌ران به‌ مه‌به‌ستی تێکشکانی مانگرتنه‌کانیان دڕندانه‌تر بوون له‌ ڕه‌فتاره‌کانی کۆنسه‌رڤاتیڤه‌کان. گه‌ر ئه‌و ڕادیکالانه‌ باش له‌ سروشتی ده‌وڵه‌ت بگه‌یشتنایه،‌ له‌وه‌ش ده‌گه‌یشتن که‌ ئه‌وان سوودمه‌ند نین له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان و ئه‌نجامه‌کانیان، ئه‌وان باش له‌وه‌ نه‌گه‌یشتوون که‌ ده‌وڵه‌ت به‌رتیلخۆر و به‌رتیلده‌ره‌ به‌ تایبه‌تی له ‌کاتی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا، ڕادیکاله‌کان سه‌ودا و حه‌زیاری ئه‌وه‌ن ئه‌و کار و پڕۆژانه‌ به‌ ئه‌نجام بگه‌یه‌نن که‌ له‌وه‌وپێش ڕاستڕه‌وه‌کان ده‌ستیان پێکردوون.

 

به‌شداریکردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا هیچی لێ نه‌که‌وتۆته‌وه‌ له‌وه‌ زیاتر که‌ ڕقوکینه‌ی کارگه‌رانی به‌هێزتر و ئه‌ستوورتر کردوه‌ له‌ سۆسیالیزم، ئه‌وه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌موو کارگه‌ران نائومێد و بێبه‌ش بوون له‌ ئه‌نجامه‌کانی. به‌و مێتۆده،‌ واته‌ به‌شداریکردن له‌ سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تدا، هه‌رده‌م سۆسیالیزم نوشستی زیاتری به‌ خۆوه‌ دیوه‌ و هێناوه‌، چونکی سۆسیالیسته‌کانی چه‌ک کردووه ‌و دایماڵیون له‌ کاری ده‌ستپێشخه‌ری و داهێنانی سۆسیالیستی، هه‌روه‌ها بۆته‌ مایه‌ی بێبه‌هاکردنی بیرکردنه‌وه‌ی پشتبه‌خۆبه‌ستن، ئه‌وه‌ش خۆی له‌خۆیدا ده‌بێته‌ به‌هێزکردنی ئه‌و بیرکردنه‌وه‌یه‌ که‌ گۆڕانکارییه‌کان له‌ سه‌ره‌وه‌ دێن و به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان ده‌یخوڵقێنن بۆمان.

 

ئه‌لکسانده‌ر بێکمان Alexander bekman وتویه‌تی سه‌ره‌تا سۆسیالیسته‌کان وتیان سیاسه‌ت به ‌کار ده‌هێنین بۆ پڕوپاگه‌نده‌ له‌ کاتی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا، له‌و کاره‌دا به‌شی خۆیان گرته‌ ئه‌ستۆ که ‌گوایه‌ بۆ به‌رگریکردنه‌ له‌ سۆسیالیزم له ‌کاتی مه‌ترسیدا، که‌چی هێنده‌ی نه‌برد کردیان به‌وه‌ که‌ هه‌ڵه‌ نییه‌ و ده‌بێت هه‌موو ئامرازێک به‌ کار بهێنرێت بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانج، واته‌ گه‌یشن به‌ ئامانج پاساوی به‌کارهێنانی هه‌موو ئامرازێکه. به‌و جۆره‌ سیاسه‌تی هه‌ڵبژاردنیان له‌ ئامرازه‌وه‌ کرد به‌ ئامانج. ئه‌مه‌ش گه‌ر شتێک بگه‌یه‌نێت ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت ئه‌وانه‌ له‌پڕ و شه‌و و ڕۆژێکدا نه‌بوون به‌ خیانه‌تکار، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ خاوه‌نی سیاسه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌کان بوون.

 

ده‌سه‌ڵات گه‌نده‌ڵه ‌و دروستکه‌ریشیه‌تی هه‌ڵبژێراوێکی سۆسیالیست، له‌گه‌ڵ هه‌موو نێتپاکی و گه‌رموگووڕییه‌کیدا، خۆی ده‌بینێته‌وه‌ که‌ ده‌سه‌پاچه ‌و بێتوانایه‌ و هیچی پێ ئه‌نجام نادرێت، هێدی هێدی هه‌موو هه‌ڵبژێراوه‌ سۆسیالیسته‌کان خۆیان خۆیانیان بۆ ده‌رده‌که‌وێت، که‌ له‌چاو هه‌ڵبژێراوه‌کانی تردا له ‌کۆمه‌ڵێک گاڵته‌جاڕ و تیزپێوه‌کراو زیاتر هیچی تر نین و خه‌ڵکی گوێ له‌ قسه‌کانیان ناگرن و ساڵه‌کان تێده‌په‌ڕن و تاقیکردنه‌وه‌کان دووباره‌ ده‌بنه‌وه‌ بێ ئه‌وه‌ی ئه‌وان توانینێتیان کارێکی ئه‌وتۆ ئه‌نجام بده‌ن، هه‌ر هیچ نه‌بێت بۆ ئه‌و شوێنانه‌ی که ‌تیایاندا هه‌ڵبژێراون، تا وایان لێدێت له‌گه‌ڵ گێژه‌ڵووکه‌ی یاسادانانه‌کاندا خول ده‌خۆن و ده‌ست ده‌که‌ن به ‌گه‌شتوگوزار و سه‌فاهه‌ت له‌پاڵ کارێکی ئاسان و مووچه‌یه‌کی زۆر باشدا، وه‌کو له‌پێشه‌وه‌ وتمان نازداریان ده‌که‌ن و ده‌یانخه‌نه‌ ناز و نیعمه‌ته‌وه‌.

 

هه‌ڵبژێراوه‌ سۆسیالیسته‌کان، هه‌ڵگرانی ماهیه‌تی ئامێره‌ ڕامیارییه‌که‌ن، تا دێت و ڕۆژ دوای ڕۆژ له‌گه‌ڵ هه‌ڵبژاردنه‌کان و ئه‌نجامه‌کانی ده‌گونجێن و ده‌بنه‌ کۆنسه‌رڤاتیست و به ‌زه‌بری هه‌لومه‌رجی پێکهاته‌ی خۆیان و وه‌زعه‌که‌ ده‌ست ده‌که‌ن به‌ پاشه‌کشێ و پشت ده‌که‌نه‌ ئازار و زه‌حمه‌تی کارگه‌ران، ئه‌و پاشه‌کشه‌یه‌ش له‌ناو که‌شوهه‌وای فه‌وزا بۆرژوازییه‌که‌دایه‌. له‌ڕاستیدا خۆگونجاندن له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتدا زیاتر هیچی تر نییه‌، به‌ وته‌ و زمانی خۆیان ئه‌وه‌ی ده‌یکه‌ن (پراکتیک)ه‌ له‌ واقعدا و بریتییه‌ له‌ نوقمکردنی هۆشمه‌ندی و مه‌له‌کردن به‌ پێچه‌وانه‌ی ته‌وژمی ڕووباره‌وه ‌و بوونه‌ به‌ په‌رژینی کاپیتالیزمqu ;est –ce que anarchisme ؟

 

ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات که‌ ده‌سه‌ڵات سۆسیالیسته‌کانی گه‌وزاندووه ‌و ئامرازه‌کانی ئه‌وانی ئیفلیج کردووه‌ و پاشه‌کشه‌ی پێ کردوون. ئێمه‌ له‌گه‌ڵ باکۆنین هاوڕاین که‌ ساڵی1870 وتویه‌تی سیاسه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌کان که‌ سۆسیالیسته‌کان موماره‌سه‌ی ده‌که‌ن ڕه‌نگدانه‌وه‌ی فکری سه‌رکاره‌کانه‌ که‌ ته‌واو تێکه‌ڵ به ‌ژیان و فه‌زای بۆرژوازی بوون و له‌ بۆرژوازی خۆی خراپترن.la philosophie politique de bakounine.p.216 مێژوو ئه‌وه‌ی سه‌لماند هه‌روه‌ک چۆن سه‌لماندی که‌ مارکسیزم ده‌بێته‌ ده‌وڵه‌تی ده‌ستبژێراوان.

 

له‌ مێژوودا ئه‌و نموونانه‌ زۆرن که‌ چۆن حزبه‌ ڕادیکاله‌کان به‌ تایبه‌تی سۆسیال دیموکراته‌ مارکسییه‌کان بوونه‌ته‌ به‌شێک له‌ سیسته‌م، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی نۆزده‌وه‌ ئه‌و حزبانه‌ و دواتریش حزبی سه‌وز ده‌که‌ونه‌ بانگه‌شه‌کردن بۆ خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ و کارکردنی زیاتر تا ده‌گه‌نه‌ ده‌سه‌ڵات، کاتێکیش ده‌یگه‌نێ ئه‌و مه‌سه‌لانه‌ هه‌موو له‌ بیر خۆیان ده‌به‌نه‌وه‌، ئه‌وه‌ی لای ئه‌و حزبانه‌ گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ په‌رله‌مان بکه‌نه‌ ئامرازێک بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی بیرۆچوونه‌کانیان.

 

ژانێت بیێ Janet bieh ده‌ڵێت ئه‌وه‌ لای حزبی سه‌وز به‌ جۆرێک ڕه‌گی داکوتیوه‌ و به‌و ئاڕاسته‌یه‌ش به‌ کاری ده‌هێنێت که‌ -خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ- بگونجێنێت له‌گه‌ڵ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا.

 

سه‌وزه‌کانی ئه‌ڵمانیا به‌رقی سه‌وزی هاتوچۆیان هه‌ڵکرد و له‌ناو هه‌ڵبژاردنه‌کاندا مه‌سه‌له‌ی دروستکردنی حزبێکیان هێنایه‌ ئاراوه‌، حزبێک که‌ خاوه‌نی پرۆگرامێکی چاره‌سه‌ره‌ مامناوه‌ندییه‌کان بێت و کردیانه‌ په‌رده‌یه‌ک و دایان به‌سه‌ر به‌های پره‌نسیپه‌کاندا، به‌ڵام نه‌یانتوانی ئه‌و پره‌نسیپانه‌ ته‌واو داپۆشن، هه‌رچۆنێک بێت چه‌ند پۆستێکیان ده‌ستخست بۆ تێپه‌ڕکردنی چاره‌سه‌ره‌ مامناوه‌ندییه‌کانیان و بوونه‌ ڕیالیست و هێزێکی به‌ڕێوه‌به‌ر، ئه‌و کاره‌شیان له‌گه‌ڵ spd پارتی سۆسیال دیموکرات ئه‌نجام دا، واته‌ بوونه‌ هاوپه‌یمانی ئه‌و حزبه،‌ ساڵی 1914 له ‌حاڵه‌تێکی وه‌ها ده‌کرێت ئه‌و پرسیاره‌ بکرێت ئه‌ی بۆ نا له‌گه‌ڵ Die grunen ساڵی 1991 له‌گه‌ڵ ئه‌وانیش ‌هه‌مان کاریان ئه‌نجام دا.-parti ou mouvment grinling no 89 .p14 ئه‌وه‌ش بۆ به‌دبه‌ختی ده‌بێته‌ قۆستنه‌وه‌ی پارتیزانانی کارکردنی ڕامیاری که‌ نابێته‌ هۆی ئه‌وه‌ کاندیده‌کان ببنه‌ خاوه‌ن فاکته‌ری باش و نێتپاک.

 

هه‌موو جارێک له‌و بواره‌دا ئه‌نارکیسته‌کان به پێچه‌وانه‌ی مارکسیه‌کان و ئه‌وانی تره‌وه‌ شیکردنه‌وه‌یه‌کی تر ده‌خه‌نه‌ ڕوو، تا کاره‌کته‌ری کاندیده‌کان ده‌ربخرێت. هه‌روه‌ها بۆ ئه‌وه‌ی شیکردنه‌وه‌ ماته‌ریالیسته‌که‌ی مارکسییه‌کان و ئه‌وانی تر له‌ ڕادیکاله‌کان که‌ له‌سه‌ر سه‌کۆی ئه‌و‌ تیۆره‌ وه‌ستاون که‌ گوایه‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان ته‌نها تاکتیکێکی ڕامیارییه‌ و هیچی تر، ئاوا ده‌ڵێن ته‌نها بۆ چه‌واشه‌کردنی پارتیزانه‌کانیانه‌، ئه‌وان وایانلێهاتووه‌ هه‌موو جارێک ئه‌وه‌ ڕه‌ت ده‌که‌نه‌وه‌، که‌ ده‌رس له‌ مێژوو وه‌ربگرن تا بزانن سیاسه‌تی مامناوه‌ندی و خیانه‌تکاری چ ئه‌زیه‌تێکی ڕادیکاله‌کانی پێش خۆیانی داوه ‌و تووشی گرفتی سه‌ختی کردوون، هه‌ر له‌و ڕوانگه‌یه‌شیانه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌نارکیسته‌کان به‌ یۆتۆبییه‌کان ده‌زانن، ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ که‌ ئه‌نارکیسته‌کان بڕوایان وایه‌ ناکرێت نوقمی لیتاو بیت و پاکوته‌میزیش بیت.

 

سیاسه‌تمه‌داره‌ ڕادیکاله‌کان ده‌یانه‌وێت خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ پاشکۆی هه‌ڵبژاردنه‌کان بێت و خزمه‌تکاریان بێت، ئه‌وه‌شیان هه‌ر بۆ ئه‌وه‌یه‌ ناوه‌ندێتی بسه‌پێنن به‌سه‌ر بزووتنه‌وه‌که‌دا، تا وای لێ بکه‌ن کارکردن و جموجووڵ بکرێنه‌ په‌رله‌مانی تا کاری به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی باڵ ده‌کێشێت و ده‌کرێت به ‌باو، نوێنه‌رایه‌تیکردنیش ته‌نها ئه‌وه‌ ده‌هێنێته‌ کایه‌وه‌ که‌ هه‌ر نوێنه‌ران چالاکن و ده‌سه‌پێنرێن و سنووره‌ ڕامیارییه‌کان دیاری ده‌که‌ن، ته‌نانه‌ت بڕیاری کۆنفرانسه‌کانیش ده‌گۆڕن بۆ خزمه‌تکردنی ئاڕاسته‌ی به‌ڵێنه‌کانی خۆیان. ئه‌وانه‌ و کارکردنی تریش ده‌خه‌نه‌ بریی –ئۆتۆڕێکخستن- و -ئۆتۆچاره‌نووسی. ئه‌و کاره‌ش هیچ نییه‌ له‌وه‌ زیاتر که‌ ڕۆڵی ڕابه‌ری leadership ده‌خرێته‌ جێگه‌ی ڕۆڵی چین و –ئۆتۆڕێکخستنی کارگه‌ران- ده‌کرێت به‌ ڕێکخستی تاقمێک و به‌و جۆره‌ سیاسه‌تمه‌داره‌ ڕادیکاله‌کان ده‌که‌ونه‌ بواری دانانی یاساکانه‌وه ‌و ڕاپه‌ڕین و ناڕه‌زاییده‌ربڕین خه‌فه‌ ده‌کرێت و گۆڕانکاری ناکرێت و ده‌که‌وێته‌ مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌وه ‌و ئۆتۆریتێی حکومه‌ت به‌هێزتر ده‌بێت A.berkman.op.cit ;p.84 تاقیکردنه‌وه‌کانی 1870ی ئیسپانیا باشترین نموونه‌ن.

 

هه‌موو به‌شداریکردنێکی ڕامیاریی چینی کارگه‌ران به هه‌رچی ناو و له‌ژێر هه‌رچی په‌رده‌یه‌کدا بێت له‌ سیاسه‌تی توێژی ڕامیاریی حکومه‌تدا، ته‌نها بۆ به‌هێزکردنی ده‌وڵه‌ت و ئیفلیجکردنی کاری شۆڕشگێرانه‌ی سۆسیالیستی پرۆلیتاریایه‌، فیدراسێۆنی لقی ئه‌نته‌رناسێۆنالی ئیسپانی لێ پێکهاتووه‌ هه‌ڵبژێراوی کارکردنه‌ پێویسته‌ دووره‌وپه‌ریز بێت و له ‌ده‌ره‌وه‌ی سیستمی ڕامیاری کار بکات.dans la révoulition espanole .p.169 cité par josé pierates ;anarchistes

 

له‌بریی کارکردن و کۆنترۆڵکردنی ده‌وڵه‌ت به ‌هه‌رچی بیانوویه‌که‌وه‌ بێت ده‌بێت ئه‌نارکیسته‌کان کولتووری به‌رهه‌ڵستی و به‌رگریکردنی خۆیان بپارێزن و به‌هێزی بکه‌ن دژی ئه‌و کۆمه‌ڵگه‌یه‌ که‌ سه‌روه‌ری و باڵاده‌ستیی ده‌وڵه‌تی ڕاگرتووه.‌ برۆدۆن واته‌ی سته‌مه‌ ئێمه‌ ئه‌وه‌ نه‌بینین که‌ ده‌وڵه‌ت و چینی بۆرژوا نه‌ک هه‌ر سوودمه‌ندن، به‌ڵکو سه‌پێنه‌ری هێز و مۆنۆپۆلکردنیشن که‌ بریتییه‌ له‌ ئۆتۆریتێیه‌کی مه‌زن که‌ له‌ناو هه‌ناوی تاکه‌کانی ئه‌و پێکهاته‌یه‌دا خۆی حه‌شارداوه ‌و خاوه‌نی هێزێکی وه‌هایه‌ ده‌توانێت گه‌شه‌ به ‌کاپیتال و ده‌وڵه‌ت بکات و سه‌روه‌ری بسه‌پێنێت.

 

ئه‌وه‌ی سیاسه‌تمه‌داره‌ ڕادیکاله‌کان ده‌یانه‌وێ چاکسازی بکرێت له‌ بواری کشتوکاڵی و پیشه‌سازیدا به‌و جۆره‌ که‌ ده‌سه‌ڵات خۆی باشه ‌و به‌ڕێوه‌به‌ران له‌خزمه‌تیدان، واته‌ به‌ڕێوه‌به‌رانی کۆمه‌ڵگه‌ خۆیان به‌و ئاڕاسته‌یه‌ کار ده‌که‌ن چاکسازی وا بکرێت که‌ ئه‌و سیاسه‌تمه‌دارانه‌ حه‌ز و ئاره‌زوویانه‌، ئه‌وان سیاسه‌تمه‌داره‌کان له ‌تێنه‌گه‌یشتنیانه‌وه‌ له ‌سروشی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت هه‌موو هه‌وڵ و ته‌قه‌لایه‌کیان بۆ شێلان و خاوکردنه‌وه‌ی ماسوولکه‌کانی ده‌وڵه‌ته‌. ئه‌وان ده‌وڵه‌ت وه‌ک پیاوێک ده‌بینن که‌ تێڵایه‌کی پێیه ‌و نیازی وایه‌ به ‌کاری بهێنێت، لایان وایه‌ که‌ مه‌رجیش نییه‌ به‌ کاریشی بهێنێت، که ‌به‌کاری هێنا ده‌توانین دوور خۆمان بپارێزین یا ئه‌و تێڵایه‌ی لێبسه‌نین و بیشکێنین و فڕێی بده‌ین، ئه‌وه‌ی لای ئه‌و پسپۆڕه‌ ڕادیکالانه‌ گرنگه‌ ته‌نها سه‌ندنی تێڵاکه‌یه!‌

 

ئه‌نارکیسته‌کان به‌رانبه‌ر ئه‌وه‌ وه‌ڵامیان ئه‌وه‌یه‌ له‌بریی دانانی نه‌خشه‌ بۆ لێسه‌ندنی ئه‌و تێڵایه‌ باشتر وایه‌ ئێمه‌ خۆمان ڕێک بخه‌ین و هێز و تواناکانمان خڕ بکه‌ینه‌وه‌ به‌ جۆرێک که‌ پێویستمان به‌و تێڵایه‌ نه‌بێت و ده‌بێت ئه‌وه‌ش باش بزانین که‌ هه‌موو په‌له‌په‌لکردنێک بۆ دروستکردنی ئۆرگانه‌ ئازادیخوازه‌کان به‌فیڕۆدانی وزه ‌و توانایه‌، ئه‌وانه‌ش ده‌یانه‌وێت ئه‌و تێڵایه‌ وه‌ربگرن و به ‌کاری بهێنن مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌یه‌ ڕابه‌ریی ئێمه‌ بکه‌ن و وا بکه‌ن ئێمه‌ خۆمان هیچ ڕۆڵێکمان نه‌مێنێت و نه‌توانین پشت به‌ خۆمان ببه‌ستین تا ئه‌و کاته‌ی تێڵاکه‌ ده‌ده‌نه‌ ده‌ست ده‌سه‌ڵاتی تاکه‌حزب، جا گه‌لحۆی و ساکارییه‌ گه‌ر نه‌وترێت -مێژو ڕاسته ‌و له‌سه‌ر هه‌قه.‌

 

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكەی :

http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj26

بۆچی ئه‌نارکیستەکان پشتیوانی لە دەنگنەدان دەکەن و کاراییەکانی چین؟

J.2.5 بۆچی ئه‌نارکیستەکان پشتیوانی لە دەنگنەدان دەکەن و کاراییەکانی چین؟

An Anarchist FAQ
و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

له‌ بناغه‌دا پاڵپشتیکردنی ئه‌نارکیسته‌کان بۆ ده‌نگنه‌دان له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ که‌ کاری ده‌نگدان جێبه‌جێکردنی حه‌ز و ئاره‌زووی ئه‌وانه؛‌ واته‌ سیاسه‌تمه‌دارانه‌. ئه‌وه‌ش دژی پرانسیپی ئه‌نارکیزمه.‌ Emma godman les anarchistes et électionvangurad111.jun jullet.135.p

گه‌ر ئێوه‌ هه‌ره‌می و پله‌یی حکومه‌ت ڕه‌ت بکه‌نه‌وه‌، ئاشکرایه‌ که‌ حکومه‌ت به‌شداریی سه‌ره‌کی و کاریگه‌ری سیستمه‌که‌یه‌، گه‌ر حکومه‌تتان هه‌ڵبژارد له‌ سووکایه‌تیکردن و جنێودان به ‌پرانسیپه‌کان زیاتر هیچی تر ناگه‌یه‌نێت..1936.p لویژی گالانی lugi galani وتویه‌تی که‌سێک له‌ ڕووی ڕامیاریه‌وه‌ له‌و ئاسته‌دا بێت که‌ بتوانێت ڕابه‌ره‌که‌ی خۆی هه‌ڵبژێرێت، یا به‌پێچه‌وانه‌وه‌ خۆی ببێته‌ ڕابه‌ری ئه‌وان.la fin de anarchisme.p37 به‌ واتایه‌کی تر له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌نارکیزم هه‌موو بیروبۆچوونێکی سه‌روه‌ری و ده‌سه‌ڵاتخوازی ڕه‌ت ده‌کاته‌وه‌، سه‌روه‌ری و ده‌ستبڵندیی سیاسه‌تمه‌داران، به‌وانه‌شه‌وه‌ که‌ گوایه‌ خاوه‌ن به‌هره‌ی ڕزگارکردنی ئێمه‌شن. ئه‌مه‌ ئه‌و حکومه‌ت و حکومه‌تانه‌ش ده‌گرێته‌وه‌ که‌ خۆیان به‌، هه‌ڵبژاردنی ئۆتۆنۆم و ئازاد، په‌رده‌پۆش کردووه‌. ئێمه‌ ده‌نگدان ڕه‌فز ده‌که‌ین، ده‌نگدان سه‌روه‌ریی پێکهاته‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی ده‌سه‌لمێنێت، ئێمه‌ به‌ پرۆسه ‌و ڕه‌فتاری ئه‌نارکی هه‌موو ئه‌رکه‌ سه‌پێنراوه‌کان له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ته‌وه‌ ڕه‌ت ده‌که‌ینه‌وه‌. پرۆسه‌ی ئه‌نارکیزمیش ئه‌وه‌یه‌ هه‌رچییه‌ک په‌یوه‌ندی به‌ ئازادیمانه‌وه‌ هه‌یه‌ خۆمان بڕیاری ده‌ده‌ین و ڕێگه‌ به‌ هیچ که‌س و لایه‌نێک ناده‌ین بڕیار بۆ ئێمه‌ بدات.

ئێوه،‌ کاتێک ده‌نگ ده‌ده‌ن، ده‌بێت ئه‌وه‌ بزانن که‌ ده‌نگ بۆ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی نوێ ناده‌ن، له‌بریی ئه‌وه‌ی چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ ده‌که‌ن گۆڕانکاریتان بۆ بکرێت. ئه‌نارکیزم پێشنیاری ئه‌وه‌یه‌ خۆتان خۆتان بن. له‌ ڕاستیشدا ئه‌وه‌یه‌ کاکڵه‌ی مه‌سه‌له‌که‌ کاتێک که‌ خۆتان بڕیاری ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن نه‌چن بۆ ده‌نگدان، هه‌ر به‌وه‌ش ده‌بێت که‌ ئێوه‌ خۆتان خۆتان بن و خۆتان چاره‌سه‌ره‌نووسی خۆتان دیاری بکه‌ن. ڕه‌تکردنه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌کان و ده‌نگنه‌دان لای ئه‌نارکیسته‌کان له‌ هه‌ڵوێستی دژه‌ ده‌وڵه‌ته‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت.

نه‌چوون بۆ ده‌نگدان بوارێکی باش ده‌ڕه‌خسێنێت بۆ ئه‌نارکیزم تا بیروبۆچوونه‌کانی بخاته‌ ڕوو و بڵاویان بکاته‌وه‌ له‌ کاتی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا. جه‌ماوه‌ر گه‌ر گرنگی بده‌ن به‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان له‌به‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ ئه‌و گرنگیپێدانه‌ لایان بۆته‌ خوونه‌ریتێک، به‌ڵکو له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ که‌ کاتی هه‌ڵبژاردنه‌کان وه‌زعه‌که‌ باشتر له‌باره‌ بۆ تۆمارکردنی سکاڵا یاساییه‌کانیان و ده‌رخستنی له‌یه‌کنه‌چوونی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ چینایه‌تییه‌کان له‌ کاری ده‌نگداندا.

به‌ لای ئه‌نارکیزمه‌وه‌ ئێوه‌ کاتێک ده‌نگ ده‌ده‌ن ده‌توانن ڕابه‌ره‌کانتان به‌ ئاره‌زووی خۆتان دیاری بکه‌ن. له‌بریی ئه‌وه‌ی هانی خه‌ڵکی ده‌ده‌ن ده‌نگ بده‌ن، ئێمه‌ پێشنیارێکی ترمان هه‌یه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ که‌ توانای هه‌ڵبژاردنی ئارتیکڵێکی؛ ماده‌یه‌کی تر، هه‌یه‌ ئه‌وه‌ش ئه‌وه‌یه‌ خۆتان به ‌ئازادی و ئاره‌زوومه‌ندانه‌ ڕێک بخه‌ن له‌گه‌ڵ که‌سانی تر له ‌شوێنی کاره‌کانتان، له‌ کۆموینه‌کان، له ‌هه‌موو دنیادا به‌ یه‌کسانی.

باشتر و گرنگتره‌ که‌ جه‌ماوه‌ر گرنگی به ‌سیاسه‌ت بدات له‌بریی ئه‌وه‌ که‌ ده‌نگدان لای ببێته‌ خوونه‌ریت بۆ پارێزگاری کاپیتالیزم. جگه‌ له‌وانه‌ کاتی هه‌ڵبژاردنه‌کان ده‌رفه‌تێکی باشه‌ بۆ ئه‌نارکیسته‌کان تا بتوانن ئه‌لته‌رنه‌تیڤێکی زیندوو بخه‌نه‌ ڕوو به‌رامبه‌ر مه‌هزه‌له‌ ڕامیارییه‌که‌ی سیاسه‌تمه‌دارانDocument us the nation-en date 10 février1997 ئه‌و دۆکیومۆنته‌ به‌ باشی ڕێژه‌ی سه‌دی ئاماده‌بووان و کولتووری ده‌نگدان ده‌رده‌خات.

پیشاندانی کولتووری ده‌نگدانه‌کان ئیسته‌ ئاشکرایه‌. له‌ پاییزی ڕابوردوودا کۆی به‌شداربووان له‌ 48% بووه‌، به ‌قسه‌ی چاودێرانی هه‌ڵبژاردن له‌ کۆی400 بیرۆ و پۆستی کارگه ‌وکۆمپانیه‌کان له‌ واشنتۆن ته‌نها له 38% دانه‌یان ده‌نگیان تیادا دراوه‌. هۆکه‌شی ڕامیارییه.‌ خه‌ڵکی گرنگییه‌کی ئه‌وتۆ ناده‌ن به‌ هیچ کام له پاڵیوراوه‌کان‌ candidat له‌ 16%ی بێزاره‌ له‌ سیستمی ڕامیاری، له‌ 15%ی پاڵێوراوه‌کان هه‌ست به‌ بوونی خۆیان ناکه‌ن لای ده‌نگده‌ران، به‌هایه‌کی ئه‌تۆیان نه‌ماوه ‌و گرنگیان پێنادرێت. لای له‌ 17%ی ده‌نگده‌ران، که‌ ده‌کاته‌ 38 ملوێن که‌س، تاقه‌تیان له ‌سیستمی ڕامیاری چووه‌، ئه‌و ژماره‌یه‌ش ده‌کاته‌ ئه‌و کۆی ژماره‌یه‌ که‌ده‌نگیان داوه‌ به ‌bob dol زۆربه‌ی ئه‌و ده‌نگنه‌ده‌رانه‌ له‌گه‌ڵ ئاراسته‌ی ته‌وژمی ئازادیخوازدا یه‌ک ده‌گرنه‌وه‌.

ئێمه‌ ئه‌نارکیسته‌کان وا بیر ده‌که‌ینه‌وه‌ زۆریی ده‌نگنه‌ده‌ران جموجووڵێکی پۆزه‌تیڤه‌، کاردانه‌وه‌یه‌ که‌ دژی نێگه‌تیڤیبوونی سیستمێکی ناڕه‌وا. ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ ئه‌نارکییه‌ به‌رانبه‌ر هه‌ڵبژاردنه‌کان به‌شداریکردنێکی ڕامیاری گرنگه‌ وه‌ک لویژی گالیانی lugi galeani نوسیویه‌تی که‌ ئه‌نارکیستی بزر و ده‌نگنه‌ده‌ر له‌ هه‌ڵبژاردندا دژی پرانسیپی کاری نوێنه‌رایه‌تییه‌ که‌ لای ئه‌نارکیست ڕه‌فزکراوه‌، خۆی له‌خۆیدا بڕوانه‌کردن ده‌سه‌لمێنێت. ده‌وڵه‌تێک که‌ نوێنه‌ران به‌ شێوازێکی قێزاوی دیاریکراون.

سۆسیالیستی زانستی، واته‌ مارکسیزم، ده‌سته‌یه‌ک له‌ ده‌وڵه‌ت فه‌رهودی خاوه‌ن ده‌ستووری ساخته‌ و په‌رده‌پۆشکراوی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری پۆلیسی که‌ گوایه‌ نوێنه‌ری نیشتمانن به‌ڕێوه‌به‌ران له‌و جۆره‌ی که‌ له‌ هه‌موو ڕیفۆرمێک تۆقیبوون ده‌تۆقن، ئه‌وانه‌ هێزی جه‌ماوهر دژیان نه‌ده‌کرا و ناکرێت شێوازی، کاری ڕسته‌وخۆ، نه‌بێت له‌ خه‌باتی چینایه‌تیدا، که‌ خۆی قه‌واره‌ی شۆڕشگێڕانه‌ دیاری ده‌کات بۆ ئه‌و کاره‌ واته‌ کاری ڕاسته‌خۆ که‌ ئه‌نارکیزم به‌ باشترین و گونجاوترین ئامرازی ده‌زانێت بۆ ئاماده‌بوونی زۆرینه‌ی په‌نگخوارد له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تاک و کۆمیونه‌کاندا.

ئه‌نارکیسته‌کان تا ئیسته‌ش بیروبۆچوونیان وایه‌ که‌ کارگه‌ران ده‌توانن به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ڕامیاری و کاروباری به‌ڕێوه‌بردنی خۆیان بگرنه‌ ده‌ست. به‌ واتایه‌کی تر توانا و وزه‌ی ئۆتۆڕێکخستن و به‌ڕێوه‌بردنیان پێیه.la fin de anarchisme pp 13.1

ئاماده‌نه‌بوون و ده‌نگنه‌دان گرنگی –ئۆتۆجموجووڵ- دواتریش -ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی- پیشان ده‌دات، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌ کاریگه‌ری له‌ ڕووی په‌روه‌رده‌ییه‌وه‌. ده‌نگنه‌دان ئه‌وه‌ش پیشان ده‌دات که‌ جه‌ماوه‌ر ده‌نگ نادات به‌ ده‌وڵه‌ت چونکه‌ لایه‌نگره ‌و حکومه‌تی له‌ ئامێز گرتووه‌ و پارێزگاری ده‌کات، هه‌روه‌ها ده‌ریده‌خات که‌ به‌شێک له‌ خه‌ڵک گه‌یشتۆته‌ ئه‌و بڕوایه‌ که‌ هیچ گۆڕانێک ڕوو نادات له‌ژێر کاریگه‌ریی خواره‌وه‌دا نه‌بێت. به‌ واتایه‌کی تر گه‌ر فشاری خواره‌وه‌ نه‌بێت، گه‌ر کاریگه‌ریی کاری ڕاسته‌خۆ نه‌بێت، دژی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌کان. هه‌روه‌ها خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژارن و ده‌نگدان ده‌خاته‌ ژێر باس و لێکۆڵینه‌وه‌وه‌ و به‌ مه‌هزه‌له‌یه‌کی ڕامیاری داده‌نێت و ده‌ریشی ده‌خات که‌ خه‌باتی ڕاسته‌وخۆ ئه‌لته‌رنه‌تیڤێکی سۆسیالیستییه‌ و ئامرازێکی به‌کاره‌ بۆ گه‌یشتن به‌ -ئۆتۆزانیار- و پاشان گه‌یشتن به‌ سه‌ربه‌خۆیی و ئازادیخوازیی ئه‌نارکی که‌ ته‌واو هوشیار و هۆشمه‌نده‌. هه‌ڵبژاردنه‌کان بۆ شه‌رعیدانه‌ به ‌حکومه‌ت. ئێمه‌ ئه‌وه‌مان یه‌کلا کردۆته‌وه‌ که‌ ده‌وڵه‌ت بێلایه‌ن نییه ‌و به‌شێکی گونجاو و دانه‌بچڕاوه‌ له‌و سیستمه‌ی که‌ بۆته‌ مایه‌ی هه‌ژاری، ناڕه‌وایی، ڕاسیزم، ئیمپریالیزم، سێکسیزم، وێرانکاریی ژینگه‌ و جه‌نگه‌کان.

ناکرێت ئه‌و ئامێره‌ که‌ کۆڵه‌که‌ی ئه‌ستووری ئه‌و سیستمه‌یه‌ که‌ بۆته‌ مایه‌ی ئه‌و هه‌موو نه‌هامه‌تییانه‌ چاوه‌ڕێی چاره‌سه‌رکردنی گیروگرفته‌کان و که‌مێک گۆڕانکاری لێ بکرێت، هه‌ر چۆن له‌ سه‌ره‌ک ده‌وڵه‌ته‌کانی هیچ وڵاتێک چاوه‌ڕێ ناکرێت.p kootkin reprséntant du gouvernment 7.1892

مالاتێستا Malatesta گرنگی به‌ لایه‌نێکی تری ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ داوه‌، که‌ هه‌ندێک که‌س وتویانه‌ ئه‌نارکیسته‌کان دژی هه‌ڵبژارد و ده‌نگدانن، ئه‌ی بۆچی له‌ کاتی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا نه‌رمونیان و ئارامن! مالاتیستا وتویه‌تی ئه‌نارکیسته‌کان دژی هه‌موو جۆره‌کانی توندوتیژین، هه‌روه‌ها وتویه‌تی توندوتیژی له ‌کاتی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا ده‌بێته‌ هانده‌ری ده‌نگده‌ران، ته‌نانه‌ت کاریکی وا ده‌کات ئه‌وانه‌ش که‌ نایانه‌وێت ده‌نگ بده‌ن ڕوو ده‌که‌نه‌ سه‌ندوقه‌کانی ده‌نگدان، هه‌روا وتویه‌تی توندوتیژی بکوژی کارکردنی سه‌ربه‌خۆیه‌ و بکوژی خۆڕێکخستنی ئازاد و ئاره‌زوومه‌ندانه‌یه ‌و ده‌بێته‌ مایه‌ی گۆڕینی ئاڕاسته‌که‌ی و پووچه‌ڵکردنه‌وه‌ی. ئێمه‌ ئه‌نارکیسته‌کان کاتێک هانی خه‌ڵکی ده‌ده‌ین نه‌چن بۆ ده‌نگدان ته‌واو هۆشمه‌ند و هۆشیارین به‌وه‌ که ‌کاری هاندان و پێشڕه‌ویکردن کاری ڕێباز و مه‌زه‌بێکی تره‌ نه‌ک هی ئێمه‌، لێره‌دا ڕوون و ئاشکرایه‌ مه‌به‌ست له چ ڕێبازو مه‌زه‌بێکه‌؟

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكە
http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj25

J.2.4 ئایا بەدڵنیاییەوە دەنگدان بۆ پارتە رادیکاڵەکان چالاکییە؟

J.2.4 ئایا بەدڵنیاییەوە دەنگدان بۆ پارتە رادیکاڵەکان چالاکییە؟

An Anarchist FAQ
و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

ئه‌و سیاسه‌تانه‌ هه‌موو ده‌ستکردن، وه‌ستاکه‌شی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت؛ کاپیتالیسته‌کانن‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که‌ ده‌رگای ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت به‌ ڕووی هه‌موو ناڕه‌زاییه‌کدا داخراوه‌، که‌چی ده‌بینین ده‌نگدان شه‌رعیه‌ له‌ بازنه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تدا، ئه‌وه‌ش به‌و مه‌رجه‌ی گۆڕانکاریی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌سه‌رخۆ و ڕووکه‌ش بێت، نه‌ک خێرا و ڕادیکال.

له‌ پرۆسه‌ی دیموکراتیدا ئامانجی هه‌موو حزبه‌کان ده‌ستخستنی به‌ڕێوه‌بردنه‌، حزبه‌ ڕامیارییه‌کان که‌م تا زۆر پیشه‌یان داتاشینی ورده‌کارییه‌کانه‌ تا گۆڕانکاری سنووردار بێت. وه‌کو باسمانکرد ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت کراوه‌ نییه‌ به ‌ڕووی ناڕه‌زایی دژی ده‌نگدان، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌نگدان شه‌رعیه‌ به ‌مه‌رجێک سنووری به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ده‌وڵه‌ت نه‌به‌زێنێت. واته‌ مه‌به‌ستی گۆڕانی ڕادیکال نه‌بێت، ئینکاری ئه‌وه‌ ناکرێت که‌ خێرایی قه‌یرانه‌کانی شارستانی پێویستی گۆڕانکاری زیاتر ده‌سه‌پێنێت، به‌ڵام ئه‌مه‌ نابێت بمانخاته‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌وه‌ که‌ پشت ببه‌سین به‌ پێشخستنی سیستمی هه‌ڵبژاردنه‌کان، چونکه‌ بۆ چاره‌سه‌ری گرفته‌کانمان ده‌بێت گرنگی تایبه‌ت بدرێت به ‌گۆڕانکاریی ڕادیکال.

ئه‌نارکیزم ئه‌و بیروبۆچوونه‌ ڕه‌ت ناکاته‌وه‌ که‌ لای وایه‌ ده‌توانرێت گیروگرفته‌کانمان چاره ‌بکرێن له‌ ڕێگه‌ی هه‌ندێک له‌و دامه‌زراوانه‌وه‌ که‌ ئه‌وانیش به‌شێک له‌و نه‌هامه‌تییانه‌یان به‌سه‌ردا که‌وتووه‌، ئه‌و نه‌هامه‌تییانه‌ که‌ به‌سه‌ر کۆمیونه‌کانماندا هێنراون، کۆمیونه‌کانمان وه‌ک جێگه‌ی کارکردن، ژینگه‌، گه‌ڕه‌که‌کان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ زۆر له‌وه‌ گرنگترن که‌ بدرێنه‌ ده‌ست سیاسه‌تمه‌داره‌کان، ده‌ستبژێره‌ به‌ڕێوه‌به‌ره‌کان. هه‌ڵبژاردنه‌کان هه‌موو کات ڕادیکالیزمکوژ بوون. حزبه‌کان تا ئه‌و کاته‌ی ده‌بنه‌ خاوه‌ن شانسی هه‌ڵبژاردنیان ڕادیکالن.

“هه‌ر ئه‌وانه‌ی سیستمی dismpors خالقی گیروگرفته‌کانن، دوایش دژیان ده‌وه‌ستنه‌وه‌. ئاشکرا بووه‌ که‌ نه‌ سیاسه‌تمه‌داران نه‌ ده‌نگده‌ران ئۆتۆماتیزمی هه‌ڵبژاردنه‌کانیان پێ دابین ناکرێت، هه‌روه‌ها ئه‌و ده‌سته‌ و تاقمه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ش که‌ له‌و بواره‌دا جرتوفرتیانه‌ ئه‌و کاره‌یان بۆ ئه‌نجام نادرێت. هه‌ندێک له‌و حزبانه‌ که‌ به‌ ناوی بزووتنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ کار ده‌که‌ن ده‌یانه‌وێت به‌ ئاسووده‌یی بگه‌نه‌ په‌رله‌مان، بێ ئه‌وه‌ی گوێ بده‌نه‌ کاریگه‌ریی ڕامیاریی ئه‌و کاره‌یان له‌سه‌ر ئه‌ندامه‌ ساده ‌و ساکاره‌کانیان.” démocratie sans election ;reiventing anarchy encor une fois haward ;enrich red p125

ڕۆدۆلف باهرۆ Rudoph bahro ده‌رباره‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ نموونه‌یه‌کی هێناوه‌ته‌وه‌ که ‌چۆن سه‌وزه‌کان له‌ هه‌شتاکاندا له‌گه‌ڵ سۆسیال دیموکراته‌کان له‌ ئه‌ڵمانیا ده‌چنه‌ بواری یاساداڕشتنه‌وه‌ و ده‌بنه‌ هێزێکی زیاتر بۆ سیستمی باو و دوایش به‌فیڕۆدانی وزه‌یه‌کی ڕادیکال. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ مه‌سه‌له‌که‌ له‌وه‌ ئاڵۆزتره‌ که‌ کۆمیته‌یه‌کی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی چینی به‌ڕێوه‌به‌ر هه‌بێت، ته‌نانه‌ت له ‌فۆرمه‌ مارکسیزمه‌که‌شیدا، به‌رده‌وام ململانێیه‌ک له‌ناو ده‌وڵه‌تی بیرۆکراتیدا هه‌یه،‌ که‌سان و گرووپ هه‌ن بڕوایان وایه‌ که‌ کارکردن له‌ناو ده‌وڵه‌تدا ده‌بێته‌ کارئاسانی بۆ ده‌ستخستنی کارکردن و که‌مکردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی بێکاری، هه‌روه‌ها ده‌توانرێت هه‌لومه‌رجی باش بڕه‌خسێنرێت بۆ پاراستنی ژینگه‌ هه‌روه‌ها به‌رزکردنه‌وه‌ی هێزی کڕین و ئاستی ژیان.

ئه‌وانه‌ هیچ حسابێک بۆ ئه‌وه‌ ناکه‌ن که‌ پێکهاتن و ڕێکخستنی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت بێلایه‌ن نین‌. لای ئه‌نارکیزم ده‌وڵه‌ت ئامێرێکی پیسه‌ ده‌رهه‌ق به ‌ئازادی و یه‌کسانیی مرۆڤ. گه‌ر بێت و ده‌وڵه‌ت بره‌خسێنرێت بۆ هه‌ندێ مه‌به‌ست بۆ نموونه‌ ڕیفۆرم، ئه‌وه‌ ڕیفۆرمئه‌سته‌مه‌ه‌! چونکه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ڕیفۆرم بکرێت ده‌بێت به‌ر له‌ هه‌موو کارێک ده‌وڵه‌ت خۆی ڕیفۆرم بکرێت، ڕیفۆرمی ئامێرێکیش ناکرێت که‌ له‌ قاڵب درابێت. ئه‌وان وه‌ک هه‌موو لایه‌نه‌کانی تر باش ده‌زانن که‌ هه‌موو زه‌بروزه‌نگ و توندوتیژییه‌ک ناشه‌رعییه‌ گه‌ر لای ده‌وڵه‌ته‌وه‌ نه‌بێت، هه‌ربۆیه‌ ده‌وڵه‌ت ئه‌و بواره‌ی مۆنۆپۆل کردووه‌ تا خاسیه‌تێکی شه‌رعی پێ ببه‌خشێت و به‌ کاری بهێنێت بۆ پاراستنی موڵکیه‌ت و دامرکانه‌وه‌ی هه‌ڵچوون و ڕاپه‌ڕینه‌کان و له‌خواره‌ش بۆته‌ په‌رژینی هه‌ڵبژاردنه‌کان و ده‌توانرێت بواری ململانێی پێ ته‌سک بکرێته‌وه‌ و به‌ کاریش بهێنرێت بۆ داماڵین و زه‌وتکردنی موڵک و سه‌رچاوه‌ ئابورییه‌کان و بێبه‌شکردنی میلله‌ت لێیان.

مه‌سه‌له‌ی ده‌وڵه‌ت و پارێزگاریکردنی خاوه‌نێتیی تایبه‌ت له‌ سیستمی کاپیتالیزمدا، هه‌روه‌ها ده‌وڵه‌تی بیرۆکراتی خاوه‌ن ئیمتیازه‌کان له‌ سۆسیالیزمدا، مه‌سه‌له‌یه‌ک نییه‌ که‌ بخرێته‌ خانه‌ی گومانه‌وه‌ و ئه‌وسا قسه‌ی له‌سه‌ر بکرێت.

خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان به‌ فکری به‌کارهێنانی سیستمی هه‌ڵبژاردنه‌کان بۆ گۆڕانکاری. پارتی سه‌وز لای خۆیه‌وه‌ بڕاندویه‌تیه‌وه‌ و یه‌کلای کردۆته‌وه‌ و یاساکانی ئاماده‌ کردووه و کردونی به‌ پلانی ڕۆژانه‌، به‌ڵام ئه‌وان ئه‌وه‌یان له‌ بیر کردووه‌ گه‌ر بێت و ئه‌و پڕۆژه‌ یاسایانه‌ بڕیار بدرێن ئه‌وه‌ بۆ ڕتوشکردنیان ده‌بێت به‌ ده‌وڵه‌تدا تێپه‌ڕ ببن و ده‌وڵه‌ت ڕاستیان بکاته‌وه‌. واته‌ هیچ یاسایه‌ک ناخرێته‌ بواری جێبه‌جێکردنه‌وه‌ تا به‌ کۆنترۆڵی ده‌وڵه‌تدا تێنه‌په‌ڕێت و ڕاست نه‌کرابێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی پێویسته‌ بوترێت ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وان سه‌وزه‌کان سه‌ر به‌ به‌ره‌ی قوتابخانه‌ی ده‌سه‌ڵاتخوازانن. ناچار ڕێزی ده‌وڵه‌ت و ده‌سکاری و ڕاستکردنه‌وه‌کانی ده‌گرن. بڕوانه: section B. ده‌وڵه‌ت لای ئه‌وان سه‌نگینه‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ئه‌و مافه‌ به ‌مافێکی ڕه‌وای ده‌وڵه‌ت ده‌زانێت.

ده‌وڵه‌ت نه‌ک هه‌ر خۆی پێکهاته‌یه‌کی هه‌ره‌مییه‌، به‌ڵک پارێزه‌ری سیستمێکی ئابووری و کۆمه‌ڵایه‌تی له‌و چه‌شنه‌یه‌، ئه‌و سیستمه‌ش کۆسپێکی سه‌ختی به‌رده‌می جێبه‌جێکردنی یاساکانه‌، به‌وه‌ش سه‌وزه‌کان و ڕادیکاله‌کانی په‌لبه‌ست کردووه ‌و بێهێز و بێوره‌ی کردوون.

گه‌ر بێت و به‌ موعجزه‌یه‌ک سیاسه‌تمه‌داره‌ ڕادیکاله‌کان زۆرینه‌ی ئه‌نجومه‌نی یاسادانانیان به ‌ده‌ست هێنا، ئایا ده‌توانێت ده‌وڵه‌ت هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌؟ ئێمه‌ له‌ حاڵه‌تی ده‌ستخستنی زۆرینه‌دا له ‌sectionE باسمانکردووه‌ و وتومانه‌ که‌ حزبه‌ ڕادیکاله‌کانیش ملکه‌چی سیستمی ئابووری و بیرۆکراتیه‌تی ده‌وڵه‌تن، ته‌نانه‌ت حزبێکی ڕادیکالی جیدی و به‌وه‌فا گه‌ر بیه‌وێت کارێکی باش بکات په‌ککه‌وته‌یه‌ و ناتوانێت بیکات، واته‌ ناتوانێت هیچ ڕیفۆرمێکی گه‌وره‌ پێشکه‌ش بکات.

به‌لای ئێمه‌وه‌ ئه‌نارکیسته‌کان تاکه‌وه‌ڵامی ڕاستوڕه‌وان بۆ دیموکراتیه‌تی، نوێنه‌رایه‌تی، ڕابه‌رایه‌تی، داواکردنه‌ له‌ جه‌ماوه‌ر که‌ ده‌نگ نه‌ده‌ن. ده‌شێ ئه‌وه‌ ئامرازێک بێت بۆ کێشانی سنوورێک بۆ سیستمی ئیسته‌، ئه‌ویش وه‌ک مه‌رجێک بۆ پیاده‌کردنی ئه‌لته‌رنه‌تیڤێکی جیدیی ئه‌نارکی، وه‌ک چۆن ده‌رمانخست له ‌FAQدا وا له‌ به‌شی داهاتوودا باسی ده‌نگنه‌دان ده‌که‌ین.

سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكە
http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj24

روند و علل مبارزات مردم برزیل در مصاحبه با دو آنارشیست

روند و علل مبارزات مردم برزیل در مصاحبه با دو آنارشیست

جاناتان باین، عضو زابالازا، جبهەی کمونیست – آنارشیست آفریقای جنوبی ست (zabalaza.net). وی با پابلو پامپلونا و تیاگو کالیچو که اعضای سازمان آنارشیستی سوسیالیسم لیبرتر (anarquismosp.org) هستند در پیوند با مبارزات گستردەی مردم برزیل در ماه ژوئن ۲٠١٣ علیه افزایش بهای بلیت های حمل و نقل عمومی به ویژه در سائوپولو مصاحبەای انجام داده است. گفتنی ست که این سازمان با تشکلات دیگر آنارشیست که CAB یا هماهنگی آنارشیستی برزیل را تشکیل می دهند در مبارزات شرکت فعال داشته است. اینک این گفت و گو که حاوی نکات بسیار جالبی در رابطه با شکل گیری طولانی و نیروهای سیاسی شرکت کننده و تلاش برخی از آن ها برای سوء استفاده ی سیاسی از جنبش است به فارسی ترجمه می شود، باشد که بتواند گامی کوچک برای انتقال تجربەی مبارزاتی باشد.

 ن. تیف

٢٨  تیر ١٣٩٢

پرسش: مبارزات چگونه آغاز شدند؟ چگونه و چه کسانی آن ها را شکل دادند؟

پاسخ: پیش از این که جنبش اعتراضی علیه افزایش بهای بلیت های حمل و نقل عمومی آغاز گردد، حرکات مبارزاتی قابل توجهی رخ دادند که از جمله می توان به اعتصاب آموزگاران در ایالت سائوپولو اشاره نمود. این اعتصاب هر چند تحت تأثیر اتحادیه های نزدیک به قدرت سیاسی بود، هزاران نفر را گرد آورد. مبارزه ی مهم دیگر اعتصاب دانشگاه UNESP بود که دو ماه است ادامه دارد. این اعتصاب که با اشغال و انسداد جاده ها همراه است دارای مطالبات گوناگونی از قبیل کارت اقامت دانشجویی و برابری با دیگر دانشگاه های دولتی در پیوند با سهمیه های اجتماعی و نژادی و علیه کنکور پیش دانشگاهی ست. تشکل ما به هر دوی این جنبش ها یاری نمود.

سوای این مبارزات باید به حرکاتی در سطوح مختلف از قبیل اقوام، اتحادیه ها، کشاورزان و دانشجویان اشاره نمود که به پی ریزی جنبش بزرگ یاری رساندند. می توان همچنین به مبارزه ی ساکنان حلبی آباد موینهو اشاره نمود که برضد سوداگران زمین به پا خاستند. آنان می خواهند حلبی نشینان را برای «رویداد بزرگ» (جام جهانی فوتبال ۲٠١۴) از خانه هایشان بیرون نمایند. تمام این جنبش ها قطعاً به جنبش بزرگ تر مردم علیه افزایش بهای حمل و نقل عمومی کمک کردند.

جنبش گذر آزاد (MPL) از سال ٢٠٠۶ علیه گرانی بلیت های حمل و نقل عمومی فعالیت می نماید. سازمان ما روابط بسیار نزدیکی با این تشکل دارد که همواره خودگردانی و مبارزه جویی را برجسته نموده است. جنبش گذر آزاد خواهان مبارزات مستقل با شرکت عموم مردم به صورتی افقی و بدون رهبر است. این جنبش اشکال ویژه ای را در مبارزه در نظر می گیرد، مثلاً هیچ گاه از بلندگو استفاده نمی کند و از شرکت کنندگان می خواهد که گفته های کسی را که سخن می گوید برای بقیه تکرار کنند تا صدایش به دورترین نقطه ی تجمع منتقل گردد. جنبش گذر آزاد مخالف تظاهرات غیرفعال است. مردم به سوی این اشکال مبارزه جلب شده اند، چرا که آنان از بسیج چپ سنتی که همواره با یک صحنه آرایی و سخنران تک گو همراه است، خسته شده اند. جنبش گذر آزاد همچنین نافرمانی مدنی، عمل مستقیم و فعالیت در پایین را ترویج می نماید.

از آن جایی که مردم در تظاهرات مختلف احزاب سنتی را پس زدند، محافظه کاران، ملی گرایان و حتا راست افراطی تلاش نمودند تا موج سواری کنند و رهبری مبارزات را به دست بگیرند به طوری که حتا تمام چپ و از جمله جنبش های اجتماعی و اتحادیه ای را به دام اندازند. این واقعیت ذهن ما را بسیار مشغول نموده است، به ویژه این که رسانه های بزرگ به پیشروی نیروهای محافظه کار یاری رساندند تا مطالبات اصلی جنبش را علیه افزایش بهای بلیت های حمل و نقل عمومی تضعیف نمایند.

پرسش: اعتراض علیه قیمت ها در برزیل تازگی ندارد، چرا آن چه در سائوپولو گذشت متفاوت است؟

پاسخ: جنبش گذر آزاد در پایان آخرین بسیج علیه افزایش بهای حمل و نقل در سال ۲٠١١ با طرح مطالبه ی «تعرفه ی صفر» می خواست جنبش را تعمیق بخشد. این چنین بود که مسئله ی حمل و نقل عمومی به شکل سیاسی مطرح شد و رابطه ی آن با منابع عمومی و حقوق شهری نشان داده شد. جنبش گذر آزاد اعلام کرد که حمل و نقل عمومی باید مانند بهداشت و آموزش به عنوان خدمات عمومی ضمانت گردد و بهایش با توجه به درآمدها تعیین گردد، یعنی کسانی که درآمد بیش تری دارند بیش تر بپردازند، کم درآمدها، کم تر و آنانی که هیچ ندارند، رایگان از حمل و نقل استفاده نمایند. این کارزار جنبش گذر آزاد دو سال به درازا کشید و موجب شد که بحث های سیاسی داخلی صورت بگیرند و در مدارس و دیگر تجمعات فعالیتی برای مطالبه ی فوق صورت بگیرند. این کارزار به ما اجازه داد تا فعالانی را برای بسیج گسترده تر و رادیکال تر مردم آموزش بدهیم. اما راستش ما هرگز تصور نمی کردیم که جنبش چنان عظیم بشود که شد، به طوری که مبتکرانش نتوانند به آن برسند!

علت دیگری که موجب شد مبارزات اخیر شکلی گسترده تر از آن چه انتظار می رفت، بگیرند این بود که برای نخستین بار از هشت سال گذشته کسی فرماندار ایالت سائوپولو شد که عضو حزب زحمتکشان است (حزبی که از سال ٢٠٠٣ در برزیل در قدرت است). محافظه کاران و دست راستی ها برای تضعیف این فرماندار به جنبش اعتراضی پیوستند تا از این طریق دولت فدرال را زیر ضرب بگیرند.

نقش مطبوعات را نباید فراموش کرد که در ابتداء برضد جنبش بودند، اما همین که جنبش بزرگ تر شد و با سرکوب روبه رو گردید، روزنامه نگارانی که خود سرکوب شدند تغییر موضع داده و از جنبش دفاع کردند. با این حل مطبوعات همواره تلاش می کنند تا مدنیت، مسالمت طلبی و میهن پرستی را تبلیغ نمایند و هر شکل رادیکال مبارزه را منزوی کنند. نقش مهم شبکه های اجتماعی از قبیل فیس بوک و توئیتر را در گسترش جنبش نباید از یاد برد، چرا که آن ها فرصت پخش اخبار و تصاویر مبارزات را فراهم کردند.

پرسش: لطفاً در مورد نقش شبکه های اجتماعی بیش تر توضیح بدهید.

پاسخ: هیچ چیز بدون تدارک جنبش و بدون اعتراض علیه سرکوب دولتی در طی چند سال اخیر امکان پذیر نبود. با این حال شبکه های اجتماعی نقش زیادی بازی کردند. فیس بوک ابزار مهمی برای جنبش گذر آزاد است و منبع اصلی پخش اطلاعات آن را تشکیل می دهد. فراخوان ها به تظاهرات با استفاده از اینترنت صورت گرفتند. خبرها و پیام هایی که از طریق اینترنت پخش شدند اجازه دادند تا دروغ های مطبوعات رسمی افشاء گردند. تلویزیون اصلی کشور نخستین تظاهرات را که فقط ۵٠٠٠ را گرد آورده بود منعکس نمود و رسانه های دیگر به این کار در اعتراضات بعدی ادامه دادند. در ابتداء گفتند که تظاهرکنندگان خرابکار و جوانان خشن هستند… این چنین بود که تمام کشور به اعتراضات توجه کرد. فیلم ها و خبرهایی که از طریق شبکه های اجتماعی پخش شدند نادرستی اظهارات رسمی را نشان دادند. این فیلم ها و خبرها که حکایت از سرکوب دولتی داشتند نه فقط مردم را مرعوب نکردند بلکه بخش بیش تری از آنان را به مبارزه کشاندند. دولت در سائوپولو با فرستادن نیروهای ویژه ی سرکوب خود علیه معترضان بسیار سختگیرانه وارد عمل شد. در این زمان بود که بسیاری از تظاهرکنندگان تحت تأثیر رسانه های بزرگ قرار گرفتند و هر گونه عمل خشونت آمیز را محکوم کرده و خواهان «مسالمت جویی» گردیدند.

رویدادها درستی نظراتی را که آنارشیست ها همیشه مطرح کرده اند، ثابت کردند. کافی نیست که مردم به خیابان ها بیایند و اعتراض نمایند. آنان بایستی با تشکلات خودگردان رتق و فتق امور را به دست بگیرند و به هر گونه نهاد دولتی نه بگویند. برای رسیدن به چنین نقطه ای از مبارزه، راهی طولانی با فعالیت در پیش است. اگر در درون مردم فعالیتی برای برپایی تشکلات خودگردان صورت نگیرد، بحث های سیاسی انتزاعی باقی می مانند و تشکلات دیگر از مبارزات مردم سوء استفاده می کنند، همانگونه که اکنون سرمایه داران بزرگ و دولت می خواهند مبارزات مردم را مصادره به مطلوب نمایند.

بسیاری از کسانی که در مبارزات اخیر شرکت کردند، هرگز در بحث های سیاسی حضور نداشته اند. به همین خاطر است که آنان علیرغم مبارزه کردن، خود به خود به دام ایدئولوژی حاکم افتادند به طوری که برخی از اصل قضیه دورشدند و مواضع دست راستی از قبیل «افتخار به برزیلی بودن»، کاهش مالیات و پایان معافیت از مجازات را تبلیغ کردند.

شبکه های اجتماعی هیچ گاه کافی نیستند و به هیچ وجه نمی توانند جای سازماندهی توده ای و فعالیت میدانی طولانی را در میان مردم بگیرند. چپ باید این نکته را فراموش نکند. با این حال باز هم می گوییم که شبکه های اجتماعی توجه بسیاری را برای کسب اطلاعات و شرکت در مبارزه جلب کردند.

پرسش: به جز مسئله ی حمل و نقل، چه مسائل اجتماعی دیگری مطرح هستند؟

پاسخ: جنبش گذر آزاد می گوید که پرداختن برای جا به جا شدن دزدی ست و حمل و نقل که جزو خدمات عمومی ست می بایستی رایگان باشد. مسئله ی تحرک شهری برای جنبش گذر آزاد با حقوق پایه ای همچون بهداشت، آموزش و فرهنگ مرتبط است. این جنبش می گوید که مردم فقط برای سر کار رفتن از جایی به جای دیگر نمی روند. حق استفاده از هر آن چه یک شهر دارد یک مطالبه ی مرکزی و ژرف است. این تشکل تأکید می کند که نباید جنبش های اجتماعی را منکوب نمود.

با این حال ما از این می ترسیم که یک مبارزه برای همه چیز سرانجامش به دست نیافتن به هیچ چیز خاتمه یابد. به همین خاطر است که ما مقدمتاً خواستار کاهش بهای حمل و نقل عمومی هستیم. هنگامی که این مبارزه به نتیجه رسید، آن گاه ما به سوی دور بعدی می رویم و پیروزی های کوتاه و میان مدت را هدف قرار می دهیم. این چنین است که جنبش می تواند تقویت گردد. همه ی چپ با این نظر موافق است.

البته چند مطالبه ی دیگر می توانند به کاهش قیمت ها پیوند داده شوند. فقط چپ ها هستند که برخی از آن ها و از جمله رایگانی حمل و نقل یا پایان سرکوب جنبش های اجتماعی یا دستیابی به حقوق جدید را مطرح می نمایند. برخی از مطالبات را نیز راست های از همه محافظه کارتر و بخشی از مردمی که به خیابان ها می آیند مطرح می کنند. عظمت اعتراضات می تواند چنین القاء کند که برزیل در تغییر و تحول است و به همین دلیل هر آن چه تصور می شود، مطرح هم می گردد. برای گرایش سیاسی ما که می خواهد به مبارزات مردمی خودگردان و رزمنده یاری کند، بسیار مهم است که مبارزه تداوم داشته باشد.

پرسش: ترکیب تظاهرکنندگان چگونه است؟

پاسخ: نیروهای شرکت کننده در اعتراضات را کمابیش می توان این گونه برشمرد: ١) نیروهای خودگردان و رزمنده ی مرتبط با جنبش گذر آزاد که در مبارزه کارکشته هستند؛ ٢) نیروهای سنتی چپ با احزاب و گروه هایی که از ابتداء فعالانه در تظاهرات ها شرکت کردند؛ ٣) یک بخش بزرگی از مردم که هرگز در اعتراضی شرکت نکرده بودند و تحت تأثیر ایدئولوژی مسلط هستند و مخالفتشان با احزاب منجر به مردود شمردن تمام چپ است؛ ۴) یک گرایش که در اقلیت است و شامل راست افراطی ست که در خدمت سرمایه داران و زمینداران بزرگ است. آن چه امروز معلوم نیست این مسئله است که تظاهرکنندگان جدید چگونه به یک مبارزه ی طبقاتی مستقل از احزاب سیاسی و دولت خواهند پیوست؟

در ترکیب تظاهرکنندگان کسانی وجود دارند که تحصیلات عالی کرده اند. زحمتکشان زن و مرد بسیاری وجود دارند که از حومه های مردمی می آیند و اکثریت آنان بیرون از حزب های چپ متشکل هستند. ناگفته نماند که مردم بسیاری در اطراف شهرهای بزرگ به شکلی مستقل و خودگردان بسیج شدند و مطالباتی را مطرح نمودند که به مراتب از شهرهای بزرگ رادیکال تر بود. شاید می بایستی اکنون برای برپایی یک خودگردانی توده ای نفس گیری کرد.

تعداد شرکت کنندگان در جنبش اعتراضی اخیر برزیل بیش از یک میلیون نفر (نیم درصد کل جمعیت) بود و ما در سائوپولو شاهد حضور صدها هزار نفر بودیم.

پرسش: مردم به طور کلی چگونه به سرکوب برخورد کردند؟

پاسخ: برخورد به سرکوب و اتهام خرابکاری یکپارچه نبود. کسانی بودند که نخستین تظاهرکنندگان را به خرابکار توصیف نمودند. برخی هم گفتند که تظاهرات ها مسالمت آمیز است و این چنین خشونت دولتی را محکوم کردند. با این حال امروز تعداد بزرگی از مردم به علت اطلاعات غلطی که رسانه های بزرگ دادند و به علت عدم آمادگی چپ برای پاسخ به اتهامات، هر حرکت رادیکالی را به خرابکاری تشبیه می نمایند. چنین امری موجب شده که تصور شود تظاهرکنندگان دو گروه هستند: مسالمت جویان و خرابکاران.

دولت تلاش می کند تا خشونت اعمال شده را به حساب آنارشیست ها بنویسد. مثلاً پلیس در ایالت ریوگرانده دو سول به دفتر فدراسیون آنارشیست چپ (FAG) هجوم آورد و سپس گفتند که این تشکل در خرابکاری شرکت داشته و در عین حال دست راستی ها به آن یاری رسانده اند. البته هر دو بخش این اتهامات دولتی پوچ هستند.

نظم موجود همه روزه اعمال خشونت می کند. خشونت در همین شبکه ی حمل و نقل به علت کهنگی آن وجود دارد. خشونت یعنی مرگ مردم در صف معالجه ی یک بیمارستان، خشونت را در برنامه ی تدریس مدرسه های دولتی قرار داده اند، استثمار در کار هم خشونت است. باید خشونت را دید. نظم سرمایه داری در خشونت ریشه دارد. ما را هر روز سرکوب می کنند. وقتی مردم به پا می خیزند و مبارزه می کنند بازهم دولت علیه آنان خشونت روا می دارد و سرکوبشان می کند. اگر در تظاهرات ها خشونتی هم بوده فقط پاسخی ست به تمام این خشونت های دولتی و نظم سرمایه داری.

البته باید یادآوری کرد که در آخرین تظاهرات های سائوپولو گروه های راست افراطی وارد میدان شدند و برخی از مردم ناآگاه را با گفتارهای فاشیستی علیه احزاب، جنبش های اجتماعی و چپ متشکل به خشونت واداشتند. در این جا بود که بسیاری از «هواداران ضد خشونت» و رسانه های بزرگ لب فروبستند و هیچ نگفتند.

پرسش: تظاهرات ها در شهرهای دیگر چه ویژگی هایی داشتند؟

پاسخ: به نظر می رسید که در شهرهای دیگر محافظه کاران کم شمارتر هستند. تشابه اعتراضات در دیگر شهرها نسبت به سائوپولو گستردگی بسیج شدن ها بود. جنبش گذر آزاد فقط در سائوپولو نیرو ندارد و در بقیه ایالت ها نیز به اعتراضات و شکل گیری آن ها یاری رساند. جنبش گذر آزاد در جبهه هایی با دیگر نیروهای سیاسی شرکت کرد تا بتوان علیه افزایش بهای حمل و نقل عمومی مبارزه را پیش برد. پیروزی مبارزه در سائوپولو، پورتوآلگره، ریودوژانرو – بدون این که چند منطقه ی دیگر فراموش گردد – موجب شد که جنبش بزرگ تر گردد.

پرسش: برزیل هم اکنون میزبان جام کنفدراسیون هاست، سال آینده جام جهانی فوتبال در برزیل برگزار خواهد شد و در سال ۲٠١۶ بازی های المپیک. این رویدادهای بزرگ چه بازتاب اجتماعی دارند؟

پاسخ: رئیس جمهور دیلما روسف گفت که هم از جام جهانی فوتبال پشتیبانی می کند و هم از تظاهرات مسالمت آمیز ولی به هیچ وجه شورش را نمی پذیرد. قوانین جدیدی علیه «تروریسم» در دست تدوین هستند. بدیهی ست که این واقعیات برضد منافع مردم هستند. جام کنفدراسیون ها، جام جهانی فوتبال و بازی های المپیک به تقویت پیوندهای شرکت های بزرگ و سوداگران و قدرت دولتی می انجامد.

این بازی ها بهانه ای شده است که جنبش های اجتماعی زیر ضرب قرار بگیرند. شرکت های ساختمان سازی هیچ گاه منافع بزرگی مانند امروز نداشته اند و با همین منافع احزاب لیبرال را تغذیه می کنند. آنان حلبی آبادهای زیادی را آتش زدند تا شهر را برای گردشگران پاکسازی نمایند. پلیس در سائوپولو معتادان به مواد مخدر را دستگیر و حبس می کند. رسانه های بزرگ و پلیس در ریودوژانرو روندی را آغاز کرده اند که به آن «آرام بخشی» می گویند، اما آرام بخشی چیزی نیست به جز «پاکسازی» و حتا قتل حلبی آباد نشین ها.

رسانه های بزرگ، بورژوازی و نظامیان از بازی های ورزشی سوء استفاده می کنند تا جو ملی گرایی را حاکم نمایند، وضعیتی که با پایان دیکتاتوری نظامی دیگر وجود نداشت.

پرسش: چه رابطه ای بین بسیج های کنونی و بازی های ورزشی هست؟

پاسخ: جنبش اخیر با اعتراض به قیمت حمل و نقل عمومی آغاز شد. اما هنگامی که مطالبات دیگری مطرح گردیدند، مسئله ی جام جهانی فوتبال به یک مسئله ی مرکزی تبدیل گردید. مردم چنین مطرح کردند که دولت میلیاردها رئال برای بازی های ورزشی سرمایه گذاری می کند در حالی که این پول ها باید هزینه ی آموزش، بهداشت و شبکه ی حمل و نقل گردد. این چنین بود که اعتراضات رشد پیدا کردند. جنبش گذر آزاد از همان ابتداء از مطالبه ی Copa para quem ? (جام برای کی؟) پشتیبانی کرد. سپس جنبش زحمتکشان بی خانه (MTST) به این مطالبه پیوست و اعلام نمود که برگزاری جام جهانی فوتبال به سوداگری برای املاک کمک می کند.

پرسش: آیا شورش در ترکیه و بهار عرب تأثیری در مبارزات مردم برزیل داشته اند؟

پاسخ: اعتراضات در ترکیه و کشورهای بهار عرب به ما این اطمینان را داد که پیش بردن مبارزات میسر است. وقتی مردم در برزیل دیدند که زحمتکشان در کشورهای دیگر به پامی خیزند، به خود گفتند چرا ما برای دستیابی به حقوق جدید اعتراض نکنیم؟ شاید به همین دلیل است که ما در سال ۲٠١١ نتوانستیم مردم را به اندازه ی امروز علیه افزایش بهای حمل و نقل بسیج کنیم. اکنون مردم برزیل با نگاه به ترکیه و کشورهای بهار عرب قوت قلب گرفته اند. حال ممکن است که چنین چیزی ناخودآگاه و نمادین باشد، اما واقعاً وجود دارد.

پرسش: ما در خارج برزیل چه می توانیم بکنیم؟

پاسخ: خبرهای اعتراضات را منتشر کنید. همبستگی خود را اعلام نمایید. خبررسانی و همبستگی همیشه مهم هستند. یک اقدام مهم دیگر مبارزه علیه سرکوب آنارشیست هاست که اکنون در سطح کشور بیش تر شده است و در آینده گریبان دیگر جنبش های اجتماعی را خواهد گرفت.

پرسش: آیا نکته ی دیگری برای افزودن دارید؟

پاسخ: ما می خواهیم به اهمیت کار میدانی ومتشکل تأکید نماییم. هنگامی که صدها نفر به خیابان ها می آیند به ما این خوش بینی را می دهند که می توان خارج از چارچوب های انتخاباتی و صندوق های رأی به گونه ای دیگر به بسیج برای مبارزه پرداخت. حتا در تصور اجتماعی این نکته جای گرفته است که به خیابان آمدن وسیله ای برای حرکت سیاسی ست. با این حال نباید خودفریبی کرد و گفت که این یگانه راه است. دست راستی ها تلاش می کنند تا چنین القاء نمایند که هر تشکل سیاسی فرصت طلب و فاسد است و فعالیت در میان مردم بی فایده است. آنان در واقع از این شعار اعتراضات هراس دارند که می گفت: مردم بیدار شده اند.

خیابان ابزاری اساسی ست تا مبارزه سیاسی گردد، اما در خیابان امکان بحث و آموزش سیاسی نیست. در مبارزات روزمره، در جنبش های اجتماعی، دانشجویی، اتحادیه ای و قومی ست که مردم می توانند نیروی لازم را برای خودرهایی بگیرند.

ما امروز شاهد هستیم که هر چند چپ توان بسیج کردن را دارد، اما بسیاری از روش های عملش منسوخ و کهنه هستند. ما بر این باوریم که فعالیت پایه ای در میان مردم برای دستیابی به یک استراتژی رهایی لازم است و باید دائماً تقویت گردد. ما باید در میان مبارزات مردم باشیم تا بتوانیم به مبارزه ی طبقاتی دامن بزنیم و درجه ی رزمندگی، استقلال و عمل مستقیم را ارتقاء دهیم. ما نباید مبارزات نمادین را فراموش کنیم.

یک نکته ی اصلی این است که پتانسیل بسیج می بایستی به یک نیروی اجتماعی تبدیل گردد که بتواند در پی ریزی یک جامعه ی جدید نقش داشته باشد. چنین امر مهمی از طریق زد و بند با روش های نهادینه شده از قبیل انتخابات یا توافق با سرمایه داران امکان پذیر نیست. مردم نیازمند آلترناتیو مشخص خود هستند. اگر در مبارزه تشکلی وجود نداشته باشد، اعتراضات شکست می خورند.

ما به عنوان آنارشیست بر این باوریم که چنین تشکلی باید از پایین به بالا باشد تا بتواند در مبارزه پیروز گردد. ما در لحظاتی تاریخی زندگی می کنیم که به بسیج توده ای می انجامد. ما در مبارزه به سوی کمیت بالای شرکت کنندگان می رویم و اگر می خواهیم که این امتیاز را از دست ندهیم باید لحظه ای کار میدانی و در میان مردم را فراموش نکنیم. به همین جهت باید در مبارزات روزمره شرکت کرده و برای رسیدن به پیروزی از اشتباهات درس بگیریم.

J.2.3 کاراییە رامیارییەکان له‌سه‌ر دەنگدان چین؟

J.2.3 کاراییە رامیارییەکان له‌سه‌ر دەنگدان چین؟

An Anarchist FAQ
و. لە فەرەنسییەوە: سەلام عارف

له‌ بنه‌ڕه‌تدا مافی ده‌نگدان گونجاوه‌ له‌گه‌ڵ بار و سیستمی ئێستادا، سۆسیالیستی ئازادیخوازی libertaire سکۆتله‌ندی جه‌یمس کێلمان james kelman ماوه‌یه‌کی زۆر سه‌رقاڵی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بووه‌ و وتویه‌تی:

“ به‌پێی پڕوپاگه‌نده‌ی ده‌وڵه‌ت، هۆی نه‌چوونی له‌ 85%ی ده‌نگده‌ران له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان ڕامیارییه‌، که‌ خۆی له‌ڕاستیدا هۆکه‌ی ئه‌وه‌یه‌ که‌ پرۆسه‌ی ده‌نگدان گرنگییه‌کی ئه‌وتۆی نه‌ماوه‌ لای جه‌ماوه‌ر، خه‌ڵکی ئاره‌زوومه‌ندانه‌ نایانه‌وێت ئه‌و زه‌حمه‌ته‌ بکێشن و بچن بۆ ده‌نگدان، تۆمارنه‌کردنی ته‌نها ده‌نگێکیش ڕه‌تکردنه‌وه‌ی سیستمی ڕامیاری ده‌گه‌یه‌نێت، ده‌وڵه‌تیش به‌شێکه‌ له‌ مه‌سه‌له‌که‌ و سیستمه‌که‌ و ئه‌و ڕه‌تکردنه‌وه‌یه‌ ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تیشه‌ له‌ هه‌مان کاتدا. ده‌نگدان به‌ که‌سێک یا به‌ حزبێک، ده‌نگدانه‌ به‌ سیستمی ڕامیاری، هه‌رچۆنێک ڕاڤه‌ بکرێت و شی بکرێته‌وه‌ هه‌ر ده‌نگدانه‌ به‌ ئامێره‌که‌، واته‌ په‌سه‌ندکردنیه‌تی. ئه‌و ئامێره‌ لێره‌دا مه‌به‌ست له‌ حکومه‌ته‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حکومه‌ت دامه‌زراوه‌یه‌کی ده‌وڵه‌ته‌، ده‌بێت به‌رده‌وام گۆڕانی تیا بکرێت، چونکه‌ تاکه‌ڕێگه‌یه‌ بۆ زامنکردنی ته‌مه‌ندرێژیی ده‌وڵه‌ت. خۆ گه‌ر بێت و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بێت، ده‌بێت ئه‌و سیسته‌م و ئامێره‌ ده‌موده‌ست هه‌ڵبوه‌شێنرێته‌وه‌. بوون و به‌رده‌وامبوونی ئه‌و ئامێره‌ به‌ستراوه‌ به‌ گۆڕانکارییه‌کانه‌وه‌ له‌ سیستمی ڕامیاریدا، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ڕێگه‌ به‌ جه‌ماوه‌ر دراوه‌ و ده‌درێت ئاماده‌ی گۆڕه‌پانه‌ ڕامیارییه‌کان بن، خه‌ڵکی هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای ته‌مه‌نیانه‌وه‌ له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان له‌ خۆیندگه‌کان فێر ده‌کرێن ڕاده‌هێنرێن که‌ ده‌نگدان مافه‌ و ئه‌رکیشه‌ له‌ هه‌مان کاتدا، زۆرجار بۆ ڕاهێنان هه‌ڵبژاردن ئه‌نجام ده‌درێت بۆ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆکێک یا ئه‌ندامانی فه‌رمانگه‌ و ئه‌وه‌ به‌شێکی گه‌وره‌ و گرنگه‌ له‌ کاری په‌روه‌رده‌کردن بۆ داهاتوو له‌و بواره‌دا.

براین مارتین Brin martin له‌و بواره‌دا جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌کاته‌وه ‌و ده‌ڵێت هه‌ڵبژاردنه‌کان له ‌پراکتیکدا بۆ خزمه‌تکردنی خاوه‌نێتیی تایبه‌تی و به‌هێزکردنی کاری سه‌ربازییه‌، سه‌رباری ئه‌وه‌ ڕۆڵێکی گه‌وره‌ ده‌گێڕێت له‌ سه‌پاندنی سه‌روه‌ریی نێرینه‌دا، هه‌ڵبژاردنه‌کان هیچ كات نابێته‌ مه‌ترسی له‌سه‌ر هیچ کام له‌مانه؛ خاوه‌نێتیی تایبه‌تی، کاری سه‌ربازی و سوڵتانی ڕه‌گه‌زی نێر.

له‌و بواره‌شدا کاری ڕه‌خنه‌ی بێنامین گینسبێرگ Benjamin Ginsberg به‌ جۆرێکی تر تێبینی کردووه‌ و وتویه‌تی هه‌ڵبژاردنه‌کان خزمه‌تی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت ده‌که‌ن به‌ر له ‌هه‌موو شتێک مافی ده‌نگدان بۆ شه‌رعیدانه‌ به‌ ده‌سه‌ڵات. کاتێک تینی گرنگیدان به‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان کز ده‌بێت لای جه‌ماوه‌ر‌، گرنگیدان به‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان زیاتر ده‌بێت و درێژ ده‌کرێنه‌وه ‌و به‌رفراوانتر ده‌کرێن بۆ ڕاکێشانی زۆربه‌ی جه‌ماوه‌ر بۆ به‌شداریکردن. له‌ حاڵه‌تی شه‌ڕ و شۆڕشدا، هێزی ڕۆڵی جه‌ماوه‌ر ڕۆڵێکی یه‌کلاکه‌ره‌وه‌یه‌ بۆیه‌ ئا له‌وێدا حکومه‌ت ڕاسته‌وخۆ ده‌بێته‌ چاودێر و ڕێکخه‌ری هه‌ڵبژاردنه‌کان، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ باشترین فۆرمی شه‌رعیی به‌شداریکردن له ‌ژیانی ڕامیاریدا، که‌ دوور نییه‌ ببێته‌ هۆی ڕاپه‌ڕین و یاخیبوونی زوڵملێکراوان و په‌ڕاویزکراوان به‌ گرووپ گرووپ، ئه‌وه‌ش ده‌بێته‌ دابڕان له‌ جه‌می جه‌ماوه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ جێگه‌ی سه‌رسووڕمان نابێت گه‌ر جه‌می جه‌ماوه‌ر کاری ئه‌و گرووپانه‌ به‌ ناماقوڵ و ناشه‌رعی بزانن. گینسبێرگ Ginsberg وتویه‌تی دوور نییه‌ له‌ ئه‌نجامی گۆڕانێک زیادبوونی ئه‌و به‌شداریکردنه‌ له‌ حاڵه‌تێکی نهێنیدا خۆی بنوێنێت، ئه‌و حاڵه‌ته‌ش مه‌ترسی ئه‌وه‌ دروست ده‌کات که‌ بزووتنه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ ڕادیکالتر نه‌بێتdisem powers ڕه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ به ‌لاڕێدا ده‌بات و بێ وزه‌ی ده‌کات. ئه‌و حاڵه‌ته‌ش، واته‌ وه‌رچه‌رخانی ئاڕاسته‌ی بزووتنه‌ جه‌ماوه‌رییه‌که‌ حه‌ز و ویستی ئه‌و هه‌ڵبژێردراوانه‌یه‌ که‌ گوایه‌ چاوساغ و نوێنه‌رانی ئێمه‌ومانانن به ‌وته‌ی خۆیان، به ‌لای ئێمه‌شه‌وه‌، ئه‌نارکییه‌کان، ده‌بێت هه‌موو کۆششێک بۆ ئه‌وه‌ بێت ڕێگه‌ خۆش بکرێت خۆمان کار بۆ خۆمان بکه‌ین و گیروگرفته‌کانی خۆمان چاره‌سه‌ر بکه‌ین و کارێک نه‌که‌ین دژی ئه‌و لۆجیک و پرانسیپه‌ ئه‌نارکییه‌ بێت.

به‌ کورتی، حکومه‌ت کاری ئه‌وه‌یه‌ ئێمه‌ بخاته‌ داوه‌کانیه‌وه‌ و پابه‌ند و ملکه‌چی کۆمه‌ڵگه‌ی هه‌ره‌میمان بکات و ئیفلیج بین و ده‌سبه‌رداری مه‌سه‌له‌ گرنگ و سه‌ره‌کییه‌کانمان بین و جێیان بهێڵین بۆ پسپۆڕه‌کان؛ واته‌ بۆ ده‌سه‌ڵات.

ئه‌نارکیسته‌کان ڕه‌خنه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کان ده‌گرن و دژیان ده‌وه‌ستنه‌وه‌، چونکه‌ هاووڵاتیان ده‌خه‌نه‌ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌وه‌ که‌ وا بزانن حکومه‌ت به‌که‌ڵکه ‌و ده‌توانێت خزمه‌تکاری میلله‌ت بێت، وه‌ک مارتین martin باسیکردووه ‌و وتویه‌تی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی مۆدێرن چه‌ند سه‌ده‌یه‌ک له‌مه‌وبه‌ر به‌ره‌و ڕووی به‌رگرییه‌کی به‌هێز بووه‌وه ‌و خه‌ڵکی دژی ئه‌وه‌ بوون باج بده‌ن، بکرێن به‌ سه‌رباز، ملکه‌چی ئه‌و یاسایانه‌ بن که‌ حکومه‌ته‌ نیشتمانییه‌کان ده‌ریانده‌که‌ن. هه‌روه‌ها دژی هه‌نگاوه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانی مافی ده‌نگدان و به‌رفراوانکردنی بوون که‌ ڕۆژ دوای ڕۆژ ڕه‌گیان داده‌کوتی، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ که‌ خه‌ڵکی بڕوا به‌ ده‌وڵه‌ت بکات و ده‌توانرێت به‌ کاری بهێنێت بۆ خزمه‌تی خۆی، جگه‌ له‌وه‌ش‌ به‌شداریکردن له‌ هه‌ڵبژاردنه‌کاندا بووه‌ مایه‌ی که‌مکردنه‌وه‌ی گه‌رموگوڕی دژی باجه‌کان و خزمه‌تی سه‌ربازی و کۆمه‌ڵه‌ یاساکان که‌ ده‌رده‌کرێن بۆ حکومڕانی و هه‌ڵسوکه‌وتی خه‌ڵکی. به‌ واتایه‌کی تر هه‌ڵبژاردنه‌کان کران به‌ ماده‌ی خاوکردنه‌وه‌ی ڕقوکینه‌ی خه‌ڵکی به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵات. op ; cit ;126

به‌و جۆره‌ له‌و ماوه‌یه‌دا ده‌نگدان شه‌رعیه‌تی به‌خشی به‌ ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ به‌ به‌شداریکردن هه‌لومه‌رجه‌کانی پاراستن و پێشکه‌وتنی خۆی زامن کردووه.‌ جارێکی تر گینسبێرگ Ginsberg ده‌ڵێت فکری به‌شداریکردن به‌ جۆرێک بۆته‌ ئامرازی کۆنترۆڵکردن له‌ لایه‌ن حکومه‌ته‌وه‌، خه‌ڵکی ناتوانن فکری به‌شداریکردن هه‌روا به‌ ئاسانی له‌ بیر خۆیان ببنه‌وه‌ یا بیخه‌نه‌ خانه‌ی گومانه‌وه.‌les cons ésquences de constent op ;cit p.241

لای ده‌وڵه‌ت به‌شداریکردنی ڕامیاری گرنگه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌ڵک به‌ جۆرێک هه‌ڵخه‌ڵه‌تێنێت ماهیه‌ت و ناسنامه‌ی خۆی به‌ ده‌وڵه‌ت پێوانه‌ بکات و تیایدا بتوێته‌وه‌. ئه‌و کاته‌ ده‌وڵه‌ت ده‌یکاته‌ پاساو بۆ باروزروفی باو، جگه‌ له‌وه‌ی که‌ ده‌کرێته‌ چه‌کی ئه‌وه‌ که‌ به ‌ئاسانی پیشان بدرێت که‌ ده‌وڵه‌ت بێلایه‌نه‌، هه‌روه‌ها به کار ده‌هێنرێت که‌ ئاماده‌بوونی حزبه‌ ڕامیارییه‌کان له‌ بیرۆی هه‌ڵبژاردنه‌کان حه‌ز و ئاره‌زووی خه‌ڵک خۆیه‌تی و ده‌لاله‌تی ئه‌وه‌یه‌ که‌ خه‌ڵکی خۆی خاوه‌نی به‌ڕێوه‌بردنی ژیانی خۆی ده‌کات و کۆنترۆڵی ده‌کات. هه‌ڵبژاردنه‌کان خه‌ڵکی له‌ یه‌ک داده‌بچڕێت و ئاژاوه‌ دروست ده‌کات، خه‌ڵکی ده‌دات به‌گژ یه‌کتردا، هه‌لومه‌رجێکی وه‌ها ده‌خوڵقێنێت تا بتوانرێت تیایدا به‌ڕێوه‌به‌ران و به‌ڕێوه‌براوان ته‌بان و هاوڕێگه ‌و هاومه‌به‌ستن، هه‌روه‌ها ده‌نگده‌ران له‌ به‌شداربووانی کارامه‌ و کاریگه‌ره‌وه‌ ده‌کاته‌ ته‌ماشاکه‌ران. واته‌ جه‌ماوه‌ر تا ئه‌و کاته‌ به‌شداره‌ که‌ ده‌نگه‌کانیان وه‌رده‌گیرێت.

ئه‌و بیروبۆچوونانه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نن، که‌ دیکتۆریه‌ت یا ترووسکه‌ی مه‌لیکی باشترن، ده‌شێت دیموکراتیکردنی ده‌سه‌ڵات هه‌نگاوێک بێت بۆ له‌ناوبردنی ده‌وڵه‌ت خۆی.

لای ده‌وڵه‌ت به‌شداریکردنی ڕامیاری گرنگه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وا له‌ خه‌ڵکی ده‌کات ناسنامه‌ی خۆی له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تدا پێ پێوانه‌ بکات و بکرێته‌ پاساوهێنانه‌وه‌ بۆ باروزروفی باو، جگه‌ له‌وه‌ وا پیشان بدرێت که‌ ده‌وڵه‌ت بێلایه‌نه‌.

بوونی حزبه‌ ڕامیارییه‌کان له‌ بیرۆی هه‌ڵبژاردنه‌کاندا وا پیشان ده‌درێت که‌ خه‌ڵکی خۆی خاوه‌نی به‌رێوه‌بردنی ژیانی خۆی کۆنترۆڵ ده‌کات، هه‌ڵبژاردنه‌کان خه‌ڵکی له یه‌ک ده‌کات و ده‌یانکات به‌ گژی یه‌کتردا، هه‌لومه‌رجێکی وه‌ها ده‌خوڵقێنێت به‌رێوه‌به‌ران و به‌ڕێوه‌براوان پێکه‌وه‌ ئاو بخۆنه‌وه‌، ده‌نگده‌ران ده‌کاته‌ ته‌ماشاکه‌ران نه‌ک به‌شداربووانی کاریگه‌ر و کارامه‌،

ئه‌نارکیسته‌کان له‌گه‌ڵ باکۆنین یه‌ک ده‌گرنه‌وه‌ که ‌وتویه‌تی خراپترین کۆمار هه‌زاره‌ها جار باشتره‌ له‌ ڕازاوه‌ترین و بریقه‌دارترین مه‌لیکی. cité guerin anarchism p ;20 به‌ڵام ئه‌و بۆچوونه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت که‌ ئه‌نارکیسته‌کان هه‌ڵبژاردنه‌کان ڕه‌ت ناکه‌نه‌وه‌، به‌ تایبه‌ت که‌ هوشیارن به‌وه‌ که‌ ئامرازی کاریگه‌رتر هه‌یه‌ له‌ خه‌باتکردندا.

*****************************
سەرچاوەی دەقە ئینگلیزییەكەی
http://anarchism.pageabode.com/afaq/secJ2.html#secj23